Risicoanalyse Verkeersveiligheid Tytsjerksteradiel

29

3. Stap 4 | Hoeveel bestuurders rijden onder invloed van alcohol en drugs? Conclusie: Er zijn te weinig gegevens bekend in de gemeente om uitspraken te doen over het gebruik van alcohol en drugs in het verkeer. Alcohol-, drugs- en in sommige gevallen medicijngebruik is een belangrijke risico-indicator voor de verkeersveiligheid. Onderzoek naar de hoeveel bestuurders die onder invloed op de weg zitten, is enorm belangrijk. Er zijn landelijk (nog) geen bruikbare cijfers beschikbaar die kunnen worden uitgesplitst naar gemeenten.

Rijden onder invloed en ongevallen Rijden onder invloed is een thema dat moeilijk te duiden is aangezien er zeer beperkt data beschikbaar is. Er is vanuit BRON wel informatie beschikbaar alleen wordt het gebruik van alcohol, drugs of medicijnen nauwelijks geregistreerd bij ongevallen. In tabel 10 en 11 zijn de bekende cijfers uiteengezet. In de tabellen worden twee categorieën benoemd: partijen en slachtoffers. Partijen zijn het aantal mensen betrokken bij een ongeval waarbij alcohol/drugs in het spel was. Slachtoffers zijn partijen die gewond zijn geraakt bij een ongeval. Tabel 10: Alcohol Ja, geconstateerd Art. 8 niet geconstateerd, wel alcohol Geen alcohol Niet ingevuld Tabel 11: Drugs- en medicijngebruik Ja, geconstateerd Niet ingevuld

Partijen 10 3

Slachtoffers 2 1

22 1216

6 112

Partijen 9 1242

Slachtoffers 2 119

1 januari 2014 t/m 28 mei 2020

Totaalbeeld rijden onder invloed Vanuit de politie zijn gegevens bekend gemaakt wat betreft rijden onder invloed van alcohol, drugs en medicijnen. De cijfers die bekend zijn gemaakt strekken vanaf 01 januari 2018 tot heden en gelden alleen voor gemeente Tytsjerksteradiel: - 2018: 38 personen - 2019: 63 personen - 2020: 91 personen - 2021: 73 personen - Totaal: 265 personen aangehouden voor rijden onder invloed Deze cijfers zijn vertaald naar een kaart (bijlage 3) waarbij de locaties zijn benoemd.

30

4. Stap 5 | Kijk (ook) naar de ongevallencijfers Conclusie: Uit de ongevallencijfers is gebleken dat de jongeren, jongvolwassenen en ouderen de meest vertegenwoordigde doelgroepen zijn bij ongevallen. Ouderen gebruiken vaak de fiets en de Ebike. Ouderen lijken moeite te hebben met de 50km/u-wegen, omdat hier het fietsverkeer en gemotoriseerd verkeer gemengd is. Het beeld over onervaren verkeersdeelnemers klopt ook in vergelijking met het landelijk ongevallenbeeld. Er gebeuren relatief veel ongelukken met personenauto’s in deze doelgroep. Een belangrijk onderdeel van deze risicoanalyse zijn de ongevallencijfers. Net als in Stap 1 ligt de nadruk hierbij op kwetsbare en onervaren verkeersdeelnemers binnen onze gemeente; het aantal dodelijke en ernstige slachtoffers onder deze groepen is daarom afgezet tegen die populatie onder de totale bevolking in de gemeente. Net als in Stap 2 is naar de infrastructuur gekeken en is voor de verschillende type wegen (30/50/60/80) en fietspaden gekeken naar het bijbehorende ongevallenbeeld. Het verkeerssysteem bestaat uit 3 elementen; de mens, infrastructuur en het voertuig. De wegbeheerder kan vanzelfsprekend veel invloed uitoefenen op een veilige infrastructuur. Daarnaast is het door middel van gedragsbeïnvloeding steeds beter mogelijk om ook veilige verkeersdeelnemers te krijgen.

Het voertuig is een onderdeel waar de wegbeheerder maar weinig invloed op heeft. De eerste twee elementen zijn dus het meest van belang voor de wegbeheerder. Hieronder zijn de geregistreerde verkeersongevallen in de gemeente Tytsjerksteradiel van 1 januari 2014 tot 31 december 2020 afgebeeld. Er is benoemd hoeveel ongevallen er zijn gebeurd en wat de uitkomst van deze ongevallen was. UMS betekent uitsluitend materiële schade. Tabel 12: Jaar 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Aantal ongelukken 148 134 177 119 102 118 113

Dodelijk 1 1 1 2 0 0 0

Letsel 16 16 20 18 23 13 17

31

UMS 131 117 156 99 79 105 96

Ongevallenkaart Vanuit Viastat is er de mogelijkheid om een totaalbeeld te krijgen van alle ongelukken die gebeurd zijn binnen de gemeentegrenzen. Deze worden samengevoegd in een ongevallenkaart (figuur 9)

Figuur 9: Ongevallenkaart Tytsjerksteradiel

Uit de totale ongevallenset die staat afgebeeld op de kaart kunnen selecties worden gemaakt naar diverse kenmerken. Dit is onder andere gedaan naar leeftijd, plaats, maximumsnelheid, voertuigcategorie (fiets).

Ongevallencijfers tegenover leeftijd Deze tabel is gebaseerd op de ongevallencijfers van 01 januari 2014 t/m 15 oktober 2020. Tabel 13: Leeftijd (Omschrijving)

Partijen

Betrokkenen

Slachtoffers

Gewonden

0 t/m 11 jaar

5

5

3

3

0

12 t/m 15 jaar

12

12

5

5

0

16 t/m 17 jaar

15

15

5

4

1

18 t/m 24 jaar

197

199

25

25

0

25 t/m 39 jaar

287

288

34

32

2

40 t/m 49 jaar

174

176

15

14

1

50 t/m 59 jaar

116

118

13

13

0

60 t/m 69 jaar

90

92

18

17

1

70 en ouder

87

89

22

19

3

Onbekend

314

11

1

1

0

32

Doden

Wanneer wordt gekeken naar de leeftijd tegenover de verkeersongevallen waarbij slachtoffers vielen valt in absolute zin op dat de leeftijdsgroep 25 t/m 39 het vaakst bij ongevallen betrokken is. Dit is echter in aantal jaren ook de grootste categorie. Afgezet naar leeftijdsjaren blijkt dat de groep 18 t/m 24 het hoogste risico met zich meebrengt.

