Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Westwal 2 (concept)
Tekst van het document
37
co n
ce
pt
BIJLAGE 1 AMZ-CYCLUS
co n
ce
pt
BIJLAGE 2 ARCHEOLOGISCHE PERIODEN
BIJLAGE 3 LANDSCHAPS- EN BEWONINGSKAARTEN VAN DE
co n
ce
pt
NOORDOOSTPOLDER NAAR ANSCHER
pt
ce
co n
pt
ce
co n
co n
ce
pt
BIJLAGE 4 SCHEEPSWRAKKENKAART NAAR POPTA
pt
ce
co n
geomkaart
co n
ce
pt
BIJLAGE 5 GEOMORFOLOGISCHE KAART
co n
ce
pt
BIJLAGE 6 ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND
AHNkaart
BIJLAGE 7 GEMEENTELIJKE
co n
ce
pt
ARCHEOLOGISCHE VERWACHTINGSKAART
gwk
BIJLAGE 8 GEMEENTELIJKE
co n
ce
pt
ARCHEOLOGISCHE BELEIDSKAART
dem
co n
ce
pt
BIJLAGE 9 BODEMKAART
BIJLAGE 10 WAARNEMINGEN, AMK-
co n
ce
pt
TERREINEN EN ONDERZOEKSMELDINGEN
archis
co n
ce
pt
BIJLAGE 11 BOORPUNTENKAART DINOLOKET
BIJLAGE 12 NIET-TOEGANKELIJKE
co n
ce
pt
DELEN PLANGEBIED
BIJLAGE 13 BOORPUNTENKAART
co n
ce
pt
VELDONDERZOEK
BIJLAGE 14 BOORPUNTENKAART VELDONDERZOEK MET MOGELIJK
co n
ce
pt
SCHEEPSWRAK AANDUIDING
co n
ce
pt
BIJLAGE 15 INTERPOLATIE BEGIN PLEISTOCEEN ZAND
BIJLAGE 16 INTERPOLATIE BEGIN PLEISTOCEEN ZAND MET AANGETROFFEN
co n
ce
pt
HORIZONTEN
co n
ce
pt
BIJLAGE 17 INTERPOLATIE BEGIN PLEISTOCEEN ZAND MET VEEN- EN KLEI
Projectnummer
Locatie-adres
EB-URWE261
Westwal 2
Boormeester
Plaats
Luitzen Nijdam
Urk
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
BIJLAGE 18 BOORSTATEN Boring 1
RD-coördinaten: 170897/518103
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld -4,32 0 12
klinker zand, matig grof, zwak siltig, lichtgrijs, scherpe ondergrens, opgebracht
0,25
-4,57
0,5
-4,82
0,75
-5,07
1
-5,32
1,25
-5,57
1,5
-5,82
veen, sterk kleiig, donkerbruin/ grijs, kalkrijk, scherpe ondergrens, Almere Laag, sterk gelaagd
1,75
-6,07
veen mineraalarm, donkerbruin/ zwart, zeggeveen
2
-6,32
2,25
-6,57
2,5
-6,82
2,75
-7,07
3
-7,32
3,25
-7,57
3,5
-7,82
3,75
-8,07
4
-8,32
4,25
-8,57
4,5
-8,82
4,75
-9,07
zand, matig fijn, sterk siltig, lichtblauw/ grijs, kalkrijk, Zuiderzee Laag 60
ce
pt
140
co n
240
400
veen, zwak kleiig, donkergrijs/ bruin, scherpe ondergrens, zwak gelaagd, gyttja, rietwortels zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, donkerbruin, kalkloos, B-horizont, Pleistoceen zand
480 490
Projectnummer
Locatie-adres
EB-URWE261
Westwal 2
Boormeester
Plaats
Luitzen Nijdam
Urk
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
Boring 2
RD-coördinaten: 170930/518117
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld -4,23 0 12
-4,48
0,5
-4,73
0,75
-4,98
1
-5,23
1,25
-5,48
1,5
-5,73
1,75
-5,98
2
-6,23
2,25
-6,48
2,5
-6,73
2,75
-6,98
3
-7,23
zand, matig fijn, matig siltig, lichtgrijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord
130
zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, matig schelphoudend, kalkrijk, gat loopt vol water guts loopt leeg, gestaakt
pt
170
co n
300
ce
0,25
klinker
Projectnummer
Locatie-adres
EB-URWE261
Westwal 2
Boormeester
Plaats
Luitzen Nijdam
Urk
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
Boring 3
RD-coördinaten: 170977/518104
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld -4,01 0 15
0,25
-4,26
0,5
-4,51
55
0,75
-4,76
75 80 90
1
-5,01
1,25
-5,26
1,5
-5,51
zand, matig fijn, matig siltig, lichtgrijs/ bruin, zwak roesthoudend, kalkrijk, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord
zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, kalkloos, onscherpe ondergrens, Bh horizont, Pleistoceen zand
135
