Agendabundel

Bundel - Raadsinformatiebijeenkomst van 18 april 2024 1

Utrecht zijn we samen Tijd: 21.00 - 22.30 uur Locatie: oude Stadhuis Beleidsterrein: Openbare Orde en Veiligheid / Burgemeester Dijksma Agendeerders: Titus Stam (PvdA), Mahaar Fattal (GroenLinks), Maarten Koning (D66), Tess Meerding( VVD), Bert van Steeg (CDA), Rik van der Graaf (ChristenUnie), Ruben Snijder (Student en Starter) Gert Dijkstra (EenUtrecht) Motivatie: Sinds 2015 kent Utrecht de aanpak Utrecht zijn we samen (UZWS) om extremisme aan te pakken en bewoners tegen de invloeden hiervan weerbaarder te maken. De afgelopen jaren hebben worden we geconfronteerd met toenemende polarisatie en wantrouwen jegens de overheid. In deze RIB willen de agenderende fracties op basis van de ervaringen van de afgelopen 9 jaar vooruitkijken hoe we kunnen blijven zorgen dat we samen Utrecht blijven. Utrecht zijn we samen-doc-Info-en-Bijdragen-deelnemersWEB Presentatie-RIB-Uzws-Universiteit Utrecht Presentatie-RIB-Uzws-GU Presentatie-RIB-Uzws-DOCK Presentatie-RIB-Uzws-JOU

Utrecht zijn we samen Basisinformatie Datum Gespreksleider Tijd Zaal Soort bijeenkomst Werkvorm Portefeuillehouder Betrokken ambtenaren/presentatoren Vervolg

18 april 2024 Maartje Vermeulen 21.00 – 22.30 uur Zaal Bespreken raadsbrief Gesprek tussen raadsleden en aanwezigen. Burgemeester Dijksma Twee deelnemers, Gemeente Utrecht De gemeenteraad debatteert over dit onderwerp tijdens de vergadering van de commissie: Veiligheid, Bestuur en Financiën op 21 maart 2024. Wilt u nog informatie delen met raadsleden, stuur dit naar raadsinformatiebijeenkomst@utrecht.nl Website gemeente en facebook Twee deelnemers, DOCK Twee deelnemers, Stichting Jongerenwerk Utrecht Twee deelnemers

Links naar Deelnemers

Programma 21.00 – 21.05 uur Opening en welkom 21.05 – 21.35 uur Ontwikkeling op het gebied van radicalisering en extremisme en best practices voor een lokale aanpak door historicus en faculteitshoogleraar Geschiedenis van de internationale betrekkingen aan de Universiteit Utrecht 21.35 – 22.00 uur Utrecht zijn we samen 2.0 door programmacoördinatoren UZWS van gemeente Utrecht 22.00 – 22.30 uur Wat zien we in de praktijk op polarisatie en radicalisering gezamenlijke presentatie door DOCK en Jongerenwerk Utrecht

Motivatie Agendeerders Titus Stam (Partij van de Arbeid), Mahaar Fattal (GroenLinks), Maarten Koning (D66), Tess Meerding (VVD), Bert van Steeg (CDA), Rik van der Graaf (ChristenUnie), Ruben Snijder (Student en Starter) Gert Dijkstra (EenUtrecht).

1

Motivatie Sinds 2015 kent Utrecht de aanpak Utrecht zijn we samen (UZWS) om extremisme aan te pakken en bewoners tegen de invloeden hiervan weerbaarder te maken. De afgelopen jaren hebben worden we geconfronteerd met toenemende polarisatie en wantrouwen jegens de overheid. In deze RIB willen de agenderende fracties op basis van de ervaringen van de afgelopen 9 jaar vooruitkijken hoe we kunnen blijven zorgen dat we samen Utrecht blijven.

Bijdrage Deelnemer, Stichting Jongerenwerk Utrecht UZWS is voor ons belangrijk om te werken met jongeren aan een inclusieve stad. We financieren er o.a. schooljongerenwerk mee, waarmee we op scholen preventief werken aan het tegengaan van radicalisering en polarisatie en voedingsbodems daarvoor.

