TVW Urk nov21.pdf

Transitievisie Warmte gemeente Urk

Inhoudsopgave

2

HOMEPAGE

3

ACHTERGROND

4

Plannen maken voor de energietransitie Een visie voor aardgasvrije gebouwen

4 5

TOTSTANDKOMING

6

ONZE GEMEENTE

8

De opgave op Urk Wat vinden we belangrijk

8 9

OPLOSSINGEN

10

Duurzame oplossingen uitgelegd Wat zijn de kansrijke duurzame oplossingen op Urk? WAT-kaart PDF Warmtenetten op Urk Individuele oplossingen op Urk

10 12 13 15 17

STRATEGIE

18

De ambitie De stappen naar aardgasvrij in 2050 Van visie tot aardgasvrije gebouwen in 2050 Monitoring

18 19 21 22

ZELF AAN DE SLAG

23

Verdiepende hoofdstukken

26

Verdieping: lijst met begrippen Verdieping: toelichting op gebruikte energie-eenheden Verdieping: warmteoplossingen Verdieping: analyse bedrijventerrein Urk Verdieping: WAT-kaart

26 29 29 39 40

| TVW Urk

HOMEPAGE Op deze website is de Transitievisie Warmte van de gemeente Urk te volgen. Deze Transitievisie Warmte is nog een concept en moet nog door de gemeenteraad worden vastgesteld. Urk mooi houden voor onze kinderen en kleinkinderen. Dat willen we allemaal. Daarom leveren we onze bijdrage aan het klimaatakkoord en werken we eraan dat Urk in 2050 aardgas vrij is. Het doel van het Klimaatakkoord is om in 2050 geen schadelijke broeikasgassen meer uit te stoten, zoals CO2. Door onze gebouwen aardgasvrij te maken, verminderen we de CO2-uitstoot. Vanuit de opdracht in Gods woord om deze aarde te bouwen en te bewaren, zijn we rentmeesters. Hoe we dit gaan doen staat beschreven in deze transitievisie warmte. De Transitievisie Warmte beschrijft de route naar een aardgasvrije gebouwde omgeving in onze gemeente. We willen dat natuurlijk zo goed mogelijk doen. Daar helpt deze Transitievisie Warmte bij. Deze geeft niet alleen een beeld van mogelijke alternatieven voor aardgas maar ook welk alternatief voor welke wijk het meest geschikt, logisch en betaalbaar is. Deze transitie verloopt niet van vandaag op morgen, maar in stappen en met zorgvuldigheid. We nemen hiervoor de tijd. We hebben deze zoektocht niet alleen afgelegd, er is nauw samengewerkt met belangrijke partners. Zo’n grote opgave als het aardgasvrij maken van Urk, kan de gemeente simpelweg niet alleen.

Ik waardeer de bijdragen van alle partners die hebben meegedaan enorm en wil hen hartelijk bedanken voor hun inzet om bij te dragen aan een aardgasvrij Urk. De komende tijd zal de gemeente samen met haar inwoners en partners gaan werken aan de uitvoering van deze visie. We gaan graag het gesprek aan over hoe u uw woning wilt verwarmen als aardgas geen optie meer is. Ik nodig u uit om allemaal mee te doen, zodat we samen kunnen werken aan een duurzaam Urk voor toekomstige generaties.

Wethouder Dhr. Gerrit Post.

Ziet u een woord onderstreept met een doorgetrokken lijn? Dan kunt u op dit woord klikken voor meer informatie. Ziet u een woord onderstreept met een stippellijn? Dan ziet u meer uitleg over dit begrip als u met uw muis op het woord gaat staan.

HOMEPAGE

TVW Urk |

3

ACHTERGROND Plannen maken voor de energietransitie In het Klimaatakkoord (2019) is afgesproken dat er in 2050 bijna helemaal geen uitstoot van CO2 meer mag zijn. Dat betekent dat we in 2050 bijna geen vervuilende energie – waarbij CO2 vrijkomt – meer mogen gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan aardgas en benzine. Daarom stappen we over op schone en duurzame energie. Deze verandering wordt de energietransitie genoemd.

In het Klimaatakkoord (2019) is afgesproken dat de uitstoot van CO2 in 2030 met 49% moet zijn gedaald ten opzichte van 1990. In 2050 mag er bijna helemaal geen uitstoot van CO2 meer zijn. De uitstoot moet dan 95% minder zijn vergeleken met het jaar 1990.

De komende jaren rijden er steeds meer elektrische auto’s rond, komen er meer zonnepanelen en wordt de industrie steeds schoner. Onderdeel van de energietransitie is om alle gebouwen in Nederland aardgasvrij te maken en te verwarmen met duurzame warmte. Deze verandering wordt ook wel de warmtetransitie genoemd.

Op nationaal, regionaal en lokaal niveau worden plannen gemaakt om in 2050 alleen nog maar duurzame energie te gebruiken. Nationale plannen voor de energietransitie Zo wordt landelijk gewerkt aan wetten en regels, maar ook aan manieren om de energietransitie te betalen. Regionale plannen voor de energietransitie Alle gemeenten werken aan de Regionale Energie Strategie (RES). Hierin werken ze samen om te bepalen waar duurzame elektriciteit – denk aan zonnepanelen – in de toekomst wordt opgewekt. In de Regionale Energie Strategie – in het onderdeel Regionale Structuur Warmte (RSW) – wordt ook bekeken welke en hoeveel duurzame warmtebronnen in de regio beschikbaar zijn. De gemeente Urk neemt deel aan de gesprekken over de Regionale Energie Strategie van de regio Flevoland. Lokale plannen voor de energietransitie Ook lokaal wordt gewerkt aan de energietransitie. In 2020 heeft de gemeente Urk haar Duurzaamheidsvisie 2050 vastgesteld. De duurzaamheidsvisie gaat over wat de gemeente gaat doen om als goed rentmeester te zorgen voor een duurzame toekomst. Er staat onder andere in dat we in 2050 CO2-neutraal willen zijn. Dat wil zeggen dat de energie die op Urk wordt gebruikt helemaal groen en duurzaam wordt gemaakt. Ook werkt de gemeente Urk – net zoals alle gemeenten in Nederland – aan de Transitievisie Warmte.

De uitkomsten van al deze plannen krijgen een plaats in de Omgevingsvisie van de gemeente Urk. De Omgevingsvisie is een document dat iedere gemeente moet opstellen. In de Omgevingsvisie leggen we vast hoe we met alle plannen zorgen dat de ruimte waarin Urkers leven van goede kwaliteit blijft: Urk blijft Urk.

4

| TVW Urk

ACHTERGROND

Een visie voor aardgasvrije gebouwen Onze Transitievisie Warmte is het plan hoe we op Urk de komende dertig jaar aan de slag gaan om gebouwen aardgasvrij te maken. We weten ons einddoel in 2050, maar we weten nog niet precies hoe we er komen. In de Transitievisie Warmte staat welke routes we de komende jaren op Urk kunnen nemen.

In de Transitievisie Warmte beschrijven we alleen hoe gebouwen zoals huizen en bedrijven aardgasvrij kunnen worden. Hoe dat gebeurt voor industrie staat in andere plannen. De Transitievisie Warmte gaat alleen over gebouwen die vóór het jaar 2018 zijn gebouwd. Alle gebouwen die na 2018 zijn gebouwd, zijn al aardgasvrij.

In onze Transitievisie Warmte staat het volgende centraal: 1. Welke manieren zijn er om gebouwen op Urk op een duurzame manier te verwarmen? Er zijn verschillende mogelijkheden om gebouwen op een duurzame manier te verwarmen. Bijvoorbeeld door een warmtepomp, warmtenet of iets anders wat nog moet worden uitgevonden. Dat ligt er maar net aan wat technisch kan, het meest betaalbaar is en beschikbaar is. Op een zogeheten WAT-kaart laten we voor de hele gemeente Urk zien wat op dit moment de meest kansrijke manieren zijn om gebouwen duurzaam te verwarmen. Meer hierover leest u in het onderdeel oplossingen. 2. Wat is de strategie om gebouwen op Urk in 2050 op een duurzame manier te verwarmen? In een aantal gebieden op Urk kunnen misschien al voor 2030 stappen worden genomen richting aardasvrije gebouwen. In de strategie staat welke stappen wij en onze inwoners en andere partijen al op korte termijn kunnen nemen en welke op de langere termijn, tot aan 2050. Meer hierover leest u in het onderdeel strategie.

