Gemeenteraad Urk September 2026 - HandOuts
Tekst van het document
30-9-2026 1 DigiBeter TRAINING • ADVIES • CONSULTING Digitale Blauwdruk – AI in het Lokaal Bestuur Waarom algoritmes on ze bestuurlijke infrastructuur herprogrammeren en hoe we de regie behouden Jurriaan Raaijmakers • AI Teamlead • Digitaal adviseur, Consultant, Trainer (DigiBeter) • Strategie & beleid • Governance • Nieuwe tools • Opleidingen, traject & kennis • Verandertraject • Ambassadeur digitaal veilig in de Wijk • DigiBeter podcast & Nieuwsbrief 1 2 30-9-2026 2 AI is al lang in ons leven De ontwikkeling door de jaren AI = Container Feature Highlight: Deel Learning - Techniek binnen ML, meerlaags neuraal voor complexe patroon herkenning Feature Highlight:SLM’s, LLM’s & Generatieve AI - Vorm die nieuwe content kan creëren Feature Highlight:Agentic AI - Autonoom doelen stellen, plannen maken, acties ondernemen in complexe omgevingen Feature Highlight:Artificiële Intelligentie - Systemen die taken kunnen uitvoeren waarvoor normaal menselijke intelligentie nodig is. Feature Highlight:Machine Learning - Computer leert van data i.p.v. expliciete instructies Feature Highlight: Robotics - Fysieke machines die met sensoren en software (vaak AI) de echte wereld waarnemen en taken uitvoeren van repetitie tot (deels) autonome acties in dynamische omgevingen.
3 4 30-9-2026 3 Business Intelligence Descriptief (terugkijken) - Risicoprofilering & fraude detectie - Beleidsmeting (effect van beleid) Predictief (voorspellen) - Later - Capaciteitsplanning - Bevoorrading / bestelling Vaardigheden groeien Emergente vaardigheden van taalmodellen 5 6 30-9-2026 4 DEFINITIE AI – Artificial Intelligence "Verzamelterm voor technologieën die machines in staat stellen om te leren, te redeneren, beslissingen te nemen én acteren (als ‘mens’) Ongekend snelle adoptie Lorum Ipsum 7 8 30-9-2026 5 ANI, AGI en ASI … 1e stadium 2e stadium 3e stadium Machine Learning ‘intelligente’ machines ‘bewuste’ machines ANI: Artificial Narrow Intelligence AGI: Artificial General Intelligence ASI: Artificial Super Intelligence Gespecialiseerd in 1 gebied.
Lost 1 probleem op Referentie naar ‘machine’ die net als mens op meer gebieden kan acteren Referentie naar ‘machine’ die verder gaat dan onze menselijke hersens kunnen op praktisch elk gebied Multimodaal 2027 Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR): AI de nieuwe systeemtechnologie WRR: “Als Nederland zich op deze fundamentele verandering niet goed voorbereidt, is er niet alleen het risico dat kansen worden gemist, maar ook dat de samenleving opgescheept wordt met een technologie die onze belangen niet dient.” Transformatie van kenniswerkVerschuiving van wereld economieën Internet Outsourcing van werk naar USA Soeverein / Autonoom NL & EU 9 10 30-9-2026 6 De markt én banen veranderen … Klik op het Rapport AI en Werk Ansje Het verhaal 48 4 dagen per week administratief medewerker Lezen klantmail, verwerken werkbonnen, dossiers controleren etc.
Kent iedere medewerker & monteur en wat ze soms vergeten Ze herkent een klant die al drie x gebeld heeft 11 12 30-9-2026 7 De markt én banen veranderen De verandering van werk De markt én banen veranderen Gemaakt door een ambtenaar of door AI? 13 14 30-9-2026 8 Het huidige kruispunt van AI en samenleving We moeten aan de slag om die kans te verzilveren Nederland is niet klaar voor de AI-golf die nú op ons afkomt.pdf De kanaries in de kolenmijn Ook de raad & griffie worden geraakt Wie let op wat AI met de gemeente doet? 15 16 30-9-2026 9 Kwaliteitscanvas Hoe houden we kwalitatieve vragen? Need to know vs Nice to know De impact van AI raakt elke vezel van het raadswerk … 17 18 30-9-2026 10 AI – De nieuwe boekdrukkunst Boekdrukkunst maakte informatie goedkoop, schaalbaar en bracht democratische revolutie AI doet hetzelfde met intelligentie.