33

Ongevallen in Burgum Burgum en Hurdegaryp zijn de twee grootste kernen van de gemeente en zijn hiermee ook de drukste dorpen wat betreft verkeersintensiteit. In en rond Burgum zijn in 7 jaar tijd redelijk wat ongelukken gebeurt. Vaak zijn dit ongelukken op kruisende wegen. Alle ongevallen zijn afgebeeld in figuur 10. Voor de figuur telt: hoe groter de cirkel, hoe meer ongelukken op deze plek gebeurd zijn. Plekken die opvallen door de grootte van de cirkel zijn bijvoorbeeld: - kruising van de Burgumerdaam + Raadhuisweg + Lageweg - kruising van de Oude Commissieweg + Zomerweg - kruising van Tjalling H. Haismastraat + Dokter B. Hornstrasingel

Figuur 10: Ongevallen rond Burgum

34

Ongevallen in Hurdegaryp In en rond Hurdegaryp zijn minder ongelukken gebeurd dan in Burgum. Wat opvalt bij Hurdegaryp is dat de meeste ongelukken gebeuren op de Rijksstraatweg. Tot de herinrichting in 2016 was dit de doorgaande provinciale weg door Hurdegaryp. Het merendeel van de afgebeelde ongevallen stamt uit die tijd. De Easteromwei en de Westeromwei vormen de hoofdstructuur van Hurdegaryp. De ongevallen die gebeurd zijn in en rondom Hurdegaryp zijn afgebeeld in figuur 11.

Figuur 11: Ongevallen rond Hurdegaryp

35

Wegen In tabel 14 is een overzicht afgebeeld waarbij de maximumsnelheid van wegen tegenover de ongevalleninformatie is gezet. Hierbij is er ook weer gekeken naar de partijen, betrokkenen, slachtoffers, gewonden en doden. De tabel laat zien dat de meeste ongevallen in Tytsjerksteradiel op 80km/u-wegen gebeuren. Ook valt op dat erbij relatief veel ongevallen geen maximumsnelheid is benoemd, waar door deze ongevallen onder het kopje “niet ingevuld” komen te staan. Ook deze tabel is gebaseerd op de ongevallencijfers van 01 januari 2014 t/m 15 oktober 2020. Tabel 14:

Maximumsnelheid Ongevallen Partijen Betrokkenen Slachtoffers Gewonden Doden (Omschrijving) 15 km/h 4 10 7 2 2 0 (stapvoets) 30 km/h 106 212 168 23 23 0 50 km/h 135 267 223 30 30 0 60 km/h 125 224 171 31 30 1 80 km/h 240 493 388 45 38 7 100 km/h 2 5 3 0 0 0 Niet ingevuld 141 86 45 10 10 0

Fietsongevallen Ongevallen waar fietsers bij betrokken zijn nemen toe in aantal. Daarom wordt ook speciaal naar de fietsongevallen gekeken. Bij deze ongevallencijfers is er een selectie gemaakt van baansubsoorten waar de fietser zich op kan bevinden en waar ongevallen zijn plaatsgevonden. Zoals bij elke tabel is hierbij ook gekeken naar de partijen, betrokkenen, slachtoffers, gewonden en doden. Het is duidelijk dat ongevallen vaak plaats vinden op de hoofdrijbaan. Een oorzaak hiervan is mogelijk dat langs relatief veel 50 km/u-wegen geen vrijliggende fietspaden zijn. Ook deze tabel is gebaseerd op de ongevallencijfers van 01 januari 2014 t/m 15 oktober 2020. Tabel 15:

Baansubsoort (Omschrijving) Fietspad Hoofdrijbaan Minirotondebaan Parallelweg (niet ventweg) Rotondebaan (niet minirotondebaan) Ventweg Niet ingevuld

Ongevallen Partijen Betrokkenen Slachtoffers Gewonden Doden 1 2 1 1 1 0 118 223 180 20 15 5 3 5 4 0 0 0 29 52 46 10 9 1 4 10 5 0 0 0 1 597

36

2 1003

2 767

0 110

0 108

0 2

Ongevallenbeeld gemeente Tytsjerksteradiel In het verkeer zijn er kwetsbare- en minder kwetsbare deelnemers. Dit kun je baseren op

bijvoorbeeld vervoerswijze of leeftijd. Deze tabel laat de verhouding zien tussen leeftijd en ongevallen waarbij eventueel doden zijn gevallen. Dit bevestigt dat de meest kwetsbare leeftijdscategorieën de volgende zijn: 0 -11, 12 – 15, 16 – 17 en 70+. De berekeningen die hieronder zijn toegevoegd (slachtoffers/ betrokkenen * 100%) en zijn gebaseerd op de gegevens uit tabel 13, laten dat zien. • • • • • • • • • •

0 t/m 11 -> 60% 12 t/m 15 -> 42% 16 t/m 17 -> 33% 18 t/m 24 -> 13% 25 t/m 39 -> 12% 40 t/m 49 -> 9% 50 t/m 59 -> 11% 60 t/m 69 -> 20% 70 + -> 25% Onbekend -> 9%

De ongelukken bij de jongeren komen vaak door te weinig ervaring in het verkeer. Hierbij kan er te weinig inzicht zijn of kan er te weinig kennis over de voorrangregels aanwezig zijn. De oorzaken van de ongelukken bij de ouderen kunnen heel verspreid liggen; de diverse vaardigheden die het verkeer vraagt kunnen langzamerhand afnemen. De onderstaande tabel laat per “kwetsbare leeftijdscategorie” zien op welk type infrastructuur, met welke verplaatsingswijze en op welke wijze de ongevallen plaatsvinden. Tabel 16: Binnen de leeftijdscategorie; 4 – 11 jaar 12 – 15 jaar 16 – 17 jaar

Zijn partijen relatief vaak betrokken bij ongevallen op; n.v.t. n.v.t. Fietspaden

18 – 24 jaar

60 km-wegen

70 +

50 km-wegen fietspaden

Is dit de vervoerswijze die daarbij relatief vaak betrokken is; n.v.t. Fiets Fiets Bromfiets Personenauto

Bromfiets Fiets Ebike

En komt dit type ongeval relatief vaak voor: n.v.t. n.v.t. n.v.t. Kop-staart Frontaal Eenzijdig Los/ vast object Flank Voetganger

Kijkend naar de tabel van provincie Fryslân die Figuur 12: Verkeersslachtoffers 2020 hiernaast geplaatst is wordt duidelijk dat Tytsjerksteradiel het provinciaal gezien goed doet. De cijfers van de verkeersslachtoffers in 2020 liggen namelijk allemaal onder het gemiddelde van Fryslân.