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, lichtbruin, kalkloos, onscherpe ondergrens, BC horizont, Pleistoceen zand
2,25
-6,26
2,5
-6,51
zand, matig fijn, zwak siltig, lichtbruin/ grijs, kalkloos, C horizont, Pleistoceen zand gat loopt vol water
250
pt
-6,01
zand, matig fijn, zwak siltig, lichtbruin/ grijs, scherpe ondergrens, C horizont, Pleistoceen zand
ce
2
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, kalkloos, scherpe ondergrens, A horizont, Pleistoceen zand
co n
-5,76
klei, matig siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, kalkloos, scherpe ondergrens, Almere Laag, dunne lichtgrijze kalkrijke zandlaagjes
110
170
1,75
zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, donkergrijs, kalkrijk, scherpe ondergrens, bouwvoor
Projectnummer
Locatie-adres
EB-URWE261
Westwal 2
Boormeester
Plaats
Luitzen Nijdam
Urk
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
Boring 4
RD-coördinaten: 171016/518104
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld -4,16 0
zand, zeer fijn, matig siltig, matig humeus, donkerbruin, kalkrijk, matig baksteenhoudend, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord
-4,41
30
0,5
-4,66
zand, zeer fijn, matig siltig, grijs, kalkrijk, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, licht grijze zandbrokken
55
0,75
-4,91
zand, zeer fijn, matig siltig, lichtgrijs, zwak roesthoudend, kalkrijk, scherpe ondergrens, Zuiderzee Laag
80
1
-5,16
klei, sterk siltig, lichtgrijs, matig roesthoudend, kalkarm, scherpe ondergrens, overgangslaag
105
1,25
-5,41
klei, sterk siltig, zwak humeus, donkergrijs, kalkrijk, scherpe ondergrens, Almere Laag, dunne licht grijze zandige lagen
1,5
-5,66
1,75
-5,91
2
-6,16
2,25
-6,41
2,5
-6,66
2,75
-6,91
3
-7,16
3,25
-7,41
3,5
-7,66
3,75
-7,91
4
-8,16
4,25
-8,41
4,5
-8,66
pt
0,25
230
co n
ce
veen mineraalarm, donkerbruin, zeggeveen, iets riethoudend
430 435 445 450
veen, sterk zandig, donkergrijs/ zwart, zwak doorworteld, onscherpe ondergrens zand, matig siltig, matig humeus, donkergrijs, zwak doorworteld, kalkloos, A horizont, Pleistoceen zand zand, matig siltig, zwak humeus, bruin/ grijs, kalkloos, AB horizont, Pleistoceen zand
Projectnummer
Locatie-adres
EB-URWE261
Westwal 2
Boormeester
Plaats
Luitzen Nijdam
Urk
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
Boring 5
RD-coördinaten: 170994/518136
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld -3,97 0
0,5
-4,47
0,75 1
35
zand, zeer fijn, sterk siltig, lichtgrijs, zwak roesthoudend, zwak schelphoudend, kalkrijk, scherpe ondergrens, Zuiderzee Laag
60
klei, matig siltig, matig humeus, donkerbruin, kalkarm, scherpe ondergrens, Almere Laag
75
-4,72
95 105
-4,97
120
1,25
-5,22
1,5
-5,47
160
20
0,5
-4,64
zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, C horizont, Pleistoceen zand
RD-coördinaten: 170968/518150
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld -4,14 0 -4,39
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin, kalkloos, onscherpe ondergrens, Bh horizont, Pleistoceen zand zand, matig fijn, zwak siltig, lichtbruin/ grijs, kalkloos, BC horizont, Pleistoceen zand
Boring 6
0,25
zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, bruin/ grijs, kalkloos, scherpe ondergrens, A horizont, Pleistoceen zand
pt
-4,22
zand, zeer fijn, matig siltig, matig humeus, donkergrijs, kalkrijk, scherpe ondergrens, bouwvoor
ce
0,25
zand, zeer fijn, matig siltig, matig humeus, donkerbruin/ grijs, kalkrijk, zwak baksteenhoudend, scherpe ondergrens, bouwvoor
