DEFINITIEF - Bijlage 2 - Accountantsverslag 2024

Gemeente Tytsjerksteradiel

Accountantsverslag 2024

VERTROUWELIJK Aan de leden van de gemeenteraad van de gemeente Tytsjerksteradiel Postbus 3 9250 AA BURGUM

Jufferenwal 30 8011 LE ZWOLLE telefoon (088) 236 9600 e-mail Audit@Flynth.nl

kenmerk

behandeld door

datum

661077150/SH/1244

S. Hof MSc RA L. Dijkstra MSc RA T. van der Woude MSc

17 juni 2025

onderwerp

Accountantsverslag 2024

Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag over het boekjaar 2024. Dit verslag bevat de belangrijkste uitkomsten van de door ons uitgevoerde werkzaamheden, waarvan wij vinden dat die voor u relevant zijn voor een goed begrip van de jaarrekening 2024 en voor het beoordelen van de financiële positie van de gemeente Tytsjerksteradiel.

De jaarrekening is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. In overeenstemming met uw opdracht hebben wij de jaarrekening 2024 gecontroleerd. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2024 van de gemeente Tytsjerksteradiel. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden. Het verslag van bevindingen is, zoals hiervoor reeds verwoord, bedoeld om u te ondersteunen in uw beoordeling van de jaarrekening 2024. Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Wij hebben deze rapportage tijdens de bijeenkomst op 13 juni jl. met een ambtelijke afvaardiging en de portefeuillehouder besproken. Graag geven wij in de vergadering van uw accountantscommissie op 19 juni a.s. een nadere toelichting op dit verslag. Wij bedanken de medewerkers van de gemeente Tytsjerksteradiel voor de prettige samenwerking en zijn vanzelfsprekend graag bereid een nadere toelichting te verstrekken.

Hoogachtend, Flynth Audit B.V. Digitaal ondertekend door Sietse Hof

S. Hof MSc RA

Flynth Audit B.V. is lid van BKR International. Bankrekeningnummer IBAN NL67 RABO 0106 6642 20 - BIC: RABONL2U. Handelsregister 09063021. www.flynth.nl Dienstverlening vindt plaats onder algemene voorwaarden, op aanvraag verkrijgbaar en gedeponeerd bij de KvK in Arnhem.

Inleiding In het kader van de door de gemeenteraad aan ons verstrekte opdracht voor de controle van de jaarrekening 2024 van de gemeente Tytsjerksteradiel brengen wij u hierbij verslag uit van onze belangrijkste bevindingen naar aanleiding van onze eindejaars-controlewerkzaamheden die wij hebben uitgevoerd. Dit accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in uw beoordeling van de jaarrekening 2024. Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening van uw gemeente. Onze werkzaamheden zijn erop gericht een oordeel te kunnen geven over de jaarrekening 2024 van de gemeente Tytsjerksteradiel en niet primair op het opsporen van fraudes of onregelmatigheden in uw gemeente. In dit kader hebben wij diverse gesprekken gevoerd met het college en de organisatie over gemaakte risico-inschattingen, getroffen beheersmaatregelen en onze geplande controlewerkzaamheden.

De toelichtingen in dit verslag zijn beperkt tot de punten die voortvloeien uit de door ons geïdentificeerde frauderisico’s vanuit de controle van de jaarrekening.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Wij hebben onze controlewerkzaamheden afgerond en hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2024 verstrekt.

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat

Inhoud accountantsverslag Hoofdstuk 1

Bestuurlijke samenvatting

Hoofdstuk 2

Kernpunten van de controle

Hoofdstuk 3

Rechtmatigheidsverantwoording

Hoofdstuk 4

Analyse vermogen en resultaat

Hoofdstuk 5

Interne beheersing & automatisering

Hoofdstuk 6

Externe ontwikkelingen

Bijlage A1

Niet gecorrigeerde bevindingen

Bijlage A2

Gecorrigeerde bevindingen

Bijlage B

SiSa fouten en onzekerheden

Bijlage C

Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd

Bijlage D

Onze communicatie met u

661077150/SH/1244

Interne beheersing automatisering

Interne beheersing & automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

1. Bestuurlijke samenvatting

661077150/SH/

Bestuurlijke samenvatting Controleverklaring

Belangrijkste bevindingen

Wij hebben de accountantscontrole van de jaarrekening 2024 van de gemeente Tytsjerksteradiel afgerond. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring voor de getrouwheid verstrekt, onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Verder hebben we geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet- en regelgeving.