Uit landelijke onderzoeken is bekend dat de warmtetransitie veel geld gaat kosten. We doen ons best om de warmtetransitie op Urk betaalbaar te houden. Daarom zoeken we naar oplossingen die voor onze inwoners, bedrijven en organisaties haalbaar en betaalbaar zijn, nu en in de toekomst. Als we gebouwen in onze gemeente helemaal aardgasvrij willen maken, dan kan dat niet zonder (financiële) steun van het Rijk. We staan in heel Nederland nog maar aan het begin van de warmtetransitie. Stap voor stap krijgen we steeds meer kennis en ideeën en worden nieuwe ontdekkingen gedaan. Nadat onze Transitievisie Warmte in december 2021 is vastgesteld, gaan we aan de slag met de uitvoering van de strategie. Zo krijgen we een steeds completer antwoord op vragen, zoals: • Hoe gaan we de warmtetransitie betalen en hoe zorgen we dat iedereen – jong, oud, arm en rijk – mee kan doen? • Hoe gaan we de warmtetransitie organiseren? Wat is de rol van de gemeente, inwoners en andere betrokkenen? • Hoe werkt de warmtetransitie als het gaat om wetten en regels?

ACHTERGROND

TVW Urk |

5

TOTSTANDKOMING

Figuur 1: In het figuur hierboven is te zien welk proces is doorlopen en nog doorlopen moet worden om tot de een vastgestelde Transitievisie Warmte Urk te komen. Klik rechtsboven op de afbeelding om de afbeelding uit te vergroten.

We zijn in november 2020 begonnen met het opstellen van deze Transitievisie Warmte. Uiteindelijk wordt onze Transitievisie Warmte in december 2021 vastgesteld door de gemeenteraad. Onze Transitievisie Warmte is niet door de gemeente alleen opgesteld. We hebben samengewerkt met onze inwoners en bedrijven zoals netbeheerder Liander, woningcorporatie Patrimonium, waterschap Zuiderzeeland, Natuur- en Milieufederatie Flevoland, waterbedrijf Vitens, bedrijvenkring Urk en het Energie Expertise Centrum Flevoland. Ook zijn verschillende afdelingen van de gemeente, zoals openbare ruimte, communicatie en duurzaamheid, betrokken bij het schrijven van onze Transitievisie Warmte. Verder zijn we door communicatiebureau Bureau Buhrs geholpen bij het maken van een begrijpelijk filmpje over de warmtetransitie. Dit is te vinden op onze website www.urk.nl/op-weg-naar-aardgasvrij-wonen. Adviesbureau Royal HaskoningDHV hielp ons bij het doen van onderzoek en het voeren van gesprekken met inwoners en bedrijven. In gesprek met bedrijven Er zijn gesprekken gevoerd met bedrijven om alle uitkomsten van onderzoeken die in de Transitievisie Warmte zijn gedaan te toetsen.

We stelden vragen als: zijn de uitkomsten herkenbaar? Kloppen de uitkomsten? Wat moet er nog worden aangepast? Welke stappen kunnen we zetten om de visie uit te voeren? We hebben inwoners gevraagd mee te denken over onze Transitievisie Warmte. In een informatiebijeenkomst hebben we met een groep inwoners gesproken over hun zorgen, ideeën en over wat zij de gemeente mee willen geven richting aardgasvrije wijken op Urk. Door in gesprek te gaan met inwoners en belanghebbende partijen hebben we ervoor gezorgd dat onze Transitievisie Warmte zo goed mogelijk bij de gemeente Urk past. Een belangrijk deel van het aardgas dat op Urk wordt afgenomen, wordt gebruikt door de bedrijven op Urk. Ook is er veel warmte beschikbaar op het bedrijventerrein. De afgelopen jaren zijn een aantal onderzoeken uitgevoerd om te bepalen hoe het bedrijventerrein duurzame energie kan gaan gebruiken.

6

| TVW Urk

TOTSTANDKOMING

Om deze onderzoeken mee te nemen in de Transitievisie Warmte hebben we een bijeenkomst georganiseerd met vertegenwoordigers van de bedrijven op Urk. In deze bijeenkomst hebben we bepaald op welke manier het bedrijventerrein in de toekomst op een duurzame manier kan worden verwarmd. De resultaten zijn te lezen in het onderdeel oplossingen. Meer informatie over hoe het onderzoek naar het bedrijventerrein op Urk is gegaan, vindt u in Verdieping: analyse warmteoplossingen bedrijventerrein Urk.

TOTSTANDKOMING

TVW Urk |

7

ONZE GEMEENTE De opgave op Urk De warmtetransitie op Urk is al een klein beetje begonnen. Op Urk wordt namelijk al warmte uit een gemaal gebruikt om zwembad ’t Bun te verwarmen. Ook werkt de gemeente aan het aardgasvrij maken van alle gebouwen die in het bezit zijn van de gemeente zelf. Ook bekijken we of het mogelijk is om het teveel aan warmte vanaf het bedrijventerrein, de visverwerkende industrie en de Urkervaart te gebruiken om gebouwen te verwarmen in de nieuw te bouwen wijk ‘De Zeeheldenwijk’. Met die ontwikkeling hebben wij rekening gehouden in deze Transitievisie Warmte. Of de warmte vanaf het bedrijventerrein in de toekomst écht gebruikt kan worden, dat is nog onzeker. Toch zijn er nog maar weinig gebouwen op Urk aardgasvrij. Voor de ruim 21.000 inwoners van Urk en de ruim 6.500 huizen is aardgas de belangrijkste bron voor een warm huis. In totaal wordt op Urk 1151 TeraJoule (TJ) aan energie verbruikt. Het gaat dan om gebruik van elektriciteit en gas. De totale vraag naar warmte op Urk is ongeveer 500 TJ. Deze warmte wordt gebruikt door de industrie, bedrijven en huizen. De totale vraag naar warmte in de huizen op Urk ligt op 300 TJ. De rest van de warmtevraag komt van de industrie en bedrijven. Deze cijfers zijn te vinden in de ‘klimaatmonitor’ van de Rijksoverheid.

Het energiegebruik vergeleken In Nederland wordt in totaal ongeveer 1360 PetaJoule (PJ) aardgas verbruikt. Eén PJ staat gelijk aan 1000 TeraJoule (TJ). Ter vergelijking: een gemiddeld huishouden in Nederland gebruikt jaarlijks ongeveer 1240 m3 gas. Dat staat gelijk aan ongeveer 0,04 TJ aardgas. Op Urk ligt het gasverbruik per woning hoger met een gemiddelde van 1550 m3 per woning per jaar. Om in 2050 geheel aardgasvrij te zijn, zouden we op Urk vanaf 2021 ieder jaar gemiddeld 200 bestaande woningen van het aardgas af moeten koppelen. De industrie en bedrijven zullen ook een duurzame oplossing moeten vinden voor hun energievraag. De industrie valt buiten deze Transitievisie Warmte. In de bijlage ‘Verdieping: toelichting op gebruikte energie-eenheden’ leest u meer over de energiecijfers.

Ruim driekwart van alle huizen op Urk zijn koopwoningen (78%). De andere huizen worden gehuurd. Van de huurhuizen wordt 8% verhuurd in de vrije sector en 14% van alle huizen wordt verhuurd door woningcorporatie Patrimonium. Ruim een derde (38%) van alle woningen op Urk is na 1995 gebouwd en ruim 22% van alle woningen heeft een energielabel B of hoger. Verder heeft minimaal 12,4% van de huizen op Urk zonnepanelen op het dak waarmee duurzame elektriciteit wordt opgewekt. Deze cijfers zijn te vinden via het ‘Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)’.

8

| TVW Urk

ONZE GEMEENTE

Wat vinden we belangrijk Voordat we op Urk verder gaan met de warmtetransitie, is bepaald wat we als gemeente belangrijk vinden: wat willen we wel en wat willen we niet? Dit noemen we de uitgangspunten. De uitgangspunten van de gemeente Urk zijn samen met verschillende afdelingen van de gemeente opgesteld en in februari 2021 door de gemeenteraad vastgesteld. Dit zijn onze uitgangspunten: • Het plan voor de energietransitie van Urk De gemeente gaat aan de slag om te zorgen dat Urk in 2050 volledig aardgasvrij is. Deze Transitievisie Warmte beschrijft hoe we daar komen. De Transitievisie Warmte is dus naast een visie ook een strategie. De strategie is flexibel en speelt in op ervaringen die gaandeweg met deze transitie lokaal en regionaal worden opgedaan. Het is daarom belangrijk te onthouden dat de Transitievisie Warmte hier en daar kan veranderen. Het is een visie die in ieder geval elke vijf jaar wordt aangepast aan nieuwe ontwikkelingen. • Haalbaar en betaalbaar De richting die we kiezen gaat uit van bewezen technieken en betaalbaarheid. Iedereen moet mee kunnen doen. De transitie naar groene alternatieven voor aardgas kost geld. Hoe die transitie precies wordt gefinancierd is nog niet bekend. De gemeente houdt toekomstige financieringsmogelijkheden goed in de gaten. • De TVW Urk is van ons allemaal We doen het samen.