zand, matig fijn, sterk siltig, grijs, zwak roesthoudend, zwak schelphoudend, kalkrijk, scherpe ondergrens, Zuiderzee Laag, humeuze brokken klei, sterk siltig, matig humeus, donkerbruin, matig roesthoudend, kalkrijk, onscherpe ondergrens, Almere Laag, licht grijze dunne zandige lagen
co n
70
0,75
-4,89
1
-5,14
1,25
-5,39
1,5
-5,64
1,75
-5,89
2
-6,14
2,25
-6,39
230
2,5
-6,64
250
klei, sterk siltig, matig humeus, donkerbruin/ grijs, kalkrijk, scherpe ondergrens, Almere Laag, licht grijze dunne zandige lagen
110
veen mineraalarm, donkerbruin, scherpe ondergrens, zeggeveen
150
zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, grijs, zwak doorworteld, kalkloos, Pleistoceen zand, boor loopt leeg, horizont niet bepaald
Projectnummer
Locatie-adres
EB-URWE261
Westwal 2
Boormeester
Plaats
Luitzen Nijdam
Urk
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
Boring 7
RD-coördinaten: 170975/518182
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld -4,2 0
0,5
-4,7
0,75
-4,95
1
-5,2
zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs, zwak roesthoudend, kalkloos, scherpe ondergrens, AC horizont? 60
100
Boring 8
RD-coördinaten: 170975/518184
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld -4,23 0 20
0,25
-4,48
0,5
-4,73
0,75
-4,98
60
1,25
-5,48
1,5
-5,73
1,75
-5,98
klei, sterk siltig, matig humeus, donkergrijs, zwak roesthoudend, kalkloos, scherpe ondergrens, Almere Laag veen, zwak zandig, donkergrijs/ zwart, scherpe ondergrens, droog veraard zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, donkergrijs, kalkloos, Pleistoceen zand, typische horizont
130
zand, matig fijn, matig siltig, bruin/ grijs, kalkloos, Pleistoceen zand, guts loopt leeg
co n
-5,23
zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, donkergrijs, kalkarm, scherpe ondergrens, bouwvoor zand, matig fijn, zwak siltig, donkergrijs, zwak roesthoudend, kalkloos, scherpe ondergrens, AC horizont?
90
1
klei, sterk siltig, matig humeus, donkergrijs, zwak roesthoudend, kalkrijk, gestuit op zwart hout
pt
-4,45
ce
0,25
zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, kalkloos, bouwvoor
25
170 180
Projectnummer
Locatie-adres
EB-URWE261
Westwal 2
Boormeester
Plaats
Luitzen Nijdam
Urk
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
Boring 9
RD-coördinaten: 171010/518162
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld -4,22 0 -4,47
0,5
-4,72
0,75
-4,97
1
-5,22
1,25
-5,47
1,5
-5,72
1,75
-5,97
2
-6,22
2,25
-6,47
110
klei, uiterst siltig, grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, plastic op 150 cm -mv 150
klei, sterk siltig, matig humeus, donkerbruin/ grijs, kalkarm, scherpe ondergrens, Almere Laag, enkele licht grijze dunne zandige lagen
pt
0,25
zand, sterk siltig, matig humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord
240
ce
veen mineraalarm, donkerbruin, zegge bosveen
-6,72
2,75
-6,97
3
-7,22
3,25
-7,47
3,5
-7,72
3,75
-7,97
4
-8,22
4,25
-8,47
425 435
veen, zwak zandig, donkergrijs/ zwart, gyttja
-8,72
450
zand, matig siltig, matig humeus, donkergrijs, A horizont, Pleistoceen zand
4,5
co n
2,5
Projectnummer
Locatie-adres
EB-URWE261
Westwal 2
Boormeester
Plaats
Luitzen Nijdam
Urk
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
Boring 10
RD-coördinaten: 171011/518203
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld -4 0 0,25
-4,25
0,5
-4,5
0,75
-4,75
1
-5
1,25
-5,25
30