De gehanteerde materialiteit bedraagt € 1.177.800 voor fouten, respectievelijk € 3.533.400 voor onzekerheden. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden. De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.

Controlebevindingen Er resteren geen ongecorrigeerde controleverschillen. Wel is er sprake van enkele gecorrigeerde controleverschillen, voor een specificatie verwijzen wij u naar bijlage A2. Rechtmatigheidsverantwoording In de jaarrekening 2024 is voor het tweede jaar de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Samenvatting

Het college concludeert dat er voor een bedrag van € 6.159.000 aan onrechtmatigheden aanwezig zijn. Dit bedrag ligt boven de door de raad vastgestelde verantwoordingsgrens. Hierbij wordt opgemerkt dat een aanzienlijk deel van de onrechtmatigheden past binnen de met de raad gemaakte afspraken en derhalve als acceptabel zijn aangemerkt.

Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording

Wij kunnen instemmen met de conclusie van het college en constateren dat de rechtmatigheidsverantwoording een getrouwe weergave biedt.

Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

Ontwikkeling resultaat tov begroting

Belangrijkste aandachtspunten 2025

Interne beheersing en automatisering

Uw weerstandsvermogen Externe ontwikkelingen

10

€ 10.000.000

Naar aanleiding van onze controle over het boekjaar 2024 willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie de volgende aandachtspunten voor 2025 benoemen: 1. Ontvlechting en opbouw nieuwe organisatie;

6

€ 5.000.000

€ 15.000.000

2. Inwerkingtreding NIS2-regelgeving.

€0 2022 2023 2024 Jaarrekening

661077150/SH/1244

Begroting

3. Actualisatie beheersplannen onderhoudsvoorzieningen.

8

8,1

Externe ontwikkelingen

9,0 Bijlagen

7,1

Bijlagen

4 2 2022

2023

2024

2. Kernpunten van de controle

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Algemeen (1/3) Controleverklaring

Wij hebben de accountantscontrole van de jaarrekening 2024 van de gemeente Tytsjerksteradiel afgerond. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring voor de getrouwheid verstrekt, onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Verder hebben we geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet- en regelgeving. De voor fouten en onzekerheden gehanteerde materialiteit bedraagt € 1.177.800 respectievelijk € 3.535.000 De bevindingen in onze rapportage zijn opgenomen vanaf € 58.890. Vorenstaande conform het controleprotocol dat op 14 december 2023 is vastgesteld door uw gemeenteraad.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Reikwijdte van de controle

In de opdrachtbevestiging heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2024. De reikwijdte van onze controle staat hierin omschreven. Gedurende het verloop van de controle over boekjaar 2024 is op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Tijdens de uitvoering hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2024 voldoende voor de doelstelling van de controle van gemeente Tytsjerksteradiel.

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Grondslagen en verantwoording conform BBV

Rechtmatigheidsverantwoording

Het college heeft de jaarrekening opgesteld volgens de verslaggevingsvereisten van het besluit begroting en verantwoording (BBV). Analyse vermogen en resultaat

De accountantscontrole omvat onder meer een onderzoek naar de toepassing van de grondslagen in de jaarrekening. Wij constateren dat er in het boekjaar 2024 geen wijzigingen zijn doorgevoerd in de gehanteerde waarderingsgrondslagen.

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

Naar onze mening zijn de door het college gekozen grondslagen voor waardering en resultaatbepaling aanvaardbaar, conform wet- en regelgeving en consistent toegepast.

Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen

Schattingen

Schattingen op basis waarvan een aantal jaarrekeningposten worden bepaald zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld. Wij hebben vastgesteld dat de schattingen en veronderstellingen aanvaardbaar zijn in het kader van de jaarrekening als geheel.

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

Voorzieningen

661077150/SH/1244

Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames van het college beoordeeld en zijn tot de conclusie gekomen dat deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en gebaseerd zijn op gebalanceerde overwegingen. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de paragraaf voorzieningen verderop in dit hoofdstuk.

