Omgevingsvisie Urk 2030

41

Hoofdstuk 3

Visie op Urk 2030

In dit hoofdstuk geven we drie ontwikkelrichtingen voor onze visie op Urk tot 2030. De doelen en ambities op hoofdlijnen hebben we in kaart gebracht en verder uitgewerkt in keuzes die voor Urk van belang zijn. De drie ontwikkelrichtingen vullen elkaar aan. Zij voldoen aan de opgaven waarvoor wij staan en vormen de basis voor het toekomstig omgevingsbeleid van Urk tot 2030.

Keuzes maken In hoofdstuk 2 hebben wij onze doelen en ambities verwoord. Veel doelen binnen een thema herhalen zich. Niet alle doelen gaan goed samen. Het eenvoudig bundelen van doelen en ambities is geen oplossing, slim combineren is de kunst. Bij het maken van de keuzes moeten we er vooral voor zorgen dat zij elkaar versterken (zie hoofdstuk 4 Omgevingsprogramma’s). In onze afwegingen stellen we onszelf iedere keer opnieuw de vraag: Waarom maken we deze keuze? Wat vinden we belangrijk en heeft onze voorkeur? Hierna volgen de drie ontwikkelrichtingen en de verschillende keuzes die mogelijk zijn.

42

Ontwikkelrichting 1:

Gezonde en veilige leefomgeving De context Prettig wonen en leven gaat over een groene, veilige omgeving én over gezondheid en actieve deelname aan de samenleving.

Voor elkaar en met elkaar De betrokkenheid op Urk is sterk, de basis is op orde. Nu Urk verder groeit is het de uitdaging om dit te behouden. Ons dorp is een voorbeeld van een samenleving waar de inwoners betrokken zijn. We werken hard, de onderlinge band en sociale verbinding is sterk. We kijken naar elkaar om en zorgen voor elkaar als dat nodig is. De meest kwetsbare mensen en de ouderen worden in ons dorp als bijna vanzelf opgevangen en geholpen. De jongeren op Urk stimuleren we om gezond te leven en een positieve kijk op het leven mee te geven. Samen met verenigingen, clubs en organisaties stimuleren we hun sportieve activiteiten en bieden we ruimte voor talentontwikkeling.

Gezonde jeugd Het belangrijkste binnen de sociale structuur zijn behoud van de sociale verbinding, deelnemen aan de samenleving, welzijn, het naleven van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en jeugdzorg, zorg bieden in algemene voorzieningen, een gezonde leefomgeving en zoeken van samenwerking en vernieuwing in de zorg. Met de toepassing van het IJslands preventiemodel bereiken we een voor een betere aansluiting met de Urker jeugd. Die aanpak helpt om bewust om te gaan met gezond en positief leven en leidt (op termijn) naar een gezonder en positiever Urk.

Groene ruimte Onze openbare ruimte moet aansluiten bij de beleving van Urk. Met de verhalen ‘Urk het eiland’ en ‘Urk in de polder’ zetten we ons dorp op de kaart. De groene omgeving is van grote invloed op de Urker identiteit. De puzzel is om constant te zoeken naar een slimme indeling. Door de groene gebieden op elkaar aan te sluiten ontstaan natuurlijke verbindingen tussen wijken en natuurgebieden. Dat stimuleert de leefbaarheid op Urk. De wisselwerking van openbaar groen, natuur en water draagt bij aan een gevarieerde leefomgeving en aan een rijkdom aan planten en dieren.

43

“Urk dat is een soetendal, wie daar is die blijft eral.”

Doelen Om onze doelen te halen (zie hoofdstuk 3) houden we vast aan de volgende keuzes:

• • • • •

Ondanks de druk op de woningmarkt zetten we in op kwalitatief goede en dus groene woonomgevingen. Om dit te bereiken zullen er misschien meer nieuwe gebieden bijkomen. We kiezen niet voor verdere verdichting (behalve als verdichting betekent dat we een groene omgeving kunnen realiseren, bv gestapelde bouw) en kiezen sneller voor minder parkeerruimte bij de woningen. De bestaande natuur op Urk wordt beschermd, ook bij de aanleg van nieuwe woonwijken of werklocaties. Bij de aanleg en inrichting van nieuwe natuur houden altijd plek vrij voor recreatief gebruik (wandelen/fietsen). Met open entrees van de natuurgebieden stimuleren de beleving van de natuur. We richten onze leefomgeving zo gezond en veilig mogelijk in, voor mens en natuur. Dat doen we door onze inwoners nauw te betrekken en te stimuleren gezond te leven. We maken meer ruimte voor veilige fietspaden. De inwoners van Urk moeten vaker de fiets pakken. Het is gezond, beter voor het milieu en voorkomt ruimtegebrek op de wegen. Veilig fietsen vinden we belangrijker dan autoverkeer.