Het kan raadswerk versnellen maar vraagt om fundamenteel nieuwe spelregels om de macht te controleren Van goedkope informate naar goedkope intelligentie 1440 vs Nu 19 20 30-9-2026 11 Bouwen van politieke superintelligentie … Een ander ‘proces’ De mogelijkheden veranderen hoe we (gaan) werken 21 22 30-9-2026 12 Een ander ‘proces’ De mogelijkheden veranderen hoe we (gaan) werken Partijselectie Eventuele correcties Automatische logging Terugluisteren Wie zou dit gebruiken? De Democratische Cylus AI kan ondersteunen – van inwonerssignaal en beleidsvoorstel tot uitvoering, controle en terugkoppeling Feature Highlight: AI beïnvloedt niet alleen wat de raad ziet: Het stuurt informatie van inwoners Het stuurt het vizier in het ambtelijk apparaat Feature Highlight:Ofwel – ook hoe besluiten worden uitgevoerd & verantwoord Feature Highlight:Algoritmeregister: Het vergrootglas om algoritmen controleerbaar te maken Feature Highlight:DPIA & IAMA: Veiligheiddsbril voor het borgen van privacy en mensenrechten 23 24 30-9-2026 13 Kijk voorbij de demo Let niet alleen op wat er beter gaat, maar ook op welke keuzes & verantwoordelijkheden daarmee samengaan! DemoDemo Agentic AI – Een harmonie van Agents Vrijwel iedere informatieverwerkende handeling is te automatiseren 25 26 30-9-2026 14 Markt en banen veranderen 80% van 80% verandert en wordt gedaan door machines De techniek is slechts de smalle
basis De toepassing kan technisch briljant zijn, maar democratisch onwenselijk. De raad moet de ‘wil’ laag ontwerpen! 27 28 30-9-2026 15 Bottleneck zonder samenwerking Zonder samen te gaan werken ontstaat altijd ergens een bottleneck • Waar ziet U dat AI helpt / kan (gaan) helpen? • Waar ziet U de risico’s? Helpen vs Beperken Helpen Beperken • Filters sturen aandacht • Wat wordt als belangrijk gemarkeerd, waarom? • Wie bepaalt de criteria • Sycophancy • Waarom is dit voorstel financieel onverantwoord? • Het voorstel kent inderdaad ernstige financiële risico’s • Hallucinaties & valse feiten • Bias & vertekening v.d. stad • Mathwashing (schijnprecisie) • Gokautomaat effect • Vraaginflatie & overload • Need to know vs Nice to Know • Vraag inflatie van de burger • Datalekken & geheimhoudingsbreuk • Synthetische lobby • Algoritmische framing • Promptinjectie • Betere taal toegankelijkheid • Teksten op ieder gewenst taalniveau (o.a. B1) • Analyse van inwonersinput • Topics modeleren & clusteren • Patronen uit stad filteren om maatschappelijke signalen sneller op agenda te krijgen • Kaderstelling & dossier studie • Semantisch zoeken & reconstructie met rag door alle historische raadsbesluiten, moties, toezeggingen e.d.
om relevante passages & precedenten te vinden • Snellere dossier- & hiaten analyses • Scenario’s & impactvergelijking • Controlerende rol & toezicht • Toezeggingen & motie tracker • Real time inzichten in uitgaven, (kwartaal)cijfers e.d. • Gelijktrekken speelveld tussen fracties • Centrale, veilige basisvoorziening helpt om ook complexe dossiers te kunnen doorgronden & tegenmacht te bieden 29 30 30-9-2026 Veel wetten waar je mee te maken hebt o.a. Bestuur & | Data & privacy | Cybersecurity | AI, product & organisatie | auteursrecht • | Algemene wet | • | AVG / GDPR | • | Cyberbeveiligingswet | • | AI Act bestuursrecht (Awb) | • | Telecommunicatiewet | (Cbw) | Hoog risico uitgesteld tot • | Wet open overheid (Woo) | ePrivacy, cookies | NIS2, sinds 15 aug 2026 | dec 2027 • | Archiefwet | • | Data Governance Act | • | Cyber Resilience Act (CRA) | • | Richtlijn Hergebruik overheidsdata | Eisen aan software | productaansprakelijkheid • | Aanbestedingswet | • | BIO | Nu ook software en AI Inkoop van AI | • | Data Act | Normenkader overheid | • | Auteurswet • | Wet op de | Toegang tot data | Tekst- en datamining ondernemingsraden Instemming OR Overkoepelend: Grondwet, EU | -Handvest, EVRM, AI -verdrag Raad van Europa en Algemene wet gelijke behandeling AI raakt documenten, besluiten, persoonsgegevens én publieke voorwaarden 31 Meetbare Impact Voor hoog risico AI | -systemen gelden
specifieke artikelen en vereisten, met name vermeld in Artikel 6(1), Artikelen 102 tot 109, | en Artikel 112. Social scoring, mass surveillance, manipulation of | Non-Compliance behaviour causing harm | Unacceptable | Prohibited | Up to € 35 mln or Risk | with some exceptions | 7% of global annual turnover Contravene Union Values (e.g. Fundamental Rights) | Art. 5 Access to employment, education and | Permitted | Non-Compliance public services, safety components of | Subject to strict requirements | Up to € 15 mln or vehicles, law enforcement, border control etc. | High risk | & ex ante-conformity self- | 3% of global annual turnover Art. 6 | assessment High Risk to Health, Safety, Environment and Fundamental Rights GPAI models with high Impact capabilities | Permitted (>10^25 FLOPs e.g. OpenAI’s GPT-4) | Systematic Risk | need to assess & mitigate Transparantie risico | risks, test, reporting … | Non-Compliance Up to € 15 mln or Impersonification, Chatbots, emotion | 1.5% of global annual recognition, | Permitted | turnover biometric categorization, | Limited Risk deep fake | Art. 52 | respect transparancy | + Risk of Impersonation or | Transparantie risico | copyright for GPAI Deception Remaining e.g. Spam filter, AI enabled video | Minimal risk | No obligation games | Art.