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Algemeen (2/3) Sociaal domein

Voor de kosten in het kader van de Jeugdhulp en Wmo steunt u niet alleen op de controleverklaring en financiële productieverantwoordingen van zorgaanbieders, maar baseert u zich ook op de beheersmaatregelen die in uw eigen procesgang waarborgen bieden dat de juiste zorgprestaties conform de gemaakte afspraken door de zorgaanbieders aan de cliënten van Tytsjerksteradiel zijn verleend. Op basis daarvan resteren in onze controle geen onzekerheden voor de prestatielevering.

Inleiding

Inleiding

Single Information Single Audit (SiSa)

In de jaarrekening wordt verantwoording afgelegd voor ontvangen specifieke uitkeringen en gerelateerde bestedingen door middel van de SiSa-bijlage. Het Rijk en provincies maken in toenemende mate gebruik van deze specifieke uitkeringen. Het afzonderlijk verantwoorden van deze specifieke regelingen zorgt voor een verzwaring van de administratieve lasten voor de organisatie. Wij merken hierbij nadrukkelijk op dat de gemeente Tytsjerksteradiel dit proces goed beheerst en de SiSaverantwoordingen gedegen heeft onderbouwd.

Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle

Voor een nadere toelichting op de uitkomsten van onze controle verwijzen wij naar bijlage B. Rechtmatigheids-verantwoording

Frauderisicoanalyse

Het college heeft een frauderisicoanalyse opgesteld. Wij adviseren het college om dit periodiek te bespreken zodat deze analyse een zichtbaar en vast onderdeel van de interne beheersomgeving wordt.

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat

Rechtmatigheidsverantwoording

Uit onze werkzaamheden voor de rechtmatigheidsverantwoording zijn geen bevindingen gebleken. In de opgenomen toelichtingen van het college hebben we geen afwijkingen geconstateerd en achten we de werkzaamheden van het college toereikend om tot een oordeel te komen. Voor een nadere toelichting verwijzen we u naar het hoofdstuk rechtmatigheidsverantwoording in dit verslag.

Interne beheersing en automatisering

Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

661077150/SH/1244

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Algemeen (3/3) Wet Normering Topinkomens (WNT)

De Wet Normering Topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd, beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging van € 233.000 niet te boven gaan. Daarnaast dient u het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. Uit de werkzaamheden blijkt dat in 2024 voor de topfunctionarissen en overige medewerkers geen sprake van een overschrijding van de grensbedragen en dat de WNT juist is verantwoord in de jaarstukken.

Analyse vermogen en resultaat

Het gerealiseerde resultaat (inclusief de mutaties in de reserves) bedraagt € 4.453.000 voordelig versus een begroot resultaat (na wijziging) van € 5.197.000 voordelig. Het minder voordelige resultaat ten opzichte van de gewijzigde begroting van per saldo € 744.000 wordt onder andere veroorzaakt door: • • •

Hogere bijdrage aan de werkmaatschappij € 634.000 (nadeel). Actualisatie APPA voorziening (daling rekenrente) (€ 473.000 (nadeel). Oekraïnegelden € 632.000 (voordeel).

Voor een nadere toelichting hierop verwijzen wij u naar de inleiding vanaf pagina 11 in de jaarstukken 2024. In hoofdstuk 4 ‘Analyse vermogen en resultaat’ van dit verslag gaan wij nader in op het resultaat en de ontwikkeling van het (weerstands)vermogen.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

661077150/SH/1244

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole - Grondexploitaties (1/2) Samenvatting

Wij hebben de grondexploitaties 2024 beoordeeld en onze bevindingen zijn in deze paragraaf opgenomen. Samenvattend concluderen wij: • De gemeente Tytsjerksteradiel heeft voor alle BIE (bouwgronden in exploitatie) een individueel en geactualiseerd exploitatieplan ten behoeve van de jaarrekening 2024 opgesteld. • In 2024 is de totale waarde van de grondexploitatie afgenomen van € 1.226.000 naar € 842.000. • Het risicoprofiel is vergelijkbaar met voorgaand boekjaar. • In het boekjaar 2024 is voor diverse projecten (tussentijdse) winst genomen conform de door de commissie BBV voorgeschreven systematiek (POC). Dit betreft in totaal € 210.000.

