Raamwerk visie (concept)

Inhoud omgevingsprogramma Recreatie en Toerisme (Samenvatting/begrippenlijst)

1. Inleiding 1.1 Achtergrond en aanleiding Waarom stelt de gemeente deze visie op, waarom is er een nieuwe visie nodig? Welke vragen moeten beantwoord worden? Eventueel: wat is het belang van toerisme en recreatie voor de gemeente (leefbaarheid, economie, identiteit, duurzaamheid etc) (actualisatie, trends, maatschappelijke opgaven, omgevingswet.) 1.2 Totstandkoming / aanpak beleidsnota Uitleg van de stappen die genomen zijn om tot de visie te komen (participatie met stakeholders, desk research, enquete, locatiebezoek…. Etc) 1.3. Leeswijzer Beschrijving opbouw van het stuk

2. Kaders/context/trends en ontwikkelingen 2.1 relevante landelijke kaders Beschrijving van belangrijkste punten uit: Landelijke standaard recreatie en toerisme, leidraad bestemmingsmanagement, perspectief bestemming NL, NVTO Vragen: Waarom zijn recreatie en toerisme belangrijk? Welke waarde hebben ze voor economie, leefomgeving en samenleving? Steekwoorden: brede welvaart, welzijn, werkgelegenheid, voorzieningen, leefbaarheid, cultuurhistorie, natuurwaarden. 2.2 relevante regionale kaders Beschrijving van belangrijkste punten uit: visie NOP, provincie? En koppeling met landelijke kaders 2.3 relevante lokale kaders

Beschrijving van belangrijkste punten uit: programma oude dorp, beleid groepsbijeenkomsten, terrassenbeleid, initiatiefvoorstel, omgevingsvisie urk, programma detailhandel urk En koppeling met landelijke en regionale kaders 2.4 Trends en ontwikkelingen Beschrijving van huidige trends en ontwikkelingen (nbtc trendpublicatie) en koppeling met kaders

3. Analyse huidige situatie 3.1 Terugblik nota recreatie & toerisme 2012-2019 3.2 identiteit/profiel urk Beschrijving van Urk, wat kenmerkt de gemeente als bestemming voor bezoekers en bewoners? Wat wilt Urk uitdragen? Hoe is urk gepositioneerd? Steekwoorden: identiteit, landschappen, erfgoed, iconen, routes 3.3 huidig aanbod Beschrijving van huidig aanbod en voorzieningen (natuur, cultuur, erfgoed, evenementen, accommodaties, horeca, routes etc) 3.4 gebruik en bezoekersstromen Beschrijving van huidige en gewenste doelgroepen (dmv Leefstijlvinder), bezoekersstromen en soorten gebruik (dagrecreatie, verblijfstoerisme, seizoenspatronen, profiel bezoekers? Etc), spanningsveld leefbaarheid/draagkracht 3.5 SWOT Analyse van sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van Urk incl toelichting

4. Visie 4.1 toekomstbeeld / ambities / doelen Beschrijving van het toekomstbeeld waar Urk naar toe wilt (bestemmingsmanagement, kwaliteit>kwantiteit etc) 4.2 uitgangspunten Beschrijving van de uitgangspunten voor de visie 4.3 speerpunten

Kern visie: wat zijn de speerpunten van de visie Welke hoofdthema’s geven richting aan beleid? Steekwoorden: routes, verblijfsrecreatie, dagrecreatie, gastvrijheid, duurzaamheid, samenwerking. 5. op weg naar de uitvoering

Bijlagen Oa: 1. Betrokken partijen en bronnen 2. Doelgroepanalyse 3. Toelichting SWOT 4. 1-meting

1. Inleiding 1.1 Achtergrond en aanleiding Waarom stelt de gemeente deze visie op, waarom is er een nieuwe visie nodig? Welke vragen moeten beantwoord worden? Eventueel: wat is het belang van toerisme en recreatie voor de gemeente (leefbaarheid, economie, identiteit, duurzaamheid etc) (actualisatie, trends, maatschappelijke opgaven, omgevingswet.) Urk is een authentiek vissersdorp met een rijke historie. Vroeger een eiland, tegenwoordig onderdeel van de polder van Flevoland. Steeds meer mensen willen dit unieke stukje Nederland bezoeken. Dat is duidelijk terug te zien in de cijfers: het aantal overnachtingen op Urk is tussen 2011 en 2024 gestegen met ruim 46% (van ruim 25.000 naar ruim 37.000). Vooral het Oude Dorp trekt bezoekers, vanwege de karakteristieke woningen, de intieme straten en stegen (ginkies), de haven, het uitzicht over het IJsselmeer en de vele monumenten. Maar ook Urkers zelf komen hier graag. De toename in bezoekers heeft invloed op Urk. Enerzijds is toerisme en recreatie positief voor de lokale economie en is het mogelijkheid om de identiteit van Urk landelijk bekendheid te geven. Bezoekers zorgen voor inkomsten en levendigheid. Anderzijds drukken toerisme en recreatie op de leefbaarheid van Urk, vooral in het Oude Dorp. Het is zaak de balans te bewaren tussen de baten en lasten van toerisme.

Daarnaast is het belangrijk vrijetijdsbeleving van de eigen inwoner de versterken. Ook dat is een fijne balans. Urk heeft simpelweg niet de ruimte en draagkracht om veel vrijetijdsvoorzieningen toe te voegen. De huidige Nota Toerisme en Recreatie Urk 2012-2019 verouderd en aan een update toe. Huidige ontwikkelingen en trends vragen om een nieuw programma dat richting geeft aan recreatie en toerisme op Urk, zodat Urk aantrekkelijk is en blijft voor zowel bezoekers als eigen inwoners. De gemeente Urk werkt de ambities voor de fysieke leefomgeving uit met de kerninstrumenten van de Omgevingswet: de omgevingsvisie en de omgevingsprogramma’s. De omgevingsvisie heeft een breed en samenhangend karakter en legt de strategische koers en doelstellingen voor de leefomgeving vast. Wanneer deze koers concreter moet worden gemaakt, gebeurt dat in een programma. In zo’n programma beschrijven overheden specifieke maatregelen die bijdragen aan de gewenste kwaliteit van de leefomgeving. Anders dan de integrale omgevingsvisie zijn programma’s thematisch of sectoraal van aard, maar wordt wel gezocht naar samenhang in aanpak en inhoud. Dit Programma Recreatie en Toerisme is een beleidsmatig bindend document voor de gemeente Urk.

1.2 Participatieve aanpak totstandkoming programma Recreatie en Toerisme Uitleg van de stappen die genomen zijn om tot de visie te komen (participatie met stakeholders, desk research, enquête, locatiebezoek…. Etc) Het Programma Recreatie & Toerisme is zorgvuldig opgebouwd in een traject waarin kennis, ervaringen en perspectieven van verschillende partijen zijn meegenomen. Daarbij is gekozen voor een combinatie van gesprekken, onderzoek en bijeenkomsten. De adviseurs van adviesbureau Bureau Buhrs heeft de afdeling recreatie en toerisme begeleid bij de uitvoering van de volgende stappen: •

•

•

•

•

•

•

•

Enquête onder inwoners, ondernemers en bezoekers (juni–juli 2024) Via een brede enquête is informatie opgehaald over ervaringen, wensen en aandachtspunten. Interviewronde met toeristische ondernemers (juni–juli 2024) Ondernemers in de toeristische sector hebben hun inzichten gedeeld over kansen, knelpunten en toekomstige ontwikkelingen. Benen-op-tafelsessie met college (juli 2024) In een open gesprek met het college zijn de eerste uitgangspunten en ambities voor recreatie en toerisme verkend. Workshop identiteit en verhaal van Urk (september 2024) Samen met ondernemers en andere Urker organisaties is gesproken over de gewenste identiteit van Urk en hoe dit verhaal sterker kan worden uitgedragen. Informatiebijeenkomst gemeenteraad (22 mei 2025) Tijdens deze bijeenkomst zijn de eerste bevindingen gedeeld en opgehaald, zodat de visie aansluit bij de wensen en verwachtingen van de raad. Locatiebezoek (juli 2025) Om Urk ook letterlijk door de ogen van een bezoeker te bekijken, hebben de adviseurs van Bureau Buhrs een dagje op Urk doorgebracht waarbij zij een mogelijke bezoekersreis doorlopen hebben. Interne werksessie met ambtenaren (september 2025) Medewerkers van de gemeente hebben input geleverd over samenhang met ontwikkelingen binnen andere beleidsterreinen, zoals Ruimtelijke Ordening, Verkeer, Duurzaamheid, Haven etc.