69 No High Risk | Transparantie risico 32 16 30-9-2026 17 Selectie van Bias in Data-analyse en Machine Learning. … Impact van BIAS … 33 34 30-9-2026 18 De wet is de ondergrens Een toepassing moet passen binnen wetgeving, gemeentelijke randvoorwaarden én de eigen kaders van de raad Feature Highlight: Wetgeving - Wat moet? Feature Highlight:Gemeentelijke kaders - Wat is intern toegestaan, waarom? - informatie classificatie Feature Highlight:Raadskader - Wat mag binnen het raadswerk? - Waar ga je als raad voor staan? Een weerbare, algoritmische democratie Introductie van AI in gemeenten is onvermijdelijk De inrichting ervan is een politieke keuze Geef AI het zware werk, de raad heeft dan tijd voor - Scherpe controles - Het wegen van belangen - beschermen van de menselijke maat Vraag: - Wat betekent dit voor de controlerende & kaderstellende rol van de raad? - Wat betekent dit voor de democratische rechtsstaat? 35 36 30-9-2026 19 De weg naar meer inzicht en beter gesprek Zonder samen te gaan werken ontstaat altijd ergens een bottleneck Er is veel mogelijk De bottleneck los je samen op! Versnelling creëer je samen! Om zelf de juiste informatie te krijgen moet je de juiste vragen stellen! Feature Highlight: Impact - Hoe bereidt het college de gemeente voor op wat AI verandert voor de samenleving, inwoners, informatie positie van de raad, dienstverlening en werk? Feature Highlight:
Feature Highlight: Voorbereiding - Welke strategie, informatie, software en expertise zijn nodig? Richting - Welke waarde willen we bereiken en waar liggen de grenzen? Feature Highlight:Besluit - Welke kaders, investeringen (budget) en keuzes legt het college, wanneer aan de raad voor? Wat vraagt dit van de raad? Feature Highlight:Verantwoording - Wie is verantwoordelijk en hoe worden voortgang en risico’s zichtbaar? Vraag: - Welke vraag / vragen worden bij u onvoldoende gesteld? 37 38 30-9-2026 20 Hoe is de geletterdheid van de organisatie? De juiste vragen stellen: vermogen om AI te begrijpen, gebruiken én kritisch te evalueren De ambtelijke organisatie - heeft dit nodig om de juiste tools te selecteren - veilig & verantwoord te gebruiken - Juiste beleid te maken – van W&I tot P&O De raad heeft dit nodig - Om de organisatie te kunnen toetsen - Om de juiste vragen aan de organisatie te kunnen stellen om te versnellen en in gang te zetten - Voor begrip van urgentie & impact AI-geletterdheid = herkennen, doorvragen, kunnen gebruiken én (kunnen) beoordelen Het vernellen van vrije systemen We moeten AI niet vertragen we moeten het ontwerpen en bouwen o.b.v. democratische structuren die ons vrij houden en versnellen.
“Wij hebben de macht om de wereld opnieuw te laten beginnen” - Thomas Paine – common sense - 1776 39 40 30-9-2026 21 Vragen? Onze Diensten Training Workshops & Trainingen op maat. Advies Strategische plannen AI toepassingen & leveranciers, governance, strategie, beleid Consultancy AI Readiness / Volwassenheid Voorbeelden van trainingen • Prompttechnieken • Context engineering • Hoe maak ik een AI assistent • Hoe maak ik een AI agent • Wegen van AI Output Key-notes Lezingen en ‘Dagvoorzitterschap’ 41 42 30-9-2026 22 Bedankt Samen maken we het digitaal beter. /digibeter-it- consultancy https://digibeter.eu Jurriaanraaij makers@digi beter.eu Nieuwsbrief Substack Happy? Connect op LinkedIn @jurriaanRaaijmakers 0648380083 43