2

Terrorisme, radicalisering en polarisatie: waar staan we en wat moeten we ermee in Utrecht? Universiteit Utrecht

Terrorisme komt en gaat in golven van trends en ideologische/religieuze formats

Definitions used as starting point (NCTV 2021; De Graaf 2021; Van den Bos 2021; Cassam 2021; Peels 2020)

-

Extremism – Phenomenon in which individuals or groups are willing to seriously break the law or engage in activities that undermine the democratic legal order for ideological reasons.

-

Radicalization – A process of increasing willingness to accept the extreme consequences of a set of beliefs and put it into action. This increasing willingness can lead to behavior that deeply hurts or affects other people's freedom, can lead individuals or groups to turn away from society and can lead to the use of violence.

-

Terrorism – Committing violence aimed at people's lives, or causing socially disruptive property damage, motivated by specific ideological or religious beliefs, with the aim of undermining and destabilizing society, instilling serious fear in the population or influencing political decision-making

-

Fundamentalism: a set of beliefs, often pivoting around ‘revered texts’ and encompassing ‘core doctrines’, and with a particular extreme content that have not been formed in the right sort of way.

Outcomes

Terrorism Extremism Activism

Predictors

Radicalisering omvat: hoofd, hart, lichaam, en vooral veel gevoelens (en die kunnen worden opgewekt)

beliefs

behaviour

belonging

Radicalisering en polarisatie: een nare combi Politieke polarisatie is the divergentie van Politieke attitudes weg van het centrum, in de richting van ideologische extremen (Dimaggio e.a. 1996), dat kan gelden op het niveau van de partijpolitieke elites, of op het niveau van de massa

Communicatieve polarisatie is een toenemende omarming van extreme posities, van een individu of van een groep ten opzichte van andere groepen

Affectieve polarisatie is een toenemende emotionele afkeer van de posities van de ander (individu of groep) en een toenemende emotionele betrokkenheid bij de eigen groep

minder inhoudelijke, meer emotionele polarisatie, ook in Nederland

Van scherm naar straat & Spelen met vuur (Utrecht Dataschool 2021/23)

• Hyperbolie op internet: van intraplatformcommunicatie naar grote media-ecosystemen via influencers • Verspreiding complottheorieën in reeds bestaande demonstraties: clustering van diverse complotten tot groter protestnetwerk • Radicalisering van taalgebruik en geweld op straat correleert

Van Houwelingen, 17 november 2021: “Er komen tribunalen”

Corona-protest: verbinding van bestaande protestkernen (via Qanon bijv)

Avondklokrellen in Nederland, 23-25 januari 2021

Andere radicale voorbeelden van ‘scherm naar straat’

• Moord op Walter Lübke door AfD-aanhanger, 2019 • Moord op pompmedewerker door in internet geradicaliseerde antivaxxer en Querdenker, 2021 • Bedreiging Sigrid Kaag door ‘Fakkelman’, 2022

Nieuw probleem: stochastisch terrorisme • Ogenschijnlijke willekeur van gewelddadige acties • Massale verspreiding van hate speech via de online media • Uitbreiding van een wereldwijd online network/platform • Statistisch neemt kans op zelfontbranding dan toe

• Vlam in de pan: operationale eenling was allang lid van ideologisch network • Vb: Capitoolbestorming (2021), Christchurch (2019)

De soevereinenbeweging in Nederland 1. Soeverein gedachtegoed 2. Drie stromingen

3. Uitingsvormen 4. Aard en omvang

5. Conclusies

18 oktober 2022

dgd

16

Soeverein gedachtegoed Overeenkomsten • Geloof in kwaadaardige elite • Streven naar parallelle samenleving • Utopisch wereldbeeld

Verschillende narratieven • Natuurrecht en gewoonterecht • Maritiem recht • Geboorte-trust • SHAEF-wetten 17

Drie stromingen Verandering binnen het systeem • Enkele tienduizenden • Zelfvoorziening, geen moedwillige ondermijning

