Presentatie rekenkamer armoedebeleid

Onderzoek rekenkamer: Armoedebeleid Een onderzoek naar uitvoering, effectiviteit en toekomstbestendigheid van armoedebeleid

Presentatie Iepen Podium Tytsjerksteradiel 19.30 - 21.30

Aanleiding • 4,8 % onder de armoedegrens richting 5,7 % • Aan welke knoppen kan een raad draaien? • Ben je als gemeente slechts uitvoerder van landelijk beleid? • Actoren? • Energietoeslag

Deze presentatie • De onderzoeksopzet, methoden en respondenten • Context: Factsheets • Bevindingen: • Beleid • Uitvoering • Effectiviteit • Perspectief • Conclusies en aanbevelingen

Onderzoeksmethoden 1.

Doeltreffendheid a)

Beschikbare data: analyse van evaluaties en cijfers over bereik

b)

Ervaringen van de inwoners: telefonische gesprekken

c)

2.

i.

Gemiddeld 40 minuten, vaak in het Fries

ii.

Steekproef van aanvragers energietoeslag 2022

iii.

40 inwoners 8k en td, bijstandsgerechtigden / niet bijstandsgerechtigden

iv.

Respons: 58 mensen bereikt, 40 respons = 69%

Duiding met uitvoerders: terugkoppelsessie

Toekomstbestendigheid a)

Aard en omvang van armoedeproblematiek: analyse openbare bronnen

b)

Werksessie met raadsleden (5), beleidsmedewerkers, Kearn, gebiedsteam, voedselbank, Jeugdfonds, ervaringsdeskundige

Huishoudinkomen tot 130% van het sociaal minimum

NL: 15,2% - FRL 16,0%

Armoede in Tytsjerksteradiel • huishoudens totaal (2021): 13.600 • huishoudens tot 101%: 653 • huishoudens tot 130%: 1.632 • huishoudens met bijstandsuitkering: 449 • % kinderen in armoede van 711% (2015) naar 5.9% (2021) • beroepsbevolking met bijstandsuitkering is laag • beroepsbevolking met laag onderwijsniveau is hoog

Schulden in Tytsjerksteradiel • Huishoudens met geregistreerde schulden - 5,5% (=760 hh)

• Nieuwe huishoudens met geregistreerde schulden (2022-2023) - 1,3% (=180 hh) Instanties die schulden melden voor het dashboard zijn: belastingdienst oninbare schulden, belastingdienst overige aanslagen, belastingdienst toeslagen, bijstandsvorderingen, centraal curatele en bewindregister, BKR, Wanbetaler zorgverzekeringswet en WSNP. Instanties die betalingsachterstanden melden zijn DUO, SVB, UWV, BKR, eigen bijdrage Wlz/Wmo en CJIB.

Bekendheid en bereik regelingen (‘22) • Bereik energietoeslag (120%) is hoog (>100%) • Bereik ind. Inkomenstoeslag erg laag (<30%) • Bereik AV Frieso gedaald (487 – schatting omvang doelgroep 800) • Bereik CER (39) erg laag in vergl 8k, erg laag in vergl met AV Frieso • Bereik kwijtschelding (487)

Conclusies (deel 1 van 4)

Beleid

1. In Tytsjerksteradiel is er geen apart armoedebeleid: • Geen doelgroepenanalyse • Geen probleemanalyse • Geen concrete of meetbare doelen, dus geen monitoring 2. Weinig preventieve instrumenten in Tytsjerksteradiel 3. De gemeente heeft geen eigen participatieregelingen

Conclusies (deel 2 van 4) Uitvoering 4. Veel partijen – veel loketten – veel informatie – weinig overzicht

5. Samenwerking tussen de gemeente en het maatschappelijk middenveld en tussen verschillende partners onderling loopt niet in alle gevallen soepel • geen sprake van een warme overdracht • maatschappelijk middenveld geen kans om mee te denken over de inhoudelijke vraagstukken rondom de uitvoering van het armoedebeleid

Conclusies (deel 3 van 4) Effectiviteit

6. Door het ontbreken van meetbare beleidsdoelen kan er op beleidsniveau niet gerapporteerd worden over effect. Kennis over bereik: + Stichting Leergeld, Kwijtschelding van gemeentelijke belastingen en de Energietoeslag hebben bijvoorbeeld een hoog bereik - De individuele inkomenstoeslag, het Jeugdfonds sport, het Volwassenenfonds en de CER hebben een (zeer) laag bereik

7. Ondervraagden geven aan net rond te kunnen komen, de regelingen dragen hier wel substantieel aan bij. Het niet gebruiken van regelingen komt door het niet kennen van de regelingen, het denken er geen recht op te hebben of moeite hebben met het aanvragen. Een klein deel vraagt niks aan omdat ze het zelf willen oplossen.

Conclusies (deel 4 van 4) Perspectief 8. Meest waarschijnlijke scenario: armoedeproblematiek zal in de gemeente Tytsjerksteradiel de komende jaren sterk toenemen. 9. Rijk: De verwachting is dat er vooral incidenteel geld wordt vrijgemaakt en dat er regelmatig vanuit de gemeente bijgepast zal moeten worden, ondanks beperkte financiële ruimte van de gemeente. 10. De ontvlechting van beide gemeentes biedt zowel kansen als risico’s. + Kans: maatwerk - Risico: navelstaren

Aanbevelingen 1. Specifiek armoedebeleid met doelen die concreet en meetbaar zijn: • mens geredeneerd beleid of financiële impulsen gedreven beleid met 3 pijlers: 1. Armoede 2. Schulden 3. Preventie

2. Bij de uitvoering inzetten op versimpeling van aanvraagformulieren en –processen. 3. Bekend maken van beschikbare regelingen bij de doelgroep. 4. Het vergroten van de gemeentelijke regie en de rol van het maatschappelijk middenveld versterken.