Agendabundel

Denk bijvoorbeeld aan aantrekkelijke wandelroutes waar door middel van landschapskunst de Nieuwe Hollandse Waterlinie tot leven komt of plekken in de publieke ruimte die kunnen dienen als locatie voor (kleinschalige) festivals of buitenexposities. Ook kan kunst als onderdeel van bebouwing een meerwaarde vormen voor de ruimtelijke kwaliteit in het USP. Living Labs & Innovatielabs In het USP is behoefte aan Living Labs. Dit zijn plekken, zowel in gebouwen als in de buitenruimte, waar ruimte is voor experiment en waar nieuwe ideeën en producten onderzocht worden in de ‘echte wereld’. Bestaande voorbeelden zijn het Solarhouse en de Funghi Factory. Uiteraard kunnen de experimenten ook op andere plekken in de stad plaatvinden; dit gebeurt bijvoorbeeld al in Overvecht. In het USP werken mensen en organisaties aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Het USP is een stadswijk met een geheel eigen logica en een bijzondere menging van functies. In het gebied komen steeds weer nieuwe bewoners en bezoekers.

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 67

Deze elementen maken het gebied niet alleen qua functie maar ook qua ruimtelijke opzet en gebruik tot een uniek laboratorium. In dit unieke laboratorium worden ideeën getest ten behoeve van de wetenschap en kennisontwikkeling. Er is ruimte voor het experiment, zeker op het gebied van duurzaamheid en innovatie. Deze Living Labs kunnen ook het visitekaartje van onderwijs- en zorginstellingen zijn. Living labs zijn experimenteerplekken waar gedurende een beperkte duur het testen van innovaties plaats kan vinden. Op die manier is de wetenschap zichtbaar in het gebied. Dit leidt tot een verbinding tussen onderzoekers, gebruikers en bewoners. Living labs zijn in principe overal mogelijk. Het onderzoek draagt bij aan de functie en waarden van de plek. Living labs komen bij voorkeur op publieke plaatsen. Zeer geschikte locaties zijn: de Scienceboulevard, de Centrumboulevard en tijdelijke braakliggende terreinen. Ook in het Groen-blauwe raamwerk zijn living labs mogelijk, als zij bijdragen aan de doelen van het raamwerk. Als een Living Lab een gebouw nodig heeft, dan dient dit gebouw te passen in de ruimtelijke opzet van deze Omgevingsvisie. Tentoonstelling Fungal Futures. (bron: Steven Snoep / Universiteit Utrecht)

Naast de Living Labs zijn er ook innovatielabs in het USP. Dit is een technische omgeving waarin onderzoekers, studenten en bedrijven samen kunnen werken aan nieuwe toepassingen. Bij de HU is in 2016 het InnovatieLab Life Sciences & Chemistry opgezet. Als onderdeel van de toegekende groeifondsaanvraag komt in het USP een ‘Innovatiecentrum Advanced Therapies’ en er zijn plannen om ook voor Medtech een dergelijk innovatiecentrum op te zetten. Daarnaast is het plan opgevat om een nieuw gedeeld laboratorium te realiseren dat een laagdrempelige technische omgeving vormt voor vroege starters in de life sciences. Maatschappelijk De maatschappelijke voorzieningen in het gebied zijn gericht op het specifieke karakter van het USP. De bewoners en gebruikers hebben enerzijds beschikking over een aantal grote stedelijke voorzieningen, zoals het ziekenhuis, en anderzijds hebben ze gezien de doelgroep behoefte aan specifieke voorzieningen, die hieronder uitgewerkt worden.

Primair onderwijs Een onderzoeker aan de Life Sciences. (bron: Ivar Pel / Universiteit Utrecht)

In het USP komen nauwelijks woningen voor gezinnen. Er is dan ook geen behoefte aan primair onderwijs. In het USP staat de Fritz Redlschool (speciaal onderwijs). Verder komt aan de Cambridgelaan de

68 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

Mogelijke locaties voor sport

Legenda Uitwerkingsgebied sport Zoeklocatie indien niet volledig inpasbaar op/ rond Olympos. Dan afwegen om niet in te passen gedeelte van de sport hierheen te verplaatsen

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 69

ISUtrecht. Dit is een school voor ca. 1.200 leerlingen volgens het Internationaal Baccalaureaat. Naast deze school zal geen ander basisonderwijs in het gebied worden gerealiseerd.

