Agendabundel

Bundel van de Commissie Mens en Samenleving van 1 april 2021

1 2 3

4

Opening Vaststellen agenda en inventarisatie te bespreken agendapunten Verslagen * Het GEHEIME conceptverslag + presentatie van de besloten commissie Mens en Samenleving van 18 maart 2021, ter vaststelling. * Het op 1 april 2021 openbaar te maken conceptverslag + presentatie van de besloten commissie Mens en Samenleving van 18 maart 2021, ter vaststelling en openbaar making. Raadsvoorstel Wijziging Verordening U-pas Aanvang: 10.00 uur; DIGITAAL Indicatieve behandeltijd: 90 min. Beleidsveld: Werk en Inkomen - wethouder Voortman Het Raadsvoorstel Besluit tot wijziging Verordening U-pas maakt de invoer van een gezinstegoed mogelijk. Hierdoor krijgen ouders meer keuzevrijheid over de invulling van het budget. In het raadsvoorstel worden nog enkele andere aanpassingen gedaan, onder andere over de gevolgen bij onrechtmatig / oneigenlijk gebruik van de U-pas. Dossier 1641 voorblad Raadsvoorstel Besluit tot wijziging U-pas verordening.docx Besluit wijziging Verordening U-pas.docx Bijlage Toelichting invoering gezinstegoed.docx Overzicht wijzigingen U-pas verordening.docx

5

Initiatiefvoorstel Krijgen waar je recht op hebt - raadsleden Podt en Kleinrensink Aanvang: 11.35 uur; DIGITAAL Indicatieve behandeltijd: 60 min. Beleidsveld: Werk en Inkomen/Juridische Zaken - wethouders Voortman en Klein Mede naar aanleiding van de landelijke ontwikkelingen rond de hervorming van rechtsbijstand, eerdere schriftelijke vragen hierover en een RIB, stellen Anne-Marijke Podt (D66) en Julia Kleinrensink (GroenLinks) met het Initiatiefvoorstel de raad voor om de Nota Krijgen waar je Recht op hebt vast te stellen, waar het college vervolgens mee aan de slag gaat. De Nota heeft tot doel meer Utrechters, in het bijzonder inwoners met een laag inkomen, beter te informeren en ondersteunen rond het proces van bezwaar en beroep. Dossier 1573 voorblad Initiatiefvoorstel Krijgen waar je Recht op hebt.docx Nota Krijgen waar je Recht op hebt.pdf

5.1

Reactiebrief Initiatiefvoorstel Krijgen waar je recht op hebt Dossier 1761 voorblad Reactiebrief Initiatiefvoorstel Krijgen waar je recht op hebt.pdf Nota Krijgen waar je Recht op hebt.pdf

6

Raadsvoorstel Ontwikkelplan en investeringsbeslissing Berlijnplein

Indicatieve aanvang: 14.00 uur; FYSIEK Indicatieve behandeltijd: 180 min. Beleidsveld: Cultuur / Leidsche Rijn / Vastgoed -- wethouders Klein / Verschuure / Eerenberg Met dit raadsvoorstel stelt het college de raad voor het volgende te besluiten: 1\. vaststellen van het Ontwikkelplan Berlijnplein ‘Cultuur bouwt aan de toekomst van de Stad’ incl\. bijlages\. Hiermee worden de kaders vastgelegd voor de inhoudelijke invulling \(het programma\, de doelgroepen en de partners\) de ruimtelijke invulling \(stedenbouwkundige aansluiting bij Leidsche Rijn Centrum\, concretisering circulaire ambities\) en de procesmatige invulling \(co\-creatie met groeiend aantal instellingen\, makers en het consortium\) van het cultuurcluster Berlijnplein\. 2\. voor het project Berlijnplein: a. een krediet ter hoogte van € 45,2 miljoen ter beschikking te stellen voor het realiseren van 9.200 m2 (bruto vloeroppervlak) en de bijbehorende terreininrichting o.b.v. het Ontwikkelplan Berlijnplein b. Een vaste activa reserve van € 2,75 miljoen, waarvoor reeds budget was gereserveerd in het Meerjaren Programma Ruimte, onderdeel grondexploitatie Leidsche Rijn. c. Het onrendabele deel van de exploitatielasten ter hoogte van € 1.496.490 te dekken uit het reeds beschikbare budget van het programma Cultuur. 3\. voor het project Berlijnplein: a.

Een aanvullend Algemeen Belang besluit te nemen op grond van de Wet Markt en Overheid m.b.t. de huurprijzen multifunctionele culturele accommodatie Berlijnplein. b. Het project Berlijnplein, met toepassing van de Wet Markt en overheid, en ter uitvoering van punt 6 van het Algemeen Belang besluit van 2014, te kwalificeren als een “extra investering in het algemeen belang bij een grote gebiedsontwikkeling, waarbij de markt niet de wil of de mogelijkheid heeft om te investeren…” en tevens sprake is van een onrendabele top bij verhuur van vastgoed. Dossier 1596 voorblad Raadsvoorstel Ontwikkelplan en investeringsbeslissing Berlijnplein.docx Ontwikkelplan Berlijnplein Cultuur Bouwt aan de toekomst van de stad.pdf Bijlagen bij het Ontwikkelplan Berlijnplein.pdf Intentieovereenkomsten RAUM, DPM, HKU_Geredigeerd.pdf Circulaire ambities Berlijnplein.pdf Onderbouwing Algemeen belang besluit Berlijnplein_Geredigeerd.pdf 6.1

Raadsbrief Aanvullende informatie Cultuurcluster Berlijnplein tbv investeringsbeslissing Dossier 1767 voorblad Raadsbrief Aanvullende informatie Cultuurcluster Berlijnplein tbv investeringsbeslissing.pdf Bijlage 1 Second opinion raming Cultuurcluster Leidsche Rijn Royal Haskoning DHV dd. 1 nov 2020_geredigeerd.pdf

6.2

Overige documenten Berlijnplein Besluithistorie en procesbeschrijving Culturele Voorziening Leidsche Rijn Centrum 19-03-2021.pdf Antwoorden op de vragen voor de technische RIB cultuurcluster Berlijnplein 26 maart 2021.pdf

7

Raadsvoorstel Visie Vervoer voor iedereen Indicatieve aanvang: 20.00 uur; DIGITAAL Indicatieve behandeltijd: 120 min. Beleidsveld: Maatschappelijke Ondersteuning / Mobiliteit - wethouders Van Ooijen en Van Hooijdonk Gemeente Utrecht staat voor een grote vervoersopgave. Enerzijds op het gebied van het bieden van passend vervoer voor iedereen, anderzijds op het gebied van bereikbaarheid. Vernieuwing van het doelgroepenvervoer en een goede aansluiting op het (aanvullend) openbaar vervoer is nodig om vervoer voor iedereen te realiseren. Hiervoor is een aantal uitgangspunten geformuleerd die het kader geven voor het doelgroepenvervoer van de gemeente Utrecht voor de komende jaren met een goede aansluiting op het mobiliteitsbeleid. Het opnieuw aanbesteden van het sociaal recreatief vervoer per december 2023 is hierbij de eerste concrete uitdaging. Dossier 1426 voorblad Raadsvoorstel Visie Vervoer voor iedereen.docx Visie Vervoer voor iedereen.pdf

4 Raadsvoorstel Wijziging Verordening U-pas 1 Dossier 1641 voorblad.pdf

Commissie Mens en Samenleving Dossiernummer

1641

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

1 april 2021

Agendapunt

4

Omschrijving

Raadsvoorstel Wijziging Verordening U-pas

ID

1692

Behandelend ambtenaar

Roger van Loon

Telefoon

14030

E-mail

roger.van.loon@utrecht.nl

Datum collegebesluit Geocodering

Stad Utrecht

Thema

Sociaal domein

Portefeuillehouder

Wethouder Voortman

Beleidsveld

Werk en inkomen

Referendabel

Ja

Reden niet referendabel Raadsadviseur (lijst)

Eveline Hamelink/Werk en Inkomen, Volksgezondheid, Jeugd, Milieu/06-39276727

Geagendeerd

Vergaderdatum

Commissie Mens en Samenleving

1 april 2021

Gemeenteraad

8 april 2021

Voorgesteld besluit

1 Raadsvoorstel Besluit tot wijziging U-pas verordening.docx

Voorstel aan de gemeenteraad

Besluit tot wijziging Verordening U-pas voor invoering gezinstegoed Beleidsveld Organisatieonderdeel Opsteller Kenmerk Vergaderdatum Raad Geheim

Werk en Inkomen Werk en Inkomen Roger van Loon 8526699 Volgt Nee

Het college van burgemeester en wethouders stelt de raad voor te besluiten: 1. De wijziging van de Verordening U-pas 2019 gemeente Utrecht vast te stellen, met als belangrijkste wijziging de invoering van gezinstegoed voor kinderen binnen één gezin.

Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

Samenvatting De Verordening U-pas moet gewijzigd worden om de invoer van gezinstegoed mogelijk te maken. Gezinstegoed zorgt ervoor dat het U-pastegoed van de kinderen binnen één gezin samengevoegd kan worden. Hierdoor hebben pashouders meer keuzevrijheid en kunnen zij betere keuzes voor alle kinderen in het gezin maken. Dit bevordert het U-pasgebruik, waardoor meer kinderen (en hun ouders) beter kunnen rondkomen en meedoen. Daarnaast zijn er enkele praktische aanpassingen in de wijziging van de verordening opgenomen. Dit op basis van enkele kleine zaken waar we sinds de vaststelling van de leesbare U-pasverordening in 2019 tegen aan zijn gelopen.

Context Aanleiding Vanuit de raad is er een brede wens om het gebruik van de U-pas te verhogen en het begrote Upasbedrag ook daadwerkelijk te besteden aan kinderen in armoede. Bovendien blijkt uit vragen van pashouders de behoefte aan meer keuzevrijheid om het tegoed te besteden. Gezinstegoed komt aan deze drie zaken tegemoet. Juridisch kader Om gezinstegoed te kunnen invoeren moeten we het gezinstegoed als instrument toevoegen aan de U-pasverordening. Daarom wijzigen we de U-pasverordening. Beoogd effect Kinderen met een U-pas (en hun ouders) kunnen beter rondkomen en meedoen. Dit komt omdat de verwachting is dat door het gezinstegoed het gebruik van de kindpassen sterk zal toenemen, en dat vanwege de toegenomen keuzevrijheid in bestedingen er beter meegedaan kan worden aan de samenleving. Eerdere besluitvorming en informatievoorziening In 2019 is de Verordening U-pas vastgesteld, dit is de eerste wijziging van de verordening sinds de vaststelling. De wens vanuit de raad met betrekking tot stimuleren van gebruik is kenbaar gemaakt door motie 341. In de raadsbrief Doorontwikkeling U-pas is vervolgens gecommuniceerd dat er een plan uitgewerkt wordt voor gezinstegoed. Daarna is er nog motie 221 ingediend. Deze motie is overgenomen, met de uitleg dat wij de onderbesteding op de U-pas begroting tegen zullen gaan, specifiek ten aanzien van kinderen.

Tot slot is de raad middels de Dashboardbrief Werk en Inkomen vierde kwartaal 2020 geïnformeerd dat het gezinstegoed per 1 juli 2021 wordt ingevoerd en dat het hiervoor noodzakelijk is U-pasverordening te wijzigen.

Beslispunten, Argumenten en Kanttekeningen/Risico’s Beslispunt 1

De wijziging van de Verordening U-pas 2019 gemeente Utrecht vast te stellen, met als belangrijkste wijziging de invoering van gezinstegoed voor kinderen binnen één gezin

Argumenten 1.1

Met de invoer van gezinstegoed voor kinderen kunnen gezinnen beter meedoen Met gezinstegoed hebben ouders van kinderen meer keuzevrijheid, zij kunnen hierdoor betere keuzes maken voor alle kinderen in het gezin. Door het combineren van kindtegoeden, kunnen zij het tegoed effectiever besteden en op deze manier meer ‘rendement’ uit het tegoed halen.

1.2

Met de invoer van gezinstegoed kunnen gezinnen beter rondkomen De verwachting is dat door het gezinstegoed het gebruik van de kind U-passen zal toenemen, en dat het U-pastegoed op de Kindpassen vaker opgemaakt zal worden. Dit draagt bij aan het rondkomen. En bovendien komen de middelen voor kinderen in armoede ook beter bij deze groep terecht.

2

1.3

Met de wijziging zijn enkele kleine correcties doorgevoerd en omissies weggenomen Sinds de vaststelling van de U-pasverordening 2019 bleken er in de praktijk nog enkele kleine zaken te zijn die ontbraken of niet helemaal correct waren weergegeven. Die zijn in het voorstel tot wijziging aangepast. Daarom voegen we enkele zinnen toe bij de bevoegdheden van het college van burgemeester en wethouders. Daarnaast nemen we in de verordening bepalingen op over hoe we omgaan met onrechtmatig of oneigenlijk gebruik van de U-pas door respectievelijk partners dan wel U-pashouders. Hier hebben we recentelijke enkele casussen van gehad. Regels om hiertegen op te treden passen we nu al toe, maar deze regels waren tot nu toe enkel vastgelegd in de algemene voorwaarden van de U-pas. Met deze wijziging leggen we het ook formeel vast in de verordening

Kanttekeningen/Risico’s 1.1

De invoer van gezinstegoed zorgt voor minder accurate managementinformatie Na de invoer van gezinstegoed is het niet meer mogelijk om de besteding van kindtegoeden per leeftijdscategorie accuraat te monitoren. Immers, het tegoed op de pas van een 2-jarige kan (deels) besteed zijn aan de sportles voor de 8-jarige broer.

1.2

De invoer van gezinstegoed kan leiden tot een tekort op de U-pasbegroting De verwachting is dat gezinstegoed een impuls geeft aan het gebruik van de kindpassen, mede in combinatie met het ontschotten van bedragen en frequenties. We verwachten dat de invoer van gezinstegoed mogelijk is binnen het begrote budget, er blijft een kans met deze open-einde regeling dat het begrote budget niet toereikend is. Dit generieke risico op de armoederegelingen is daarom ook opgenomen in het risicomodel.

1.3

De verordening voldoet met de voorgestelde wijziging nog niet volledig aan de kwaliteitseisen voor Utrechtse regelgeving De U-pasverordening is opgesteld als een leesbare verordening. Er is gebleken dat deze verordening niet helemaal voldoet aan de kwaliteitseisen voor Utrechtse regelgeving. In 2022 wordt daarom de hele verordening (met ook dan aandacht voor de leesbaarheid) opnieuw opgesteld. Het opnieuw opstellen van een verordening is een complex en tijdrovend proces. Deze tijd is nu niet beschikbaar. Het gezinstegoed moet per 1 juli 2021 (met de ingang van het nieuwe U-pasjaar) worden ingevoerd. Deze wijziging is noodzakelijk omdat we de Klijnsma-middelen – conform de afspraken met het Rijk – moeten besteden aan de bestrijding van armoede onder kinderen en tegelijkertijd gehoor geven aan politieke wens om onderbesteding op de U-pas tegengaan. Daarom moet de U-pas verordening nu aangepast worden.

Financiën De invoer van gezinstegoed voor kinderen wordt gedekt uit de U-pasbegroting. De afgelopen paar jaar was er sprake van een overschot op de U-pasbegroting. De U-pas begroting voor kinderen bestaat voor 2.078.000 uit Klijnsma-middelen, dat zijn middelen waarbij met een convenant met het rijk is afgesproken dat de middelen besteed worden aan kinderen in armoede. In motie 221 werd de oproep gedaan om realistisch begroten, zodat er geen middelen meer over blijven op de U-pasbegroting. Daar geven we met dit voorstel gehoor aan. Het verwachtte effect van de invoering van het gezinstegoed is berekend en past binnen de U-pas begroting. Zoals beschreven in kanttekening 1.2 is er een klein risico dat het gezinstegoed het gebruik van de kindpassen zo stimuleert dat er in de komende jaren een tekort op de begroting ontstaat. In dat geval zullen we maatregelen nemen conform de financiële spelregels van de gemeente Utrecht.

Vervolg De communicatieacties richting pashouders, aanbieders en partners in de stad zullen opgestart worden door het U-pasbureau. We zullen in de Dashboardbrief W&I vierde kwartaal 2021 een update

3

geven of het gebruik van het tegoed gestegen is, en in welke mate. Daarnaast is er extra aandacht om onregelmatigheden in bestedingen te voorkomen, er wordt bekeken of mystery shoppers hier een rol in kunnen spelen.

Communicatie Alle communicatie over de U-pas naar aanbieders en pashouders wordt verzorgd door het Upasbureau. Ook de communicatie over invoering van gezinstegoed wordt door het U -pasbureau uitgevoerd. Zij zullen communicatie over de invoering van gezinstegoed zoveel mogelijk combineren met de communicatie die georganiseerd wordt rondom de overgang naar het nieuwe U-pasjaar. Het U-pasbureau heeft ook een balie, een klantcontactcentrum voor e-mail en telefoon en een online chatfunctie waar pashouders en aanbieders met alle vragen over de U-pas terecht kunnen.