puinverharding zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord klei, matig siltig, matig humeus, donkergrijs, zwak roesthoudend, scherpe ondergrens
70
105
zand, zeer fijn, sterk siltig, grijs, zwak roesthoudend, zwak schelphoudend, kalkrijk, Zuiderzee Laag klei, zwak siltig, sterk humeus, donkergrijs, kalkloos, scherpe ondergrens, Almere Laag, enkele dunne licht grijze siltlaagjes
1,5
-5,5
1,75
-5,75
2
-6
2,25
-6,25
2,5
-6,5
2,75
-6,75
3
-7
3,25
-7,25
3,5
-7,5
3,75
-7,75
4
-8
pt
140
215
co n
ce
veen mineraalarm, donkerbruin, zegge bosveen
390 400
zand, matig fijn, matig siltig, sterk humeus, donkergrijs/ zwart, A horizont, Pleistoceen zand
Projectnummer
Locatie-adres
EB-URWE261
Westwal 2
Boormeester
Plaats
Luitzen Nijdam
Urk
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
Boring 11
RD-coördinaten: 170944/518227
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld -4,11 0 12
0,25
-4,36
0,5
-4,61
0,75
-4,86
1
-5,11
1,25
-5,36
1,5
-5,61
1,75
-5,86
2
-6,11
klinker zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs, opgebracht, GW op 130cm-mv
120
zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, opgebracht, gat loopt vol zand zand gevoeld, guts loopt leeg
co n
ce
220
pt
170
Projectnummer
Locatie-adres
EB-URWE261
Westwal 2
Boormeester
Plaats
Luitzen Nijdam
Urk
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
co n
ce
pt
BIJLAGE 19 BOORRAAI BORING 1-4
co n
ce
pt
BIJLAGE 20 BOORRAAI BORING 5-10
co n
ce
pt
BIJLAGE 21 FOTO’S VELDWERK
1. Foto van boring 1. Bron: L. Nijdam.
co n
ce
pt
2. Foto van boring 4 met hierop de overgang van de Almerelaag naar het veen. Bron: L. Nijdam.
pt ce co n 3. Foto’s van boring 5. De bovenste boorkernen betreffen lagen op 80 - 90 cm -mv en 90 - 100 cm -mv. Bron: L. Nijdam.
pt ce
co n
4. Plangebied ten oosten van de aanwezige loods in het noorden. Bron: L. Nijdam.
5. Zuidelijk deel van het plangebied. Bron: L. Nijdam.
BIJLAGE 22 VERKLARENDE WOORDENLIJST Es – een es (enk, eng) is een areaal bouwland dat door meerdere grondgebruikers wordt gebruikt. Een es is ruimtelijk begrensd en als zodanig herkenbaar, maar de individuele percelen zijn niet gescheiden door duidelijk herkenbare grenzen. Kwelder - kwelders zijn begroeide stukken land die direct, zonder duinenrij of dijken, aan zee grenzen. Ze liggen meestal langs ondiepe getijdengebieden zoals de Waddenzee. Bij storm of extra hoog water komt een kwelder onder water te staan. Ook in het deltagebied komen kwelders voor. Daar heten ze schorren of gorzen. Met het zeewater meegevoerde zand- en slibdeeltjes komen tussen de planten terecht en spoelen niet meer weg. Door deze opslibbing worden kwelders geleidelijk steeds hoger.
ce
pt
IJzertijd - In de IJzertijd (800 – 12 voor Chr.) werden de eerste ijzeren voorwerpen gemaakt. IJzer was harder dan brons en ijzererts was veel breder beschikbaar dan de grondstoffen voor brons (koper en tin). Het winnen en smeden van ijzer vereiste echter veel kunde en kennis. Naast aardewerk worden vanaf deze periode soms resten van ijzeroventjes gevonden of afval dat is ontstaan bij ijzerwinning. Op de hogere zandgronden kwamen celtic fields (raatakkers) tot ontwikkeling. Dit waren akkercomplexen die zich soms tot over een groot gebied konden uitstrekken en gekenmerkt werden door relatief kleine akkertjes die omgeven werden door raatvormige wallen. Men woonde temidden van de akkers. Ten opzichte van de voorgaande en latere perioden werden vaak nattere gronden opgezocht. Vanaf de IJzertijd ook werden de zeekleigebieden in gebruik genomen.