37

4 -11 jaar In deze leeftijdscategorie zijn weinig ongevallen geregistreerd. Zelfstandig deelnemen aan het verkeer is nog lang niet altijd aan de orde. Wel blijkt de kwetsbaarheid. In totaal zijn er 5 kinderen betrokkenen geweest bij de ongevallen, waarvan 3 gewond zijn geraakt. Wel moet er rekening worden gehouden met de wegen waar mensen in deze leeftijdscategorie het meeste verblijven; de 30km/u-wegen. 12 – 15 jaar Binnen de leeftijdscategorie 12 tot 15-jarigen zijn er relatief veel fietsers betrokken bij ongevallen. Dit zijn in de meeste gevallen schoolgaande kinderen. Hierbij moet de focus worden gelegd op de complete fietsroute; zowel buiten als binnen de bebouwde kom. Ook moet de veiligheid rond scholen het belangrijkste aandachtspunt zijn, vooral rond de drukke tijden. 16 – 17 jaar Deze leeftijdscategorie is een kleine groep, maar wanneer bromfietsers betrokken zijn bij ongevallen zijn de bestuurders vaak 16 of 17 jaar oud. Vanaf deze leeftijd is het AM-rijbewijs te behalen. Ongevallencijfers wijzen uit dat kinderen van deze leeftijd nog niet altijd de gevaren inzien van het verkeer. Vanwege de lage ongevallencijfers kan er in deze leeftijdscategorie geen specifieke wegcategorie aangewezen worden om de focus op te leggen.

Wel kan er rekening worden gehouden met de wegen waar deze mensen zich het meest bevinden: brom-/fietspaden zowel binnen als buiten de bebouwde kom, erftoegangswegen, gebiedsontsluitingswegen en 60km/h-zones. Hierbij zijn brom-/fietspaden het belangrijkste aandachtspunt. 18 – 24 jaar Deze leeftijdscategorie bestaat uit een samenvoeging van beginnende bestuurders. Bij ongevallen in deze leeftijdscategorie maken personenauto’s vaak deel uit van de ongelukken. De minimale rijervaring van beginnende bestuurders zal van invloed zijn op het totaal van ongelukken in deze leeftijdscategorie. Ook komt het voor dat er een combinatie aanwezig is tussen alcoholgebruik in het verkeer en deze leeftijd. Het maximaal toegestane promillage voor beginnende bestuurders is lager dan voor ervaren bestuurders: 0,2 ‰ in plaats van 0,5 ‰. 60+ jaar Fietsers, bromfietsers en E-bikes zijn relatief gezien het vaakst betrokken bij een ongeval binnen de leeftijdscategorie 60 jaar en ouder. Deze ongelukken, die betrekking hebben op de ouderen, gebeuren vaak op het fietspad en bij kruispunten. Het gebruik van de elektrische fiets door deze leeftijdscategorie is door de jaren heen sterk toegenomen. Een reden voor de ongelukken bij ouderen kan bijvoorbeeld zijn: het verlies van reactievermogen of het verlies van zicht en gehoor. Een belangrijk deel van deze ongelukken gebeuren op de 50km/uur wegen.

Daar is niet altijd sprake van een vrijliggend fietspad en dan moet op de rijbaan worden gefietst. Dit vraagt veel vaardigheden. De vergelijking van fietsongelukken tegenover leeftijd in Fryslân is in figuur 13 afgebeeld. Deze cijfers zijn afkomstig uit het regionaal uitvoeringsprogramma SPV2030 Fryslân.

Figuur 13: Fietsongelukken - leeftijd

38

5. Stap 6 | Prioriteren, welke risico’s pakken we als eerste aan? Deze risicoanalyse brengt niet alleen de belangrijkste risico’s in kaart, het biedt onze gemeente de mogelijkheid om helder te krijgen welke risico’s prioriteit moeten krijgen. In onderstaande paragrafen is beschreven waar binnen de gemeente Tytsjerksteradiel de grootste problemen zitten en met welke risico’s we als eerste aan de slag gaan. Conclusies: De getrokken conclusies uit de vorige hoofdstukken zijn: • Uit de HASTIG-methode is gebleken dat de 60km/uur wegen het hoogste risico op ongelukken kent in de gemeente. De 80km/uur-wegen hebben een hoger dan gemiddeld (t.o.v. Fryslân) risico op ongelukken. • Uit de CROSS-methodiek wijst een divers type wegen en kruispunten aan met een eigen problematiek. • Uit de traditionele ongevallenanalyse is gebleken dat de meeste ongevallen plaatsvinden op 50km/uur wegen, oftewel gebiedsontsluitingswegen. • Uit de tabel van klachten en meldingen is gebleken dat de meeste klachten gaan over de 30km/uur wegen, ondanks dat de ongevallencijfers en de HASTIG-score positief zijn. • In de gemeente Tytsjerksteradiel zijn de meest gevaarlijke wegen de 60km/h en 80km/h wegen. Hiervoor is een vormtoets uitgevoerd. De fietsinfrastructuur is op sommige punten onveilig.