Algemeen

De gemeente Tytsjerksteradiel heeft de exploitatieberekening van de grondexploitaties ten behoeve van de jaarrekening 2024 geactualiseerd. Wij hebben vastgesteld dat de uitgangspunten aanvaardbaar zijn. De waarde van de balanspost voorraden per eind 2024 in de balans van de gemeente Tytsjerksteradiel bedraagt € 842.000. De boekwaarde van de in exploitatie genomen gronden is als volgt opgebouwd: Bouwgronden in exploitatie x € 1.000

2022

2023

2024

Woningbouw

(21)

(75)

265

Bedrijventerreinen

822

1.301

577

0

0

0

801

1.226

842

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Voorziening dekking verliessaldi Totaal

Ten opzichte van 2023 is de boekwaarde van de post voorraden met € 384.000 afgenomen. In 2024 is er voor € 646.000 geïnvesteerd in de grondexploitaties en is er tevens voor € 1.240.000 aan kavels verkocht. Daarnaast is de boekwaarde als gevolg van tussentijdse winstnemingen met een bedrag van € 210.000 toegenomen.

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen

Voor een verdere toelichting over deze onderwerpen verwijzen we naar de paragraaf grondbeleid in uw jaarverslag. Bijlagen

Bijlagen

661077150/SH/1244

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Grondexploitaties (2/2) Gehanteerde parameters

De gehanteerde kosten- en opbrengsteninflatie zijn door u afgeleid van gepubliceerde cijfers door o.a. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dat deze inflatiecijfers ook voor de exploitaties van de gemeente Tytsjerksteradiel van toepassing zijn is onderbouwd met nadere analyses dan wel met behulp van recentelijke transacties. Inleiding

De rekenrente is gebaseerd op het gewogen gemiddelde rentepercentage van de bestaande lening portefeuille op basis van de verhouding vreemd vermogen/totaal vermogen en wordt daarmee op een consistente wijze berekend. De gehanteerde rente bedraagt 1,8% (2023: 1,85%) en is gebaseerd op de definitieve jaarrekening van het voorgaande jaar. De disconteringsvoet is bij de doorrekening door u gekoppeld aan het maximaal meerjarig streefpercentage van de ECB (Europese Centrale Bank) voor de inflatie binnen de eurozone, te weten 2%. Hiermee voldoet de gemeente Tytsjerksteradiel aan de uitgangspunten zoals gesteld in de BBV-notitie.

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle

Wij zijn van mening dat de projectbegrotingen zijn gebaseerd op valide uitgangspunten en dat de stijging van de opbrengsten relatief voorzichtig is ingeschat. Rechtmatigheids-verantwoording

Planning en programmering

Ten aanzien van planning zien wij dat een aantal exploitaties een relatief lange doorlooptijd c.q. verwachte einddatum kennen. Exploitaties met een langere looptijd kennen onzekerheden en bevatten schattingselementen waardoor toekomstige opbrengsten en kosten lastiger aannemelijk zijn te maken. Om hierover voldoende controlezekerheid te krijgen hebben wij met behulp van “backtesting” inzicht gekregen in de kwaliteit van de inschatting door het college (oftewel wat betrof inschatting vorig jaar versus de realisatie).

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

In het kader van “backtesting” en nog te realiseren opbrengsten en kosten merken wij het volgende op: • •

•

Doorlooptijd: De doorlooptijd van de exploitaties zijn soms relatief lang, echter de door de Commissie BBV aangeduide 10-jaarstermijn wordt niet overschreden. Woningbouw: In 2024 zijn op diverse grondexploitaties investeringen gepleegd, met name op de nieuw geopende grondexploitatie It Súd fase 3 in Hurdegaryp. De resterende boekwaarde bedraagt € 265.000. Wij constateren dat in 2025 inmiddels diverse grondverkopen zijn gerealiseerd. Bedrijventerreinen: De bedrijventerreinen vertegenwoordigen een totale boekwaarde van € 565.500 debet. De boekwaarde is in 2025 fors afgenomen als gevolg van de gerealiseerde grondverkopen.