Kansen

• • • • • •

Bij het inrichten van onze buitenruimte scheiden we schoon (regenwater) en vuil water. Dit versterkt de ontwikkeling van natte natuur en klimaat adaptieve waterberging. We verbeteren de kwaliteit van het bodem- en (grond)watersysteem en houden daarbij rekening houden met het unieke karakter van de bestaande opbouw en en het watererfgoed. We laten de waterkwaliteit aansluiten op het recreatieve gebruik: zwemwater, vaarwater, viswater. We houden rekening met de wens van veel mensen om langer bij hun ouders te blijven wonen. Dat doen we door extra woningen te bouwen die daar voldoende ruimte voor bieden. We blijven inzetten op goed onderling contact tussen de inwoners van Urk. Zo voorkomen we eenzaamheid en woont jong en oud dicht bij elkaar. We verbeteren de bereikbaarheid en toegankelijkheid van de natuur, onder andere met de aanleg van recreatieve wandel- en fietspaden.

44

Zeezicht; behoud en versterking waardevol zicht op Urk Fietsroutes; versterking routes en stimulering gebruik Randweg Urk; verbetering bereikbaarheid Urk Zoekgebied toekomstige waterberging Versterking dorpsentrees Mogelijke ecologische verbindingszone Versterking Urkervaart Behoud N2000 gebied Gemeentegrens Stimuleren en in stand houden zorg voor elkaar en samenzijn Versterken en stimuleren bewegen en talent ontwikkelen, gemeente pakt regie Bescherming en stimuleren biodiversiteit en bestaande natuur Recreatieve mogelijkheden in natuurgebieden benutten Versterken en stimuleren duurzame mobiliteit Veilige fietsverbindingen realiseren Groen bouwen, minder verstening, leefbare omgeving Verbinden groen- en waterstructuren Inzetten op vermindering autogebruik Betere Openbaar vervoersverbinding, centraal busplein

45

Ontwikkelrichting 2:

Scholing

De context

Technologische ontwikkelingen hebben veel effect op fysieke, digitale en biologische omstandigheden. De inhoud en uitvoering van het werk verandert, banen gaan verloren door automatisering. Met een ruime dosis ondernemerschap, aanpassingsvermogen, flexibiliteit en na-, bij- en omscholing wordt het mogelijk de nieuwste technologische ontwikkelingen bij te houden en te benutten. Ook het beleid van de gemeente zal hier in mee moeten gaan. We moeten een goede balans zien te bewaren tussen vraag en aanbod. Samen met onderwijsinstellingen en bedrijfsleven moeten we zorgen voor goede scholing van personeel passend bij de eisen van nu. De nieuwste ontwikkelingen mogen geen probleem zijn, maar een uitdaging.

Urk toekomstbestendig Ons dorp is de afgelopen jaren behoorlijk gegroeid en zal de komende jaren blijven groeien. Het is onze uitdaging Urk op deze toekomst voor te bereiden.

Slim ondernemerschap Woningen en voorzieningen De vraag naar nieuwe woningen op Urk blijft groeien. Ook de behoefte aan ouderenwoningen gecombineerd met zorg wordt groter, door de vergrijzing van de bevolking. Bestaande woon-, werk- en leefgebieden in Urk moeten verbeterd worden. Urkers verlaten hun dorp niet snel, ook als de huizen niet voldoen aan de wooneisen van nu. De voorzieningen in de gemeente en in de regio (scholen, ziekenhuizen, cultuur, horeca en winkels en het historische Oude dorp) moeten ook mee met de tijd en uitbreiden.