• De categorie zware overtredingen (>10km/u) komt op basis van v85 het vaakst naar voren op erftoegangswegen bubeko (60 of 80 km/u). • Uit de ongevallencijfers is gebleken dat de jongeren, jongvolwassenen en ouderen de meest vertegenwoordigde doelgroepen zijn bij ongevallen. Ouderen gebruiken vaak de fiets en de E-bike. Ouderen lijken redelijk moeite te hebben met de 50km/h wegen, omdat hier het fietsverkeer en gemotoriseerd verkeer gemengd is. Het beeld over onervaren verkeersdeelnemers klopt ook in vergelijking met het landelijk ongevallenbeeld. Er gebeuren relatief veel ongelukken met personenauto’s in deze doelgroep. • 4 tot 11-jarigen verplaatsen zich het meeste in 30km/uur zones. • In de leeftijdscategorie 12 tot 15 zijn relatief veel fietsers betrokken bij ongevallen. • Binnen de leeftijdscategorie 16 tot 17 zijn relatief veel ongevallen gebeurt met bromfietsen. • 18 tot 24-jarigen zijn het vaakst betrokken bij ongevallen waarbij de personenauto als vervoerswijze gebeurt. • 60-plussers zijn relatief vaak betrokken bij ongevallen op 50km/uur wegen. Hierbij zijn de meest voorkomende vervoerswijzen: E-bike, fiets en bromfiets.

Daarom gaan we aan de slag met: • Veilige wegen Bibeko (30km/uur) • Veilige wegen Bubeko (60km/uur – 80 km/uur) • Veilige fietspaden bibeko (50 km/u-wegen) en bubeko • Kwetsbare en onervaren verkeersdeelnemers: schoolgaande kinderen, beginnende bestuurders en ouderen

39

6. Verdieping van de risico´s Veilige wegen Bibeko (30km/uur) Uit de risicoanalyse is gebleken: • Uit de CROSS-methodiek niet duidelijk is aan te wijzen op welk type weg de meeste ongevallen voorkomen. Wel geeft die een goede indicatie van waar de gevaarlijkste trajecten en kruispunten zich bevinden • Uit de tabel van klachten en meldingen is gebleken dat de meeste klachten gaan over de 30km/uwegen. Voor de erftoegangswegenwegen binnen de kernen die zijn genoemd bij de klachten en meldingen, die naar voren komen uit de CROSS-methodiek en die bij Speedprofiles opvallen, is een zogenaamde vormtoets uitgevoerd. De wegen zijn daarbij op 3 aspecten beoordeeld: verkeersremmende maatregelen, de toegepaste verharding en de intensiteiten. De antwoorden op de vragen zijn in de onderstaande tabel gezet. Hierbij moet er gekeken worden naar de rode punten. Dat zijn de aandachtspunten waarbij geen snelheidsremmers zijn toegepast, de verharding asfalt is, of de intensiteit boven de 2000 mvt/etm ligt. Hieronder staan ze weergegeven. Tabel 17: Straatnaam 30 km/h Nieuwe Straatweg Rinia van Nautaweg (zuid)

Plaats Gytsjerk Gytsjerk

Vraag 1 Nee Ja

Canterlandseweg Kaetsjemuoiwei

Gytsjerk Mûnein

Ja Nee

Buorren

Tytsjerk

Ja

Greate Buorren Inialoane Rijksstraatweg Burgemeester Drijberweg

Garyp Garyp Hurdegaryp Hurdegaryp

Ja Nee Ja Ja

Zevenhuisterweg

Noardburgum

Ja

Vraag 2 Betonstraatsteen Asfalt/ Betonstraatsteen Betonstraatsteen Asfalt/ Betonstraatsteen Asfalt/ Betonstraatsteen Asfalt Asfalt Betonstraatsteen Asfalt/ Betonstraatsteen Asfalt/ Betonstraatsteen

Vraag 3 2500 mvt/etm 2300 mvt/etm 2250 mvt/etm 950 mvt/etm 2800 mvt/etm 650 mvt/etm 300 mvt/etm 3000 mvt/etm 2000 mvt/etm 1400 mvt/etm

Bij de 30km/uur-wegen moet het verblijven centraal staan en de inrichting moet daarop zijn afgestemd. Dat maakt het met name voor de kwetsbare verkeersdeelnemer mogelijk om veilig aan het verkeer deel te nemen. Wanneer een straat bij de vormtoets op 2 van de 3 punten negatief scoort kan die veiligheid doorgaans niet gewaarborgd worden.

40

Veilige wegen bibeko (50km/uur) Uit het onderzoek is gebleken dat: • de traditionele ongevallenanalyse laat zien dat de meeste ongevallen plaatsvinden op 50km/uur wegen, oftewel gebiedsontsluitingswegen. • Uit de ongevallencijfers is gebleken dat de jongeren, jongvolwassenen en ouderen de meest vertegenwoordigde doelgroepen zijn bij ongevallen. Ouderen gebruiken vaak de fiets en de Ebike. Ouderen lijken moeite te hebben met de 50km/u-wegen waar het fietsverkeer en gemotoriseerd verkeer gemengd is. De 50km/u-wegen komen uit de ongevallenanalyse als aandachtspunt. Hierbij valt het op dat ouderen vaak betrokken zijn bij deze ongevallen. In de gemeente zijn bij relatief veel 50km/uur wegen geen fietspad aanwezig. Dit blijkt uit de vormtoets die uitgevoerd is. Bij vraag 1 gaat het om de wijze waarop kruisingen zijn uitgevoerd en bij de tweede over de aanwezigheid van vrijliggende fietsvoorzieningen. Straat H.W.K. Ridder Huyssen van Kattendijkenweg Raadhuisweg Tjalling H. Haismastraat Kwekersstrjitte Dokter B. Hornstrasingel

Plaats Burgum

Oppedijk Van Veenweg Kloosterlaan Easteromwei Westeromwei Skulenboarcherwei Joost Wiersmaweg

Burgum Burgum Hurdegaryp Hurdegaryp Eastermar Jistrum

Burgum Burgum Burgum Burgum

Vraag 1 Ja, rotondes Ja, rotonde Nee Nee Ja, Rotonde Nee Nee Nee Nee Nee Nee

Vraag 2 Ja In aanleg Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee

Om de 50km/uur wegen (fiets)veiliger te maken moeten er fietspaden naast de wegen aan worden gelegd. Ook vanuit het CROW wordt dit als richtlijn aangegeven. De wegen van de busroute door Burgum zijn allemaal benoemd in de vormtoets. Bij deze wegen is op veel plekken wel de ruimte aanwezig om te onderzoeken of de aanleg van een vrijliggend fietspad haalbaar is.