Kinderdagverblijven

Op dit moment zijn er twee kinderdagverblijven aanwezig en is er één gepland bij de ISUtrecht. Deze functie draagt bij aan het kenniscentrum. Als werknemers of er in de toekomst behoefte hebben aan meer ruimte voor kinderdagverblijven, kan hiervoor beperkt ruimte worden toegevoegd. Voor de locatie van een kinderdagverblijf gaat de voorkeur uit naar een plek, die bijdraagt aan de levendigheid.

Huisartsen, zorg en ondersteuning

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) hanteert een normpraktijk voor huisartsen van 2.095 patiënten. Dit is het aantal ingeschreven patiënten per fulltime werkende huisarts. In het koersdocument Leefbare stad en Voorzieningen (MO 2018) gaat men uit van één gezondheidscentrum op 6.500 inwoners. In Rijnsweerd en het USP komen er door woningbouwontwikkelingen op korte termijn ongeveer 2.800 nieuwe bewoners bij. Dit betekent dat de capaciteit van huisartsen op korte termijn met tenminste één huisarts moet groeien. Op langere termijn kan het aantal bewoners in het USP zo groeien dat er behoefte is aan nog meer huisartsen. Deze kunnen een plek krijgen in één gezondheidscentrum voor Rijnsweerd en USP samen. Vooralsnog lijkt er ruimte te zijn om dit gezondheidscentrum onder te brengen aan de Archimedeslaan. Verder is er ruimte voor kleinschalige voorzieningen, zoals een ontmoetingsruimte/buurtkamer of een beschermd/gemengd wonen project voor kwetsbare studenten (bijvoorbeeld prikkelarm wonen). Deze kunnen een rol spelen in het welzijn van studenten.

7.5 Sport Sport is een belangrijke voorziening in het USP die in belangrijke mate bijdraagt aan de levendigheid in het gebied en aan het bewegen en ontmoeten voor studenten. De Universiteit heeft daarvoor eigen sportvoorzieningen in het USP in exploitatie en beheer. Voor een gezonde leefomgeving is het belangrijk dat bewoners in hun directe leefomgeving kunnen sporten. Daarom is een goede stedelijke spreiding van sportvoorzieningen voor alle inwoners van de stad voor de gemeente het uitgangspunt. De gemeente streeft naar het zo optimaal mogelijk gebruik maken van sportfaciliteiten. De Universiteit wil samen met de Sportraad Utrecht kijken naar wat er nodig is aan sportvoorzieningen in het USP. De omgevingsvisie gaat uit van minimaal de benodigde capaciteit volgens de berekeningen van de gemeente (Mulier 2019) en ruimte voor mogelijke extra groei van de studentensport als uit de inventarisatie van de Universiteit extra ambitie voor de studentensport komt. Binnensport Vernieuwing van de binnensportvoorzieningen van Olympos is op termijn wenselijk. Het sportcentrum van de binnensportvoorzieningen is in 2028 afgeschreven. Dat betekent een keuze voor renovatie of nieuwbouw. Renovatie van het huidige gebouw heeft als nadeel dat dubbelgebruik met andere functies (zoals parkeren) niet mogelijk is en dat de ruimtelijke en functionele vernieuwingen beperkt van aard zullen zijn.

Nieuwbouw biedt als voordeel dat een moderne sportvoorziening kan worden gerealiseerd in combinatie met bijvoorbeeld een parkeervoorziening eronder. Bij de realisatie van een nieuw sportcentrum zijn de volgende zaken van belang: Combineren van binnensport en buitensport heeft voordelen omdat kleedruimtes en kantine gezamenlijk kunnen worden gebruikt. De vormgeving van het gebouw draagt bij aan de levendigheid en de sociale veiligheid van het sportcomplex en het USP. De sportvoorziening heeft een open uitstraling naar de publieke ruimte. Het uitgangspunt is dubbelgebruik van functies. Dit geldt voor het sportcentrum zelf, maar ook voor andere locaties in het USP, bijvoorbeeld de sportfaciliteiten van de ISUtrecht. Een combinatie met bijvoorbeeld een parkeervoorziening is ook mogelijk.