co n
Kwel - opwelling van water vanuit het grondwater naar de oppervlakte. Door de zijdelingse toestroom van water vanaf een heuvel of omringende heuvels ontstaat er een waterdruk in het grondwater die het water naar de oppervlakte dwingt. Omdat het milieu aan het aardoppervlak rijker aan zuurstof is, slaat opgelost ijzer neer als roest (het tweewaardige ijzer dat met een lage redox-potentiaal in oplossing is, slaat neer als driewaardig ijzer omdat de redox-potentiaal daar hoger is). Karakteristiek voor gebieden waar kwel optreedt, is dat de sloten rood van de roest zijn. Marke - een middeleeuwse term die vooral in Drenthe, Twente, Salland, op de Veluwe, rond Zutphen, in Het Gooi en op de Utrechtse Heuvelrug, in het oosten op de Saksische zandgronden dus, veel gebruikt werd als een benaming voor een agrarische bestuursvorm. Markes waren collectieve gronden van grotere boeren, die samen het beheer en gebruik van hun gemeenschappelijke (landbouw)gronden regelden. Verder werd het begrip gebruikt om de woeste gronden, hooilanden en velden die bij een dorp hoorden mee aan te duiden. Mesolithicum - Het Mesolithicum (8.800 – 4.900 voor Chr.) begon tijdens het begin van het Holoceen. De gemiddelde temperatuur steeg. Vegetatie ontwikkelde zich sterk en de variatie in flora en fauna nam toe. De mens trok als jager/verzamelaar door het land.
Materiële resten uit deze periode worden gekenmerkt door kleine vuursteenvoorwerpen (microlithen). Raatakkers – Raatakkers zijn min of meer vierkante of rechthoekige, aaneengesloten stukjes grond waar landbouw bedreven werd in de prehistorie, vanaf de Late Bronstijd tot in de Romeinse tijd. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) – De RCE is een onderdeel van het ministerie van OCW. Het voert wet- en regelgeving uit, ontwikkelt kennis en geeft advies over rijksmonumenten, landschap & omgeving, archeologie en roerend erfgoed.
Redox-potentiaal - een maat uitgedrukt in een elektrische lading (millivolt) voor hoe gemakkelijk een chemische stof elektronen opneemt en daardoor gereduceerd wordt. Een reductor is een deeltje dat elektronen afstaat en een oxidator is een deeltje dat elektronen opneemt. In de lucht is de redox-potentiaal hoog (oxiderende omstandigheden) en in het grondwater is de redox-potentiaal lager (reducerende omstandigheden). Onder reducerende omstandigheden is ijzer gereduceerd (Fe2+) beter oplosbaar in water, terwijl onder oxiderende omstandigheden ijzer is geoxideerd (Fe3+) en slechter oplosbaar is. Geoxideerd ijzer slaat door de slechtere oplosbaarheid neer als roest in de bodem bij voorkeur daar waar grondwaterstandfluctuaties optreden of in het beekdal waar grondwater aan het oppervlak uittreedt (kwel van het grondwater). Schorren – schorren - zijn begroeide stukken land die direct, zonder duinenrij of dijken, aan zee grenzen. Ze liggen meestal langs ondiepe getijdengebieden in het deltagebied (o.a. Het Zwin, Westerschelde, Oosterschelde). Bij storm of extra hoog water komt een schor onder water te staan. Ook in het Waddengebied komen schorren voor. Daar heten ze kwelders. Met het zeewater meegevoerde zand- en slibdeeltjes komen tussen de planten terecht en spoelen niet meer weg. Door deze opslibbing worden schorren geleidelijk steeds hoger.