41

Veilige wegen bubeko (60- en 80km/uur) Uit de risicoanalyse is gebleken dat: • de HASTIG-methode aangeeft dat de 60km/uur wegen het hoogste risico op ongelukken kent in de gemeente; • de 80km/uur wegen een hoger dan gemiddeld risico (t.o.v. Fryslân) op ongelukken; • de categorie zware overtredingen (>10km/u) komt op basis van v85 het vaakst naar voren op erftoegangswegen bubeko (60 of 80 km/u). Met de vormtoets is gekeken naar de aanwezigheid van verkeersplateaus op kruispunten en snelheidsremmers op langere rechtstanden. De derde vraag wat betreft intensiteiten geeft extra informatie. Een hoge intensiteit (>2000 mvt/etm) geeft een hoger risico.. De tabel laat zien welke wegen uit de vormtoets zijn gekomen, waar deze wegen zich bevinden en wat de antwoorden zijn op de opgestelde vragen. Tabel 18: 60 km/h De Swette Kûkhernewei Feantersdyk Mounehoek Zomerweg Bartlehiem/ Wyns Marwei Woudweg

Plaats Noardburgum Noardburgum Garyp Garyp Burgum Bartlehiem Wyns Aldtsjerk Noardburgum

Vraag 1 Nee Nee Nee Nee Nee Nee

Vraag 2 Nee Nee Nee Nee Nee Nee

Vraag 3 1750 mvt/etm 1950 mvt/etm 1250 mvt/etm 550 mvt/etm 3350 mvt/etm 1000 mvt/etm

Nee Nee

Nee Nee

300 mvt/etm 300 mvt/etm

Ook de 80km/uur wegen in Tytsjerksteradiel hebben een hoger dan gemiddeld risico op ongelukken in vergelijking met de provincie Fryslân. Daarom zijn de 80km/uur wegen ook meegenomen in dezelfde vormtoets. Er is gekeken naar de obstakelvrije ruimte naast de weg, de aanwezigheid van een rijbaanscheiding en de hoeveelheid erfaansluitingen. Deze wegen kwamen uit de vormtoets als de belangrijkste aandachtspunten: Tabel 19: 80km/uur Ottemaweg

Plaats Hurdegaryp

Oude Commissieweg

Burgum

Jisteboerewei

Jistrum

Gaestmabuorren

Burgum

Feantersdyk

Earnewâld

Sumarderwei

Sumar

Vraag 1 Minimaal 5m Minimaal 5m Minimaal 5m Minimaal 5m Minimaal 5m Minimaal 5m

42

Vraag 2 Nee Nee Nee Nee Nee Nee

Vraag 3 Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen

Kwetsbare verkeersdeelnemers Schoolgaande kinderen Uit de risicoanalyse is gebleken: • •

4 tot 11-jarigen verplaatsen zich het meeste in 30km/uur zones. In de leeftijdscategorie 12 tot 15 zijn relatief veel fietsers betrokken bij ongevallen.

Schoolgaande kinderen van 4 tot 11 jaar zijn de meest onervaren en tegelijkertijd de meest kwetsbare verkeersdeelnemers. Ondanks dit gegeven zijn de ongevallencijfers binnen deze categorie laag in de gemeente Tytsjerksteradiel. Een logische verklaring hiervoor is dat deze groep zich minder vaak (zelfstandig) verplaatst dan andere leeftijdsgroepen. Om de veiligheid voor deze categorie te bevorderen is het zaak de erftoegangswegen binnen de bebouwde kom veilig in te richten. Hier is dieper op in gegaan onder het kopje “Veilige wegen bibeko (30km/uur)”. De veiligheid van de weg wordt sterk bevorderd door een herkenbare weginrichting. Kinderen hebben immers weinig ervaring in het verkeer. Ze moeten daarom zoveel mogelijk begeleid worden. Als het niet door een ouder is, dan door de weginrichting. Vanwege de kwetsbaarheid van kinderen moet er een lage snelheid van het verkeer worden afgedwongen. Dit verkleint de kans op ongevallen en de ernst van een mogelijk ongeval. Vanaf het moment dat kinderen van de basisschool naar de middelbare school gaan, zien de verplaatsingen voor veel kinderen er heel anders uit. In de meeste gevallen is de middelbare school verder van de woning verwijderd dan de basisschool. Kinderen die anders te voet naar school gingen, moeten dan ineens gebruik maken van de fiets.

Of kinderen die voorheen vrijwel nooit buiten de bebouwde kom fietsten, moeten dat vanaf dat moment ineens wel. Ongevallencijfers bevestigen dat 12 tot 15-jarigen relatief vaak als fietser betrokken zijn bij een ongeval. Voor deze leeftijdscategorie is dus een veilige fietsinfrastructuur van groot belang.

Beginnende bestuurders Uit de risicoanalyse is gebleken: • •

Binnen de leeftijdscategorie 16 tot 17 zijn relatief veel ongevallen gebeurt met bromfietsen. 18 tot 24-jarigen zijn het vaakst betrokken bij ongevallen waarbij de personenauto als vervoerswijze gebeurt.

16 tot 17-jarigen en 18 tot 24-jarigen kunnen tot de groep gerekend worden waarbij het menselijk brein nog niet volledig ontwikkeld is. Dit zorgt ervoor dat men nog niet goed de consequenties van bepaalde handelingen in het verkeer inziet. Voor deze leeftijdsgroepen geldt dat verkeerseducatie zeer belangrijk is. Dit begint al op de basisschool, waar verkeerseducatie verplicht is in het gehele lessenpakket. Ook veiligheidsorganisaties en vooral ouders spelen een grote rol bij het opbouwen van ervaring en kennis in/van het verkeer. Gemeente Tytsjerksteradiel zet groots in op de verkeerseducatie. Hierbij wordt er vanaf de basisschool al geïnvesteerd in projecten die zich richten op het opdoen van kennis in het verkeer. Een goed voorbeeld hiervan is het praktisch verkeersexamen van groep 7/8. De projecten die lopen worden uitgevoerd in samenwerking met verschillende stichtingen zoals: stichting Veiligheid NL, stichting Responsible Young Drivers NL of stichting Teamalert.