Deze Transitievisie Warmte vraagt van ons om zaken anders te doen dan we de afgelopen jaren gewend waren. Het veranderen van gedrag lukt alleen als men gelooft in het belang van de warmtetransitie. Daarom moeten we de inwoners van Urk goed informeren en bewust maken van het belang van de transitie. • De TVW Urk is maatwerk Laten we de lokale kansen goed onderzoeken. We gaan niet voor de standaardoplossing, maar voor de oplossing die het beste past bij de gemeente Urk. Denk hierbij onder andere aan de beschikbare restwarmte van bedrijven.

ONZE GEMEENTE

TVW Urk |

9

OPLOSSINGEN Duurzame oplossingen uitgelegd Er zijn verschillende mogelijkheden om gebouwen duurzaam te verwarmen. Bijvoorbeeld door een warmtepomp, warmtenet of iets anders wat nog moet worden uitgevonden. Dat ligt er maar net aan wat technisch kan, het meest betaalbaar is en beschikbaar is. Op een zogeheten ‘WAT-kaart’ laten we voor de hele gemeente Urk – en dus ook voor het bedrijventerrein – zien wat op dit moment de meest kansrijke manieren zijn om gebouwen duurzaam te verwarmen. In dit onderdeel noemen we meerdere keren de termen individuele oplossing en collectieve oplossing. Individuele en collectieve oplossingen zijn manieren om gebouwen duurzaam te verwarmen. Bij een individuele oplossing heeft elk gebouw een eigen duurzame warmtebron. Voorbeelden van individuele oplossingen zijn een warmtepomp of een cv-ketel met hernieuwbaar gas. Gebruik maken van hernieuwbaar gas en dus van een cvketel is wel alleen mogelijk als een hele buurt of wijk gebruik maakt van hernieuwbaar gas. Een warmtenet is een collectieve, duurzame warmteoplossing. Dan wordt een duurzame warmtebron gedeeld met de hele straat, buurt of wijk. In Verdieping: hoe werken de oplossingen en welke warmtebronnen zijn beschikbaar? en het kader hieronder vindt u meer informatie over de individuele en collectieve oplossingen.

Duurzame warmteoplossingen uitgelegd 1. All-electric (individueel): Gebouwen gebruiken alleen elektriciteit om te verwarmen en warm water te maken. Dit gebeurt meestal met een warmtepomp. Met een warmtepomp (en elektriciteit) kan warmte uit de bodem of buitenlucht gehaald worden om huizen te verwarmen. Het elektriciteitsgebruik neemt bij gebruik van een warmtepomp toe. 2. Hernieuwbare gassen (individueel): Net als nu worden gebouwen verwarmd met een gasnetwerk en een cv-ketel. Wanneer aardgas in het gasnetwerk vervangen wordt door hernieuwbare gassen is dit een duurzame oplossing. Voorbeelden van hernieuwbare gassen zijn groen gas of waterstof. 3. Warmtenet (collectief): Een warmtenet bestaat uit buizen die onder de grond lopen tot aan de gebouwen. Door deze buizen stroomt warm water dat warmte levert. Warmtenetten worden ook wel stadsverwarming genoemd. Een warmtenet heeft wel een warmtebron nodig, zoals geothermie (aardwarmte uit de diepe ondergrond), warmte die vrijkomt uit een fabriek of warmte uit water. Dit laatste noemen we ook wel aquathermie. De ene warmtebron is warmer dan de andere. Vaak worden drie temperaturen onderscheiden, namelijk laagtemperatuur, middentemperatuur en hoogtemperatuur. Om warmtebronnen op een laagtemperatuur te kunnen gebruiken, is wel een warmtepomp nodig om de temperatuur te verhogen.

Laagtemperatuur warmtebronnen zijn vaak niet warm genoeg om een gebouw voldoende te verwarmen.

Aandachtspunten bij individuele en collectieve oplossingen Geen-spijt maatregelen: Voordat gebouwen aardgasvrij worden gemaakt is het belangrijk dat mensen eerst energie besparen. Dat kan bijvoorbeeld door korter te douchen of de kachel minder hoog te zetten. Het belangrijkste is dat huizen goed worden geïsoleerd. Op deze manier gaat er geen warmte uit het huis verloren en hoeft de kachel minder te stoken. Dat bespaart gebruik van aardgas en zorgt ervoor dat de CO2-uitstoot omlaag gaat. Het kost een bewoner geld om het huis te isoleren, maar de energierekening gaat vaak flink omlaag. Na een aantal jaar levert isoleren de bewoner zelfs geld op en zijn de kosten voor het isoleren weer terug verdiend. Bovendien hoeven we de energie die we niet meer nodig hebben door besparing, niet te produceren. Hoever gaan we met het isoleren? Vaak wordt dat aangegeven met de term energielabel of schillabel. Het schillabel is bijna hetzelfde als een energielabel. Een schillabel gaat alleen over de schil van het gebouw, de buitenkant. Een energielabel gaat over meer dan alleen de buitenkant. Een energielabel neemt bijvoorbeeld ook mee of een gebouw al zonnepanelen heeft.

10

| TVW Urk

OPLOSSINGEN

Vooral bij laagtemperatuur warmtebronnen – meestal in combinatie met een warmtepomp – is het nodig te isoleren tot minimaal schillabel B. Inwoners van Urk kunnen bij het Energieloket terecht voor advies: https:// energieloketflevoland.nl/gemeente/urk/. Elektriciteitsnetwerk: Als een bewoner een warmtepomp gebruikt dan kost dat elektriciteit. Als iedereen een warmtepomp installeert, gaat het elektriciteitsgebruik omhoog. Soms kan het elektriciteitsnetwerk dat niet aan. Dan kan het nodig zijn om het elektriciteitsnet te verzwaren door meer kabels in de grond te leggen. We zijn in contact met de netbeheerder om problemen op het elektriciteitsnetwerk te voorkomen. De elektriciteit die nodig is voor warmtepompgebruik moet natuurlijk ook duurzaam zijn. Hiervoor zijn overal in het land extra zonnepanelen en windmolens nodig. Door zonnepanelen op het dak van een huis te plaatsen, kan de bewoner van dit huis met eigen stroom de warmtepomp laten werken. Ruimte: De warmtetransitie vraagt ook veel van onze ruimte en ondergrond. Collectieve en individuele oplossingen worden vaak (deels) in de grond aangelegd. Dit neemt veel ruimte in. Niet overal in de grond zal er voldoende ruimte zijn. In de ondergrond liggen al veel buizen en andere netwerken. Het verplaatsen of verwijderen van deze buizen en netwerken kan veel tijd en geld kosten.

Ook hierover zijn we in gesprek met de netbeheerder en andere beheerders van de netwerken zoals riolen, wegen en overige openbare ruimte. Werk met werk: We proberen op Urk de warmtetransitie zo haalbaar en betaalbaar mogelijk te houden. Daarom willen we zorgen dat we zoveel mogelijk werk met werk combineren. Daarmee bedoelen we dat als een weg open moet voor werkzaamheden, er misschien meteen een warmtenet kan worden aangelegd. Zo hebben inwoners maar één keer last van werkzaamheden. Ook is dat goedkoper. Een ander voorbeeld: wanneer een gasleiding kapot is, kunnen we meteen laten onderzoeken of de wijk van het gas af kan. Hiervoor zijn we in contact met de netbeheerder en beheerders van bijvoorbeeld riolen, wegen en overige openbare ruimte. Dubbele netwerken voor energie (infrastructuur): We zorgen ervoor dat er geen dubbele netwerken zijn. Hiermee bedoelen we dat we willen voorkomen dat inwoners op een warmtenet kunnen overstappen, maar een paar andere inwoners toch gas blijven gebruiken. Er moet dan een groot (gas)netwerk beheerd worden voor een kleine groep gebruikers. Dat maakt de warmtetransitie uiteindelijk onnodig duur. Ook hiervoor zijn we in gesprek met de netbeheerder en beheerders van bijvoorbeeld riolen, wegen en overige openbare ruimte.

Beschikbaarheid van hernieuwbaar gas: Groen gas wordt gemaakt van plantaardig afval en waterstof wordt gemaakt uit duurzame elektriciteit. Er zijn in Nederland nog te weinig van deze gassen beschikbaar om alle gebouwen in Nederland duurzaam te verwarmen. Het is nog niet bekend of er in de toekomst genoeg hernieuwbare gassen beschikbaar komen. In ieder geval moeten we er zuinig mee zijn en kiezen we bewust waar het hernieuwbaar gas wordt gebruikt.