Uit de “backtesting” en nog te realiseren opbrengsten en kosten constateren wij dat u adequaat ingespeeld heeft op zowel planning als programmeringen.

661077150/SH/1244

Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Voorzieningen (1/2) Voorzieningen algemeen

Wij hebben gecontroleerd of de voorzieningen van de gemeente Tytsjerksteradiel toereikend zijn. Daarbij hebben we specifiek beoordeeld of de gevormde voorzieningen voldoen aan de eisen en voorwaarden van het BBV. In artikel 44 van het BBV is opgenomen dat voorzieningen (alleen) gevormd moeten worden voor: 1. Verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, doch redelijkerwijs te schatten. 2. Op de balansdatum bestaande risico’s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is te schatten. 3. Kosten die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt, mits het maken van die kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren. 4. Van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle

Overigens geldt dat altijd voldoende onderbouwing aanwezig dient te zijn alvorens een voorziening gevormd mag worden. Voor de opgenomen voorzieningen in de jaarrekening hebben wij deze ontvangen en beoordeeld. Rechtmatigheids-verantwoording

Voorziening riolering en afvalstoffenheffing

De gemeente Tytsjerksteradiel classificeert de voorzieningen riolering en afvalstoffenheffing als een voorziening artikel 44 lid 2 van het BBV (van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden). De mutatie op deze voorzieningen betreft het resultaat op het product riolering en het product afvalstoffenheffing. Het resultaat op deze producten bestaat enerzijds uit de ontvangen riool- en afvalstoffenheffingen en anderzijds uit de kapitaallasten van de geïnvesteerde bedragen in riolering en de kosten voor klein en groot onderhoud aan de rioleringen. Deze verwerkingswijze is conform het BBV. Wij adviseren u wel om jaarlijks te monitoren op basis van het GRP of de omvang van de voorziening riolering toereikend is c.q. blijft om de resultaten uit het product Riolering te kunnen dekken. In 2024 is het tarief voor de riolering kostendekkend gebleken, waardoor het overschot op het product riolering van € 230.000 aan de voorziening is toegevoegd. Het tarief voor de afvalstoffenheffing is niet kostendekkend gebleken, het tekort op het product van € 288.000 is gedekt vanuit de voorziening reiniging.

Onderhoudsvoorzieningen

De gemeente Tytsjerksteradiel beschikt over diverse voorzieningen om de lasten van groot onderhoud te egaliseren. De commissie BBV schrijft voor onderhoudsvoorziening voor dat de onderliggende beheersplannen in beginsel maximaal 5 jaar oud mogen zijn. Een aantal beheersplannen van de gemeente Tytsjerksteradiel nadere de maximal toegestane termijn en dienen derhalve in 2025 te worden geactualiseerd. Wij merken hierbij dat de organisatie al is gestart met het acualiseren van de beheersplannen en voornemen is deze op korte termijn aan de raad aan te bieden.

661077150/SH/1244

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Voorzieningen (2/2) Voorziening pensioen wethouders

Deze voorziening heeft per ultimo 2024 een stand van € 4.576.000.

Aan de pensioenvoorziening (voormalig) wethouders liggen actuariële berekeningen ten grondslag. Deze zijn gemaakt door VISMA | Idella. Bij het opstellen van de berekeningen gebruikt VISMA | Idella de volgende parameters: Berekeningsdatum: Rekenrente: Sterftetabel:

31 december 2024 2,325% (vorig jaar 3,16%) GBM/GBV 2017/2022 met leeftijdsterugstelling

De berekeningsdatum en gebruikte rekenrente zijn in lijn met de aanwijzingen die het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in haar circulaire d.d. 29 november 2024 heeft voorgeschreven. Tevens is rekening gehouden met de indexatie van de pensioenen door het ADP met 1,84% per 1 januari 2025.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Voorziening verlof

Met ingang van 2022 is het voor ambtenaren op basis van de CAO mogelijk om uren te reserveren als spaarverlof. Met het saldo spaarverlof kunnen ambtenaren sparen om eerder met pensioen te gaan of om bijvoorbeeld een sabbatical te nemen. De gemeente loopt hiermee tegen een financiële verplichting aan omdat een ambtenaar geen werkzaamheden verricht in een bepaalde periode, maar wel doorbetaald wordt. Op grond van het BBV dient hiervoor een voorziening gevormd te worden, waardoor de kosten dienen te worden genomen in het jaar waar het recht op spaarverlof ontstaat. Daarbij dient tevens een voorziening gevormd te worden voor uren die omgezet kunnen worden in spaarverlof. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft deze voorziening in de jaarrekening verantwoord en heeft deze bepaald op € 618.500. De vorming van deze voorziening voldoet aan de kaders van het BBV.