Hierbij is onder gekeken naar de koppeling met het programma Oud-Urk, dat veel overlap heeft met het programma Recreatie en Toerisme. Werksessie met toeristische ondernemers (september 2025) Met de ondernemers zijn de concept-speerpunten besproken en getoetst, met nadruk op hun haalbaarheid, het draagvlak binnen de sector en de toegevoegde waarde voor de ontwikkeling van recreatie en toerisme op Urk.

1.3. Leeswijzer Beschrijving opbouw van het stuk In hoofdstuk 2 beschrijven we de relevante nationale, regionale en lokale kaders voor dit Programma. In hoofdstuk 3 gaan we in op de huidige situatie van recreatie en toerisme op Urk. Hoofdstuk 4 omvat ten slotte het geschetste toekomstbeeld voor Urk inclusief de belangrijkste speerpunten.

2. Kaders/context/trends en ontwikkelingen 2.1 Relevante landelijke kaders Beschrijving van belangrijkste punten uit: Landelijke standaard recreatie en toerisme, leidraad bestemmingsmanagement, perspectief bestemming NL, NVTO Vragen: Waarom zijn recreatie en toerisme belangrijk? Welke waarde hebben ze voor economie, leefomgeving en samenleving? Steekwoorden: brede welvaart, welzijn, werkgelegenheid, voorzieningen, leefbaarheid, cultuurhistorie, natuurwaarden.

2.1.1 Begrippenkader Om in de Nederlandse toeristisch-recreatieve sector eenduidig te kunnen werken, is door de Landelijke Data Alliantie de Landelijke Recreatie & Toerisme Standaard 2030 ontwikkeld. Deze standaard zorgt voor heldere en gestandaardiseerde begrippen die in beleid, onderzoek en advies gebruikt kunnen worden. Hieronder volgt een toelichting van de belangrijkste begrippen. Vrije tijd Vrije tijd is de tijd die overblijft naast noodzakelijke activiteiten zoals slapen, werken, studeren, huishouden en zorg. Vrijetijdsactiviteiten kunnen zowel binnenshuis (bijvoorbeeld tv-kijken) als buitenshuis (bijvoorbeeld wandelen of uit eten) plaatsvinden. Recreatie Wanneer een vrijetijdsactiviteit buitenshuis plaatsvindt, spreken we van recreatie. Hieronder vallen uiteenlopende activiteiten zoals wandelen, sporten, uit eten gaan of een museumbezoek. Sport is dus altijd onderdeel van recreatie. Recreatie kan plaatsvinden binnen de normale leefomgeving (bijvoorbeeld een wandeling in de buurt) of daarbuiten.

Toerisme Van toerisme is sprake wanneer iemand zich buiten de normale leefomgeving begeeft voor een recreatief motief, zoals vakantie of een dagtocht. Maar toerisme kan ook andere motieven hebben, zoals werk, gezondheid, religie (bijvoorbeeld een bedevaart) of familiebezoek. Toerisme overlapt dus alleen met recreatie als er sprake is van een recreatief motief. Bezoeker Een bezoeker is een reiziger die een bestemming buiten de normale leefomgeving bezoekt, voor een periode van maximaal één jaar, en om uiteenlopende redenen, zolang er geen sprake is van betaald werk op de bestemming. Bezoekers zijn te onderscheiden in dagbezoekers en toeristen. • Dagbezoeker: iemand die een bestemming bezoekt zonder daar te overnachten. In Nederland geldt daarbij dat een bezoek minimaal 2 uur (inclusief reistijd) moet duren en maximaal één dag mag zijn. • Toerist: een bezoeker die één of meer nachten doorbrengt op de bestemming. Het verschil tussen een dagbezoeker en een toerist zit dus in de overnachting.

2.1.2. Perspectief Bestemming Nederland 2030 Perspectief Bestemming Nederland 2030 van NBTC stelt dat iedere Nederlander in 2030 moet kunnen profiteren van toerisme. Het uitgangspunt is brede welvaart: meer welzijn, werkgelegenheid, vitale voorzieningen, versterking van cultuurhistorie en natuurwaarden en behoud van leefbaarheid. Toerisme en recreatie zijn in Nederland geen doel op zich, maar een middel om bredere maatschappelijke opgaven te realiseren. De sector groeit structureel: inkomend bezoek neemt toe van circa 18 miljoen in 2017 naar 29 miljoen in 2030 (in een hoog scenario zelfs 42 miljoen). Ook binnenlands bezoek groeit: van 24,3 miljoen in 2017 naar ruim 30,9 miljoen in 2030. Deze groei biedt kansen voor economie en samenleving, maar stelt ook grenzen aan de draagkracht van bestemmingen. Bekende hotspots zoals Amsterdam, Giethoorn en Volendam ervaren druk op leefbaarheid en voorzieningen. De omslag van promotie naar management is daarom noodzakelijk: toerisme moet worden gestuurd en gespreid, in plaats van alleen aangewakkerd. Vijf strategische pijlers Het nationale perspectief is uitgewerkt in vijf pijlers die richting geven aan regionaal en lokaal beleid:

1. Lusten en lasten in balans Actief vergroten van de meerwaarde van toerisme voor inwoners en ondernemers, en tegelijk het beperken van overlast en druk op de leefomgeving. Bewonersprofijt en draagkracht vormen daarbij de norm. 2. Nederland overal aantrekkelijk Bezoekers beter verspreiden in tijd en ruimte. Niet alleen de bekende iconen, maar ook minder bekende plekken en periodes sterker positioneren. Hiermee profiteren meer regio’s van de waarde van toerisme. 3. Toegankelijk en bereikbaar Investeren in duurzame mobiliteit en een integrale benadering van bereikbaarheid. Goede OV-verbindingen, fietsroutes en transferpunten dragen bij aan gastvrijheid én leefbaarheid. 4. Verduurzaming moet Toerisme draagt bij aan het behalen van klimaatdoelen. Dat betekent minder CO₂-uitstoot, circulair gebruik van grondstoffen en bescherming van natuur en landschap. 5. Een gastvrije sector Een vitale arbeidsmarkt met aantrekkelijke banen en voldoende vakmanschap is cruciaal. Toerisme en recreatie bieden kansen voor innovatie, carrièreontwikkeling en inclusieve werkgelegenheid. Randvoorwaarden voor succes Om deze pijlers te realiseren zijn drie randvoorwaarden benoemd: Toerisme als beleidsprioriteit: verankering in gemeentelijke en regionale beleidsagenda’s.