De ontwikkeling van de maritieme servicehaven Noordelijk Flevoland is een belangrijke versterking van de economie van Urk (én voor Flevoland). Met de komst van Port of Urk is een deel van het ruimtegebrek voor de ontwikkeling van de bedrijvigheid in Urk opgelost. De specialisatie van Urk op het gebied van visserij, in de breedste zin van het woord, maakt Urk uniek in Nederland. Het zorgt tegelijkertijd voor een kwetsbare positie. Veel Urkers vinden hier hun werk vinden en zijn afhankelijk van een goed lopende visserij handel. Daarom zet Urk bewust in op het verbreden met nieuwe vormen van bedrijvigheid. Zoals de uitbreiding van de haven, ‘het beleven’ van de visserij, de promotie van de toeristische aantrekkingskracht van het Oude Dorp en de Urker tradities en het intensiveren van de samenwerking met Schokland. Net als Urk een voormalig eiland dat vanwege de archeologische rijkdom en geschiedenis op de Werelderfgoedlijst is geplaatst. Een bezoek aan Urk wordt hiermee nog aantrekkelijker.

46

Duurzaamheid Het energieverbruik op Urk willen we verminderen en verspilling gaan we voorkomen. Al vanaf 2020 bouwen we circulair en modulair. We willen ook ‘klimaatrobuust’ worden. Dit betekent dat bij extreem weer geen schade wordt veroorzaakt aan personen, gebouwen, infrastructuur of vitale functies. Zo kunnen we de gezondheidsrisico’s op Urk, als gevolg van klimaatveranderingen, tot een minimum beperken. Voor bestaande wijken worden stresstesten uitgevoerd om de knelpunten in beeld te brengen. Deze worden vervolgens besproken met de betrokken bewoners en bedrijven. Ook op individueel niveau wordt gestimuleerd het eigen terrein klimaat bewust in te richten. Bijvoorbeeld door tuinen aan te passen op de klimaatveranderingen door meer planten en groen te plaatsen, in plaats van stenen en grind. We stimuleren het gebruik van OV, fiets en elektrische voertuigen), verkeer met uitlaatgassen willen we verminderen. De inrichting van de omgeving voor het gebruik van alternatieve energiebronnen, elektriciteit en waterstof in plaats van benzine, moeten we verder onderzoeken. Een ander mooi voorbeeld van duurzaam leven is het hergebruik van restwarmte van het Urker bedrijventerrein voor het verwarmen van huizen. We steunen dit soort initiatieven.

Bij de toekomstige nieuwe entree van Urk, langs het Urkerdwarspad, gaan we de inrichring met ‘water’ en ‘groen’ en de verkeerssituatie zorgvuldig uitvoeren. We willen een grote waterberging plaatsen ter hoogte van het Urkerdwarspad en de natuur tussen het Urkerbos en de Urkervaart met elkaar verbinden. In het stedelijk gebied plaatsen we een robuust watersysteem. Andere slimme water oplossingen is het gebruik van grote peilvakken, hergebruik van regenwater en de aanleg van natuurvriendelijke oevers dragen bij aan een veilige en duurzame leefomgeving.

47

Doelen Om deze doelen werkelijkheid te laten worden (hoofdstuk 3) houden we vast aan een aantal keuzes:

• 

We hebben voorkeur voor de versterking van de economie en de bereikbaarheid met de auto van Urk. De omschakeling naar duurzame mobiliteit komt op de tweede plaats.

 Ondanks dat we inzetten op milieuvriendelijk vervoer en het fietsgebruik op Urk willen stimuleren staat een gezonde economie op Urk op nummer 1. Daarvoor is het belangrijk dat Urk goed bereikbaar is met de auto. Die ruimte willen we bieden. We omarmen bedrijven die zoveel mogelijk gebruik maken van duurzaam vervoer en bieden tegelijkertijd ruimte aan de bedrijven die daarin hun eigen tempo kiezen.

• 

Met goed onderwijs, zowel gericht op de theorie, als op de praktijk) zorgen we goed geschoold personeel, die voldoen aan de moderne eisen waar het huidige werkaanbod om vraagt.

 Veel Urkers werken op Urk. Dat willen we graag zo houden, maar het is geen halszaak. Ook omdat we weten dat Urkers ondernemend genoeg zijn om hun werk buiten Urk te vinden. We vinden het belangrijker dat onze inwoners passend geschoold zijn en zodoende een plek vinden in de lokale of regionale arbeidsmarkt.