OPLOSSINGEN

TVW Urk |

11

Wat zijn de kansrijke duurzame oplossingen op Urk? Welke duurzame oplossing het meest kansrijk is, verschilt per gebied en soms zelfs per gebouw. Het hangt bijvoorbeeld af van: • • • • • •

de beschikbaarheid van duurzame warmtebronnen in de omgeving; het type gebouw, het bouwjaar en hoe dicht gebouwen op elkaar staan; de geschiktheid van het elektriciteitsnetwerk en/of gasnetwerk; het huidige energielabel van het gebouw en de mogelijkheden om het energielabel te verhogen; de beschikbare duurzame warmteoplossingen; voorkeur en wensen van inwoners, eigenaren van gebouwen en andere betrokkenen.

Daarnaast hangt het ook af van de kosten van een bepaalde duurzame warmteoplossing. In onze onderzoeken naar kansrijke duurzame warmteoplossingen op Urk zijn we uitgegaan van maatschappelijke kosten (de kosten die de samenleving moet betalen). De uitkomsten van het onderzoek ziet u op de WAT-kaart.

De WAT-kaart is bepaald aan de hand van ‘maatschappelijke kosten’. Met maatschappelijke kosten worden de kosten voor de hele maatschappij bedoeld. Dat is een optelsom van allerlei kosten, zoals de kosten van het gebruiken van een warmtebron, tot het aanleggen van de infrastructuur en de kosten om in een gebouw gebruik te maken van de warmte. De maatschappelijke kosten zijn berekend met data en informatie van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Meer informatie vindt u in ‘Verdieping: hoe is de WAT-kaart bepaald?’.

Om de WAT-kaart goed te begrijpen is het belangrijk om twee dingen te onthouden: 1. Deze kaart is geen definitief eindbeeld, maar een begin. Er worden nu nog geen definitieve keuzes gemaakt voor één van de duurzame warmteoplossingen. 2. De WAT-kaart geeft alleen een kleur aan officieel geregistreerde wijken op Urk. Het Centraal Bureau voor de Statistiek verzamelt data voor die wijken. In ‘Verdieping: CBS-wijkindeling’ is op een kaart te zien welke wijken geregistreerd zijn. Dat we deze wijkindeling gebruiken, betekent niet dat we per se per wijk aan de slag gaan met de warmtetransitie. Soms kan het handiger zijn om per buurt of per straat, of misschien wel met meerdere wijken tegelijk te beginnen. Op de WAT-kaart zijn vier verschillende kleuren te zien: groen, grijs, oranje en blauw. Heeft een wijk een groene kleur? Dan biedt een individuele oplossing in de vorm van hernieuwbaar gas de meeste kans. In het geval van een grijze kleur is zowel een warmtenet, warmtepomp als hernieuwbaar gas kansrijk. Deze kleur is vooral in het middelste deel van Urk te zien. Bij een oranje kleur is een warmtenet het meest kansrijk. Wanneer een gebied een blauwe kleur heeft is een individuele oplossing met een warmtepomp het meest kansrijk.

12

| TVW Urk

OPLOSSINGEN

WAT-kaart PDF

OPLOSSINGEN

TVW Urk |

13

Blauwe gebied: Buitengebied en Urkerland

Oranje gebied: bedrijventerrein en zeeheldenwijk

Duurzame eindoplossing

Wat kunt u al doen?

Een individuele oplossing in de vorm van een all-electric warmtepomp. Als tussenoplossing kan een hybride warmtepomp geplaatst worden.

De meeste woningen in deze buurten zijn al goed geïsoleerd en het elektriciteitsnetwerk is geschikt voor all electric. U kunt een warmtepomp installeren en voor zover nodig de radiatoren vervangen voor lage temperatuur radiatoren of vloerverwarming. Als tussenstap kunt u ook kiezen voor een hybride warmtepomp. Hiermee kunt u flink besparen op uw aardgasverbruik en energierekening en is het vervangen van radiatoren nog niet direct noodzakelijk. Wanneer u gaat verbouwen kunt u overwegen om vloerverwarming aan te leggen.

Een lage temperatuur warmtenet met als terugvaloptie een all-electric warmtepomp. Het zal nog meerdere jaren U kunt nu al inzetten op verdere energiebesparing door het verbeteren van de efficiëntie duren voordat hier een warmtenet ligt. van productieprocessen, uitwisseling van warmte en koude en isolatie.

Een individuele oplossing in de vorm van Om uw woning geschikt te maken voor een hybride warmtepomp is het belangrijk dat de een hybride warmtepomp met woning goed geïsoleerd is. U kunt uw vloer, muur en dak isoleren en HR-glas plaatsen. hernieuwbaar gas. De kosten van deze maatregelen heeft u over een aantal jaren weer terug verdiend. Uw Groene gebied: Urk energierekening zal meteen omlaag gaan. Wanneer u gaat verbouwen kunt u overwegen -kom en Urk Noord om vloerverwarming aan te leggen en het dak nóg verder te isoleren. Als uw gasketel (Oude eiland) aan vervanging toe is kunt u deze vervangen voor een hybride warmtepomp met een gasketel op aardgas. Hiermee kunt u flink besparen op uw aardgasverbruik en energierekening. Een combinatie van een individuele oplossing en één of meerdere warmtenetten. Het gaat om een individuele oplossing in de vorm van een all-electric warmtepomp voor woningen die momenteel label B of beter hebben. Een andere optie is een hybride Blauw oranje warmtepomp met hernieuwbaar gas voor gearceerde gebied: relatief oudere woningen die momenteel De Top, de Reede, label D of beter hebben. Het gaat dan om Urkerhard en de woningen waarbij het te duur of niet Staart mogelijk is om tot label B te isoleren. Om te bepalen welke woningen aangesloten kunnen worden aan een warmtenet is maatwerk nodig en zal in 2022 verder onderzoek worden gedaan.

U wordt nog door de gemeente geïnformeerd over het onderzoek.

14

| TVW Urk

OPLOSSINGEN

U kunt uw vloer, muur en dak isoleren en HR-glas plaatsen. De kosten van deze maatregelen heeft u over een aantal jaren weer terug verdiend. Uw energierekening zal meteen omlaag gaan. Als uw gasketel vervangen moet worden kunt u een gasketel of hybride warmtepomp met een zogenaamde “gas los” of “gasloos” garantie kopen of huren. Hiermee wordt de ketel kosteloos verwijderd en krijgt u een vergoeding wanneer u uw ketel gekocht heeft. Dit is verstandig wanneer het nog onzeker is of u in de toekomst op een warmtenet aangesloten gaat worden.

Warmtenetten op Urk Warmtenetten zijn vooral kansrijk in gebieden waar warmtebronnen aanwezig zijn, gebouwen dicht op elkaar staan en de vraag naar warmte hoog is. In die gebieden kunnen veel gebouwen gebruik maken van het warmtenet. Hoe meer gebouwen gebruik maken van het warmtenet, hoe goedkoper het wordt. Het aanleggen van een warmtenet kost veel tijd en organisatie. Warmtenetten worden vaak in nieuwbouwwijken aangelegd omdat de aanleg van een warmtenet dan meteen gecombineerd kan worden met alle andere werkzaamheden die in de wijk moeten gebeuren. Op de kaart hieronder zijn de gebieden te zien waar de warmtevraag op Urk hoog genoeg is om een warmtenet aan te leggen. De gebieden met een oranje kleur, hebben een relatief hoge warmtevraag. De donkerblauwe gebieden, hebben een relatief lage warmtevraag. Een aantal gebieden op de kaart is omcirkeld met een rode lijn. Dat zijn gebieden waar een warmtecluster zit. Dat betekent dat de warmtevraag relatief hoog is en dat de gebouwen in dat gebied relatief dicht op elkaar staan.

Figuur 3: Dichtheid van de warmtevraag op Urk. Gele gebieden laten een hoge dichtheid van de warmtevraag zien. Witte en blauwe gebieden laten een lage dichtheid zien.

In de omgeving van Urk is een aantal duurzame warmtebronnen die gebruikt kunnen worden voor een warmtenet. Zo komt er warmte vrij van de bedrijven op het bedrijventerrein en bij de visverwerkingsindustrie. Ook kan het mogelijk zijn om laagtemperatuurwarmte te halen uit het water van de Urkervaart en het IJsselmeer. Dat wordt Thermische Energie uit Oppervlakte (TEO) of aquathermie genoemd. Met een warmtenet kan de warmte vervolgens naar gebouwen worden gebracht. Het is vaak zo dat er geen warmte beschikbaar is op de momenten dat er vraag naar is. Om dat te voorkomen, is het een optie om de warmte in de grond op te slaan. Dat kan met een Warmte-Koude opslagsysteem (WKO).