Bijlagen Bijlagen besluitvorming - Wijzigingsbesluit Verordening U-pas Bijlagen informatief - Bijlage toelichting invoering gezinstegoed - Overzicht wijzigingen Verordening U-pas

4

1 Besluit wijziging Verordening U-pas.docx

Besluit tot wijziging van

Verordening U pas 2019 gemeente Utrecht

De raad van de gemeente Utrecht; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 2 maart 2021 en kenmerknummer 8526699; Gelet op artikel 108, artikel 147, eerste lid, en artikel 149 van de gemeentewet; Overwegende dat er enkele praktische aanpassingen in de verordening nodig zijn en dat voor het invoeren van gezinstegoed een wijziging van de U-pasverordening nodig is;

Besluit de Verordening U pas 2019 gemeente Utrecht als volgt te wijzigen: Artikel I A. De citeertitel komt te luiden:

Verordening U-pas gemeente Utrecht

B.

Na gelet op:

Wordt vóór ‘artikel 147, eerste lid, van de gemeentewet’ ingevoegd ‘artikel 108 van de

gemeentewet’, en na artikel 147, eerste lid, van de gemeentewet’ wordt ingevoegd ‘en artikel 149 van de gemeentewet’

C. Na artikel 5.2 wordt een artikel toegevoegd, luidende: 5.3 Gezinstegoed

Ouders kunnen het U-pas kindpakket tegoed van de kinderen die tot hun huishouden behoren, combineren bij het besteden.

D. Artikel 6.1 Aanbieders van U pasaanbod, wordt als volgt gewijzigd:

In de tweede volzin wordt ‘De aanbieders’ vervangen door ‘Het aanbod’

E.

Aan Artikel 7 bevoegdheid College, worden twee leden toegevoegd, luidende:

4. Bij vermoeden van onrechtmatig - of oneigenlijk gebruik door de aanbieder, kan het college besluiten de overeenkomst met de aanbieder op te schorten of te beëindigen.

5. Bij onrechtmatig gebruik van de pas door de U pashouder, kan het college besluiten de U-pas

gedurende de resterende duur van het U-pasjaar in te trekken. Bij ernstige onrechtmatigheden kan het college besluiten de inwoner langer uit te sluiten van het recht op de U-pas.

F.

Artikel 9.3. komt als volgt te luiden: Artikel 9.3 Citeertitel

Deze verordening wordt aangehaald als: Verordening U-pas gemeente Utrecht Artikel II

Dit besluit treedt in werking op 1 juli 2021

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van <datum> De griffier,

de burgemeester,

Merel van Hall

Sharon A.M. Dijksma

1 Bijlage Toelichting invoering gezinstegoed.docx

Bijlage Datum Behandeld door Kenmerk Onderwerp Beleidsveld

3 maart 2021 E.M. Spanjer 8526699 Toelichting introductie gezinstegoed Werk en Inkomen

Met deze bijlage geven we uw raad graag extra informatie over de invoer van gezinstegoed Dit is een bijlage bij het raadsvoorstel Besluit tot wijziging Verordening U-pas voor invoering gezinstegoed. Zoals aangekondigd in de raadsbrief Doorontwikkelen U-pas van 24 maart 2020 willen we gezinstegoed voor kinderen invoeren om gebruik en keuzevrijheid voor pashouders te bevorderen. Door gebruik en keuzevrijheid te bevorderen kunnen pashouders beter meedoen en rondkomen. Daarnaast geven we met gezinstegoed uitvoering aan overgenomen motie 221 en motie 341. Deze moties riepen op om onderbesteding op de U-pas tegen te gaan en gebruik te stimuleren. In het memo leest u wat het plan voor gezinstegoed precies inhoudt en vervolgens enkele voorbeelden van de nieuwe mogelijkheden die het gezinstegoed aan de pashouders biedt. Gezinstegoed Het samenvoegen van de tegoeden van alle kinderen binnen één gezin Per 1 juli 2021 – met ingang van het nieuwe U-pasjaar – wordt het mogelijk alle tegoeden van alle kindpassen binnen een gezin samen te voegen. De U-pas blijft op naam staan van het kind, maar het beschikbare tegoed kan bij de aanbieders besteed worden voor álle kinderen in het gezin. We verwachten hiermee het gebruik en de keuzevrijheid een flinke impuls te geven. Daarnaast kunnen ouders met gezinstegoed keuzes maken in het belang van alle kinderen binnen een gezin.

Zo kunnen zij er bijvoorbeeld voor kiezen eenmalig een goede, wat duurdere fiets aan te schaffen door het combineren van tegoeden van twee zussen. Op deze manier kan het jongere zusje straks ook nog gebruik maken van de fiets, en hoeft er niet weer een nieuwe fiets gekocht te worden. Bovendien wordt het met gezinstegoed mogelijk om de kleinere ‘restbedragen’ van bijvoorbeeld 10 à 20 euro, die regelmatig op een kindpas achterblijven, samen te voegen. Hierdoor ontstaat er weer een significant bedrag. Met als effect dat het volledige tegoed beter gebruikt kan worden. Voor de invoer van gezinstegoed zijn er geen technische wijzigingen nodig aan de ‘achterkant’ van de Kindpaketten. De invoer betreft vooral een grote uitdaging op het gebied van communicatie: alle Upashouders en aanbieders moeten goed geïnformeerd worden over de mogelijkheid van het samenvoegen van tegoeden. Deze communicatiecampagne wordt door het U-pasbureau verzorgt, er wordt zo veel mogelijk gecombineerd met de communicatie-acties rondom de overgang naar het nieuwe U-pasjaar.

Gezinstegoed invoeren betekent ook ontschotten Bij het invoeren van gezinstegoed vervallen de schotten voor frequentie (bijvoorbeeld eens per vier jaar een fiets), maximumbedragen (bijvoorbeeld maximaal 125 euro te besteden aan schoolkosten) en producten voor specifieke leeftijdscategorieën (bijvoorbeeld een computer alleen voor 12-17 jarigen). Het is immers onwenselijk dat er een ruim gezinstegoed beschikbaar is, maar dat er alsnog restricties zijn voor de besteding van dat tegoed. We verwachten dat het ontschotten een positief effect heeft op het gebruik van de Kindpassen, omdat er meer keuzevrijheid is bij het besteden.

Ontschotten is een wens van de pashouders, en ook een signaal van stichting Leergeld. Het komt met enige regelmaat voor dat ouders bijvoorbeeld bij diefstal of het kapotgaan van een fiets of pc, niet meer met de Kindpas een nieuwe fiets of laptop kunnen aanschaffen. Zij moeten dan soms een beroep doen op Stichting Leergeld. Van pashouders met kinderen horen we regelmatig dat zij liever ook voor jongere kinderen een computer willen aanschaffen, of liever voor een wat duurdere computer willen kiezen die wat langer meegaat. Voor het ontschotten is wel een technische aanpassing nodig in de systematiek van de U-pas. Deze aanpassing is relatief makkelijk uit te voeren. Voor deze wijziging geldt, net als voor het gezinstegoed, dat goede communicatie over deze verandering naar pashouders en aanbieders essentieel is.

Voorbeelden In de voorbeelden hieronder laten we zien hoe gezinstegoed en het ontschotten er in de praktijk uit kan zien. Voorbeeld 1: een gezin met een kind van 11 jaar (275 euro tegoed) en een kind van 14 jaar (385 euro tegoed). Wens: computer en twee keer sportcontributie à 150 euro per kind. Oude situatie: Alleen het kind van 14 kan een computer kopen voor maximaal 350 euro. Er blijft 35 euro tegoed over. Het kind van 11 jaar kan sportcontributie betalen, waarna er 125 euro tegoed over blijft. Nieuwe situatie: Het gezin kan 660 euro tegoed besteden. Ze besteden 350 euro aan een laptop en betalen de sportcontributie van beide kinderen. Voorbeeld 2: een gezin met kinderen van 2 jaar (150 euro tegoed), 4 en 6 jaar (beiden 275 euro tegoed). Wens: een tablet en een tablet, betalen schoolkosten. Oude situatie: een computer is niet beschikbaar voor deze leeftijdscategorieën. Schoolkosten kunnen per kind betaald worden uit het eigen tegoed, de resterende tegoeden blijven per kind beschikbaar. Nieuwe situatie: Het gezin kan 700 euro besteden. Ze besteden 200 en 300 euro aan een tablet en computer. Schoolkosten kunnen worden afgeschreven van elk van de kindpassen.