• Gezamenlijke actie- en investeringsagenda: publiek-private samenwerking om investeringen in gebiedsontwikkeling, innovatie en voorzieningen te realiseren. • Landelijke data-alliantie: actuele en gedeelde data om toerisme te monitoren, effecten te meten en beleid bij te sturen. Conclusie •

Met Perspectief 2030 als kader wordt toerisme gepositioneerd als middel voor brede welvaart. Voor voorliggend omgevingsprogramma betekent dit dat we projecten en keuzes toetsen op de bijdrage aan leefbaarheid, spreiding, duurzame bereikbaarheid, verduurzaming en arbeidsmarkt. Daarmee sluiten we aan op de landelijke koers én borgen we dat toerisme toekomstbestendig en waardevol is voor inwoners, bezoekers en ondernemers.

2.2 Relevante regionale kaders Perspectief bestemming Flevoland 2030

Beschrijving relevante punten uit: visie NOP

2.2.1 Perspectief Bestemming Flevoland 2030 Het Perspectief Bestemming Flevoland 2030 bouwt voort op het landelijke kader Perspectief Bestemming Nederland 2030 en geeft hier invulling aan voor Flevoland. De ambitie is dat elke Flevolander profiteert van toerisme in 2030. Het Perspectief Bestemming Flevoland 2030 zet in op het aantrekken van meer bezoekers naar dit relatief weinig bezochte stukje Nederland. Toerisme is belangrijk voor Flevoland omdat het bijdraagt aan economische groei, werkgelegenheid, innovatie en ontwikkelingen op het gebied van infrastructuur en bereikbaarheid. Bovendien zorgt een sterk imago ervoor dat inwoners, bezoekers en bedrijven graag in Flevoland komen. Zo draagt een sterke toeristische sector bij aan een hoog welzijnsniveau. Het Perspectief Bestemming Flevoland 2030 zet Flevoland op de kaart met het verhaal Flevoland – New Land. Hierin staan vier verhaallijnen centraal: 1. Watererfgoed Water speelt een onmiskenbare rol in het verhaal van Flevoland. Gebouwd op de bodem van de vroegere Zuiderzee, vier meter onder zeeniveau. De inpoldering had veel invloed op de omgeving. Eilanden zoals Urk en Schokland waren plots verbonden met het vaste land. De voortdurende strijd tegen het water zien komt hier uiteraard ook om de hoek kijken. 2. Agro & Food Flevoland is dé landbouwprovincie van Nederland.

Zelf zo ingericht; de vele uitgestrekte velden, landwegen en boerderijen beamen dit. Flevoland speelt daardoor nationaal en internationaal een grote rol in de agro- en foodsector. 3. Nieuwe Natuur Bij Flevoland hoort ook natuur. Man-made, maar uitgegroeid tot een mooi stuk nieuwe, ruige natuur. Veel dieren noemen dit hun thuis, andere dieren verblijven hier tijdens de doortrek. 4. Vernieuwend ontwerp Flevoland ís vernieuwing. Compleet bedacht vanachter de tekentafel, helemaal door de mens gemaakt. Die vernieuwing zie je terug in de experimentele architectuur van de dorpen en steden, maar ook op het gebied van landschapskunst, groen, gezondheid en innovatie. Het Perspectief Bestemming Flevoland 2030 stelt ook een aantal ontwikkelopgaven, op het gebied van: • • • •

Beschikbaarheid Beleving Bekendheid Bereikbaarheid

•

Betaalbaarheid

Flevoland zet hiermee in op het aantrekken van meer bezoekers die langer blijven en meer besteden. Deze ambitie wijk enigszins af van het Perspectief Bestemming Nederland 2030. In tegenstelling tot het Perspectief bestemming Nederland 2030, is toerisme in het Perspectief Bestemming Flevoland 2030 namelijk wel een doel op zich.

2.2.2. Visie Noordoostpolder …

2.3 Relevante lokale kaders programma oude dorp, beleid groepsbijeenkomsten, terrassenbeleid, initiatiefvoorstel, omgevingsvisie urk, programma detailhandel urk De verschuiving van promotie naar bestemmingsmanagement is niet alleen voor Nederland als geheel van belang, maar ook voor Urk. Hoewel de situatie op Urk nog niet zo nijpend is als in bijvoorbeeld Volendam of Giethoorn, staat het dorp onder druk. Het Oude Dorp trekt veel bezoekers, wat voor overlast kan zorgen bij de bewoners. Met o.a. de Omgevingsvisie Urk, het Gebiedsprogramma Oud Urk en het SGP Initiatiefvoorstel Beleidskaders Toerisme Urk 2025-2035 doet de gemeente Urk een aanzet tot het gewenste toekomstbeeld van Urk waarbij recreatie en toerisme in verhouding staan met de lokale draagkracht. Daarbij wordt ingezet op een kwaliteitsimpuls van de huidige voorzieningen, geen grootschalige uitbreiding van recreatieve voorzieningen. Cultuur, historie, natuur en waterbeleving vormen hierbij een samenhangend geheel.

2.3.1 Omgevingsvisie Urk De gemeente geeft richting aan de toekomstplannen van Urk tot 2030 met de Omgevingsvisie Urk. Er zijn zeven doelen geformuleerd: 1. Een gezond en sociaal dorp 2. Een vitale economie 3. Het beschermen, ontwikkelen en beleefbaar maken van cultuur en erfgoed 4. Beleven, benutten en boosten van natuur & landschap 5. Verkeersveilig, toegankelijk en bereikbaar Urk 6. Een leefbare en toekomstbestendige omgeving 7. Een goed woonklimaat Deze doelen zijn geconcretiseerd in drie ontwikkelrichtingen. Deze ontwikkelrichtingen zijn integraal met elkaar verbonden en vormen de basis voor het toekomstig omgevingsbeleid van Urk tot 2030.

1. Gezonde en veilige leefomgeving De eerste ontwikkelrichting richt zich op de sociale en fysieke leefomgeving, waarbij de nadruk ligt op gezondheid, veiligheid, sociale cohesie en groen. Hieronder valt het beschermen van bestaande natuur, mogelijkheden bieden voor recreatief gebruik van nieuw aangelegde of ingerichte natuur en ruimte maken voor veilige wandel- en fietspaden. De gemeente legt hierbij de voorkeur op lopen en fietsen boven autoverkeer. Dit zorgt voor een gezonde en veilige omgeving. 2. Urk toekomstbestendig De tweede ontwikkelrichting richt zich op de uitdagingen die horen bij de groei van het dorp en de veranderingen op het gebied van innovatie, technologie en klimaat. Een van de lijnen hierbij is slim ondernemerschap, met name in de visserij. Met deze ontwikkelrichting zet de gemeente in op het verbreden van nieuwe vormen van bedrijvigheid, zoals de uitbreiding van de haven en het beleefbaar maken van de visserij. Maar ook op het gebied van cultuur: de gemeente promoot de toeristische aantrekkingskracht van het Oude Dorp en de Urker tradities. Ook samenwerking met de omgeving, zoals met Schokland, kan het profiel van Urk versterken. 3. Cultuur en regionale samenwerking De derde ontwikkelrichting benadrukt de kansen voor Urk op het gebied van cultuurhistorische waarden en de samenwerking met de omgeving.

Urk is trots op haar gebruiken, normen en waarden en zet in op het behouden van cultureel erfgoed. Het verhaal van Urk draagt bij aan het beleefbaar maken van de identiteit van Urk. Dit zorgt voor kansen op het gebied van toerisme, evenals samenwerking met de omgeving. Samenwerking met de regio biedt mogelijkheden op het gebied van bereikbaarheid, economie, recreatie en toerisme en bedrijvigheid, voor zowel Urk als de omgeving. Urk kiest zo voor meer toerisme in het dorp, zolang de leefbaarheid en sociale samenhang in het dorp niet hieronder lijdt. Conclusie De kansen op het gebied van recreatie en toerisme voor Urk zijn sterk verbonden met het beleefbaar maken van het unieke culturele en natuurlijke erfgoed van het voormalige eiland, in combinatie met strategische samenwerking met de omgeving. Dit versterkt de identiteit van Urk, geeft een impuls aan de lokale economie en biedt kansen op het gebied van infrastructuur. Ook op het gebied van recreatie worden kansen beschreven: natuurbeleving wordt versterkt door ruimte te maken voor recreatief gebruik en de verkeersveiligheid wordt verbeterd door prioriteit te geven aan wandel- en fietsverkeer. Het toegankelijk maken van sporten, buiten spelen, vrijetijdsbesteding, cultuur en ontspanning voor iedereen draagt bij aan de goede sfeer en de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de Urkers.