OPLOSSINGEN

TVW Urk |

15

Hierbij wordt het overschot aan warmte in de grond bewaard. Dat overschot ontstaat vaak in de zomer als de verwarming uit staat. In de winter kan die warmte dan worden gebruikt om een gebouw op te warmen. Of gebruik van een bepaalde warmtebron veelbelovend is, hangt ook af van de kansen om de ondergrond te gebruiken voor opslag van warmte. Niet overal in de ondergrond is dat mogelijk. De kansen voor Warmte-Koude opslagsystemen lijkt op Urk groot te zijn. In de bijlage Verdieping: hoe werken de oplossingen en welke warmtebronnen zijn beschikbaar? leest u meer over de werking van aquathermie en een warmte-koude opslagsysteem. In het overzicht hieronder leest u welke wijken op Urk in aanmerking kunnen komen voor een warmtenet.

Locatie

Uitleg

Bedrijventerrein en de Zeeheldenwijk

Op het bedrijventerrein en in de nieuwe Zeeheldenwijk lijkt een warmtenet het meest kansrijk. Er wordt gekeken of het mogelijk is overschotten aan warmte vanaf het industrieterrein en de visverwerkende industrie te gebruiken om gebouwen te verwarmen in de nieuw te bouwen Zeeheldenwijk’ In de toekomst zou het warmtenet in de Zeeheldenwijk uitgebreid kunnen worden naar het bedrijventerrein en de andere buurten in het centrum van Urk. Dit kan bijvoorbeeld door uitbreiding richting het centrum van Urk via de buurten De Staart, Urkerhard naar de Top en De Reede.

De Top en De Reede

Voor deze wijken geldt dat zowel individuele oplossingen als collectieve oplossingen kansrijk zijn. In grote delen van deze buurten – daar waar de warmtevraag hoog is – is het aanleggen van een (klein) warmtenet een optie.

De Staart

Voor deze wijk geldt dat zowel individuele oplossingen als collectieve oplossingen kansrijk zijn. In het zuidelijke deel is de warmtevraag hoog en is een warmtenet een optie. Er kan gedacht worden aan uitbreiding van het nog te ontwikkelen warmtenet voor de Zeeheldenwijk.

Urkerhard

Voor Urkerhard geldt dat zowel individuele oplossingen als collectieve oplossingen kansrijk zijn. Dat wil zeggen dat voor sommige gebouwen een individuele oplossing kansrijk is en voor sommige blokken van gebouwen een warmtenet.

Voor alle wijken die in het overzicht staan, geldt dat er meer onderzoek nodig is om te bepalen of een warmtenet écht kansrijk is en welke gebouwen het beste aangesloten kunnen worden op het warmtenet. Het gaat dan om onderzoek naar kosten, steun van de inwoners (draagvlak) en de beschikbaarheid van warmtebronnen. Er is maatwerk nodig. Het kan zijn dat de uiteindelijke duurzame warmteoplossing binnen een bepaalde wijk voor iedere straat anders is. Uitgebreide informatie over warmtebronnen in en rondom de gemeente Urk vindt u in Verdieping: hoe werken de oplossingen en welke warmtebronnen zijn beschikbaar?

16

| TVW Urk

OPLOSSINGEN

Individuele oplossingen op Urk In de meeste gebieden op Urk zijn individuele oplossingen kansrijk. Op Urk zijn zowel warmtepompen op buitenlucht (lucht-water warmtepompen) als bodemlussen (water-water warmtepompen) mogelijk. In de bijlage Verdieping: hoe werken de oplossingen en welke warmtebronnen zijn beschikbaar? leest u meer over hoe deze warmtepompen werken. Ook zijn hybride warmtepompen mogelijk.

Hybride warmtepompen als tussenoplossing naar volledig elektrische warmteoplossing Wanneer zowel elektriciteit als aardgas of hernieuwbaar gas wordt gebruikt voor warm water en het verwarmen van een gebouw, noemen we dit een hybride oplossing. Het is een combinatie van gas en elektrisch, waarbij een gebouw net als nu aangesloten is op zowel het elektriciteitsnetwerk als het gasnetwerk. Het huis hoeft dan niet zo goed geïsoleerd te zijn als bij een volledig all-electric warmtepomp. Wanneer het gasnetwerk nog gebruik maakt van aardgas is een hybride oplossing nog niet helemaal duurzaam. Wel wordt er dan al veel minder CO2 uitgestoten dan met een gewone cv-ketel, omdat je tot 50% kunt besparen op het aardgasverbruik. Nog een voordeel is dat door de stijgende gasprijs en energiebelasting op aardgas, het ook voor de energierekening steeds interessanter wordt om te investeren in een hybride warmtepomp. Het plaatsen van een hybride warmtepomp is daarom een goede tussenoplossing of eerste stap naar uiteindelijk een volledig elektrische warmteoplossing. Hybride warmtepompen als eindoplossing met hernieuwbaar gas Als naast elektriciteit ook aardgas wordt vervangen door hernieuwbaar gas, dan is een hybride warmtepomp duurzaam. Er hoeft dan later geen all-electric warmtepomp meer worden gekocht.

Het kan zo zijn dat er in de toekomst steeds vaker groen gas of waterstof wordt toegevoegd aan aardgas. Zo wordt het gas dat we gebruiken langzaam steeds duurzamer. Bij gebruik van een hybride warmtepomp met hernieuwbaar gas is het wel aan te raden zoveel mogelijk te isoleren. Dat voorkomt dat we veel hernieuwbaar gas moeten gebruiken. Immers, er is maar weinig hernieuwbaar gas beschikbaar.

In het overzicht hieronder leest u welke wijken op Urk kansrijk zijn voor een individuele oplossing.

Locatie

Uitleg

Het oude eiland (UrkKom en Urk-Noord)

Op figuur 3 is te zien dat de warmtevraag ook op het oude eiland van Urk hoog ligt. Toch is een warmtenet op die locatie niet kansrijk. Een warmtenet moet in de ondergrond worden aangelegd en op het oude eiland van Urk is geen ruimte in de ondergrond meer over voor een warmtenet. Bovendien bestaat het oude eiland uit veel smalle straten waardoor het lastig is werkzaamheden uit te voeren. Een individuele oplossing in de vorm van hernieuwbaar gas lijkt daarom het meest kansrijk. Waar het kan, kan worden gekozen voor een hybride warmtepomp.

In deze gebieden is een individuele oplossing in de vorm van een warmtepomp kransrijk. Het buitengebied en Een warmtenet is in deze wijken niet kansrijk omdat de warmtevraag laag is en de huizen relatief ver uit elkaar staan. Voor Urkerland (Oranjewijk en de nieuwe wijk het Urkerland (Oranjewijk en Zeewijk) kan meteen worden gekozen voor een-all electric warmtepomp. Zeewijk) Woningen in deze buurten zijn al goed geïsoleerd en het elektriciteitsnetwerk is hier geschikt voor. De Top, De Reede, Urkerhard en De Staart

Voor deze wijken geldt dat zowel individuele oplossingen als collectieve oplossingen kansrijk zijn. Het iets oudere, noordelijkere deel van de wijk is meer geschikt voor een individuele oplossing omdat de huizen verder van en elkaar af staan en omdat de afstand tot het geplande laagtemperatuurwarmtenet verder is.

Urkerhard

Voor Urkerhard is maatwerk nodig. Dat wil zeggen dat voor sommige gebouwen een individuele oplossing kansrijk is en voor sommige blokken van gebouwen een warmtenet.

OPLOSSINGEN

TVW Urk |

17

STRATEGIE De ambitie Ergens tot het jaar 2050 zijn de verschillende wijken in de gemeente Urk aan de beurt om van het aardgas af te gaan. In een aantal gebieden op Urk kunnen misschien al voor 2030 aardasvrije gebouwen zijn. In de strategie staat welke stappen Urk al op de korte termijn kan nemen en welke op de langere termijn, tot aan 2050. De nieuw te bouwen Zeeheldenwijk zal misschien al voor 2030 verwarmd worden op een warmtenet. Samen met delen van de Oranjewijk zal de Zeeheldenwijk één van de eerste aardgasvrije wijken op Urk zijn. In een aantal bijeenkomsten hebben we de volgende ambitie tot 2030 afgesproken: • we richten ons op het verder ontwikkelen van de warmtetransitie. Denk hierbij aan het warmtenet in de Zeeheldenwijk en het gebruiken van de warmte vanaf het bedrijventerrein en de visverwerkende industrie. Overigens is het nog onzeker of de warmte vanaf het bedrijventerrein in de toekomst écht kan worden gebruikt; • we verwachten nog geen bestaande wijken aardgasvrij te hebben gemaakt. Tenzij inwoners dat zelf graag willen. Dat kan natuurlijk altijd; • we stimuleren inwoners en bedrijven om hun huis of gebouw te isoleren en om energie te besparen; • we voeren een project uit in een bestaande wijk om ervaring op te doen met isoleren, energiebesparing en het aardgasvrij maken van een gebouw.