43

Ouderen Uit de risicoanalyse is gebleken dat: •

60-plussers relatief vaak betrokken zijn bij ongevallen op 50km/uur wegen. Hierbij zijn de meest voorkomende vervoerswijzen op deze wegen: E-bike, fiets en bromfiets.

Hierbij valt het op dat relatief vaak ouderen betrokken zijn bij een ongeval met (brom)fietsen of e-bikes. Omdat de cijfers in de gemeente laag zijn, worden landelijke cijfers over dit onderwerp verder verdiept. Het SWOV heeft onderzoek gedaan naar ongevallen met oudere fietsers en factoren die daarbij een rol spelen (Weijermars, 2020). Hieronder zijn de voornaamste ongevalsfactoren bij oudere fietsers genoteerd: -

Functieverlies (beperkt gezichtsveld, evenwichts- en coördinatieproblemen en hogere kwetsbaarheid) Fiets biedt weinig bescherming bij een ongeval (balansproblemen bij op- en afstappen, wegglijden of oneffenheden in de wegverharding) Ongevallen met motorvoertuigen (ontbreken van vrijliggende fietspaden of oversteken in twee etappes zijn vaak oorzaken van ongevallen bij het linksaf slaan op voorrangskruispunten) Eenzijdige ongevallen (oudere fietsers zijn vaker betrokken bij eenzijdige ongevallen dan jongeren

Wat ook opvalt is dat de ongevallen waar ouderen bij betrokken zijn vaak een maximale toegestane snelheid van 50km/uur hebben, oftewel gebiedsontsluitingswegen. Tytsjerksteradiel kent een groot aantal van dit type wegen waarbij de fietser zich op de rijbaan bevindt.

44

7. Selectie van onderwerpen Binnen de vormtoets, waarbij duidelijk is geworden dat verschillende wegen als aandachtspunt kunnen worden gezien, is een extra selectie gemaakt. Deze selectie bestaat uit de wegen die “voorrang” krijgen ten opzichte van de andere wegen in de vormtoets. Deze selectie voor de verschillende maximale toegestane snelheid per weg is als volgt:

Straatnaam Rinia van Nautaweg (zuid) Canterlandseweg Greate Buorren Burgemeester Drijberweg

Selectie 30km/uur Plaats Gytsjerk Gytsjerk Garyp Hurdegaryp

Zevenhuisterweg

Noardburgum

Waarom? Versterken 30km zone Versterken 30km zone Versterken 30km zone Aanpassen snelheidsremmers en wegbreedte Snelheidsremmers toevoegen

Straatnaam Raadhuisweg Tjalling H. Haismastraat Kwekersstrjitte Dokter B. Hornstrasingel Oppedijk Van Veenweg Kloosterlaan Hillamaweg Easteromwei Westeromwei

Selectie 50km/uur Plaats Burgum Burgum Burgum Burgum Burgum Burgum Burgum Hurdegaryp Hurdegaryp

Waarom? Aanpassen wegprofiel* Aanpassen wegprofiel* Aanpassen wegprofiel* Aanpassen wegprofiel* Aanpassen wegprofiel* Afwaarderen naar 30km Afwaarderen naar 30km Aanpassen wegprofiel* Aanpassen wegprofiel*

*Algemene opmerking: onderzoeken of het wegprofiel dusdanig kan worden aangepast zodat de fietser op een fietspad verblijft en niet op de rijbaan.

Straatnaam Feantersdyk Skulenboarcherwei (en omstreken) Zomerweg

Selectie 60km/uur Plaats Earnewâld Eastermar (en omstreken) Burgum

Bartlehiem/Wyns

Bartlehiem/Wyns

Waarom? Versterken 60-zone Versterken 60-zone* Versterken 60-zone op enkele delen Versterken 60-zone, focus op snelheid

*Algemene opmerking: snelheden op traject Kootstertille - Jistrum – Eastermar uniformeren.

Straatnaam Sumarderwei

Selectie 80km/uur Plaats Sumar

45

Waarom? Afwaarderen naar 60km

Deze 22 selecties kunnen nog worden samengevoegd in trajecten. Deze trajecten laten zien dat verschillende straten ook tegelijkertijd kunnen worden aangepakt. De volgende trajecten zijn vastgesteld:

Nr. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Trajecten Straatnamen Rinia van Nautaweg (zuid) + Canterlandseweg Hillamaweg Burgemeester Drijberweg Zevenhuisterweg Raadhuisweg + Tjalling H. Haismastraat + Kwekersstrjitte + Dokter B. Hornstrasingel + Oppedijk van Veenweg + Hillamaweg Kloosterlaan Easteromwei + Westeromwei Skulenboarcherwei + Joost Wiersmaweg + Jisteboerewei Feantersdyk Zomerweg Bartlehiem/Wyns Sumarderwei

Plaats Gytsjerk Burgum Hurdegaryp Noardburgum Burgum Burgum Hurdegaryp Jistrum Earnewâld Burgum e.o. Bartlehiem/Wyns Sumar

Van deze trajecten is een uitvoeringsprogramma gemaakt met de jaartallen waarin veranderingen en aanpassingen worden gedaan aan de genoemde trajecten. Het uitvoeringsprogramma ziet er als volgt uit: Uitvoeringsprogramma trajecten Straatnamen Plaats Burgemeester Drijberweg Hurdegaryp Kloosterlaan Burgum Sumarderwei Sumar Hillamaweg Burgum Rinia van Nautaweg (zuid) + Canterlandseweg Gytsjerk Skulenboarcherwei + Joost Wiersmaweg + Jisteboerewei Jistrum Feantersdyk Earnewâld Bartlehiem/Wyns Bartlehiem/Wyns Raadhuisweg + Tjalling H. Haismastraat + Kwekersstrjitte + Dokter Burgum B. Hornstrasingel + Oppedijk van Veenweg + Hillamaweg Easteromwei + Westeromwei Hurdegaryp Zomerweg Burgum e.o.