pt
Pleistoceen - Het Pleistoceen is een geologisch tijdvak binnen het Quartair, van ongeveer 2 miljoen tot 10 duizend jaar geleden. In deze periode vond een afwisseling van ijstijden (stadialen) en warme perioden (interstadialen) plaats. Het Pleistoceen eindigde met de komst van het Holoceen.
ce
BP (Before Present) - De term Before Present (BP) is een tijdsaanduiding die in 1950 is ontstaan vanwege de C14-methode als nieuwe radiometrische datering. Hierdoor wordt het jaartal 1950 als het BP of vóór heden aangeduid.
co n
AMK-terreinen - De AMK (Archeologische Monumentenkaart) is een bestand van alle bekende, behoudenswaardige archeologische terreinen in Nederland. Op de kaart staan terreinen van archeologische, hoge archeologische en zeer hoge archeologische waarde (al dan niet wettelijk beschermd) aangegeven. De AMK wordt niet meer geactualiseerd. Bronstijd - In de Bronstijd (2.000 – 800 voor Chr.) werden voor het eerst voorwerpen van brons – een legering van koper en tin – gemaakt, hoewel vuursteen nog steeds breed toegepast werd. Aardewerk uit deze periode is meestal zeldzaam en van slechte kwaliteit (‘hondebrokaardewerk’). Waarschijnlijk werden veel tradities en gebruiken uit het Neolithicum in deze periode voortgezet. Paleolithicum - Gedurende het Paleolithicum (300.000 – 8.800 voor Chr.) is Nederland wel bezocht door de mens (Homo Sapiens Sapiens en Homo Sapiens Neanderthalensis) gedurende de warmere perioden. Sporen zijn echter schaars en vaak verstoord. De mens trok destijds als jager/verzamelaar rond in kleine groepen. Afhankelijk van het seizoen en aanwezige voedselbronnen werden steeds wisselende, tijdelijke kampementen bewoond. Gorzen - gorzen zijn begroeide stukken land die direct, zonder duinenrij of dijken, aan zee grenzen of is gelegen aan riviermonden. Ze liggen meestal langs ondiepe getijdengebieden in het deltagebied (o.a.
Het Zwin, Westerschelde, Oosterschelde, in ieder geval vroeger de Biesbosch). Bij storm of extra hoog water komt een gors onder water te staan. Gorzen worden ook wel schorren of kwelders genoemd. In het Waddengebied worden gorzen kwelders genoemd. Met het zeewater meegevoerde zand- en slibdeeltjes komen tussen de planten terecht en spoelen niet meer weg. Door deze opslibbing worden schorren geleidelijk steeds hoger. Gors – Een gors is een buitendijks aangeslibd en begroeid land langs riviermondingen en/of zee(armen), dat bij gewone vloed niet meer onderloopt, in een zoet, brak milieu en relatief grote getijverschillen.
ARCHIS3 - Archis3 (Archeologisch Informatiesysteem) is een databank waarin gegevens over archeologisch onderzoek, vindplaatsen en terreinen in Nederland zijn opgeslagen. Middeleeuwen - De Middeleeuwen duurden van 450 – 1500 na Chr. Over de periode vlak na het definitieve vertrek van de Romeinen uit Nederland is weinig bekend. Tot op heden zijn relatief weinig vindplaatsen uit deze periode aangetroffen. Er zijn sterke vermoedens dat resten uit deze periode voor een belangrijk deel onder de huidige oude stads- en dorpskernen en oude akkercomplexen liggen. Vanaf ongeveer de 10e eeuw ontstaat er weer enige stabiliteit en is sprake van een min of meer centraal gezag. De maatschappij raakt gefeodaliseerd. In deze periode werd een begin gemaakt met de ontginning van veen, heide en bos.
co n
ce
pt
Romeinse tijd - Met de komst van de Romeinen (van 12 voor Chr. tot 450 na Chr.) eindigde de IJzertijd. In 47 na Chr. werd de Rijn als rijkgrens vastgesteld. Langs deze grens (de limes) werden castella en wachttorens gebouwd. In het door Romeinen bezette gebied verbeterde de infrastructuur en ontstonden steden als Nijmegen. Noordelijk van de limes kon de inheemse levenswijze zich grotendeels handhaven, maar wel zijn veel Romeinse invloeden te zien.
co n
ce
pt
BIJLAGE 23 ADVIESKAART