Ontkenning legitimiteit van systeem • Duizenden onttrekken zich aan maatschappij

• Problemen en confrontaties

Geweld tegen het systeem • Tientallen tot honderd • Bewapening en bedreigingen

• Enkelen: defensieve en offensieve voorbereiding 18

Uitingsvormen • Bijeenkomsten • Brieven • ‘Opzegging machtiging besturen’ • Opvoeding en onderwijs • Fantasiedocumenten • Streaming

• Aangiftes en vorderingen • Doxing • Bedreigingen • Burgerarrest en vrijheidsberoving • Geweld 19

Aard en omvang Aanhang in Nederland • Relatief hoge leeftijd • Uitweg voor ongenoegen en wantrouwen

Weerbaarheid samenleving • Waarschijnlijk sterk, hoorbare tegenspraak

• Debunking i.p.v. prebunking

Groeipotentieel ›

Handelen van instituties

›

Gebrek aan vertrouwen

20

Dreigingsinschatting: Ondermijning van de rechtsstaat Lange termijn: onjuiste boodschappen • Onverdraagzaam isolationisme • Persoonlijke problemen • Zorgen om bestendiging en groei

Korte termijn: geweld • Geweldincidenten en voorbereiding • Intimiderende werking

21

Ken de dreiging: waar is de info belegd? • Is het activisme? • Affectieve polarisatie? • Extremisme? • Online veenbrand?

• Radicalisering naar geweld? • Omvang, Umfeld, bondgenoten?

Tijd voor nieuwe spelregels?

Vreedzaam leren vechten – in de klas, op straat en in de politieke arena

Raadsinformatiebijeenkomst Utrecht zijn we samen 2.0 / de herijking

18 april 2024

Utrecht.nl/utrechtzijnwesamen

Aanleiding • Nieuwe en andere vormen van radicalisering, extremisme en polarisatie • Signalen vanuit het netwerk UZWS • Dreigingsbeelden NCTV als ook AIVD jaarrapporten • Afspraken college B&W in Coalitieakkoord ‘Investeren in Utrecht’

Proces herijking •

Programma bestaat sinds 2015

•

Beleidsevaluatie naar werkwijze en organisatiestructuur

•

Participatieproces op diverse momenten • Bij formulering speerpunten, bij de beleidsevaluatie, bij de vorming van ideeën rondom inclusiekader, bij input rondom interventies. • Intern afstemmingsrondes collega’s en MT’s

•

Onderzoek naar trends en ontwikkelingen en interventiemogelijkheden

•

Twee trajecten liepen gelijk op:​ • Herijking Utrecht zijn we samen • Ontwikkeling inclusiekader gemeente Utrecht (kader voor brede aanpak op weg naar een inclusieve stad)​

Belangrijkste conclusies • Behoud de integrale samenwerking en de faciliterende rol van de gemeente hierin van preventie tot persoonsgerichte aanpak. • Zorg voor blijvend commitment op de opgave. • Behoefte aan een gezamenlijke visie. • De basis van de aanpak staat al goed. • Aandachtspunt is de complexiteit van de nieuwe dreigingen, polarisatie, online dimensie, beschikbaarheid van evidenced based interventies en concreetheid van interventies. • Er is sprake van ontwikkelingen binnen de verschillende vormen van extremisme, bv. intersectionele ideologieën

Uitwerking • Toekomstbeeld en opdracht • Basis van de aanpak met drie pijlers en interventies blijft staan: 1.

Preventie is de basis - aandacht voor acceptatie, integratie en identiteitsvorming, opvoeding, onderwijs, werk en communicatie;

2.

Signalering - het op tijd (kunnen) herkennen van radicalisering of polarisatie onder andere via deskundigheidsbevordering;

3.

Persoonsgerichte aanpak hulpverlening aan degene die dreigt te radicaliseren en aan zijn/haar directe omgeving en een persoonsgerichte aanpak wanneer sprake is van radicalisering.