2

1 Overzicht wijzigingen U-pas verordening.docx

Bijlage: Overzicht van de wijzigingen in Verordening U-pas 2019 gemeente Utrecht Bestaande tekst:

Nieuwe tekst

Citeertitel:

Citeertitel:

Gelet op:

Gelet op:

De nota ‘Utrecht inclusief’: Armoedeaanpak

Artikel 147, eerste lid, van de Gemeentewet, en

Verordening U pas 2019 gemeente Utrecht

Artikel 147, eerste lid, van de Gemeentewet Utrecht 2016–2019 en

De nota ‘Utrecht Inclusief deel 2: Inzet van de armoederegelingen’;

Verordening U pas gemeente Utrecht

Artikel 108 van de Gemeentewet, Artikel 149 van de Gemeentewet;

De nota ‘Utrecht inclusief’: Armoedeaanpak Utrecht 2016–2019 en

De nota ‘Utrecht Inclusief deel 2: Inzet van de armoederegelingen’;

--

5.3 Gezinstegoed

Ouders kunnen het U-pas kindpakket tegoed van de kinderen die tot hun huishouden behoren, combineren bij het besteden.

6.1 Aanbieders van U-pasaanbod

6.1 Aanbieders van U-pasaanbod

organisaties de U-pas inzetten om mee te doen

organisaties de U-pas inzetten om mee te doen

Inwoners kunnen bij verschillende bedrijven en aan activiteiten. De aanbieders van deze

activiteiten voldoen in ieder geval aan de volgende kenmerken:

- de activiteit behoort tot de reguliere taak van de aanbieder;

- de activiteit stimuleert het maatschappelijk participeren van inwoners;

- de activiteit moet uitdrukkelijk door de gemeente Utrecht worden goedgekeurd.

Inwoners kunnen bij verschillende bedrijven en

aan activiteiten. Het aanbod van deze activiteiten voldoet in ieder geval aan de volgende kenmerken:

- de activiteit behoort tot de reguliere taak van de aanbieder;

- de activiteit stimuleert het maatschappelijk participeren van inwoners;

- de activiteit moet uitdrukkelijk door de gemeente Utrecht worden goedgekeurd.

7. Bevoegdheid college

7. Bevoegdheid college

genoemde tegoeden jaarlijks per 1 juli aan te

genoemde tegoeden jaarlijks per 1 juli aan te

1. Het college heeft de bevoegdheid de passen.

2. Het college kan nadere regels stellen die gaan over de omvang en frequentie van aparte onderdelen van de inhoud van de U-pas.

3. Het college behoudt zich het recht voor te bepalen welke rechtspersonen worden

opgenomen in het U-pas aanbod. Het college let bijvoorbeeld op:

1. Het college heeft de bevoegdheid de passen.

2. Het college kan nadere regels stellen die gaan over de omvang en frequentie van aparte onderdelen van de inhoud van de U-pas.

3. Het college behoudt zich het recht voor te bepalen welke rechtspersonen worden

opgenomen in het U-pas aanbod. Het college let bijvoorbeeld op:

a. de mate waarin de door de rechtspersoon

a. de mate waarin de door de rechtspersoon

maatschappelijke participatie;

maatschappelijke participatie;

aangeboden activiteit bijdraagt aan de

b. de mate waarin het sociale cohesie stimuleert, en

c. de mate waarin de rechtspersoon een maatschappelijke functie heeft.

aangeboden activiteit bijdraagt aan de

b. de mate waarin het sociale cohesie stimuleert, en

c. de mate waarin de rechtspersoon een maatschappelijke functie heeft.

4. Bij vermoeden van onrechtmatig - of

oneigenlijk gebruik door de aanbieder, kan het college besluiten de overeenkomst met de

aanbieder op te schorten of te beëindigen.

5. Bij onrechtmatig gebruik van de pas door de U pashouder, kan het college besluiten de U-pas

gedurende de resterende duur van het U-pasjaar in te trekken. Bij ernstige onrechtmatigheden

kan het college besluiten de inwoner langer uit te sluiten van het recht op de U-pas. Artikel 9.3 Citeertitel

Artikel 9.3 Citeertitel

Verordening U-pas 2019 gemeente Utrecht

Verordening U-pas gemeente Utrecht

Deze verordening wordt aangehaald als:

Deze verordening wordt aangehaald als:

5 Initiatiefvoorstel Krijgen waar je recht op hebt - raadsleden Podt en Kleinrensink 1 Dossier 1573 voorblad.pdf

Commissie Mens en Samenleving Dossiernummer

1573

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

1 april 2021

Agendapunt

5

Omschrijving

Initiatiefvoorstel Krijgen waar je recht op hebt raadsleden Podt en Kleinrensink

ID

1623

Behandelend ambtenaar Telefoon E-mail Datum collegebesluit Geocodering Thema Portefeuillehouder

Wethouder Klein

Beleidsveld

Juridische Zaken

Referendabel Reden niet referendabel Raadsadviseur (lijst)

Florien Bouts/Juridische zaken/06-29098240

Geagendeerd

Vergaderdatum

Gemeenteraad

21 januari 2021

Commissie Mens en Samenleving

1 april 2021

Gemeenteraad

8 april 2021

Voorgesteld besluit

1 Initiatiefvoorstel Krijgen waar je Recht op hebt.docx

Voorstel aan de gemeenteraad

Initiatiefvoorstel “Krijgen waar je Recht op hebt” Beleidsveld Opsteller Kenmerk Vergaderdatum Raad Geheim

Juridische Zaken D66 en GroenLinks 8478000 volgt Nee

De leden Anne-Marijke Podt en Julia Kleinrensink stellen de raad voor te besluiten: 1. De nota ‘Krijgen waar je Recht op hebt’ vast te stellen, met de volgende ambities: a. Het verbeteren van de informatievoorziening rond het proces van besluit, bezwaar en beroep; b. Het verbeteren van de ondersteuning gericht op bezwaar en beroep; c. Het verbeteren van de mogelijkheden tot beroep voor mensen met een laag inkomen; en de in deze ambities genoemde uitwerkingen. 2. Dat het college elk jaar de raad met een raadsbrief op de hoogte stelt van de activiteiten en effecten van dit initiatiefvoorstel, op de wijze zoals beschreven in het nota.

Samenvatting De voorgestelde besluiten leiden tot het aannemen van een nota (en de opvolging daarvan) die tot doel heeft meer Utrechters, in het bijzonder inwoners met een laag inkomen, beter te informeren en ondersteunen rond het proces van bezwaar en beroep. Het bouwt voort op veel positieve zaken die er binnen de gemeente al gebeuren op dit vlak, maar waar de indieners met enkele specifieke ambities graag nog wat verbeteringen in aanbrengen.

Context Aanleiding Een aantal zaken hebben geleid tot dit initiatiefvoorstel, zoals de landelijke ontwikkelingen rond de hervorming van de rechtsbijstand, eerdere schriftelijke vragen en een raadsinformatiebijeenkomst over dit onderwerp. In de nota wordt dit in meer detail toegelicht. Wettelijke grondslag De gemeente moet zich houden aan de algemene voorwaarden voor behoorlijk bestuur. Dit houdt onder andere in dat de gemeente moet zorgen voor goede dienstverlening en moet zorgen dat inwoners de mogelijkheid hebben tot ‘tegenspraak’, bijvoorbeeld via bezwaar. Daarnaast heeft dit voorstel te maken met de Wet op de Rechtsbijstand, waarin onder meer de taken van de Raad voor de Rechtsbijstand zijn vastgelegd (zie in de nota onder andere ambitie 3) en met Artikel 35 van de participatiewet over ‘bijzondere kosten niet noodzakelijk voor het bestaan’. Dit artikel verplicht gemeenten niet om tegemoet te komen in de eigen bijdrage voor beroep, maar uit jurisprudentie is wel gebleken dat het wenselijk is om deze kosten uit de bijzondere bijstand te vergoeden. Beoogd effect Met de nota worden de volgende twee doelen nagestreefd: 1. Een meer responsieve gemeente, specifiek gericht op bezwaar, beroep, en geschillen met de gemeente Utrecht.

Dat wil zeggen dat mensen meer inzicht krijgen in, en betere informatie en zeggenschap over, het proces van aanvraag, beroep en besluitvorming – om zo de ongelijke verhouding tussen inwoner en gemeente te verkleinen. 2. Mensen met een klein inkomen beter, efficiënter en laagdrempeliger hun recht te laten halen bij geschillen met en beslissingen van de overheid. Beide doelen hebben als uiteindelijk effect dat ze bijdragen aan het recht en rechtsgevoel van de inwoners in onze stad. In de nota staat nader uitgelegd hoe deze doelen, ambities en uitwerkingen samenhangen. Eerdere besluitvorming en informatievoorziening aan de raad Geen (recente) besluitvorming.