• 

We kiezen voor behoud sociale cohesie en het uitdragen van de identiteit van Urk en minder voor de ontwikkeling van nieuwe woongebieden voor nieuwe inwoners die onbekend zijn met de Urker mentaliteit.

 Al onze inzet is er de komende jaren op gericht om het wonen van onze eigen bevolking te faciliteren en dat is al een uitdaging op zich.

• 

We kiezen voor groene wijken met parkjes met veel bomen en minder voor bebouwing of verkoop van de grond, wat meer geld in het laatje brengt.

 Woonplezier wordt voor veel Urkers bepaald door de hoeveelheid groen in hun directe omgeving. Daarom willen we zorgen voor groene wijken, met veel stedelijk groen (en evt water). We realiseren ons dat dit minder winstgevend is, bebouwing levert meer op. We vinden het woonplezier van onze inwoners heel belangrijk en daar willen we flink wat geld voor vrij maken.

• 

Bij de (her)ontwikkeling van Urk kiezen eerst voor woongebieden, werkgebieden komen op de tweede plaats.

 De ruimte op Urk is beperkt en de behoefte ruimte groot. De druk op de woningmarkt en de vraag van woningzoekenden op Urk, is de reden waarom we hier voorrang aan geven.

48

• 

We kiezen alleen voor verduurzaming van het Oude dorp als dat niet ten koste gaat van de historische waarde.

Het Oude dorp van Urk neemt een bijzondere positie in. We zijn ons bewust van de cultuurhistorische waarden van het Oude dorp. Deze waarden willen we behouden en waar mogelijk versterken. Verduurzamen vinden we ook belangrijk, maar dat passen in het Oude dorp alleen maar toe als dat geen schade aanricht aan de waardevolle karakteristieken.

• 

In de openbare ruimte en de tuinen van onze inwoners willen we meer groen en minder stenen.

 De extreme gevolgen van klimaatverandering zijn nu (2021: overstromingen door hevige regenval in heel Nederland) al duidelijk. Om overstromingen op Urk te voorkomen moet de openbare ruimte groener worden (minder steen waar mogelijk). Onze inwoners kunnen daar ook aan bijdragen aan door bijvoorbeeld meer planten in hun tuinen te zetten in plaats van stenen plateau’s.

• 

Energiezuinige oplossingen voeren we uit in kleinschalige projecten, zoals zonnepanelen op daken en betere isolatie van daken en muren van gebouwen. We kiezen niet voor grootschalige oplossingen op Urk en daaromheen. Urk heeft weinig buitengebied. Daarom is er geen ruimte voor grootschalige energietransitie projecten. De beschikbare ruimte die we hebben gebruiken voor wonen, werken, sport, voorzieningen, recreëren en natuur.

Kansen

• 

In 2050 zijn wij een klimaatbestendige gemeente waarin iedereen klimaatbewust is en daarnaar handelt. In 2030 streven wij naar klimaat actieve inwoners, bedrijven en overheid.

• 

We doen er alles aan om in 2035 alle nieuwe bouwprojecten 100% circulair uit te laten voeren. Vanaf 2023 wordt bij de verstrekking van bouwopdrachten projecten circulaire uitvoering een belangrijk aandachtspunt.

• 

Een duurzame economie (klimaatadaptatie) is wat we voor ogen hebben. Innovatieve en vernieuwende woon- en bebouwingsconcepten dragen hieraan bij.

• 

We werken aan de scholing van onze arbeidskrachten (Human Capital). Scholing voor jong en oud draagt bij aan een gezond en gelukkig leven van onze inwoners.

• 

De verkeersoverlast in het Oude Dorp wordt tot een minimum beperkt. Dat maakt ons kan erfgoed leefbaar en draagt bij aan het treffen klimaatmaatregelen. 49

Ontwikkelingslocaties

Ontwikkelzone gemengd gebied Zeeheldenwijk

Ontwikkelrichting wonen na 2030

Tegen gaan van verstening van het dorp, klimaatadaptief bouwen Geen grootschalige energie opwek. Behoud karakter van het oude dorp. Versterken en stimuleren passend onderwijs, dat bijdraagt aan een vitale economie We zetten hoog in op vis en maritiem, maar alle nieuwe bedrijven zijn welkom. Sociale cohesie stimuleren en primair voor eigen bevolking bouwen. We zetten bij ontwikkeling vooral in op groene woongebieden Versterking van de verbinding met de regio op het gebied van werk en onderwijs Uitbreiding Port of Urk