• Doorontwikkeling in drie speerpunten

Toekomstbeeld • In Utrecht streven we naar een samenleving waarin iedereen zichzelf kan zijn en zijn democratische rechten kan uitoefenen. Waarin scherp verschillen van mening kan en mag; een gezonde vorm van polarisatie is immers onderdeel van een goed functionerende democratische rechtsstaat. Er is echter géén plaats voor extremisme, bedoeld om deze wijze van samenleven te beschadigen of onze rechtsstaat te ondermijnen. Deze samenleving kunnen we alleen realiseren met de hulp van al onze inwoners en professionals; Utrecht zijn we niet alleen, Utrecht zijn we samen!

Inzet op drie speerpunten Speerpunten in de herijking op basis van ontwikkelingen van preventie, via signalering tot persoonsgerichte aanpak:

1. Verbreding van de aanpak naar alle vormen van polarisatie, radicalisering en extremisme; 2. Versterken van de online aanpak; 3. Gerichtere aanpak van schadelijke polarisatie.

Netwerken

• Bondgenoten Stedelijk / wijkgericht • Taakaccenthouders netwerk • Sleutelfiguren netwerk

Speerpunt 1 Verbreding van de aanpak naar alle vormen van polarisatie, radicalisering en extremisme • Doel: In 2026 is een structuur opgebouwd waarin alle professionals met nieuwe vormen van radicalisering en extremisme kunnen omgaan. Professionals hebben zicht op trends en ontwikkelingen, weten waar ze melding kunnen doen van (vermoedelijke aankomend) extremistisch gedrag en weten waar ze advies kunnen halen. Het casusoverleg radicalisering is geëquipeerd om met de nieuwe vormen van extremisme om te gaan. Resultaat is een verkleinende voedingsbodem voor extremisme.

Speerpunt 1 Verbreding van de aanpak naar alle vormen van polarisatie, radicalisering en extremisme

• Werkgroep integrale preventie van radicalisering en extremisme • Stimuleren maatschappelijke dialoog • Identiteitsontwikkeling • Baanperspectief

• Werkgroep Analyse, signalering en kennisbevordering • Bijspijkersessies • UZWS informatiebeeld

Speerpunt 1 Verbreding van de aanpak naar alle vormen van polarisatie, radicalisering en extremisme • Werkgroep uitbouwen en verbreden netwerk

• Verbreding Bondgenoten netwerken

• Werkgroep Persoonsgerichte aanpak, hulpverlening en reintegratie • Verbreden persoonsgerichte aanpak • Ontwikkeling duidingsinstrumentarium voor nieuwe vormen van extremisme (o.a. salad bar) • Werkwijze ontwikkelen rondom beperkte mogelijkheden PGA vanwege vrijwillige deelname • Analyse en werkwijze op radicalisering binnen het antiinstitutionalisme (door)ontwikkelen

Speerpunt 2 Versterken van de online aanpak • Een Utrechtse Online Coalitie (verzoek van netwerkpartners) kan opzetten die: • kennis en interventies voor online aanpak bij elkaar brengen • Trends rondom algoritme, echochambers, AI, etc doorvertalen naar beleid / kennis / deskundigheidsbevordering van professionals binnen en buiten gemeente ophalen en delen.

Speerpunt 3 Gerichtere aanpak van schadelijke polarisatie

• Doel: In Utrecht zijn we maatschappelijk sensitief en wordt schadelijke polarisatie waar mogelijk voorkomen en actief tegengegaan door gemeente en een breed netwerk van inwoners en professionals. • Wijkpilots polarisatie • Handreiking ontwikkelen over complottheorieën en gespreksvoering hierover • Trainingen over polarisatie

Tot slot Alleen samen bewaken we in deze stad het grondrecht van vrijheid van meningsuiting. Alleen samen geven we radicalisering en extremisme geen ruimte. Alleen samen bewaken we de grenzen van onze democratische rechtstaat. We staan namelijk voor een Mensenrechtenstad waarin iedereen zichzelf kan zijn.

Dank voor de aandacht! Vragen?