Beslispunten, Argumenten en Kanttekeningen/Risico’s Beslispunt 1

De nota ‘Krijgen waar je Recht op hebt’ vast te stellen, met de volgende ambities: a. Het verbeteren van de informatievoorziening rond het proces van besluit, bezwaar en beroep; b. Het verbeteren van de ondersteuning gericht op bezwaar en beroep; c. Het verbeteren van de mogelijkheden tot beroep voor mensen met een laag inkomen; en de in deze ambities genoemde uitwerkingen.

Argumenten 1.1

De ambities zoals genoemd in het beslispunt dragen bij de eerder genoemde doelen De in dit beslispunt genoemde ambities (en de uitwerking daarvan in de nota) dragen 2

concreet bij aan verbetering van een meer responsieve overheid (bij bezwaar, geschillen en beroep) met de gemeente Utrecht) en/of het laagdrempeliger maken van het recht voor mensen met een laag inkomen. 1.2

De ambities zijn passend bij de verantwoordelijkheid van de gemeente Alle ambities (en de uitwerking daarvan in de nota) behoren tot de verantwoordelijkheid van de gemeente Utrecht, maar dragen mogelijk in brede zin bij aan rechtvaardige(r) besluiten en vergroot rechtsgevoel.

1.3

De ambities zijn passend bij de bredere opgaven sociaal domein De in de nota opgenomen ambities dragen bij aan de beweging naar voren/het voorkomen van zwaardere problematiek: door inwoners bijvoorbeeld eerder van de juiste informatie te voorzien kan worden voorkomen dat mensen onnodig in beroep gaan – of dat hen geen recht wordt gedaan. Daarnaast is goede ondersteuning in het proces van bezwaar en beroep een schakel in het bredere sociaal domein: mensen die een geschil hebben met de gemeente hebben soms ook andere problemen.

Kanttekeningen/Risico’s 1.1

De ambities leggen beslag op ambtelijke capaciteit Het verbeteren van de informatievoorziening en ondersteuning kost tijd. De indieners realiseren zich dat dit, zeker in coronatijd, niet altijd kan. De nota geeft daarom expliciet aan hoe bepaalde ambities en uitwerkingen kunnen worden opgebouwd en/of geprioriteerd.

1.2

De ambities leiden mogelijk tot een verhoging van het aantal mensen dat aanspraak maakt op ondersteuning of bijzondere bijstand Hoewel het mogelijk is dat inwoners vaker om ondersteuning vragen of meer aanvragen doen vanuit de bijzondere bijstand verwachten de indieners dat er ook sprake zal zijn van baten/besparingen doordat zwaardere ondersteuning wordt voorkomen. Het in meer detail in kaart brengen van (maatschappelijke) kosten en baten maakt ook deel uit van de voorgestelde monitoring van de nieuwe werkwijze.

Beslispunt 2

Dat het college elk jaar de raad met een raadsbrief op de hoogte stelt van de activiteiten en effecten van dit initiatiefvoorstel, op de wijze zoals beschreven in het nota.

Argumenten 2.1

Een jaarlijkse raadsbrief stelt de raad in staat zo nodig bij te sturen Via de jaarlijkse raadsbrief blijven raadsleden op de hoogte van activiteiten en effecten (kosten en baten) en kunnen zij zo nodig bijsturen.

2.2

Regeren is vooruitzien Landelijk komt er een stelselherziening aan waarbij het sociaal domein en de rechtshulp verder aan elkaar gekoppeld worden. De gemeente krijgt hierbij een grotere rol in de rechtshulp. Door hier als raad nu zicht op te hebben, is het tegen die tijd gemakkelijker te sturen en als gemeente te acteren.

Kanttekeningen/Risico’s 1.1

Sommige effecten/baten zijn lastig te meten 3

Sommige effecten (zoals een verbeterd rechtsgevoel) zijn lastig exact te meten. Dat wil niet zeggen dat het niet zinvol is. Juist een gesprek met inwoners over wat de kwalitatieve effecten zijn van de nieuwe inzet en hoe zij kijken naar een begrip als ‘rechtsgevoel’ kan zinvol zijn voor eventuele verbetering en vervolgstappen.

Financiën De nota gaat in meer detail in op de (beperkte) financiële consequenties van de ambities en uitwerkingen met name op het gebied van personele capaciteit en een mogelijk extra beroep op de bijzondere bijstand (zie nota Financiën: Kosten en Baten).

Vervolg Na besluitvorming over de nota kan het college aan de slag met de in de nota geschetste ambities en uitwerkingen. Volgens de in de nota opgenomen aanpak volgt dan jaarlijks een raadsbrief met de stand van zaken.

Participatie Over dit initiatiefvoorstel heeft een raadsinformatiebijeenkomst plaatsgevonden met meepraters uit de stad. Daarnaast zijn verschillende van de op deze bijeenkomst aanwezige mensen ook later nog door de initiatiefnemers geraadpleegd.

Communicatie Er is geen aanleiding om specifiek over de nota en ambities te communiceren. Wel worden in de nota een aantal zaken genoemd waarbij communicatie een cruciaal onderdeel is, zoals het breder bekend maken van de mogelijkheid om bijzondere bijstand in te zetten voor de eigen bijdrage bij in beroep gaan. Deze zaken worden in de nota toegelicht.

Bijlagen Nota: “Krijgen waar je recht op hebt” – ter vaststelling van de gemeenteraad.

4

1 Nota Krijgen waar je Recht op hebt.pdf

Krijgen waar je recht op hebt Laagdrempelig bezwaar, beroep en rechtshulp bij geschillen met de gemeente

Inhoud Achtergrond

3

Aanleiding

3

Wat doet de gemeente al?

4

Ambities

7

Doelgroep

7

Doelen

8

1.

Ambitie: Verbeteren informatievoorziening

10

a.

Proactief informatie over besluiten, beleid en rechtshulp bieden

10

b.

Vooraf delen voorlopige besluiten

11

c.

Duidelijke taal eerst, juridische taal later

11

d.

Maak werk van de nulde-lijn

12

2.

Ambitie: Verbeteren ondersteuningsmogelijkheden

14

a.

Breng ondersteuningsmogelijkheden in kaart

14

b.

Leer van de ervaringen van de 1e en 2e-lijns rechtsbijstand

17

3. Ambitie: Verbeter de mogelijkheden voor beroep voor mensen met een laag inkomen

19

a.

Houd een vinger aan de pols voor de kosten van beroep

19

b.

Vereenvoudig de aanvraag

20

c.

Verbeter informatievoorziening over financiële mogelijkheden

20

Monitoren activiteiten en effecten

22

Financiën: Kosten en Baten

23

Woord van Dank

24

Bijlage 1 Draagkrachtmeting bijzondere bijstand

25

2 | Krijgen waar je recht op hebt

Achtergrond Overheden op alle niveaus nemen besluiten over veel zaken die een grote invloed hebben op het leven van mensen. Dat geeft ook de verantwoordelijkheid om zaken waar mensen recht op hebben goed, eenvoudig en duidelijk voor hen te regelen. En om, als iets onverhoopt niét goed gaat, te zorgen dat mensen laagdrempelig hun recht kunnen halen – zéker waar het gaat om geschillen tussen inwoners en overheid. Hoe zorgvuldig de gemeente haar werk ook probeert te doen, soms zijn inwoners het niet eens met een beslissing – bijvoorbeeld over een afwijzing van een vraag om een hulpmiddel zoals een rolstoel of het terugvorderen van een bijstandsuitkering. Mensen kunnen op dat moment bezwaar maken, waarop de gemeente weer moet besluiten. Als een bezwaar wordt afgewezen, kunnen mensen er voor kiezen in beroep te gaan (naar de rechter te stappen). Het indienen van een bezwaar, het aanleveren van de juiste informatie en het gebruik maken van de mogelijkheden die er zijn om een goed besluit te krijgen is niet voor iedereen eenvoudig. Veel mensen hebben hier hulp bij nodig. Soms om te beoordelen waar een afwijzing vandaan komt en deze beter te begrijpen, en soms om samen te bekijken wat de beste weg is om je recht te halen. Die hulp, bij een laag inkomen soms gratis, is niet altijd makkelijk te vinden of eenvoudig toegankelijk.