18

| TVW Urk

STRATEGIE

De stappen naar aardgasvrij in 2050 Om onze ambities te halen en te zorgen dat de gebouwen op Urk in 2050 aardgasvrij zijn, volgen we op korte termijn drie sporen, namelijk: Spoor 1: Inwoners en bedrijven informeren Spoor 2: Uitvoeren onderzoek en ervaring opdoen; Spoor 3: Aanmoedigen geleidelijke warmtetransitie.

STRATEGIE

TVW Urk |

19

Spoor 1: Informatiecampagnes De eerste stap in de warmtetransitie is energiebesparing en het isoleren van gebouwen: de geen-spijt maatregelen. U kunt nu al advies krijgen over geen-spijt maatregelen en andere duurzame maatregelen via www.duurzaamurk.nl en https://energieloketflevoland.nl/gemeente/urk/. Stap

De gemeente moedigt inwoners en bedrijven aan om geen-spijt maatregelen te nemen. De gemeente informeert daarover tot 2030. De informatievoorziening vanuit de gemeente start begin 2022.

Stap Op de website www.duurzaamurk.nl plaatsen we de nieuwste informatie, links en acties over duurzaamheid op Urk. Stap

In oktober 2021 gaat de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW) van start (dag van de duurzaamheid) waarin energiebesparing centraal staat bij zowel huur- als koopwoningen op Urk.

Stap

Nadat de Transitievisie Warmte Urk is vastgesteld brengen we een duurzaamheidskrant uit die gericht is op de warmtetransitie. In die krant staat meer informatie over welke maatregelen inwoners kunnen nemen, hoeveel dat kost en hoe inwoners dat kunnen betalen.

Stap Begin 2022 bepalen we hoe de informatievoorziening er precies uit gaan zien.

Spoor 2: Uitvoeren onderzoek en ervaring opdoen Tot 2030 maken we de WAT-kaart steeds concreter door verder onderzoek uit te voeren en ervaring op te doen in een project. Door hiermee aan de slag te gaan krijgen we een beter antwoord op de volgende vragen: • Is een warmtenet technisch écht kansrijk of gaan we toch voor individuele oplossingen? Zo moet gekeken worden welke woningen en andere gebouwen kansrijk zijn om aan te sluiten en of inwoners ook bereid zijn om zich aan te sluiten. Hiermee kan een businesscase gemaakt worden waarmee inzichtelijk wordt of het voor partijen interessant is om te investeren in dit project. • Kloppen de uitkomsten van de WAT-kaart technisch gezien precies en hoe gaan we de kansrijke, duurzame warmteoplossingen in een bepaald gebied betalen? • Hoe kunnen we werk met werk combineren? Kunnen we bijvoorbeeld werkzaamheden aan riolen en wegen uitstellen? En moeten we in bepaalde wijken het gasnetwerk vervangen of eruit halen? • Hoe zorgen we ervoor dat er steun van inwoners is? In de stappen hieronder is te lezen welke onderzoeken en project we gaan starten. Tussen 2022 en 2023 starten we een aantal onderzoeken naar de wijken die op de WAT-kaart een grijze kleur hebben. Het gaat dan om De Top, De Reede, Urkerhard en De Staart. In deze wijken lijkt zowel een warmtenet als een individuele oplossing kansrijk.

De volgende onderzoeksvragen worden beantwoord: Stap • Welke woningen zijn kansrijk voor een warmtenet? • Wat is het draagvlak van de inwoners om aan te sluiten op een warmtenet? • Wat is de businesscase voor een warmtenet en is dit interessant voor evt warmteaanbieders? Stap We blijven op zoek naar partijen die willen ondersteunen bij het aanleggen van een warmtenet in de Zeeheldenwijk. Stap

Met woningcorporatie Patrimonium onderzoeken we tussen 2022-2025 of we gezamenlijk een voorbeeldproject in een bepaald gebied voor 2030 kunnen opstarten.

Stap Begin 2022 bepalen we hoe de onderzoeken en het project er precies uit komen te zien.

Spoor 3: Aanmoedigen geleidelijke transitie In de meeste wijken op Urk (De Kom, Urk-Noord, Oranjewijk, Zeewijk en het buitengebied) is een individuele oplossing het meest kansrijk. Deze inwoners maken hun huis aardgasvrij op een moment dat het hen het beste uitkomt. Bijvoorbeeld omdat zij duurzaamheid belangrijk vinden, omdat ze gaan verbouwen of verhuizen of omdat de cv-ketel kapot of oud is. We moedigen initiatieven van inwoners of bedrijven aan en nemen de volgende stappen: De capaciteit van het elektriciteitsnet is op dit moment al een knelpunt op Urk voor het aansluiten van nieuwe bedrijven. Daarom gaan we met Liander in gesprek om te bepalen waar en wanneer uitbreiding van het elektriciteitsnet nodig is door de geleidelijke groei van warmtepompen en Stap andere ontwikkelingen zoals elektrisch vervoer. We onderzoeken hoe groot de kans is dat de gasnetwerken beschikbaar blijven. Vooral voor het oude eiland van Urk is dat belangrijk. Hiermee starten we begin 2022. Stap

In de Zeewijk en Oranjewijk gaan we informatie geven over warmtepompen. In deze wijken kan het elektriciteitsnetwerk het nu al aan als alle inwoners overgaan op een (hybride) warmtepomp.

Stap Begin 2022 bepalen we hoe het onderzoek en het informeren van inwoners en bedrijven er precies uit gaan zien.

20

| TVW Urk

STRATEGIE

Van visie tot aardgasvrije gebouwen in 2050 Met het uitvoeren van de sporen zijn we er nog niet. Op de korte termijn ligt de focus op de drie sporen, maar later volgen weer nieuwe routes en sporen. In bepaalde gebieden kan het kansrijk zijn om écht aan de slag te gaan richting aardgasvrij. Bijvoorbeeld in gebieden waar inwoners of bedrijven een initiatief hebben en dit graag uitvoeren. Ook kan het zijn dat de onderzoeken in spoor twee laten zien dat een warmtenet in een bepaald gebied haalbaar is. Met de inwoners, bedrijven en andere partijen die graag mee willen doen, kan een gezamenlijk project worden gestart waarin een zogeheten wijkuitvoeringsplan wordt opgesteld. Zo’n plan hoeft niet met iedere wijk te worden opgesteld. Het is alleen handig als men samen met een grotere groep aan de slag wil gaan. In een wijkuitvoeringsplan werken alle deelnemers samen aan een plan om bijvoorbeeld een warmtenet aan te leggen of een plan of idee verder te ontwikkelen – bijvoorbeeld het samen inkopen van warmtepompen. We gaan er vanuit dat alle deelnemers zelf mogen bepalen hoe het plan eruit komt te zien. Toch is het aan te raden om in het plan minstens in te gaan op de volgende onderwerpen.

Dat is vooral belangrijk wanneer deelnemers een subsidie voor het plan willen aanvragen bij de rijksoverheid: • In een wijkuitvoeringsplan wordt een samen een definitieve keuze voor een duurzame oplossing en de begrenzing van een gebied gemaakt. • Het is aan te raden om zoveel mogelijk inwoners, bedrijven en andere mogelijke geïnteresseerden mee te laten doen aan het opstellen van het plan. In het plan kan staan hoe dat voor elkaar is gekregen. • In het plan staat wat de deelnemers belangrijk vinden bij het tot stand brengen van de duurzame warmteoplossing. • En hoe een duurzame warmteoplossing wordt georganiseerd: wie doen er mee? Wie heeft welke rol? Wanneer worden welke stappen genomen? Welke afspraken worden gemaakt? • Houd rekening met wetten en regels als het gaat om de uitvoering van een warmtenet en beschrijf hoe daarmee wordt omgegaan; • Geef een overzicht van de financiering: hoeveel kost de groene, duurzame oplossing? Hoe kan die worden betaald? Wie betaalt wat? En wanneer wordt welk deel betaald? • En stel vast of er voldoende ruimte in de ondergrond beschikbaar is. We verwachten dat er op Urk vóór het jaar 2030 nog geen wijkuitvoeringsplan wordt opgesteld. Het opstellen van een wijkuitvoeringsplan duurt minimaal drie jaar. Om een warmtenet aan te leggen, moet vaak met acht jaar rekening worden gehouden.