Utrecht zijn we Samen

Stedelijk Taakaccenthouder UZWS Versie: 16/04/2024

Uitdagingen in de praktijk Noot vooraf: We zitten in het voorveld en zijn daarom minder expliciet bezig met daadwerkelijke schadelijke polarisatie, radicalisering en extremism maar vooral met voorkomen en versterken van het midden. Alleen als het passend is, betrekt Veiligheid ons bij een casus. Enkele voorbeelden van wat we tegenkomen: • toenemende meldingen van discriminatie en racisme in de buurtcentra; • meer agressiviteit in onze buurtcentra richting medewerkers; • in de speeltuinen en buurtcentra worden we uitgedaagd in onze neutraliteit: nu actueel met bijvoorbeeld de oorlog in Gaza; • toenemende antisemitische uitspraken; • online polariserende retoriek en bejegenen van werkers en overheid/politiek; • verbreding van de thematiek.

Plan van aanpak • Versterken van onze signalerende en interveniërende rol door een sterke basis binnen de organisatie ⚬ Collega’s toerusten op kennis en vaardigheden ⚬ Casuïstiek uitwisselen om casussen dieper uit te werken en ervaring en kennis van anderen te benutten ⚬ Handelingsperspectief verder professionaliseren samen met de partners – interprofessioneel samenwerken ⚬ Samen optrekken in de online leefomgeving • Onze rol richting het informele netwerk versterken ⚬ Ondersteunen en samenwerking met bewonersinitiatieven en andere informele partijen. Bijvoorbeeld Bondgenoten maar daarnaast dit jaar ook meer kennisdeling en outreachend ondersteunen. ⚬ Bewoners waarmee we werken en die elkaar bij ons ontmoeten weerbaarder maken. Door via ons trainingen aan te bieden of door samen met partners rondom deze bewoners op te trekken (interprofessioneel) ⚬ Zijn waar mensen (jong en oud) zijn die tegen het systeem en tegenslagen aanlopen. Bijvoorbeeld door keuzes te maken voor Tienerwerk (PO) en werk op straat.

De kracht van de nieuwe aanpak • Op wijkniveau hechter samenwerken vanuit waardering van ieders rol en perspectief. • Gelijkwaardig samenwerken met een breder netwerk van ook informele partijen. • Laat het gaan over het goede gesprek. Een waardeoordeel van een professional heeft daar niet altijd een plek. Wel een luisterend oor om het verhaal achter het verhaal te horen. • Maatwerk aanbieden van kennis en trainingen. • Verbreding van de thematiek vraagt echt een andere houding en organisatie dan wanneer we heel specifiek op 1 onderwerp acteren. Kortom: zorg een stevige en brede basis maar ben specifiek wanneer nodig.

Utrecht zijn we samen Jongerenwerk Utrecht

Uitdagingen in de praktijk • Wantrouwen (overheids)instanties • Invloed van online • Groepen ‘je bent voor of tegen’ • Lentekriebels/lgbhti • Omgang meiden <> jongens • AI: wat is echt/niet echt? • Rechts kabinet/‘thuis’ voelen in Nederland? • Gevoel ‘met twee maten gemeten’ • Gebrek aan (fysieke) sociale vaardigheden

Utrecht zijn we samen Jongerenwerk Utrecht

Plan van aanpak • Blijven doen wat we doen…: • Jongeren binding met elkaar, ons en de samenleving houden. Op 15 VO, 15 PO (met DOCK), 2 MBO scholen, op straat, online, buurthuizen in alle wijken. • Samen opvoeden en preventie partners en vrijwilligers in veiligheid, sociale basis en zorg. • Samen zorgen dat het goed of beter met jongeren gaat • Inzet op sociaal gedrag in groepen • Samenwerken in/met online leefwereld • Blijvende Kennis- en vaardigheden vergroting

Utrecht zijn we samen Jongerenwerk Utrecht

De kracht van de nieuwe aanpak • Bredere thematiek sluit aan bij trends die wij zien • Breder scholingsaanbod, kennis- en vaardigheden vergroten • Online coalitie: online leefwereld inbedden in samenwerking en signalering