Aanleiding Sinds 2017 wordt gesproken over de hervorming van de gesubsidieerde rechtsbijstand. De eerste plannen van Minister Dekker leidden destijds tot protest en stakingen in de sociale advocatuur én tot veel initiatieven in het veld voor het behouden en verbeteren van laagdrempelige toegang tot het recht. Voor GroenLinks en D66 in Utrecht waren de plannen en de daarop volgende initiatieven aanleiding om in 2019 schriftelijke vragen te stellen en een raadsinformatiebijeenkomst te organiseren. Het ging ons hierbij om de toegang tot bezwaar en beroep voor mensen met een laag inkomen en de rol van de gemeente daarin. Op dit moment zijn meer dan 60% van alle gefinancierde rechtszaken gericht op de overheid1. Dat is een extra reden om hier zeer zorgvuldig mee om te gaan. We spraken veel bevlogen mensen die iedere dag inzetten voor ‘het recht’ voor mensen met een laag inkomen. En we zagen een ingewikkeld veld, met veel verschillende partijen en mogelijkheden. Bovendien zagen we dat er veel is dat een gemeente zelf kan doen (en doet) om de noodzaak tot beroep te verminderen.

1 https://www.advocatenorde.nl/nieuws/nieuw-dieptepunt-op-dossier-rechtsbijstand-minder-inkomen-

minder-recht

3 | Krijgen waar je recht op hebt

Daarnaast waren er ook bredere ontwikkelingen. In de Toeslagenaffaire bij de belastingdienst zagen we wat er gebeurt als de overheid niet alleen onzorgvuldig handelt, maar het ook lastig, zo niet onmogelijk maakt voor mensen om hun recht te halen. Naast alle ellende in de persoonlijke sfeer die dit met zich meeneemt, zien wij de gevolgen voor het rechtsgevoel en het vertrouwen van mensen in de overheid. We hopen dat meer duidelijkheid en eenvoudige toegang tot rechtshulp ook positief bijdraagt aan het rechtsgevoel van mensen en dat zij zich gehoord voelen. Meer inzicht leidt hopelijk ook tot meer begrip voor hoe en waarom een besluit wordt genomen. Dit alles heeft geleid tot deze nota. De nota gaat in op manieren voor de gemeente om beter om te gaan met bezwaar en beroep en om de huidige rechtsbijstand voor mensen met een laag inkomen nog beter te maken. We hopen en denken dat we zo, onafhankelijk van landelijke ontwikkelingen, zorgen dat mensen ook op langere termijn krijgen waar ze recht op hebben.

Wat doet de gemeente al? De insteek van de gemeente Utrecht om haar procedures zo in te richten dat het indienen van bezwaar, het aanleveren van de juiste informatie en het gebruik maken van de mogelijkheden die er zijn om een goed besluit te krijgen voor iedereen ook zonder rechtsbijstand mogelijk is. Om een goed idee te krijgen hoe dit werkt, beschrijven we hieronder het proces zoals dat wordt gevolgd binnen de afdeling Werk en Inkomen. Deze afdeling loopt voorop in de toepassing van ‘premediation’ (zie hieronder). Andere afdelingen werken op andere manieren. Soms wordt -net als bij Werk en Inkomen- vroegtijdig met mensen gebeld om afwijzingen toe te lichten), maar niet altijd. Een schets van het proces bij Werk en Inkomen: Onder brieven van de afdeling Werk en Inkomen waarin besluiten worden gecommuniceerd staat de volgende tekst: Bent u het niet eens met dit besluit? Neem dan eerst contact met ons op. Wij leggen het besluit uit en vertellen wat er is gebeurd. Daarna beslist u of u een bezwaarschrift indient. Met vermelding van een telefoonnummer en emailadres (vragenoveruwbeschikking@utrecht.nl) Van deze mogelijkheid wordt veelvuldig gebruik gemaakt. Dit leidt ook regelmatig tot wijziging van het genomen besluit omdat er een fout is gemaakt. Dit wordt een ‘Premediation-traject’ genoemd.

Premediation-trajecten lijken in de praktijk redelijk te helpen om bezwaren te voorkomen. In de eerste helft 2018 was er bijvoorbeeld sprake van 774 premediationtrajecten bij Werk en Inkomen, waarvan uiteindelijk 25% nog in bezwaar is gegaan.

4 | Krijgen waar je recht op hebt

Tegelijkertijd is er ook breder sprake van een flinke daling van het aantal bezwaarschriften. Waar zes á zeven jaar geleden nog jaarlijks ongeveer 2000 bezwaarschriften moesten worden behandeld in het Sociaal Domein, is dat inmiddels gedaald naar een te verwachten 1000 bezwaarschriften in 2020. Dit is een landelijke trend met waarschijnlijk verschillende oorzaken, waaronder het beter uitleggen van besluiten, bellen voorafgaand aan een afwijzend besluit en het invoeren van premediation.

Rechtstreeks contact Een voorbeeld van passend contact met de overheid is te vinden bij negatieve besluiten op aanvragen levensonderhoud (Team Nieuwe Aanvragen) en Bijzondere bijstand (financiële regelingen). Hier wordt de inwoner gebeld door de behandelaar om het voorgenomen besluit mede te delen. Ze doen dan twee belpogingen naar de inwoner. Op deze manier wordt ook eerst rechtstreeks contact opgenomen met de inwoner om ‘het slechte nieuws’ te brengen en eventuele vragen direct op te vangen.

Als er vervolgens wel bezwaar wordt ingediend, worden bezwaarmakers zo snel mogelijk gebeld. Er wordt gekeken wat maakt dat iemand in bezwaar gaat, afgetast of er mogelijkheden zijn het geschil op te lossen zonder verdere procedure, welke procedure het best past (soms kan iemand beter zo snel mogelijk een nieuwe/andere aanvraag indienen) of een afspraak gemaakt over een hoorzitting (veelal telefonisch). Vervolgens kan er het volgende gebeuren2: 1. Het besluit wordt aangepast als er mogelijkheden zijn om het geschil op te lossen. In dat geval worden er met de betreffende afdeling (bijvoorbeeld Werk en Inkomen) afspraken gemaakt over het wijzigen van het besluit. 2. Het besluit wordt niet aangepast en wordt nader uitgelegd. Dat kan ertoe leiden dat iemand meer begrip heeft voor het besluit en dat het bezwaar wordt ingetrokken. Deze aanpak leidt tot ca twintig procent van de bezwaarschriften die uiteindelijk worden ingetrokken of anderszins opgelost. Zijn mensen nog niet tevreden met de aanpassing of de uitleg dan volgt een beslissing op het bezwaar (schriftelijk). Ook in deze brief is opgenomen dat mensen met vragen contact op kunnen nemen met de behandelend ambtenaar. In feite is het besluit bezwaar het einde van het traject bij de gemeente zelf. Als mensen hierna niet tevreden zijn met de uitkomst kunnen zij hun geschil met de gemeente voor de rechter brengen.

Ze kunnen hierbij gebruik maken van juridisch advies uit de eerste of tweede lijn (zie pagina 12. Het kan natuurlijk ook dat zij al eerder in het proces van bezwaar gebruik maken van juridisch advies. 2 Dit alles gebeurt conform de uitgangspunten van PCMO Passend contact met de overheid). Alle

medewerkers van Bezwaar en beroep hebben trainingen gevolgd op dit gebied.

5 | Krijgen waar je recht op hebt

In dit schema gaan we er vanuit dat de inwoner in alle gevallen actie onderneemt. Dat is natuurlijk niet zo. Mensen kunnen ook ontevreden zijn en (om allerlei redenen) toch geen verdere actie ondernemen.

Figuur 1 Overzicht besluit, bezwaar en beroep

6 | Krijgen waar je recht op hebt

Ambities We zijn heel blij dat de gemeente al zoveel doet. Juist omdat het vaak over beslissingen gaat die voor mensen grote invloed hebben, verdient het continue aandacht hoe we Utrechters zoveel mogelijk inspraak en inzicht geven bij besluitvorming en mogelijkheden bieden om zaken die niet goed gaan te herstellen. Wij geven hieronder enkele ambities, die we concreet hebben. Hieronder geven we eerst de kaders (de doelgroep en doelen) van onze ambities en gaan we daarna in op de ambities zelf.