Jaar 2023 - 2024 2023 - 2024 2023 - 2024 2023 - 2024 2024 - 2025 2024 - 2025 2025 - 2026 2025 - 2026 2026 - 2029 2026 - 2029 2026 - 2029

Op basis van dit uitvoeringsprogramma zal een beroep worden gedaan op de subsidieregeling van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (2e tranche).

46

8. Handhaving 8.1 Algemeen Verkeershandhaving is van groot belang in Nederland. Onder ‘verkeershandhaving’ valt het totale proces van strafrechtelijke middelen, politietoezicht, juridische afhandelingsprocedures en feitelijke bestraffing, met als doel dat weggebruikers zich veilig en conform de bedoelingen van wet- en regelgeving gedragen. Het controleren en handhaven van de verkeerswetten en -regels wordt uitgevoerd door de politie. Verkeershandhaving is bij voorkeur onderdeel van een integrale aanpak van verkeersonveiligheid waarbij maatregelen op terrein van Engineering, Education en Enforcement elkaar onderling aanvullen of versterken. Verkeershandhaving heeft vooral invloed op bewuste overtredingen in het verkeer. Onbewuste fouten moeten zoveel als mogelijk door de infrastructuur gecorrigeerd worden. Het geheel van verkeershandhaving heeft als doel om het aantal verkeersdoden en -slachtoffers te verminderen. https://swov.nl/nl/publicatie/themadossier-verkeersveiligheid-nr-3-handhaving-van-verkeersregels

8.2 Verschillende handhavingsonderdelen In Nederland worden verschillende handhavingssystemen en -onderdelen gebruikt. Hierbij zijn landelijk prioriteiten vastgesteld. De landelijke prioriteiten zijn de zogenaamde VARAS-feiten. Veel gepleegde hufterfeiten, Afleiding, Rood licht, Alcohol en drugs én Snelheid. Juist door dit soort overtredingen vallen namelijk veel verkeersslachtoffers. Om het thema handhaving beter te organiseren is er overleg geweest tussen de gemeente en de Senior GGP Verkeer van de Politie. De handhavingslocaties worden tot op heden vooral vastgesteld vanuit het regulier overleg tussen politie en Veilig Verkeer Nederland. Door het opstellen van de risicoanalyse is het de bedoeling de gemeente daarin ook een nadrukkelijker stem te geven. Er zal daarom gekeken worden naar het opstarten van een overleg tussen VVN, de Politie en de Gemeente om de handhavingslocaties gezamenlijk te bepalen. Daarnaast is het zaak om verkeershandhaving ook binnen het reguliere driehoeksoverleg op de agenda te krijgen en het opgenomen te krijgen in het handhavingsplan, opdat ook de benodigde capaciteit is gewaarborgd. https://vetron.org/verkeershandhaving/

8.3 Prioritering Het streven is om in samenspraak tot een selectie van wegen te komen waarop intensief gehandhaafd gaat worden. De CROSS-methodiek die in deze risicoanalyse aan de orde is geweest vormt een belangrijke bron. Daaruit komen wegen naar voren waarbij een hoge snelheidsscore gepaard gaat met een hoge ongevallenscore. Ook andere wegen waar sprake is van een hoge V85 kunnen vanuit preventieve overwegingen worden toegevoegd. Deze kunnen al dan niet voortkomen uit meldingen van burgers.

47

Bijlage 1: Vormtoets weginfrastructuur 30 km/ uur

1. Liggen er snelheidsremmers (op lange rechtstanden)? 2. Bestaat het wegdek uit een andere verharding dan asfalt? 3. Zijn de intensiteiten passend voor een 30 km/uur-weg? (tot 2000mvt)

50 km/ uur

1. Zijn de kruispunten ingericht als rotonde (voorkeur) of VRI? 2. Heeft de weg vrijliggende fietspaden?

60 km/ uur

1. Ligt er een plateau op de kruisingen? 2. Zijn er snelheidsremmers op lange rechtstanden? 3. Zijn de intensiteiten passend voor een 60 km/uur-weg? (tot 2000mvt)

80 km/ uur

1. Is de obstakelvrije afstand minimaal 5 meter of is er een geleiderail? 2. Is er een moeilijk of niet-overrijdbare middenbermscheiding? 3. Zijn er zo weinig mogelijk erfaansluitingen?

Straatnaam: 30 km/h Tuorrebout Prins Bernhardstraat Tuskendyken Noordersingel Lageweg Nieuwe Straatweg Rinia van Nautaweg (noord) Rinia van Nautaweg (zuid)

Plaats: Burgum Burgum Burgum Burgum Burgum Gytsjerk Gytsjerk Gytsjerk

Vraag 1: Ja Ja Nee Nee Nee Nee Ja Ja

Simke Kloostermanstrjitte Douwelaan Canterlandseweg Dr. Kijlstraweg Kaetsjemuoiwei

Gytsjerk Oentsjerk Gytsjerk Oentsjerk Mûnein

Nee Nee Ja Nee Nee

Binnendijk Slachtedyk Ijpeijsingel Buorren

Ryptsjerk Ryptsjerk Ryptsjerk Tytsjerk

Ja Nee Ja Ja

Lytse Buorren Greate Buorren Inialoane Knilles Wytseswei Rijksstraatweg

Garyp Garyp Garyp Sumar Hurdegaryp

Nee Ja Ja Ja Ja

48

Vraag 2: Betonstraatsteen Asfalt Betonstraatsteen Betonstraatsteen Betonstraatsteen Betonstraatsteen Betonstraatsteen Asfalt/ Betonstraatsteen Betonstraatsteen Betonstraatsteen Betonstraatsteen Betonstraatsteen Asfalt/ Betonstraatsteen Betonstraatsteen Betonstraatsteen Asfalt Asfalt/ Betonstraatsteen Betonstraatsteen Asfalt Asfalt Betonstraatsteen Betonstraatsteen