• • •

70 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

Buitensport Volgens de prognoses van het Mulier Instituut (Ruimte voor georganiseerde sport in Utrecht, december 2019) is een uitbreiding van het aanbod van de buitensportvoorzieningen wenselijk. Het Instituut concludeert: Het aanbod voor hockey op zondag komt één veld tekort ten opzichte van de vraag. Bij een grote toename van sportdeelname kan dit oplopen tot twee velden in 2040. Voor tennis is het aanbod ook in de toekomst voldoende om aan de vraag te kunnen voldoen. Voor voetbal is het aanbod ook in de toekomst voldoende om aan de vraag te kunnen voldoen. Voor rugby is uitbreiding van de capaciteit wenselijk. Door het huidige grasveld te vervangen door kunstgras kan aan deze wens invulling worden gegeven.

• • • •

Sportvelden sportcomplex Olympos (bron: Ivar Pel / Universiteit Utrecht)

In overleg met de studentensportverenigingen en Olympos heeft de universiteit vastgesteld dat op lange termijn uitbreiding met 1 extra voetbal of hockeyveld mogelijk gewenst is. De veldbezetting wordt de komende jaren gemonitord om dit uitgangspunt te toetsen. Het inpassen van de nieuwe sportfaciliteiten vraagt meer onderzoek. Er zijn al veel varianten onderzocht (zie paragraaf 14.1 en Bijlage 4). In paragraaf 14.1 staat beschreven hoe sport verder uitgewerkt zal worden. Bij de realisatie van sportvelden is van belang: Velden worden zorgvuldig ingepast in het groen-blauwe raamwerk. Er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van natuurlijke middelen om velden in te passen: watergangen, hagen en bomen. Het toepassen van hekken, schermen, tribunes en dergelijke gebeurt minimaal en op zodanige wijze dat het bijdraagt aan een aantrekkelijke campus. Bij het realiseren van nieuwe velden vindt altijd onderzoek plaats naar de mogelijkheid van een combinatie met andere functies. De velden grenzend aan de A28 kunnen worden gecombineerd met een parkeervoorziening. De sportvoorzieningen hebben een uitnodigende uitstraling met rondom openbare wandel- en hardlooproutes.

• • •

Bootcamp op het USP. (bron: Kees Rutten / Universiteit Utrecht)

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 71

Sport in de openbare ruimte Naast de georganiseerde sporten op de sportvelden biedt het groenblauwe raamwerk ook veel kansen voor sporten als hardlopen, fietsen, wandelen, skaten, bootcamps etc. De uitbreiding en versterking van dat netwerk (zie volgende hoofdstuk) nodigt de omgeving nog meer uit om te bewegen. In het groen-blauwe raamwerk is plaats voor voorzieningen, die verschillende sporten mogelijk maken, zoals een trapveld, fitnesspark, speelveld en sporttoestellen. De sportvoorzieningen dienen te passen bij de waarden van het groen-blauwe raamwerk.

Landschappelijk ingepast met recreatief medegebruik.

Efficiënt ruimtegebruik, sportveld gecombineerd met parkeren.

Uitgangspunten functies Onderwijs, onderzoek en zorg Er is ruimte voor (de vernieuwing) van onderwijs, onderzoek en zorg van Universiteit, UMC Utrecht en HU. Science R&D bedrijven en instituten zijn gespecialiseerd in life sciences, gezondheid en/of duurzaamheid en werken samen met in het USP gevestigde kennisinstellingen of onderzoeksinstituten. Het aantal nieuwe banen is minimaal 4.000. Groei naar 8.000 is mogelijk met extra bereikbaarheidsmaatregelen. Wonen De verhuur van woningen vindt plaats met een campuscontract of er wordt op een andere manier geborgd dat de huurders sciencegerelateerd zijn. Er komen 2.500-4.000 nieuwe woningen bij. Voorzieningen Horeca en detailhandel is zoveel mogelijk geconcentreerd aan de Centrumboulevard. Er is ruimte voor een grotere supermarkt in het Centrumcluster, die de huidige supermarkt vervangt. Maatschappelijk voorzieningen groeien mee met het aantal bewoners in het USP in samenhang met de woonwijk Rijnsweerd. Kleinschalige voorzieningen, zoals een ontmoetingsruimte, kunnen een plek krijgen in nieuwe woongebouwen. Kunst en cultuur dragen bij aan levendigheid en ontmoeting binnen en buiten. Broedplaatsen dragen bij aan het innovatieve karakter. Sport Sport vindt vooral plaats op en rond de locatie Olympos. Extra veldcapaciteit is mogelijk door herinrichting van het huidige sportcomplex en dubbelgebruik (bijv.