Doelgroep De onderstaande ambities zijn gericht op mensen met een laag inkomen3. Vanzelfsprekend zijn er ook veel mensen met een hoger inkomen die afhankelijk zijn van besluiten van de gemeente, die niet eens zijn met de gemeente of die (uiteindelijk) een geschil met de gemeente hebben dat in een rechtbank terecht komt. Wij zijn ervan uit gegaan dat veel van deze mensen beter in staat zijn om hun recht te halen doordat zij door hun hogere inkomen de mogelijkheid hebben te betalen voor advies of ondersteuning. Daarnaast zien we dat mensen met een laag inkomen vaker van de overheid afhankelijk zijn voor zaken die cruciaal zijn voor hun dagelijks leven. Eenvoudig gezegd: de impact van het niet honoreren van een aanvraag om bijzondere bijstand heeft in veel gevallen meer impact op het leven van mensen dan het niet honoreren van een vergunning voor een dakkapel. Desalniettemin richten veel van de zaken die wij aandragen zich op een meer responsieve overheid, die zaken meer inzichtelijk maakt – iets waar overduidelijk niet alleen mensen met een laag inkomen profijt van hebben. Verder is het goed op te merken dat voor sommige mensen op wie deze nota zich richt, de problematiek breder is dan alleen juridisch: mensen hebben soms meerdere problemen (schulden, huisvesting, behoefte aan zorg of ondersteuning).

Enerzijds zullen mensen soms ‘binnenkomen’ via een andere zorg- of ondersteuningsvraag, anderzijds zal soms bij mensen op zoek naar rechtshulp geconstateerd worden dat zij (ook) andere vormen van zorg of ondersteuning kunnen gebruiken. We refereren daar hieronder enkele keren aan.

3 In de ambities hieronder hebben we ‘laag inkomen’ nader gespecificeerd.

7 | Krijgen waar je recht op hebt

Doelen Onze ambities hebben de volgende twee doelen:

1. Een meer responsieve gemeente, specifiek gericht op bezwaar, beroep, en geschillen met de gemeente Utrecht. Dat wil zeggen dat mensen meer inzicht krijgen in, en betere informatie en zeggenschap over, het proces van aanvraag, beroep en besluitvorming – om zo de ongelijke verhouding tussen inwoner en gemeente te verkleinen. 2. Mensen met een klein inkomen beter, efficiënter en laagdrempeliger hun recht te laten halen bij geschillen met en beslissingen van de overheid.

Beide doelen hebben als uiteindelijk effect dat ze bijdragen aan het recht en rechtsgevoel van de inwoners in onze stad. Bij de ambities staat nader uitgelegd hoe deze doelen en onze ambities samenhangen. In deze nota maken we een onderscheid tussen de responsieve gemeente en je recht halen bij de overheid. Daar waar het gaat om responsief zijn, willen we dat de focus ligt op dat wat de gemeente kan doen – het deel dat we direct kunnen beïnvloeden. Daar waar het gaat om mensen ‘hun recht te laten halen’ kijken we breder. We willen bijdragen aan het feit dat mensen beter, efficiënter en laagdrempeliger hun recht kunnen halen bij geschillen zowel met de gemeente, als ook in geschillen met de provincie en rijksoverheid en bij andere instanties in het publieke domein, zoals woningbouwcorporaties of de belastingdienst. Daar waar we het later in deze nota hebben over ‘de overheid’ bedoelen we dan ook expliciet ook die instanties. Overigens wil dit alles niet zeggen dat het onze bedoeling is dat deze nota leidt tot méér rechtszaken, noch dat we iets vinden van de uitkomsten van een besluit, bezwaar of beroep. Niet iedere gang naar de rechter is ook zinvol of leidt voor de inwoner tot een bevredigende uitkomst.

Wij denken wel dat er nog mogelijkheden zijn om beslissingen extra te onderbouwen waardoor meer begrip ontstaat en om een bevredigende oplossing te bieden door betere ondersteuning, waardoor een rechtszaak voorkomen kan worden. Het uitgangspunt voor ons is ook niet om rechtszaken te voorkomen, maar om te zorgen dat de rechtszaken die er komen leiden tot een verbeterd rechtsgevoel en rechtvaardige besluiten.

8 | Krijgen waar je recht op hebt

Het onderstaande schema geeft aan hoe de door ons voorgestelde ambities samenhangen met de gewenste effecten. Hoe dit precies werkt geven we bij de verschillende ambities in meer detail aan.

Figuur 2 Overzicht ambities en effecten

9 | Krijgen waar je recht op hebt

1. Ambitie: Verbeteren informatievoorziening Door informatievoorziening te verbeteren krijgen mensen meer inzicht in en zeggenschap over hun proces van aanvraag, besluit en beroep. Dit kan bijdragen aan een meer gelijkwaardige relatie tussen overheid en inwoner en uiteindelijk aan een verbeterd rechtsgevoel en meer rechtvaardige besluiten.

A. Proactief informatie over besluiten, beleid en rechtshulp bieden Op dit moment geeft de gemeente al (schriftelijke) informatie over wat mensen kunnen doen als ze het niet eens zijn met een beslissing. In brieven over een besluit wordt nu de tekst “Als u in bezwaar wilt gaan…” opgenomen. Wij stellen voor om daar proactief informatie aan toe te voegen over rechtshulp (“Heeft u daar hulp bij nodig…”). Hoe deze informatie precies kan worden aangeboden dient nader uitgezocht te worden. Zo biedt de Rechtbank Midden-Nederland duidelijke folders aan over de stappen die mensen kunnen zetten. Maar ook de onder 2a genoemde ‘routekaart’ zal helpen hier duidelijke informatie te bieden over waar mensen terecht kunnen. De informatie moet in elk geval duidelijk verwijzen naar één of meerdere organisaties waar mensen terecht kunnen voor rechtshulp. Het is goed te zien dat er bij specifieke afdelingen (specifiek Werk en Inkomen) al veel gebruik wordt gemaakt van premediation en het vooraf (laten) bellen van mensen om op deze wijze proactief en tijdig informatie te bieden aan mensen over het beleid, het besluit en de mogelijkheden die mensen hebben. Dit is echter nog niet bij alle afdelingen het geval. Het lijkt goed om deze werkwijze breder toe te passen.

Hierbij passen de volgende uitwerkingen: • De gemeente Utrecht neemt standaard een tekst op in brieven waarbij wordt verwezen waar hulp geboden wordt. Hierbij wordt in elk geval verwezen naar de routekaart. • Ook andere afdelingen binnen het sociaal domein gaan (meer) gebruikmaken van premediation/vroegtijdig (telefonisch) contact met inwoners om besluiten toe te lichten. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van de kennis van de afdelingen waar dit al plaatsvindt.

10 | Krijgen waar je recht op hebt

B. Vooraf delen voorlopige besluiten Het is belangrijk dat mensen goed begrijpen wat er besloten wordt. Naast goede informatie over het proces hebben mensen daarom ook goede informatie over de inhoud van hun zaak nodig. Voor een deel wordt deze informatie in het telefonisch contact met de bezwaarmaker gegeven. In enkele gemeenten is het daarnaast al gebruikelijk voor een hoorzitting een schriftelijk conceptbesluit naar alle partijen te sturen. Dit vooraf delen van een voorlopig besluit heeft een aantal voordelen: Het geeft de betrokkenen de kans zich goed voor te bereiden op de hoorzitting, ook als dit voor iemand geen dagelijkse kost is; De extra tijd en uitleg die iemand krijgt maakt het eenvoudiger te begrijpen wat er in het definitieve besluit staat; De uitleg vóór het besluit definitief is zorgt dat de bezwaarmaker minder het gevoel heeft dat besluitvorming plaatsvindt buiten zijn gezichtsveld. Oftewel uitleg vóór een definitief besluit geeft minder het gevoel van ‘mosterd na de maaltijd’. Het delen van voorlopige besluiten met inwoners die hier prijs op stellen kan een effect hebben op de manier waarop mensen besluitvorming ervaren. Tegelijk realiseren we ons dat dit een andere manier van werken vergt en mogelijk meer capaciteit. Het lijkt daarom goed eerst kleinschalig te starten om te zien of dit een positief effect heeft.

Hierbij passen de volgende uitwerkingen: • Bij wijze van pilot worden, als onderdeel van het andere contact met de bezwaarmaker, voorlopige besluiten vooraf gedeeld met een beperkte groep mensen die daar prijs op stellen • Hierbij wordt gemonitord welk effect dit heeft op de ervaringen van bezwaarmakers met het proces.

C. Duidelijke taal eerst, juridische taal later De laatste jaren werkt de gemeente Utrecht actief aan begrijpelijke taal. Ook de afdeling Beroep en Bezwaar is getraind in het gebruik van begrijpelijk taalgebruik. Desalniettemin blijft er vaak sprake van veel (in onze ogen onnodig) gebruik van juridisch jargon. Wij stellen voor expliciet aandacht te besteden aan begrijpelijke taal bij besluiten en geschillen.