2.3.2 Gebiedsprogramma Oud Urk Het Gebiedsprogramma Oud Urk borduurt voort op de Omgevingsvisie Urk en geeft richting aan de ontwikkeling van o.a. het Oude Dorp en de haven, met aandacht voor onder meer verkeer en voorzieningen. Het Oude Dorp is het centrum van Urk en heeft een uniek karakter. De karakteristieke vissershuisjes, smalle steegjes en de haven zorgen dagelijks voor veel bezoekers. Dit brengt uitdagingen en kansen met zich mee. Infrastructuur Een toenemend aantal bezoekers betekent dat de leefbaarheid voor de bewoners onder druk kan komen te staan. Met name op het gebied van infrastructuur ontstaan knelpunten: bezoekers zorgen namelijk voor extra verkeersdrukte en parkeerproblemen. Het Gebiedsprogramma Oud Urk zet daarom in op een autoluwe inrichting van het oude dorp wat de verkeersveiligheid verbetert, het geluidsoverlast vermindert en luchtvervuiling tegengaat. Bovendien wordt het voor voetgangers en fietsers aantrekkelijker om zich door het oude dorp te bewegen. Zo wordt de verblijfsfunctie van het Oude Dorp versterkt. Het is een bestemming, geen doorgaande route. Voorzieningen Qua voorzieningen streeft de gemeente naar een divers aanbod van winkels, horeca en andere functies, met behoud van kleine, lokale ondernemingen.

De Klifweg en Raadhuisstraat moeten zich ontwikkelen tot een aantrekkelijke hoofdas met winkels en voorzieningen, wat het bezoek voor zowel bewoners als toeristen vergemakkelijkt en de economische vitaliteit versterkt. Specifiek benoemt het Programma Detailhandel Urk dat dit een compact en aaneengesloten voorzieningengebied moet worden, met focus op een hoge verblijfskwaliteit. Dagelijkse boodschappen kunnen worden gedaan bij het Urkerhard, Hofstee of Pyramideweg. Het Gebiedsprogramma Oud Urk stelt dat er meer ruimte voor horeca is gewenst bij de Klifweg en de haven. De gemeente Urk wil een toename van het aantal terrassen en een verhoging van de kwaliteit hiervan, zodat een breder aanbod ontstaat. In de Nadere regels terrassen 2024 worden de kaders hiervoor geschetst. Zo mogen terrassen dagelijks geopend zijn van 09:00 tot maximaal 23:30 of 00:30 bij mooi weer, is het onder bepaalde voorwaarden toegestaan om winterterrassen te openen en is versterkte muziek niet toegestaan om geluidsoverlast te beperken en de openbare orde te waarborgen. De toevoeging van horecagelegenheden voor verschillende doelgroepen kan bijdragen aan de problematiek rondom groepen mensen die structureel of incidenteel samenkomen in bedrijfspanden in het weekend. Met het Beleid Groepsbijeenkomsten 2024 biedt de gemeente ruimte voor groepsbijeenkomsten onder duidelijke voorwaarden.

Exploitanten en leidinggevenden en moeten hierbij verantwoordelijkheid nemen en aandacht schenken aan de veiligheid, leefbaarheid en het tegengaan van overlast. Een groter aanbod van horeca kan er mogelijk voor zorgen dat een deel van de

mensen ervoor kiest om samen te komen in de horecagelegenheden, in plaats van in de bedrijfspanden. Versterken werk- en verblijfsfunctie van de haven De haven is een onmisbaar onderdeel van Urk, op zowel historisch als economisch gebied. De haven speelt een belangrijke rol in het werkende leven op Urk, maar ook in de toerisme vanwege de ligging nabij het Oude Dorp. Deze combinatie zorgt voor ontwikkelingen waar de haven op moet inspelen om toekomstbestendig te blijven. Het Gebiedsprogramma Oud Urk schetst twee ontwikkelscenario’s voor de haven: 1. Wonen en werken in de werkhaven Met de bouw van de buitendijkse haven komt op de oude werkhaven ruimte vrij voor andere functies, zoals wonen, horeca, parkeren of een hotel. Met enkele infrastructurele aanpassingen kan ook een autovrij winkelgebied ontstaan met ruimte voor groen, cultuur en terrassen. Zo krijgt de haven een nieuwe bestemming met zowel wonen, werken als recreatie. 2. Opschaling maritieme werkzaamheden Hoewel de bouw van de buitendijkse haven zorgt voor een verschuiving van bedrijvigheid, is er ook een scenario denkbaar waarin de maritieme werkzaamheden op de oude werkhaven worden opgeschaald. Wonen op de werkhaven is dan geen optie. Het Gebiedsprogramma Oud Urk stelt beide ontwikkelrichtingen als haalbaar en passend bij de identiteit van Urk. Welke weg wordt ingeslagen moet uit een vervolg blijken.

Vergroening Het Oude Dorp is een dichtbebouwd gebied en bevat relatief weinig groen. De aanwezigheid van groen draagt echter bij aan de dorpse sfeer en het woongenot, zo blijkt ook uit de wens voor meer groen vanuit participatie. Het Gebiedsprogramma Oud Urk benoemt het toevoegen van kleinschalig groen dan ook als kans bij toekomstige ontwikkelingen.

2.3.3 Initiatiefvoorstel Beleidskaders Toerisme Urk 2025-2035 (SGP) De SGP-fractie uit de gemeenteraad van Urk geeft met het Initiatiefvoorstel Beleidskaders Toerisme Urk 2025-2035 (hierna: Initiatiefvoorstel) kaders mee voor het nieuwe beleidskader toerisme & recreatie. Daarbij proberen ze antwoord te geven op de vraag: hoe kan Urk toerisme faciliteren zonder de lokale draagkracht te overschrijden? De SGP geeft hier antwoord op middels zes speerpunten: 1. Koester de parel Urk heeft haar unieke identiteit te denken aan de combinatie van levendige bedrijvigheid en rijke historie. Maar ook het geloof speelt een belangrijke rol. En Urk deelt deze identiteit graag met de omgeving. Dit moet gekoesterd worden.

2. Draagvlak en draagkracht Recreatie en toerisme moeten in balans zijn met de draagkracht en het draagvlak van de omgeving. Het Oude Dorp heeft fysieke grenzen en de inwoners mogen niet lijden onder de gevolgen van recreatie en toerisme. Daarom zet de SGP in op spreiding van toerisme en recreatie. 3. Kwaliteit gaat boven kwantiteit Het Oude Dorp is beperkt in haar mogelijkheden om te groeien in voorzieningen. Daarom moet worden ingezet op een kwaliteitsimpuls van bestaande voorzieningen, in tegenstelling tot een grootschalige uitbreiding van voorzieningen. 4. Zondag rustdag Het geloof is onderdeel van de Urker identiteit; daar hoort ook de zondagsrust bij. De SGP vindt daarom dat de zondag als rustdag gerespecteerd moet worden. 5. De kers op de taart Toerisme is geen belangrijke inkomstenbron voor Urk. En volgens de SGP moet dit zo blijven. Eventuele promotie-uitingen zijn mogelijk voor kleinschalige initiatieven en moeten vooral gericht zijn op gezinsrecreatie of andere vormen van ‘rustige’ recreatie. 6. Mond-tot-mondreclame De beste vorm van reclame is mond-tot-mondreclame. Mensen die op Urk geweest zijn en hun ervaringen doorvertellen aan anderen: dat is hoe je mensen bindt aan Urk.