sportveld op parkeervoorzieningen). De sporthal kan eventueel elders in het USP een plek krijgen, evenals de tennisbanen. Voor het uitplaatsen van overige veldsporten is opnieuw een integrale afweging nodig.

U

S

P

72 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

Principekaart groene schaalniveaus

Legenda Groene scheg / landschap rond de stad Landgoederen en parken Landhuizen en forten Campuspark Ecologische verbindingen Snelweg Waterstructuren De principekaart toont hoe het USP geintegreerd is met het landschap. Dit is doorvertaald in het groene raamwerk.

De principekaart toont hoe het USP geïntegreerd is met het landschap. Dit is doorvertaald in het groene raamwerk.

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 73

8

Groen-blauwe raamwerk

8.1

Het groen-blauwe raamwerk met meervoudige waarden

Het groen-blauwe raamwerk vormt met de bebouwingsclusters de ruimtelijke hoofdopzet van het USP. Het is de landschappelijke basis die de verschillende groene ruimtes van het USP met elkaar (ver)bindt en de verbindingen met, en ligging in het landschap versterkt. In het groenblauwe raamwerk wordt voortgebouwd op de historische gelaagdheid van het landschap. Op basis hiervan worden de bestaande waarden gekoesterd en versterkt en worden nieuwe thema’s geïntegreerd. Het is daarmee een robuust raamwerk dat de kernwaarden van het USP versterkt; geen enkel ander universiteitsterrein of sciencepark kent een dergelijk rijke, gelaagde en (historisch) landschappelijke ligging en opzet. Daarnaast is het van belang dat verstedelijking en groen in balans zijn. Dit betekent dat bij verdere stedelijke verdichting ook de mogelijkheden om in het groen te recreëren en verblijven, meegroeien. Belangrijk hierbij is dat de biodiversiteit wordt behouden en waar mogelijk versterkt. Dit vertaalt zich in het sciencepark veelal niet in extra oppervlakte aan groen, maar in het toevoegen van kwaliteit én functies aan het groen (zie ook pagina 98 en 99). Historische en ecologische waarden Het USP kent verschillende tijdslagen, van het dynamisch rivierlandschap tot en met de stedenbouwkundig ontwikkeling van De Uithof.

Van alle tijdslagen (zie tijdlijn in deel A en deel nadere beschrijving in bijlage 1) zijn er in meer of mindere mate restanten aanwezig. Het samenspel én het contrast van deze historische structuren en elementen vormt een van de kernwaarden van het USP. Tezamen zorgen ze voor een gevarieerd landschap, waardoor het USP een hoge (potentiële) natuurwaarde heeft. Dat samenspel van waarden wordt ook in de toekomst gekoesterd en versterkt en is het uitgangspunt voor de verdere ontwikkeling van het groen-blauwe raamwerk. Het geeft identiteit, uniciteit en (bio)diversiteit. Nieuwe thema’s Binnen de ruimte van het groen-blauwe raamwerk en het omringende landschap moeten allerlei actuele en urgente thema’s een plek vinden.

Deze thema’s worden in samenhang met de historische en ecologische waarden in het groen-blauwe raamwerk geïntegreerd. Deze thema’s zijn:

Recreatie

Het toenemend aantal inwoners en gebruikers van het USP, de stad en regio zorgt voor een toenemende vraag naar recreatief gebruik van het landschap. Hierom wordt de groene omgeving in en rond het USP beter ontsloten en beleefbaar gemaakt. Er wordt hierbij aangesloten op bestaande recreatieve gebieden rondom het USP zoals de diverse landgoederen. Het recreatief netwerk, met voornamelijk wandelpaden, wordt uitgebreid en verschillende recreatieve gebieden worden via het USP beter met elkaar verbonden. Door deze uitbreiding kan de toenemende drukte van bestaande gebieden zoals Amelisweerd beter gereguleerd worden. Tegelijkertijd wordt de beleving van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in en rond het USP versterkt. Het uitbreiden gaat in samenhang met beschermen van waardevolle ecologische gebieden. Rekening wordt gehouden met toevluchtsoorden, rustgebieden en broedgebieden voor planten en/of dieren.