11 | Krijgen waar je recht op hebt

Omdat juridische taal soms onvermijdelijk is bij het mededelen van bezwaar of besluit, stellen wij voor dat in brieven altijd éérst de boodschap in begrijpelijke taal komt, zo nodig (in een bijlage) gevolgd door de boodschap in juridische taal. Zo voorkomen we dat mensen afhaken voor ze de boodschap begrepen hebben.

Juridische taal onvermijdelijk? Dat ook juridisch ingewikkelde kwesties duidelijk en begrijpelijk op papier gezet kunnen worden bewijst de civiele kamer van het gerechtshof ArnhemLeeuwarden, die in 2019 de Klaretaalbokaal won voor de uitspraak waarin het hof de Nederlandse tak van motorclub de Bandidos verbiedt.

Medewerkers maken voor veel brieven gebruik van standaard sjablonen (die eventueel aangepast worden bij specifieke omstandigheden). Het omzetten vergt tijd. Daarom is het goed hierin een prioritering aan te brengen en aan te sluiten bij het lopende organisatie-brede programma begrijpelijke taal.

Hierbij passen de volgende uitwerkingen: • Expliciet aandacht besteden aan begrijpelijke taal bij besluiten en geschillen en de boodschap eerst in begrijpelijke taal te brengen. Juridische zaken kunnen in een bijlage worden toegevoegd. • Werk maken van het ‘vertalen’ van standaard briefsjablonen, zowel bij Werk en Inkomen als bij andere afdelingen waar sprake is van bezwaar en beroep. Hiertoe wordt een duidelijk plan gemaakt waarbij jaarlijks minimaal 10% van de brieven wordt aangepast, met een focus op die brieven die 1 het meest gebruikt worden 2 het meeste ingrijpen in het leven van mensen.

D. Maak werk van de nulde-lijn Naast mensen die veel extra ondersteuning nodig hebben, zijn er ook mensen die met weinig specifieke ondersteuning zelf een heel eind komen met het schrijven van een goed bezwaar. Behalve de eerste lijn en tweede lijn rechtshulp bestaat er ook een nulde lijn rechtshulp. Deze bestaat uit zelfhulptools en eventuele advisering vanuit het juridisch loket. Deze vormen van hulp zijn laagdrempelig en voor iedereen beschikbaar, ongeacht het inkomen.

12 | Krijgen waar je recht op hebt

In de routekaart (zie ambitie 2a) kunnen deze als eerste stap worden opgenomen, om zo een groep op ondersteuning te wijzen die relatief weinig vraagt van de eerste en tweede lijn. Mensen die meer rechtshulp nodig hebben kunnen vervolgens hulp inschakelen van de eerste en tweede lijn rechtshulp.

Hierbij past de volgende uitwerking: • Zelfhulptools (nulde lijn rechtshulp) expliciet opnemen in de routekaart zoals beschreven in 2a.

13 | Krijgen waar je recht op hebt

2. Ambitie: Verbeteren ondersteuningsmogelijkheden Door ondersteuningsmogelijkheden te verbeteren krijgen mensen meer inzicht in en zeggenschap over hun proces van aanvraag, beroep en besluitvorming. Dit leidt ook tot goede, laagdrempelige toegang tot het recht. Beide zaken kunnen bijdragen aan een meer gelijkwaardige relatie tussen overheid en inwoner en uiteindelijk aan een verbeterd rechtsgevoel en meer rechtvaardige besluiten.

A. Breng ondersteuningsmogelijkheden in kaart Er zijn veel partijen betrokken bij het geven van advies aan mensen met een laag inkomen over hun bezwaar of beroep. Van sociaal raadslieden en cliëntondersteuners tot de rechtswinkel en van het buurtteam tot sociaal advocaten. Dat geeft veel (goede) mogelijkheden, maar zorgt ook voor verwarring en zorgt dat mensen niet altijd (gelijk) op de juiste plek terecht komen. En dat maakt weer dat mensen soms niet het juiste advies krijgen en dat alle betrokkenen meer tijd (en geld) kwijt zijn. Zorgen dat mensen op de juiste plek terecht komen scheelt tijd, geld en frustratie. Mensen die ondersteuning nodig hebben kunnen zich op verschillende plekken in het veld als eerste melden (1e-lijns hulp). Dat willen we graag zo houden4. Maar hoe vervolgens in verschillende gevallen effectief en efficiënt kan worden doorverwezen is nog niet altijd even duidelijk, terwijl een warme overdracht voor betrokkenen in een complexe situatie juist van groot belang is. Wij willen daarom dat de gemeente het voortouw neemt in het ontwikkelen van een ‘routekaart’ voor rechtsbijstand die professionals en inwoners helpt met het vinden van de meest logische weg naar de juiste ondersteuning.

De focus van deze routekaart ligt op het in kaart brengen van de mogelijkheden bij geschillen met de overheid, maar we kunnen ons voorstellen dat dit in de praktijk niet altijd te scheiden is van ondersteuning om je recht te halen bij andere partijen. De recente ontwikkelingen rond de stelselherziening van de rechtsbijstand kijken ook allemaal naar ‘routevoorzieningen’. Dit nu al doen past dus goed bij ontwikkelingen op dit terrein op de langere termijn.

4 Dit principe noemt men ook wel ‘any door goes’ – het maakt niet uit door welke ‘deur’ mensen als eerste

naar binnen gaan.

14 | Krijgen waar je recht op hebt

Aandachtspunten bij de ontwikkeling van de routekaart: Landelijk bestaan er reeds twee van zulke routekaarten5, die in beeld brengen welke instanties juridische ondersteuning bieden en waarvoor mensen bij deze instanties terecht kunnen. Organisaties die (alleen) lokaal actief zijn ontbreken op deze kaarten. Idealiter zou een Utrechtse routekaart worden ontwikkeld in samenhang met of binnen een van de bestaande kaarten. Enerzijds omdat die kaart efficiënter wordt door de aanvulling met lokale organisaties, anderzijds omdat dit duidelijkheid geeft voor een inwoner die alle hulp, nationaal én lokaal, op één plek kan vinden. Het is zinvol ook te kijken naar aansluiting bij de bestaande sociale kaart van Utrecht, en bij zorg- en ondersteuningspartners op deze kaart, zoals buurtteams en schuldhulpverleners. Bij mensen met meerdere problemen (zie ‘Doelgroep’) blijft hun juridische hulpvraag soms onderbelicht. Door de koppeling met het bredere veld kan een zorgvuldige overdracht vaker plaatsvinden. De Raad voor de Rechtsbijstand is samen met het ministerie van Justitie en Veiligheid en Divosa6 reeds bezig met een project hoe laagdrempelige hulp lokaal beter georganiseerd kan worden en gekoppeld kan worden aan de bestaande sociale kaart. Als gemeente Utrecht zouden we hierop kunnen aansluiten.

Bij de ontwikkeling van de kaart hoort ook een proces om de routekaart eenvoudig te kunnen aanpassen en afspraken over wie dit doet. Zo kunnen bijvoorbeeld nieuwe partners worden toegevoegd als daartoe aanleiding is. Naast de routekaart als product, zien wij de gezamenlijke ontwikkeling van zulke routes (met lokale en bovenlokale partners) als een goede manier om de onderlinge samenwerking en verwijzing van cliënten te verbeteren.

5 Zo bestaat er van Rechtwijzer https://rechtwijzer.nl/over-rechtwijzer/rechtwijzer-ehbo en van CAK

bestaat de regelhulp: https://www.regelhulp.nl/voor-gemeenten. Op dit moment wordt verkend hoe beide kaarten op elkaar kunnen worden aangesloten. 6 Divosa is de kennis- en netwerkorganisatie voor directeuren sociaal domein.

15 | Krijgen waar je recht op hebt

Figuur 3 Voorbeeld van een bestaande routekaart (landelijk). Aan de hand van vragen worden gebruikers geleid naar een advies op maat

Een ander punt bij het vinden van de juiste plek voor advies is dat sommige bezwaarmakers een advocaat om hulp vragen. In de praktijk blijkt dat mensen soms kiezen voor een advocaat uit hun netwerk, onafhankelijk wat de specialisatie van die advocaat is. Zij vertrouwen op deze advocaat omdat ze deze kennen. Echter, elke advocaat heeft een eigen specialiteit. Dit kan er toe leiden dat sommige cliënten niet goed geholpen worden, omdat de advocaat in kwestie te weinig weet van het specifieke domein waar de vraag over gaat. In dit geval doet de advocaat de zaak van hun cliënt niet veel goeds. Vandaar dat het een goed idee is om in de routekaart ook iets op te nemen over de keuze van een advocaat die past bij het vraagstuk.