2.4 Trends en ontwikkelingen Het Perspectief Bestemming Nederland 2030 beschrijft hoe Nederland als bestemming beweegt in een continu veranderende wereld. De Trendpublicatie 2025 sluit daarop aan door de grootste ontwikkelingen en trends in het reisgedrag van bezoekers te beschrijven. Een veranderende wereld betekent ook dat veranderd hoe mensen hun vrijetijd besteden. Verschillende factoren liggen hieraan ten grondslag. De wereldbevolking blijft groeien en mensen hebben meer te besteden. Dit zorgt voor een duidelijke groei in buitenlandse toeristen, maar ook binnenlandse bezoekers. Digitalisering en technologieën maken het steeds makkelijker voor consumenten om informatie te vinden en reizen te boeken. Ook influencers spelen een grote rol in hoe mensen tegen reizen aankijken en welke bestemmingen zij uitkiezen. Daarnaast verandert de ervaring die toeristen zoeken en dus welke reisbehoeften zij hebben. Het NBTC heeft verschillende ontwikkelingen en trends geïdentificeerd in het huidige reizigersklimaat en gebundeld in de Trendpublicatie 2025. Een trend is een richting van verandering in waarden en behoeften die gedreven worden door krachten en zich op verschillende manieren manifesteert binnen bepaalde groepen in de samenleving – How to research Trends, 2017 (Trendpublicatie 2025)

Deze paragraaf gaat in op trends en ontwikkelingen die relevant (kunnen) zijn voor toerisme en recreatie op Urk. Toerisme blijft groeien Zoals beschreven in het Perspectief Bestemming Nederland 2030 wordt verwacht dat de waarde en impact van toerisme richting 2030 verder zal toenemen. Niet alleen reizigers uit het buitenland komen vaker naar Nederland, ook Nederlanders kiezen het eigen land vaker als bestemming. Gemiddeld genomen kunnen we stellen dat het inkomend bezoek aan Nederland groeit met 5% per jaar. Het aantal inkomende bezoekers zal zelfs van 18 miljoen in 2017 groeien naar 29 miljoen in 2030. Binnenlands bezoek neemt met zo’n 2% per jaar toe en zal van 24,3 miljoen bezoekers in 2017 groeien naar 30,9 miljoen in 2030. Hier zijn de daguitjes niet in meegenomen. Deze verwachte groei in inkomende en binnenlandse bezoekers biedt kansen en uitdagingen. Dit geldt ook voor Urk; in bijna 15 jaar tijd is het aantal overnachtingen op Urk met 46% gestegen. Ook trekt Urk veel dagjesmensen. Dit is positief voor de lokale economie, maar zorgt ook voor uitdagingen op het gebied van infrastructuur en draagkracht vanuit de omgeving. Aandacht voor beleving en authenticiteit Mondialisering zorgt ervoor dat mensen steeds makkelijker nieuwe delen van de wereld kunnen ervaren en bezoeken.

Daarbij is een deel van de bezoekers geïnteresseerd in het bekijken en bezoeken van de bekende highlights. Tegelijkertijd groeit het aantal reizigers wereldwijd dat juist op zoek is naar authentieke ervaringen, aldus het Perspectief Bestemming Nederland 2030. Geen mainstream plekken, maar de bijzondere, exclusieve ervaringen worden steeds belangrijker. Deze ontwikkeling zet door richting een transformatieve economie, waarin reizen steeds meer draait om persoonlijke groei en ontwikkeling. De behoefte aan bijzondere ervaringen en authenticiteit wordt ook wel de ‘beleveniseconomie’ genoemd. Balans en welzijn (life-hacking journeys + flash detox) We hebben het druk. Op werk, met sociale afspraken en in onze vrijetijd. De huidige prestatie- en internetmaatschappij zorgen ervoor dat we continu onder stress staan en te maken hebben met een informatie-overload. Het kan er zelfs toe leiden dat het gevoel van verbinding met jezelf (en de omgeving) verloren gaat. Volgens de Trendpublicatie 2025 willen mensen daarom steeds vaker een adempauze inlassen en tot rust komen. Even ontsnappen aan de drukte en de verbinding met jezelf en de natuur opzoeken. Een diepere zoektocht naar jezelf en wat je wilt aangaan. Terug in balans komen. Buitenrecreatie is en blijft populair De Trendpublicatie 2025 benadrukt een sterke en toenemende behoefte aan buitenrecreatie en verbinding met de natuur.

Deze behoefte wordt gedreven door diverse factoren, waaronder persoonlijke groei, ontspanning en een groeiend milieubewustzijn. Het opzoeken van de natuur kan een middel zijn om de verbinding

met jezelf en je omgeving (terug) te vinden of om even los te komen van de dagelijkse hectiek. Ook off-grid experiences waarbij reizigers op zoek gaan naar afgelegen, ongerepte plekken in de natuur winnen terrein. Ook de aandacht voor de natuur en het klimaat groeit, wat kan leiden tot een urgentie voor natuurbehoud. Toeristen spelen hierin een groeiende rol door actief bij te dragen aan natuurherstel. Ook bij recreatie zijn vrijetijdsactiviteiten die buitenhuis worden gedaan speelt de natuur een grote rol. Volgens het rapport Nederlands Vrijetijdsonderzoek 2022/2023 is wandelen veruit de meest ondernomen activiteit in Nederland, gevolgd door fietsen. Onderhouden en ontwikkelen van culturen (Cultivating cultures) De Trendpublicatie 2025 beschrijft dat het behouden, beschermen en doorgeven van cultureel erfgoed steeds belangrijker wordt voor reizigers. In een tijd waarin sociale media, nepnieuws en een continue informatieoverload voor onzekerheid en een afnemend vertrouwen in de gevestigde instituties zorgen, grijpen mensen terug op de oude wijsheden en culturele verbondenheid. Reizigers willen een authentieke ervaring en zijn op zoek naar een diepere betekenis. Ze willen tradities, rituelen en kennis ontdekken en beschermen. En hiervan leren. Ze zoeken verbinding met de bestemming en de lokale bevolking.

Groeiende aandacht voor duurzaamheid (climate change adaptation) Volgens de Trendpublicatie 2025 groeit de behoefte om de ecologische voetafdruk te verkleinen. Om dit te bereiken passen reizigers hun individuele reisgedrag aan. Dit kan zich in verschillende manieren uiten, zoals reizen met openbaar vervoer, verblijven in duurzame accommodaties of het kiezen voor bestemmingen die minder directe invloed ondervinden van klimaatverandering. Vakanties dichtbij huis worden populairder, en ook duurzame vervoersmiddelen zoals fiets of trein winnen terrein. Kortom, de vrijetijdssector beweegt richting een toekomst waarin beleving, betekenis en buitenrecreatie centraal staan. Bezoekers zoeken veelzijdige plekken waar ontspanning, cultuur, natuur en horeca samenkomen en waar zij unieke ervaringen kunnen opdoen. Vrije tijd wordt steeds meer gezien als een middel voor persoonlijke ontwikkeling, verdieping en het doorbrengen van tijd met anderen. De beleveniseconomie vraagt daarbij om authenticiteit, onderscheidend vermogen en concepten die inspelen op emotie en verbeelding. Tegelijkertijd blijft de basis stevig geworteld in de populariteit van fietsen, wandelen en natuurbeleving, activiteiten die laagdrempelig, gezond en duurzaam zijn en bijdragen aan welzijn en brede welvaart.