In het deel ‘Achtergrond’, leest u dat we nog maar aan het begin staan van de warmtetransitie. Met de tijd – en door projecten uit te voeren – krijgen we steeds meer ervaring, kennis en ideeën en doen we nieuwe ontdekkingen. Zo zijn nieuwe wetten en regels nodig om de warmtetransitie mogelijk te maken. De rijksoverheid werkt momenteel aan de Warmtewet 2.0. Daar staat meer in over deze nieuwe wetten en regels. De warmtetransitie kost waarschijnlijk veel geld. Hoe de warmtetransitie wordt betaald, is nog niet bekend. Dat komt onder andere doordat de rijksoverheid dat nog niet heeft bepaald. De stappen die in het onderdeel 'De stappen naar aardgasvrij in 2050' staan beschreven, worden binnen budget van de gemeente uitgevoerd. De gemeente Urk is op de hoogte van de nieuwste kennis en ontwikkelingen. Zodra meer kennis beschikbaar is, vult de gemeente de Transitievisie Warmte aan en worden alle betrokkenen hierover geïnformeerd.

STRATEGIE

TVW Urk |

21

Monitoring We willen in onze gemeente de vooruitgang van de warmtetransitie volgen. Dat noemen we monitoring. We doen dat door de uitstoot van CO2 in de gaten te houden. Hierover rapporteert de gemeente jaarlijks. Voor deze monitoring gebruiken we bekende bronnen zoals de Klimaatmonitor van Rijkswaterstaat en de website waarstaatjegemeente.nl.

22

| TVW Urk

STRATEGIE

ZELF AAN DE SLAG Nu al kunnen inwoners zelf duurzame maatregelen uitvoeren waar zij geen spijt van krijgen. Denk aan het besparen van energie en het isoleren van de woning. Dus, heeft u plannen om de keuken te verbouwen? Kies dan voor koken op inductie. Verbouwplannen van het huis? Neem dan gelijk de isolatie mee. Ook is het mogelijk zonnepanelen op het dak te leggen om zelf energie op te wekken. Meer informatie en besparingstips zijn te vinden via het energieloket van de provincie Flevoland. Neem een kijkje op: https://energieloketflevoland.nl/gemeente/urk/. In onderstaande WAT-kaart (figuur 4) staat welke duurzame eindoplossing u kunt verwachten in uw wijk en met welke duurzame maatregelen u nu al kunt beginnen. Meer informatie over de WAT-kaart vindt u hier. De duurzame maatregelen die u kunt nemen verschillen per woning. Onderstaande afbeelding geeft een overzicht van de mogelijkheden.

ZELF AAN DE SLAG

TVW Urk |

23

24

| TVW Urk

ZELF AAN DE SLAG

Figuur 5: In de figuur te zien genaamd ‘Wat past bij mijn woning?’ Daarop ziet u voor verschillende bouwjaren te zien welke maatregelen u kunt nemen in huis een kunnen worden genomen.

Andere handige websites: • www.milieucentraal.nl;

ZELF AAN DE SLAG

TVW Urk |

25

Verdiepende hoofdstukken Verdieping: lijst met begrippen Hieronder staan een aantal begrippen die we in onze Transitievisie Warmte uitgelegd. Aardgasvrij: Om ons aan de afspraak uit het klimaatakkoord te houden, moeten we fors ingrijpen. Onder andere door in de gebouwde omgeving van het aardgas af te stappen. Dit heet aardgasvrij. All-electric: Een warmtevoorziening die alleen gebruik maakt van elektriciteit. Bijvoorbeeld een warmtepomp, elektrische kachel of infrarood-panelen Aquathermie: Aquathermie is de verzamelterm voor duurzaam verwarmen en koelen met water. Het gaat om warmte en koude uit oppervlaktewater (Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO)), afvalwater (Thermische Energie uit Afvalwater (TEA)) en drinkwater (Thermische Energie uit Drinkwater (TED)). Aquathermie is één van de mogelijkheden voor duurzame verwarming uit het Klimaatakkoord. Biogas: Een gas dat ontstaat bij de vergisting van biomassa en gebruikt kan worden als alternatief voor aardgas. Biomassa: Biomassa bestaat uit organisch, natuurlijk materiaal (hout, snoeiafval, zuiveringsslib, afval uit de voedingsindustrie, mest etc.) en kan verbrand of vergist worden, waarmee energie wordt opgewekt. Duurzame energie: Energie die wordt opgewekt uit natuurlijke, herbruikbare bronnen: zon, wind, bodem en water. Duurzame warmteoplossingen: Manieren om gebouwen op een duurzame manier te verwarmen.

Daarmee worden warmtebronnen bedoeld die geen CO2 uitstoten. Duurzame warmtebron: Daarmee worden warmtebronnen bedoeld die (netto) geen CO2 uitstoten. Voorbeelden zijn aquathermie, hernieuwbare gassen (biogas, waterstof) en duurzame elektriciteit om all-electric oplossingen mee te laten functioneren. Duurzaamheid (duurzame ontwikkeling): Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die bijdraagt aan de levensbehoeften van de generatie van nu, zonder de levensbehoeften van generaties in de toekomst tekort te doen. College van B&W: Het college van burgemeester en wethouders, het dagelijks bestuur van een gemeente. CO2-neutraal:

26

| TVW Urk

Verdiepende hoofdstukken

Dat wil zeggen dat de energie die wordt gebruikt, volledig groen en duurzaam wordt gemaakt. Er komt dus geen koolstofdioxide (CO2 ) bij vrij. Energieneutraal: Een woning, gebouw, gebied of activiteit is energieneutraal als het energieverbruik op jaarbasis nul is. Over een jaar gezien wort er evenveel energie opgewekt als verbruikt. Daarbij kan ook het energieverbruik van het (bouw)materiaal worden meegenomen. Energietransitie: De verandering van het gebruik van fossiele energiebronnen, zoals aardgas en aardolie, naar duurzame energiebronnen, zoals zonne-energie, windenergie, geothermie, warmtepompen, et cetera. Geen spijt maatregelen: Het vervangen van de cv-ketel door een duurzame warmteoplossing is over het algemeen pas de laatste stap in de verduurzaming van een gebouw. Tot die tijd kunt u als inwoner verbetermaatregelen toepassen om energie te besparen. Dit zijn maatregelen die goed terug te verdienen zijn en waar u geen spijt van krijgt. Gemeenteraad: De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan binnen een gemeente en bestaat uit een aantal gekozen volksvertegenwoordigers. Geothermie: Warmte dat uit de bodem wordt gehaald en naar woningen wordt gebracht. Isolatie: In feite betekent isoleren dat je er voor zorgt dat een woning goed wordt afgesloten, zodat er geen warme of koude lucht kan ontsnappen.

Klimaatakkoord: In dit nationale akkoord staan ruim 600 afspraken om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan en 49% CO2 vermindering in 2030 te realiseren. Het einddoel is om in 2050 CO2-neutraal te zijn. In het klimaatakkoord is onder andere afgesproken dat 20% van de woningen in 2030 zonder aardgas verwarmd worden. Klimaatneutraal: Een woning, gebouw, gebied of activiteit is klimaatneutraal als er geen positief of negatief effect op het klimaat is. In de praktijk betekent dit dat er geen extra CO2 of andere broeikasgassen vrijkomen. Koppelkansen: Het op een handige manier combineren van werkzaamheden en acties waar dit mogelijk is. Denk aan een afgeschreven gasnet, geplande werkzaamheden in de openbare ruimte of een kansrijk bewonerscollectief. Lage temperatuur warmtebron: Een warmtebron met een lage temperatuur waardoor het water niet direct kan worden gebruikt. De warmte moet collectief of individueel worden opgewaardeerd. Landelijke Leidraad Transitievisie Warmte: De middelen die landelijk beschikbaar zijn om gemeenten te helpen bij het opstellen van een Transitievisie Warmte. De Leidraad bestaat uit een Startanalyse en een Handreiking voor lokale analyse. Maatschappelijke kosten:

Verdiepende hoofdstukken

TVW Urk |

27

Met maatschappelijke kosten worden de kosten voor alle mensen samen bedoeld. De maatschappelijke kosten zijn de optelsom van zaken zoals de kosten van het gebruiken van een warmtebron, tot het aanleggen van de leidingen en de kosten om in een woning gebruik te maken van de warmte. Monitoring: In beeld brengen en houden van ontwikkelingen. In de warmtetransitie kan dat op verschillende manieren. Bijvoorbeeld door bij te houden hoeveel CO2 is uitgestoten, vergeleken met een ander jaar. Of door bij te houden hoeveel woningen zijn geïsoleerd of van het aardgas af zijn gegaan. Netbeheerder: De organisatie die in een regio zorgt dat het elektriciteits- of gasleidingnetwerk goed werkt, in dit geval Liander. Omgevingsvisie: Een integrale (alles omvattende), ruimtelijke langetermijnvisie van een gemeente voor de hele fysieke leefomgeving. In de Omgevingsvisie staat hoe we naar de toekomst van Urk kijken en wat dit betekent voor het wonen, werken en leven op Urk. Planbureau voor de Leefomgeving (PBL): De Nederlandse overheidsinstantie voor het maken van strategische beleidsanalyses op de omgeving waar we wonen, werken en leven. Regionale Energiestrategie (RES): Een document van de energieregio, waarin wordt beschreven hoe en waar duurzame energie opgewekt gaat worden.