Gemeentegrens

50

Toerisme De charme van Urk, met haar historie en ligging aan het IJsselmeer trekt jaarlijks veel toeristen. De cultureel-historische waarde zijn de kroonjuwelen van Urk: de haven, de scheepswerven, het stratenpatroon, de beeldbepalende panden en monumenten in het Oude dorp. Het is een belangrijke inkomstenbron voor Urk, waar we dankbaar gebruik van maken, zonder een openluchtmuseum te worden.

Ontwikkelrichting 3:

Cultuur en regionale samenwerking De context Urk is trots op zijn cultuur-historische waarden en de waardering die deze oogsten bij toeristen. Samenwerking in de regio creëert nieuwe kansen op veel gebieden.

Samenwerken in de regio Door samen te werken met buurgemeenten worden nieuwe kansen mogelijk op het gebied van bereikbaarheid, economie, recreatie en toerisme, maritieme bedrijvigheid en (verwerkende) voedselindustrie. Ook op het gebied van zorg en digitale netwerken, zoals internet, is uitbreiding goed mogelijk. Als de regio’s (Flevoland, Noordelijk-Flevoland, Noordelijk-Flevoland én de regio Kampen-Zwolle, Zuidelijk-Flevoland en de MRA) de handen ineen slaan ontstaat een samenhangend economisch systeem. Door ons als één team te presenteren kunnen we beter kansen benutten. Door goed met elkaar samen te werken en elkaar ruimte te gunnen. Dat levert elke partij individueel voordeel op en stimuleert de economie van de hele regio. De gemeente wil haar best doen om dit te realiseren.

51

Doelen Om deze doelen (hoofdstuk 3) te bereiken houden we vast aan een aantal keuzes:

• 

We kiezen voor het behoud van ons immaterieel erfgoed, nieuwe culturele invloeden zijn minder belangrijk.

 We hechten aan onze gebruiken, normen en waarden. Dit alles bepaalt wie we zijn en vertelt onze geschiedenis. Door ons immaterieel erfgoed te omarmen, wordt het mogelijk de gewenste cultuur op Urk te handhaven.

• 

We kiezen voor meer toerisme naar ons dorp, maar de leefbaarheid en het behoud van de sociale samenhang op Urk mag hier niet onder lijden.

 We gaan reclame maken voor ons dorp. Urk heeft ruimte voor meer toeristen en dagjesmensen. We letten goed op dat de bezoekers Urk niet gaan overnemen. De inwoners van Urk moeten zich op hun gemak blijven voelen bij deze extra belangstelling voor hun dorp.

• 

Onze huidige leefgewoonten en cultuur blijft heel belangrijk, nu en in de toekomst. De komst van nieuwe ontmoetingsplekken is geen noodzaak omdat de inwoners elkaar vaak zien en spreken tijdens familiebezoek, bij kerkdiensten en op de sportvereniging. 52

Toerisme welkom, goed voor economie, maar onze identiteit en cultuur staat voorop. Versterking behoud van (im)materieel erfgoed en minder voor nieuwe invloeden. Behoud en versterking huidige leefgewoonten en cultuur (frequent familiebezoek, gelovig/kerkbezoek, sporten bij vereniging).

Behoud en versterking waterrecreatie

Behoud en versterking bijzondere karakter Haven en Oude Dorp

Behoud van de benodigde zorgvoorzieningen in clusters

Behoud en verbinden zorg op regionale schaal

Waardevol cultuurhistorisch erfgoed: het palenscherm

Beschermd dorpsgezicht

Gemeentegrens

53

Kansen

• 

Het verhaal van Urk, het merk Urk en een eigen positionering van Urk dragen bij aan het beleefbaar maken van het erfgoed. De toenemende bekendheid heeft ook positieve invloed op het beeld van Urk als woonplaats. Hier moeten we bewust mee omgaan om een gezonde balans hierin te behouden.

• 

Sporten, buiten spelen, vrijetijdsbesteding, cultuur en ontspanning is toegankelijk voor iedereen die daar gebruik van wil maken. Dit draagt bij aan de goede sfeer in ons dorp en de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de Urkers.