Gezonde buitenruimte

In combinatie met het recreatief netwerk is een gezonde buitenruimte essentieel voor de leefkwaliteit van het USP en stad. De buitenruimte is daarom aantrekkelijk ingericht en nodigt uit om te bewegen, te ontmoeten en te verblijven. Het ondersteunt fysieke en mentale in- en ontspanning door bijvoorbeeld wandelommetjes en hardlooproutes, plekken om van rust en natuurschoon te genieten, kunst en om elkaar te ontmoeten. De buitenruimte is ook voor ziekenhuispatiënten en hun bezoek goed toegankelijk, waardoor even buiten de ziekenhuisomgeving de zinnen verzet kunnen worden. Om de buitenruimte en het recreatief netwerk goed toegankelijk en zichtbaar te maken, sluiten de gebouwen en gebouwclusters moeiteloos aan op het groen-blauwe raamwerk. Met aantrekkelijke gebouwplinten wordt de ruimtelijke kwaliteit verhoogd. De buitenruimte draagt zo bij aan het welbevinden, het gezond worden en blijven van iedereen in het USP. Een rookvrij USP draagt hier aan bij.

74 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

Verhoging biodiversiteit

Wereldwijd neemt biodiversiteit af. In Nederland geldt dat in hoge mate voor het landelijk gebied, waar het boerenland een groot aandeel heeft. Dit geldt ook voor het USP. Om neergang te stoppen en juist aan een toename van de soortenrijkdom bij te dragen, wordt voor het USP ingezet op verhoging van de biodiversiteit. Hiervoor wordt het USP beter verbonden met het Natuurnetwerk Nederland (NNN), inclusief de groene contourgebieden die buitenom het USP lopen. Deze verbinding draagt bij aan de versterking van het ecologisch netwerk tussen de verschillende (toekomstige) natuurgebieden (zie ook bijlage 1). In het USP zelf wordt ingezet op verbetering van het leefgebied van de gidssoorten (Rode lijsten kenmerkende gebiedssoorten) die van nature voorkomen in het cultuurlandschap rond het USP. In het kielzog van de gidssoorten komen veel andere soorten mee. Bestaande populaties dienen als bron voor herstel. Bestaande leefgebieden blijven daarom behouden en zoveel mogelijk versterkt, nieuwe worden toegevoegd en er worden verbindingen gemaakt. De inrichting en het beheer van al het groen, water en landschap is natuurvriendelijk. Kruidenrijk weiland in het USP (bron: Floris Brekelmans / Gemeente Utrecht)

Opheffen barrières

Ten noorden en westen van het USP vormen de Rijkswegen barrières in het (historisch) landschappelijk-, ecologisch-, water- en recreatief netwerk. Ook infrastructuur in het USP zorgt voor barrières. Om de netwerken te versterken, worden barrières daar waar mogelijk opgeheven, door bijvoorbeeld nieuwe of betere passages over of onder barrières door. Iedere passage bedient waar mogelijk meerdere netwerken, bijvoorbeeld ecologische-, recreatieve- en waternetwerken. Ze hebben voldoende breedte om de netwerken goed te laten functioneren.

Natuur Netwerk Nederland

Noordwest bos. (bron: Floris Brekelmans / Gemeente Utrecht)

Een deel van het buitengebied is aangewezen als Groene Contour (provinciaal beleid). De provincie heeft de ambitie om de Groene Contour voor 2040 om te zetten naar natuur en toe te voegen aan het Natuur Netwerk Nederland. Om deze realisatie te versnellen heeft Provinciale Staten in april 2021 hiervoor 12 miljoen euro ter beschikking gesteld. Op welke manier dit gerealiseerd kan worden en welke natuur hier gewenst is, óf in welke mate medegebruik zoals recreatie, landbouw mogelijk is, is onderwerp van nader onderzoek. In hoeverre de agrarische percelen omgezet kunnen worden in natuur zal nader onderzocht moeten worden.