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

661077150/SH/1244

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Sociaal domein Algemeen

Persoonsgebonden budgetten WMO en jeugdzorg

Het college van de gemeente Tytsjerksteradiel is verantwoordelijk voor het opstellen van de jaarrekening. Voor het sociaal domein is de gemeente echter afhankelijk van diverse partijen, zoals de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en tal van zorgaanbieders. Om verantwoording af te kunnen leggen over de lasten die samenhangen met het sociaal domein is de gemeente daarom afhankelijk van het verkrijgen van betrouwbare verantwoordingsinformatie van deze partijen. Dit uit zich in de bevindingen in deze paragraaf. Net als in voorgaand jaar blijkt uit de informatie die door de accountant van de SVB is afgegeven, dat er geen volledige zekerheid kan worden verkregen omtrent de geleverde zorg in de vorm van PGB’s. De SVB heeft de maximale fout/onzekerheid aangegeven voor de gemeente Tytsjerksteradiel. De maximale fout/onzekerheid bedraagt € 10.100. Deze onzekerheid is ontstaan door leemten in de bedrijfsvoering van de SVB.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Wij hebben vastgesteld dat de gemeente, middels aanvullende onderzoeken, voldoende werkzaamheden heeft verricht om de prestatielevering zelfstandig vast te stellen en deze onzekerheid tot nihil terug te brengen. Wij nemen dan ook geen onzekerheid mee in onze foutevaluatie ten aanzien van PGB budgetten.

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Productieverantwoordingen

Voor de kosten van de Jeugdwet en Wmo steunt de gemeente Tytsjerksteradiel op de controleverklaringen en financiële productieverantwoordingen van zorgaanbieders. Voor de kosten vanuit de Jeugdwet en de Wmo kon respectievelijk een bedrag van € 1.058.711 en € 770.227 niet onderbouwd worden met ontvangen controleverklaringen en financiële productieverantwoordingen, dit veelal omdat deze zorgaanbieders gelet op de geringe omvang van de zorgkosten op basis van de gemaakte afspraken geen controleverklaring hoeven aan te leveren. Uw gemeente heeft diverse aanvullende interne verbijzonderde controles (o.a. bellen van cliënten) uitgevoerd om de zogenaamde ‘prestatielevering’ alsnog te vast te kunnen stellen. Deze inspanningen hebben ervoor gezorgd dat wij de getrouwheid en rechtmatigheid van de lasten in het sociaal domein hebben kunnen vaststellen.

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

661077150/SH/1244

Verantwoordelijkheden m.b.t. fraude Uw verantwoordelijkheid

•

De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij de gemeenteraad en het college. Deze verantwoordelijkheid betreft ook het opzetten en onderhouden van interne beheersmaatregelen met betrekking tot de betrouwbaarheid van de financiële rapportage, de werking van de bedrijfsvoering en naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving.

•

Het uitvoeren, vastleggen en actualiseren van de frauderisicoanalyse als geïntegreerd onderdeel van de bij uw gemeente in gebruik zijnde interne beheersing, een evaluatie van de mogelijke impact en waarschijnlijkheid van frauderisico's en de ondernomen acties om frauderisico's te beperken, inclusief de risico's van omkoping, corruptie en frauderisico's met betrekking tot cybersecurity.

•

Het waarborgen dat de cultuur en de omgeving van uw gemeente integer zijn en ethisch gedrag bevorderen.