• 

We blijven inzetten op ‘het Beleven van Urk’, als (voormalig) eiland in de Zuiderzee. We vertellen ‘het verhaal’ van onze roerige geschiedenis en zetten ons materieel en immaterieel erfgoed in de etalage. Toeristen van alle leeftijden worden nieuwsgierig om ons dorp met eigen ogen te zien en te beleven.

54

Uitwerking in programma’s

Hoofdstuk 4

Uitvoering van de Omgevingsvisie Met deze omgevingsvisie hebben we één samenhangende visie voor ons omgevingsbeleid uitgewerkt. Het legt de basis voor samenwerking in de uitvoering.

Deze omgevingsvisie vertelt de hoofdlijnen van onze doelen en ambities voor de toekomst van Urk en biedt ruimte voor nieuwe ontwikkelingen. Eerst moet deze omgevingsvisie worden goed gekeurd en vastgesteld. Hoe we onze doelen en ambities gaan halen moeten we nog uitwerken in programma’s. Zo’n programma bevat de maatregelen voor bescherming, beheer, gebruik en ontwikkeling. In de programma’s vindt ook de afweging plaats op gebiedsniveau. Verder wordt de verbinding gelegd tussen verschillende beleidsvelden. Zoals we ook in Hoofdstuk 1 hebben aangegeven: de doelen en ambities die wij in deze visie benoemd hebben zijn zelfbindend. Dat betekent dat de gemeente Urk zichzelf de taak oplegt om zich hieraan te houden.

Participatie De Omgevingswet heeft tot gevolg dat participatie op gemeentelijk niveau veranderd. Initiatiefnemers van nieuwe plannen krijgen de mogelijkheid om (en moeten soms) zélf participatie te organiseren. De gemeente krijgt een toetsende rol en moet controleren of de participatie op de juiste manier wordt uitgevoerd. Inwoners en andere belanghebbenden mogen van ons verwachten dat wij hen meenemen in de afwegingen over de gemaakte keuzes. Daarbij zorgt de gemeente ervoor dat bij de uitvoering van de Omgevingsvisie iedereen gelijk wordt behandeld. Dat vraagt om tijdige, eenvoudige en complete informatie die voor iedereen toegankelijk is. Gemaakte keuzes moeten duidelijk worden uitgelegd. De gemeente past korte termijn haar beleid hierop aan.

55

Financiering en kostenverhaal Bij de verdere ontwikkeling van onze gemeente horen investeringen om al onze ambities en doelen te realiseren. Hiervoor zullen we de komende jaren waarschijnlijk investeringen moeten doen. In onze programma’s vertalen we de doelen en ambities in uit te voeren maatregelen, acties en ingrepen. Daarbij geven we ook wat de kosten zijn en hoe we die gaan betalen. Voor ontwikkellocaties in ons dorp zullen we altijd een zogenaamde ‘nota kostenverhaal/bovenplanse investeringen’ uitwerken voor een kostenverantwoording. De gemeente staat niet alleen om alle doelen en ambities te financieren. Private partijen kunnen en moeten soms bijdragen om de doelen en ambities uit de omgevingsvisie uit te kunnen voeren. Op basis van de huidige Wet ruimtelijke ordening (Wro) en straks de Omgevingswet (OW) is de gemeente verplicht haar kosten door te berekenen aan private partijen die de ‘bouwplannen’ Wro) of ‘kostenverhaalplichtige activiteiten’ (OW) uitvoeren. Uitgangspunt daarbij is dat initiatiefnemers in verhouding met hun aandeel meebetalen aan de ambities van de gemeente. Bijvoorbeeld bij sociale woningbouw, bouw van parkeergarages en extra groenvoorzieningen.

Colofon Datum:

23 augustus 2021

Project: Omgevingsvisie Urk 2030 Bestuurlijk opdrachtgever: Wethouder G. Post jr. Ambtelijk opdrachtgever:

W.J. Wakker

Opgesteld door:

Projectgroep Omgevingsvisie Urk

Versie: 4 Eindredactie en ontwerp:

Bureau Buhrs - Amsterdam

Bijlagen -

Doelenbomen

-

Rapportage participatie

-

Rapportage inwoners enquête

56