Regionale Structuur Warmte (RSW): De RSW bestaat uit: inzicht in de warmtevraag en het warmte-aanbod, een beschrijving van de mogelijkheden voor nieuw te ontwikkelen boven- gemeentelijke warmte-infrastructuur en een toelichting op het doorlopen proces met stakeholders (context). Rentmeesterschap: Verzorger en onderhouder van de aarde. Energielabel en schillabel: Een schillabel is het energielabel van een gebouw zonder maatregelen zoals zonnepanelen. Een energielabel laat zien hoe energiezuinig een gebouw is. Transitievisie Warmte (TVW): Een document waarin per gemeente wordt vastgelegd wanneer welke wijken van het aardgas afgaan. Wijkuitvoerinsplan (WUP): In het wijkuitvoeringsplan staat hoe we de doelen van de Transitievisie Warmte (TVW) uitwerken voor alle wijken, buurten en dorpen. Het WUP wordt samen met bewoners en professionele belanghebbenden opgesteld. Een WUP wordt ook wel warmte uitvoeringsplan genoemd. Warmtenet: Een netwerk van leidingen met warm water voor de verwarming van huizen en gebouwen. Ook wel stadsverwarming genoemd. Warmtepomp:

28

| TVW Urk

Verdiepende hoofdstukken

Een elektrisch apparaat dat net zoals een traditionele cv-ketel een gebouw verwarmt, maar energiezuiniger is. Warmtetransitie: De verandering van het gebruik van fossiele warmtebronnen, zoals aardgas, naar duurzame warmtebronnen, zoals aquathermie, geothermie, duurzame gassen. Woningcorporatie: Een organisatie die zich richt op het bouwen, beheren en verhuren van (sociale) huurwoningen.

Verdieping: toelichting op gebruikte energie-eenheden Hieronder zijn een aantal energie-eenheden uitgelegd.

Eenheid

Staat gelijk aan

1 Gigajoule (GJ)

1000 Megajoule (MJ)

1 Terajoule (TJ)

1000 GJ

1 Terajoule elektrisch (Tje)

1 TJ elektriciteit

1 Terajoule thermisch (TJth)

1 TJ thermisch, dat is warmte of koude

Omrekenen Elektriciteit 1 Kilowattuur (kWh) elektriciteit wordt omgerekend naar 1 TJ energie door met 3,6 te vermenigvuldigen en te delen door 1 TJ is gelijk aan 277.778 kWh. 1 miljoen. 1 kWh is gelijk aan 3,6 MJ. Aardgas 1 Kuub (m3) aardgas wordt omgerekend naar 1 TJ energie door met 31,65 te vermenigvuldigen en te delen door 1 miljoen.

1 TJ is gelijk aan 31.595 m3 aardgas. 1 m3 aardgas is gelijk aan 31,65 MJ.

Verdieping: warmteoplossingen Capaciteit van het elektriciteitsnetwerk All-electric, hybride en warmtenetten met lage temperatuur warmtebronnen gebruiken warmtepompen om warmte op een bruikbare temperatuur te leveren. Dat kost elektriciteit waardoor extra duurzame energie nodig is. Ook moet het elektriciteitsnetwerk de extra vraag aankunnen. Dat kan betekenen dat het elektriciteitsnetwerk verzwaard moet worden. Bij de ontwikkeling moeten we hier rekening mee houden. In De Staart en Urkerhard is dat een belangrijk aandachtspunt. Het middenspanningsnet moet op plekken verzwaard worden zodat het de verhoogde elektriciteitsvraag aan kan als een hele buurt of straat overgaat op een volledig elektrische oplossing. In Urkerland is dit minder een aandachtspunt omdat het elektriciteitsnetwerk daar meer geschikt is voor een volledig elektrische warmteoplossing. Op de volgende pagina's beschrijven we de verschillende duurzame oplossingen en warmtebronnen. Wilt u hier meer over weten, dan verwijzen wij u naar het Expertise Centrum Warmte.

Verdiepende hoofdstukken

TVW Urk |

29

Warmtenet (collectief) Een warmtenet is een netwerk van leidingen onder de grond waar warm water doorheen stroomt. Dit wordt ook wel stadsverwarming genoemd. In elke woning zit een afleverset met een warmtemeter waar de warmte geleverd wordt aan de woning. Een warmtenet kan warmte leveren op verschillende temperaturen (van 10 tot 90 graden). Afhankelijk van het energielabel van de woning is er nog een warmtepomp nodig in de woning om het water op de gewenste temperatuur te brengen voor bijvoorbeeld douchen of verwarmen. Er zijn verschillende warmtebronnen die voor warm water kunnen zorgen. Mogelijke warmtebronnen zijn bijvoorbeeld restwarmte van bedrijven, biomassa, geothermie (aardwarmte) of aquathermie (warmte uit oppervlaktewater, afvalwater of leidingwater).

Restwarmte (in combinatie met een warmtenet) Restwarmte komt vrij bij een productieproces en wordt vervolgens via een warmtenet getransporteerd naar gebouwen. Restwarmte is warmte die over is en niet meer binnen het bedrijf zelf kan worden gebruikt, denk aan de frituurovens en vrieshuizen op Urk De mogelijkheden van restwarmte Er is veel restwarmte beschikbaar op Urk, vooral afkomstig van de koel-, vries- en bakprocessen in de visverwerkende industrie. De verschillende koel- en vrieshuizen op het bedrijventerrein bieden veel mogelijkheden voor het opvangen van de warmte die vrijkomt bij de koeling. Het gaat hierbij om warmte op een lage temperatuur. Om deze warmte geschikt te maken voor het verwarmen van woningen is een warmtepomp nodig om de temperatuur te verhogen. Deze mogelijkheid wordt in de toekomst waarschijnlijk kleiner door betere koelprocessen en het afstemmen van de warmte- en koudevraag binnen de bedrijven. Er zal echter genoeg warmte over blijven. Er komt ook restwarmte vrij bij de bedrijven met frituurovens. In de toekomst moeten ook deze bedrijven verduurzamen. Daardoor is het onzeker of deze restwarmte in de toekomst beschikbaar blijft. Daarom hebben we deze mogelijkheid niet meegenomen.

30

| TVW Urk

Verdiepende hoofdstukken

Behalve het bedrijventerrein zijn er geen andere bronnen met bruikbare restwarmte in de omgeving van Urk.

Geothermie Geothermie, ook wel aardwarmte genoemd, is het gebruik van warmte uit de diepe ondergrond vanaf 500 meter en dieper. Aardwarmte gebruiken we voor het verwarmen van huizen, gebouwen, kassen en lichte industrie. Bij deze techniek worden twee gaten geboord, ook wel bronnen genoemd, tot een diepte van 500 tot 3000 meter. Via de ene bron wordt het hete water uit de bodem gepompt. Met een warmtewisselaar wordt de warmte uit het water gehaald en via de tweede bron weer de bodem in gepompt. Of geothermie mogelijk is, hangt af van de conditie en samenstelling van de bodem. Tussen de geothermiebron en de gebouwen is een warmtenet nodig met voldoende geschikte warmtevragers. Hiervoor zijn ongeveer 4000 woningen nodig. Afhankelijk van de diepte kan geothermie een warmtenet direct warmte leveren met een temperatuur van circa 70-90 °C. Momenteel wordt geothermie vooral toegepast in de glastuinbouwsector. Er zijn projecten in ontwikkeling voor de gebouwde omgeving. De mogelijkheden van geothermie Op Urk is de diepere ondergrond (op ongeveer 2000-3000 meter) niet geschikt voor geothermie. Voor de ondiepe ondergrond (tussen de 500-2000 meter) is de mogelijkheid nog niet bekend. Deze ondergrond moet eerst verder onderzocht worden.