De sector staat voor de uitdaging om groei en vraag naar unieke ervaringen te verbinden met authenticiteit, duurzaamheid en leefbaarheid, zodat recreatieve voorzieningen blijvend waardevol zijn voor zowel bezoekers als inwoners.

3. Analyse huidige situatie 3.1 terugblik op de nota visie recreatie en toerisme 2012-2019 De beleidsnota Toerisme & Recreatie 2012–2019 werd opgesteld in een periode waarin Urk zocht naar verbreding van zijn economische fundament. De visserij vormde de belangrijkste pijler van het dorp, maar er werd ook onderkend dat het noodzakelijk was om nieuwe sectoren te ontwikkelen die konden bijdragen aan een sterkere economie, bredere werkgelegenheid en betere voorzieningen. Toerisme en recreatie werden daarbij nadrukkelijk naar voren geschoven als sectoren die kansen boden om de vitaliteit en leefbaarheid van Urk duurzaam te versterken. De nota legde sterk de nadruk op de eigen identiteit van Urk als fundament voor toeristische ontwikkeling. De unieke kwaliteiten: het karakter van een authentiek vissersdorp, een rijke cultuurhistorie, de ligging aan het IJsselmeer, de haven en het oude dorpshart werden daarbij naar voren geschoven. Dit erfgoed en deze beleving werden gezien als het visitekaartje waarmee Urk zich kon onderscheiden van andere bestemmingen. Het was de ambitie om deze troeven beter te benutten en Urk te positioneren als een bestemming die zowel dagtoeristen als verblijfstoeristen aantrok. Het doel van de nota was concreet geformuleerd: een jaarlijkse groei van ongeveer vijf procent in de toeristisch-recreatieve sector.

Daarmee werd beoogd om het aantal bezoekers te vergroten, de bestedingen op Urk te verhogen en nieuwe banen te creëren. De achterliggende gedachte was dat toerisme niet alleen economische opbrengsten moest genereren, maar ook kon bijdragen aan het versterken van de leefomgeving, de voorzieningen en de trots van inwoners. Belangrijk in de nota was ook de vertaling naar concrete uitvoeringsprojecten. Zo werd de herinrichting van de Oost- en Westhavenkade voorzien, inclusief een aantrekkelijk plankier en renovatie van het historische palenscherm. Er werd gepleit voor extra sanitaire voorzieningen in de haven en voor een toeristisch informatiepunt dicht bij het water, zodat bezoekers direct bij aankomst goed geïnformeerd konden worden. Daarnaast werd de wens uitgesproken voor een haven- of strandpaviljoen en voor een slechtweervoorziening, zodat Urk ook buiten de zomerperiode aantrekkelijk zou zijn. Op het gebied van bereikbaarheid lag de nadruk op betere bewegwijzering en het verplaatsen van parkeren naar de randen van het centrum, om de druk in het Oude Dorp te verlichten. Ook werden locaties als het Urkerbos, Noorderzand en de Urkervaart genoemd als plekken voor toekomstige recreatieve ontwikkeling, en werd samenwerking gezocht met omliggende regio’s, waaronder Enkhuizen en Schokland.

De nota benadrukte dat toerisme en recreatie geen doel op zich waren, maar een middel om bredere maatschappelijke doelen te realiseren. Ontwikkelingen moesten bijdragen aan het behoud van cultuurhistorische waarden, het ondersteunen van de

gemeenschapszin en het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving. Daarmee werd toerisme nadrukkelijk ingebed in het bredere gemeentelijke beleid en gezien als een pijler die waarde toevoegde aan economie én samenleving. In de beleidsnota werd een toekomstbeeld geschetst waarin Urk zich in 2019 zou hebben ontwikkeld tot een levendige, gastvrije en duurzame toeristische bestemming. De kracht van het erfgoed, de haven en het oude dorp stond daarin centraal. Bezoekers konden er de authentieke sfeer van een vissersgemeenschap beleven: het water, de schepen, de visserij en de tradities. Tegelijkertijd profiteerden inwoners van de economische spin-off en van de voorzieningen die dankzij toerisme in stand konden worden gehouden of verbeterd. Samenvattend was de beleidsnota Toerisme & Recreatie 2012–2019 een poging om toerisme te verankeren als belangrijke economische pijler naast de visserij. De nota bood een visie waarin groei, kwaliteit en leefbaarheid hand in hand moesten gaan en waarin Urk zich onderscheidde als een bestemming met een sterke eigen identiteit, een reeks concrete uitvoeringsprojecten en een duidelijke ambitie voor de toekomst.

3.2 Toeristisch-recreatieve sector op Urk anno 2025 Beschrijving van huidig aanbod en voorzieningen (natuur, cultuur, erfgoed, evenementen, accommodaties, horeca, routes etc) Beschrijving grootte sector (aantal banen + vestigingen + groeicijfer) Figuur banen in recreatie en toerisme op Urk

Figuur vestigingen in recreatie en toerisme op Urk

3.3 Gebruik en bezoekersstromen Beschrijving van huidige en gewenste doelgroepen (dmv Leefstijlvinder), bezoekersstromen en soorten gebruik (dagrecreatie, verblijfstoerisme, seizoenspatronen, profiel bezoekers? Etc), spanningsveld leefbaarheid/draagkracht

Leefstijlen Leefstijlverdeling inwoners Stijlzoekers Inzichtzoekers Rustzoekers Verbindingszoekers Harmoniezoekers Plezierzoekers Avontuurzoekers 0

5

10 Nederland

15 Urk

20

25

Overnachtingen Er zijn in 2024 37.233 ovenachtingen doorgegeven voor de toeristenbelasting van de Gemeente Urk. In 2011 was dit aantal nog 25.462.

3.4 SWOT Een SWOT-analyse is een strategische methode om de positie van een organisatie, merk of project te evalueren door interne en externe factoren te analyseren. Het bestaat uit vier onderdelen: 1. Sterktes: De interne sterke punten die een voordeel geven. 2. Zwaktes: De interne zwakke punten die verdere ontwikkeling kunnen belemmeren. 3. Kansen: Externe factoren die positieve kansen bieden voor groei of verbetering. 4. Bedreigingen: Externe factoren die een risico vormen. Door deze elementen te analyseren, helpt een SWOT-analyse bij het bepalen van strategieën om sterktes te benutten, zwaktes te verbeteren, kansen te grijpen en bedreigingen te beheersen. We hebben twee SWOT matrices gemaakt, getoetst en vervolgens aangevuld op basis van de feedback van de stakeholders. Eén SWOT matrix gaat over de citybranding van Urk voor het economisch domein, en één voor de sector Recreatie en Toerisme op Urk. Elk onderdeel is onderbouwd vanuit gesprekken met ondernemers, en verschillende afdelingen van de gemeente. Het is belangrijk om hierbij in gedachten te houden dat er veel ambities en wensen zijn, maar dat niet alles automatisch past bij de schaal en mogelijkheden van Urk. Sommige ideeën klinken aantrekkelijk, maar moeten wel in relatie tot de mogelijkheden en omgeving worden bekeken.