Vraag 3: +- 600 mvt/etm +- 900 mvt/etm +- 800 mvt/etm +- 1050 mvt/etm +- 1625 mvt/etm +- 2500 mvt/etm +- 1700 mvt/etm +- 2300 mvt/etm X +- 2100 mvt/etm +- 2250 mvt/etm +- 550 mvt/etm +- 950 mvt/etm +- 250 mvt/etm +- 500 mvt/etm +- 2800 mvt/etm +- 1150 mvt/etm +- 650 mvt/etm +- 300 mvt/etm +- 650 mvt/etm +- 3000 mvt/etm

Burgemeester Drijberweg

Hurdegaryp

Ja

Schoolstraat Zevenhuisterweg

Jistrum Noardburgum

Ja Ja

Grote Hornstweg 50 km/h Raadhuisweg H.W.K. Ridder Huyssen van Kattendijkeweg Tjalling H. Haismastraat Kwekersstrjitte Dokter B. Hornstrasingel

Eastermar

Ja

Burgum Burgum

In aanleg Ja

Oppedijk Van Veenweg Kloosterlaan Easteromwei Westeromwei Skulenboarcherwei Joost Wiersmaweg 60 km/h De Swette Kûkhernewei Easterein Feantersdyk Mounehoek Zomerweg Canterlandseweg Bartlehiem/ Wyns

Burgum Burgum Hurdegaryp Hurdegaryp Eastermar Jistrum

Ja, rotonde Ja, rotondes Nee Nee Ja, Rotonde Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Ja Nee Nee Nee Ja Nee

Nee Nee Ja, de plateaus Nee Nee Nee Nee Nee

+- 1750 mvt/etm +- 1950 mvt/etm +- 1850 mvt/etm +- 1250 mvt/etm +- 550 mvt/etm +- 3350 mvt/etm +- 3100 mvt/etm +- 1000 mvt/etm

Nee Ja en nee, verhoging i.v.m. nieuwe situatie Ja Nee Ja

Nee Ja, knik in de weg

+- 300 mvt/etm +- 10000 mvt/etm

Nee Nee Ja

+- 3600 mvt/etm +- 300 mvt/etm +- 2100 mvt/etm

Minimaal 5m Minimaal 5m Minimaal 5m Minimaal 5m Minimaal 5m Minimaal 5m

Nee

Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen

Marwei Trynwâldsterdyk

Burgum Burgum Burgum

Noardburgum Noardburgum Garyp Garyp Garyp Burgum Gytsjerk Bartlehiem Wyns Âldtsjerk Gytsjerk

Rijksstraatweg Woudweg Lânsbuorren 80 km/h Ottemaweg

Hurdegaryp Noardburgum Sumar

Oude Commissieweg

Burgum

Jisteboerewei

Jistrum

Gaestmabuorren

Burgum

Feantersdyk

Earnewâld

Sumarderwei

Sumar

Noardburgum

49

Asfalt/ Betonstraatsteen Betonstraatsteen Asfalt/ Betonstraatsteen Betonstraatsteen

+- 2000 mvt/etm +- 1500 mvt/etm +- 1400 mvt/etm +- 1500 mvt/etm

Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee

Nee Nee Nee Nee Nee

Bijlage 2: Vormtoets weginfrastructuur gespecificeerd Straatnaam: 30 km/h Nieuwe Straatweg Rinia van Nautaweg (zuid)

Plaats: Gytsjerk Gytsjerk

Vraag 1: Nee Ja

Canterlandseweg Kaetsjemuoiwei

Gytsjerk Mûnein

Ja Nee

Buorren

Tytsjerk

Ja

Greate Buorren Inialoane Rijksstraatweg Burgemeester Drijberweg

Garyp Garyp Hurdegaryp Hurdegaryp

Ja Ja Ja Ja

Zevenhuisterweg

Noardburgum

Ja

Burgum Burgum Burgum Burgum Hurdegaryp Hurdegaryp Eastermar

Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee

Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee

Noardburgum Noardburgum Garyp Garyp Burgum Hurdegaryp Bartlehiem Wyns Aldtsjerk Noardburgum

Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee

Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee

+- 1750 mvt/etm +- 1950 mvt/etm +- 1250 mvt/etm +- 550 mvt/etm +- 3350 mvt/etm +- 950 mvt/etm +- 1000 mvt/etm

Nee Nee

Nee Nee

+- 300 mvt/etm +- 300 mvt/etm

Noardburgum

Minimaal 5m Minimaal 5m Minimaal 5m Minimaal 5m Minimaal 5m Minimaal 5m

Nee

Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen Weinig erfaansluitingen

50 km/h Tjalling H. Haismastraat Kwekersstrjitte Oppedijk Van Veenweg Kloosterlaan Easteromwei Westeromwei Skulenboarcherwei 60 km/h De Swette Kûkhernewei Feantersdyk Mounehoek Zomerweg Ottemaweg Bartlehiem/ Wyns Marwei Woudweg 80 km/h Ottemaweg Oude Commissieweg

Burgum

Jisteboerewei

Jistrum

Gaestmabuorren

Burgum

Feantersdyk

Earnewâld

Sumarderwei

Sumar

50

Vraag 2: Betonstraatsteen Asfalt/ Betonstraatsteen Betonstraatsteen Asfalt/ Betonstraatsteen Asfalt/ Betonstraatsteen Asfalt Asfalt Betonstraatsteen Asfalt/ Betonstraatsteen Asfalt/ Betonstraatsteen

Nee Nee Nee Nee Nee

Vraag 3: +- 2500 mvt/etm +- 2300 mvt/etm +- 2250 mvt/etm +- 950 mvt/etm +- 2800 mvt/etm +- 650 mvt/etm +- 300 mvt/etm +- 3000 mvt/etm +- 2000 mvt/etm +- 1400 mvt/etm

Bijlage 3: Cijfers rijden onder invloed

51

52

53

Bronnenlijst https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/70072ned/table?ts=1603110393653

https://frieslandprv.kijkopkaart.nl/ https://www.swov.nl/feiten-cijfers/factsheet/verkeerseducatie https://www.swov.nl/publicatie/themadossier-verkeersveiligheid-nr-3-handhaving-vanverkeersregels https://investeringsimpulsspv.nl/documenten/

54