Sterktes: • • • • • • • • •

Authenticiteit, fysiek cultureel erfgoed, zichtbare ambacht en geschiedenis Visserij als identiteitsbepalende factor Weinig leegstand in Oude Dorp Urk is een sterk merk en is onder andere door TV series steeds bekender geworden Gastvrijheid: warm welkom naar gasten Ligging aan het water: beleving haven, strand en uitzichten Sterke identiteit en tradities (zoals taal en klederdracht) Toeristische beleving op broekzakformaat Gratis parkeren voor auto’s

Zwaktes: • • • • • • • • • • •

Beperkte/seizoensgebonden horecavoorzieningen Beperkte groenvoorzieningen in Oude Dorp Verkeers- en parkeerproblemen in Oude Dorp Beperkt overnachtingsaanbod Beperkte voorzieningen voor jongeren Slecht bereikbaar met OV, maar ook op Urk slecht is OV niet goed ontwikkeld Negatief imago (maar wekt soms ook juist nieuwsgierigheid op) Met name zomertoerisme, gebrek aan jaarrond programma Beeldkwaliteit en onderhoud panden Oude Dorp niet overal goed Routing en bewegwijzering Gratis parkeren voor auto’s

Kansen: • • • • • • •

Spreiding van bezoekers in ruimte en tijd Digitalisering in bewegwijzering verkeer Autoluw maken Oude Dorp Organiseren van bijzondere evenementen passend bij de Urker identiteit, zoals Zingen in de Zomer Betaald parkeren als inkomstenbron en stimulatie gebruik OV Samenwerking en verweving met de Noordoostpolder Groeiende waardering voor rituelen en lokale cultuur

Bedreigingen: • • • •

De voorgenomen btw-verhoging van 9% naar 21% op logies, waaronder vakantiehuisjes, glampingtenten en B&B-kamers. Verdwijnen historische bouw Oude Dorp Permanente verhuur van vakantiewoningen aan niet-toeristen Verschraling aanbod detailhandel: fysieke winkels staan onder druk.

3.5 Identiteit Urk Urk. Urk. De naam zegt het al. Urk is trots, stoer en eigenzinnig. Maar vooral gezellig en gastvrij. Op Urk leven mensen al vele eeuwen met de zee. Ooit was het een eiland. Een plek waar de inwoners op God en op elkaar vertrouwden. Dat is nog steeds zo. Dat maakt Urk uniek. Een mooi oud dorp, met een historische haven en hardwerkende mensen die naar elkaar omkijken. Een bijzonder vissersdorp met tal van schatten om te

ontdekken. Hier beleef je nog altijd water, varen en vis. Dat is Urk. Een klein stuk authentiek Nederland waar je naar hartenlust kunt genieten. Ontdek de kracht van Urk. Urkers zijn trots op Urk. Wie hier geboren wordt, wil niet meer weg. En dat is mooi, want hierdoor blijven tradities springlevend. Verder heeft Urk de onvervalste sfeer van een oud-Hollands vissersdorp: een levendige haven, prachtige oude huizen, smalle straatjes. Urkers spreken hun eigen taal en zijn nog altijd eilanders: echte aanpakkers, een beetje behoudend, maar ook gastvrij, ondernemend en zorgzaam. Dat is de kracht van Urk. Het goede behouden en daarop voortborduren. Dit kun je beleven op Urk. Urk is leuk. Kom maar eens kijken. Je bent er zo met de auto of de camper. Met je eigen boot, of als die niet hebt, met de boot vanuit Enkhuizen. Of je nu zin hebt in een vers visje, goed gebak of een smaakvolle maaltijd: op Urk eet je lekker in een gastvrije en gemoedelijke sfeer. Struin over de haven en bekijk de bedrijvigheid, bezoek het vissersmonument of wandel door het doolhof van oude steegjes, onze ginkies. Ga naar museum Het Oude Raadhuis en beklim de vuurtoren met uitzicht over het IJsselmeer. Misschien hoor je in de verte een koor repeteren. Urk telt tientallen koren, die samen zorgen voor een indrukwekkende muzikale traditie.

Wandel door het bos, fiets door de polder, huur een bootje of ga naar het Urker strand. Aan het eind van de dag kun je heerlijk overnachten op camping het Urkerbos of in één van de bed and breakfasts. Wanneer kom jij naar Urk? Urk is echt. Urk is anders. Een bezienswaardigheid. Levende geschiedenis. Urk is geloof, hoop en liefde. Urk is varen en vis. Urk is gastvrij en gezellig. Urk is bourgondisch genieten. Kortom: Urk is Urk. Hollands glorie. Dat moet je gezien hebben.

4. Visie 4.1 toekomstbeeld / ambities / doelen Beschrijving van het toekomstbeeld waar Urk naar toe wilt (bestemmingsmanagement, kwaliteit>kwantiteit etc) In 2040 is Urk een bestemming waar de lusten en lasten van toerisme in balans zijn. Toerisme draagt merkbaar bij aan de lokale economie, de vitaliteit van het Oude Dorp en de instandhouding van voorzieningen, zonder dat dit ten koste gaat van de leefbaarheid. De gemeenschap ervaart dat toerisme waarde toevoegt, en bezoekers voelen zich welkom in een dorp dat trots is op zijn eigenheid.

De nadruk ligt op kwaliteit boven kwantiteit. Urk richt zich niet op zoveel mogelijk bezoekers, maar op gasten die passen bij het karakter van het dorp. Het zijn mensen die bewust kiezen voor de unieke combinatie van Urker cultuur, historie, natuur en maritieme beleving, en die hun bezoek verbinden aan lokale verhalen, producten en tradities. Daarbij speelt de visserij een centrale rol. De vis en de visserij zijn beter beleefbaar gemaakt in de haven, de horeca en evenementen, zodat bezoekers niet alleen proeven, maar ook zien en ervaren wat deze eeuwenoude sector voor Urk betekent. Urk biedt het hele jaar door een aantrekkelijk aanbod. Niet alleen in de zomermaanden, maar ook in andere seizoenen vinden bezoekers routes, activiteiten en evenementen die aansluiten bij de identiteit van het dorp. Zo ontstaat een jaarrond toeristisch profiel, dat bijdraagt aan de continuïteit voor ondernemers en de spreiding van bezoekersstromen. Het Oude Dorp blijft het kloppend hart van Urk. De beleving is versterkt doordat de straten autoluwer en groener zijn ingericht. Er is minder blik op straat, meer ruimte voor voetgangers, terrassen en erfgoedbeleving. Het historische karakter komt beter tot zijn recht, maar het dorp voelt nooit als een openluchtmuseum. Urk blijft een plek waar wordt gewoond en gewerkt, en juist dat maakt de ervaring voor bezoekers authentiek en levendig.

Een belangrijk onderscheidend kenmerk blijft de zondagsrust. Die geeft het dorp een eigen ritme en identiteit, en onderscheidt Urk van andere bestemmingen. Bezoekers ervaren dit niet als beperking, maar als onderdeel van de authenticiteit en de waarde die Urk toevoegt. De sector heeft daarnaast een duidelijke stap gezet richting verduurzaming. Horeca, accommodaties en evenementen werken met circulaire principes, er zijn duurzame energievoorzieningen en natuur en cultuur worden zorgvuldig beheerd. Toerisme draagt zo bij aan klimaatdoelen én aan de bescherming van het eigen erfgoed en landschap. In dit toekomstbeeld is Urk in 2040 een duurzame, gastvrije en onderscheidende bestemming. Bewoners zijn trots op de balans die is gevonden, en bezoekers worden geraakt door de authenticiteit, de levendige cultuur en de unieke identiteit van het vissersdorp aan het IJsselmeer. Geen Volendam

4.2 uitgangspunten Beschrijving van de uitgangspunten voor de visie Lusten en lasten in balans

Zoals gesteld in … , moeten de lusten en lasten van toerisme en recreatie in balans zijn. Met de toenemende drukte op Urk komt de draagkracht van inwoners van het Oude Dorp onder druk te staan. Dit Programma Recreatie en Toerisme zet in op een Urk dat voor zowel bezoekers als inwoners prettig en beleefbaar is. De 70/30-richtlijn Toerisme en recreatie moet in balans staan met de draagkracht van de inwoners. Daarom gaat de gemeente uit van de 70/30-richtlijn: 70% van de ontwikkelingen op het gebied van recreatie en toerisme moet positief zijn voor de eigen inwoners, 30% mag een toevoeging zijn voor toerisme. Deze verdeling zorgt ervoor dat het grootste deel van de initiatieven goed is voor de eigen inwoner, maar laat ook ruimte voor ontwikkelingen op het gebied van toerisme. Behoud zondagsrust Het geloof is een inherent onderdeel van de identiteit van Urk. En daar hoort de zondagsrust bij; een belangrijke waarde die door veel Urkers gedragen wordt. Dit betekent dat er voor bezoekers en recreanten minder te doen is op Urk dan in andere plekken in Nederland. Het betekent niet dat het leven stil staat op zondag. Enkele ondernemers openen hun deuren op zondag en Urkers zijn te vinden op straat. De gemeente kan ondernemers niet verbieden om op zondag open te gaan, maar moedigt dit wel aan.

4.3 speerpunten Kern visie: wat zijn de speerpunten van de visie Welke hoofdthema’s geven richting aan beleid? Steekwoorden: routes, verblijfsrecreatie, dagrecreatie, gastvrijheid, duurzaamheid, samenwerking. Leefbaarheid en kwaliteit in het Oude Dorp verbeteren De leefbaarheid en kwaliteit in het Oude Dorp dienen verbetert te worden. Hiervoor volgen we de lijn van het Gebiedsprogramma Oud Urk, met de volgende ambities: •

Het realiseren van een autoluw Oude Dorp, met meer ruimte voor voetgangers, fietsers en ontmoetingsplekken. Dit zorgt voor een verbeterde verkeersveiligheid, minder geluidsoverlast en luchtvervuiling en een prettiger beleefbaar Oude Dorp (zie ook Speerpunt 2: Verkeer en parkeren).

•

•

•

Investeren in kwaliteit openbare ruimte van het Oude Dorp, met ruimte voor meer groen. Hieronder valt vernieuwing van de Klifweg en Raadhuisstraat als aantrekkelijke hoofdas van winkels en voorzieningen. Het ontwikkelen van het ‘roendjen haven’ door creatie van verbinding tussen Staversekade en Dormakade als kernbeleving, inclusief betere verbindingen en zichtbaarheid van erfgoed. Dit verbetert de toegankelijkheid van het strand en zorgt voor een logischere routing door het Oude Dorp. Het spreiden van toeristische druk door heldere regels voor B&B’s, campers en ?

Verkeer en parkeren Het grootste knelpunt op het gebied van recreatie en toerisme zit hem in de infrastructuur. Vrachtwagens, auto’s en scooters rijden hard door de smalle straten in het Oude Dorp en zorgen voor verkeersdrukte en onveilige situaties. Ook parkeren veel bezoekers en bewoners hun auto op de haven of in het Oude Dorp, wat afbreuk doet aan de historische beleving van het Oude Dorp. Voor voetgangers en fietsers blijft weinig ruimte over. In het programma Oud Urk staan maatregelen om het Oude Dorp autoluwer te maken, waardoor er meer ruimte voor voetgangers en fietsers ontstaat. Dit kan worden gerealiseerd door het invoeren van parkeervergunningen voor inwoners en minder ruime parkeerregels voor bezoekers. Er dient voldoende parkeerruimte aan de randen van het Oude Dorp te zijn zodat bezoekers buiten het Oude Dorp parkeren en verder te voet het dorp in gaan. Hierbij is duidelijke digitale adaptieve bewegwijzering naar de verschillende parkeerterreinen noodzakelijk. Op de Haven dient een duidelijkere route voor voetgangers te worden gemaakt. In de huidige situatie lopen mensen kriskras over het parkeerterrein en tussen de auto’s door wat voor onduidelijke en onveilige situaties kan zorgen. Bovenstaande ingrepen zouden moeten leiden tot een lagere verkeersdruk in het Oude Dorp en een verbetering van de verkeersveiligheid voor fietsers en voetgangers.

Daarnaast verhoogt minder blik in het Oude Dorp de belevingswaarde van dit beschermd dorpsgezicht.

Ontwikkelen routes -

Ontwikkelen wandelroute De Witte Zandvlakte Kabouterpad De Rentmeester Aansluiten op deelfietsennetwerk

Spreiding binnen Urk -

Ontwikkelen wandelroute De Witte Zandvlakte Ontwikkeling de Rentmeester

Om de druk op het Oude Dorp te verminderen moet worden ingezet op spreiding van recreatie en toerisme. Daarbij moet rekening worden gehouden met het feit dat realistisch gezien de meeste bezoekers naar het Oude Dorp zullen blijven trekken, aangezien hier de accentlocaties liggen. Denk aan de haven, het plankier, de vuurtoren, het kerkje aan de zee en de uitstraling van de oude straten en huisjes. Het is echter wel mogelijk om nieuwe initiatieven aan de rand van of buiten het Oude Dorp te realiseren, zoals de kinderboerderij of een nieuw visbelevingscentrum. Dit zijn recreatieve voorzieningen die de eigen inwoners of terugkerende bezoeker kunnen trekken.

Leven van het water -

maritiem en visbeleveniscentrum

Gemeente Urk staat bekend als vissersdorp. Met name de haven, de vuurtoren en het museum geven de toerist een inkijkje in het leven van de visserij. Toch kan het visverhaal van Urk meer beleefbaar worden gemaakt. De bezoeker ziet dat Urk een vissersdorp is en komt een visje eten, maar verder is het niet duidelijk hoe groots Urk is in de visserij. Dat Urk de zalmhoofdstad/vishub van Europa is is nergens te zien. UIT VORIGE VISIE: “Daarbij ligt het accent steeds meer op het verwerken van verse vis, maar ook van ander voedsel. De toerist is nog steeds nieuwsgierig naar de visserij, zowel in de historische vormen als ook in de huidige bedrijfstak. Bij nieuwe productontwikkelingen dient de beleving van visserij als thema nader uitgewerkt te worden. Maak het niet alleen voor een groep toeristen, maar ook voor de individuele toerist mogelijk om een kijkje in de visindustrie en/of visafslag te nemen. Concepten als “Kom in de Kas” of “’Kom in de Stal” waarbij toeristen ontvangen worden in zogenaamde skyboxen bij de bedrijfshal, moet ook voor de visindustrie mogelijk zijn. De toerist moet de werkzaamheden uit de visserijsector van heel dichtbij kunnen beleven. Dit kan ook bewerkstelligd worden door uitvoering te geven aan de plannen die Stichting Urk Promotie heeft benoemd in haar visies over het starten van een zogenaamde “VisExperience”’ op de haven.

De Botterschuur richt zich dan meer op het historische aspect van de visserij.”

Kansen benutten regio -

Verblijfspotentieel Noordoostpolder benutten Inzet op totale erfgoedzone Urk – Noordoostpolder o Waterloopbos o Oud Kraggenburg

-

-

o Schokland o Nagele o Urk Aansluiten op deelfietsennetwerk PAK’M is een regionaal deelfietsnetwerk in de gemeenten Steenwijkerland, Noordoostpolder en Westerveld. Verspreid over 26 opstaplocaties, de zogenaamde ‘hubs’, staan ruim 150 elektrische deelfietsen klaar voor inwoners, forenzen en bezoekers. Het doel van PAK’M is om het buitengebied beter bereikbaar en leefbaar te maken met een laagdrempelig, duurzaam en flexibel vervoersmiddel. Gebruikers kunnen met de app eenvoudig een e-bike pakken op een hub en de fiets op een andere PAK’M locatie weer inleveren. Daarmee biedt onze lichtblauwe deelfiets een aanvulling op het openbaar vervoer een extra alternatief in landelijk gebied. Samenwerking Enkhuizen?

Verzamelen data - Verzamelen bezoekersdata Van onderbuik naar harde data

5. op weg naar de uitvoering