•

Het onderzoeken van iedere vermeende of vermoede misstand die onder de aandacht van de met governance belaste personen en het college wordt gebracht; en

•

Daarnaast zijn de met governance belaste personen verantwoordelijk voor het monitoren van het risico op managementfraude, voor het bepalen of de interne beheersmaatregelen voldoende zijn om frauderisico's te identificeren, voor de beoordeling van de competentie en integriteit van zichzelf en van het overige management en voor het versterken van een cultuur van integriteit en ethisch gedrag.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Onze verantwoordelijkheid

•

• •

Geen aanwijzingen van fraude 661077150/SH/1244

Wij hebben een fraudediscussie gevoerd en bevestigingen verkregen van de met governance belaste personen, het college en anderen binnen de gemeente ten aanzien van de interne beheersing, risicoinschattingen (inclusief de processen om de risico's op fraude in de gemeente te identificeren en erop in te spelen), en eventuele kennis met betrekking tot fraude of vermoede fraude. Verder hebben wij het college verzocht om informatie die het eventueel aan zijn werknemers heeft meegedeeld over haar visie op bedrijfspraktijken en ethisch gedrag. Daarnaast hebben wij inzicht verkregen in de wijze waarop de met governance belaste personen toezicht uitoefenen op de door het college gevolgde processen om de risico's op fraude te identificeren en hierop in te spelen.

•

Wij hebben de geplande controlewerkzaamheden besproken met de met governance belaste personen.

•

Wij moeten adequaat reageren op tijdens de controle geconstateerde (vermoede) fraude.

•

Wij rapporteren over onze gevolgde controleaanpak met betrekking tot fraude(risico’s) in de controleverklaring.

Tijdens onze controlewerkzaamheden zijn geen aanwijzingen van fraude onder onze aandacht gekomen.

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

Significante frauderisico’s Risico

Uitgevoerde controlewerkzaamheden

Het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management (inclusief superusers)

Het risico op het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het college van burgemeester en wethouders hebben wij ondervangen door het selecteren van journaalposten op basis van risicocriteria, zoals de memoriaalboekingen en de schattingsposten. Deze journaalposten alsook de belangrijke schattingen van het college van burgemeester en wethouders, zoals de waardering van vaste activa en debiteuren en de volledigheid van de voorzieningen, hebben wij in detail gecontroleerd. Eveneens hebben wij de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing in de processen voor het genereren en verwerken van journaalposten en het maken van schattingen.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Het frauderisico dat een medewerker zelfstandig crediteurenstamgegevens muteert en / of valse inkoopfacturen verwerkt in de administratie en / of betalingen aan crediteuren omleidt voor persoonlijk gewin

Wij hebben de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing rondom het factuurverwerkings- en betalingsproces. Daarnaast hebben we een deelwaarneming verricht op de bedrijfskosten en hebben we vastgesteld dat de prestaties geleverd zijn en de betalingen zijn verricht aan het juiste bankrekeningnummer.

Tevens hebben wij een download ontvangen van de banktransacties (CAMT053-bestand). Middels dit bestand zijn verschillende analyses verricht. We hebben o.a. gecontroleerd of er meerdere ontvangers zijn gekoppeld aan één bankrekeningnummer en een IBAN-NAAM controle uitgevoerd om vast te stellen of de naam van de tegenrekeningen overeenkomt met de naam uit de IBAN-NAAM software.

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

Frauderisico dat de Europese en/of interne aanbestedingsrichtlijnen niet worden nageleefd om gunning aan een bevriende partij mogelijk te maken

Wij hebben de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing rondom aanbestedingen voor het aangaan van contracten. Verder hebben wij kennis genomen van de aanbestedingsrichtlijnen en de eigen analyse op het voldoen aan deze richtlijnen van gemeente Tytsjerksteradiel en een gegevensgerichte controle verricht op geselecteerde crediteuren en de hieraan ten grondslag liggende contracten om vast te stellen dat is voldaan aan de aanbestedingsrichtlijnen.

Frauderisico in de inkomende subsidies (juiste afgrenzing en voldoen aan voorwaarden)

Wij hebben de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing rondom het verantwoorden van subsidiebaten en het evalueren van het continu voldoen aan subsidievoorwaarden. Tevens hebben wij een gegevensgerichte controle verricht op de in het boekjaar verantwoorde subsidiebaten waarbij met behulp van de subsidiebeschikkingen en andere documenten is vastgesteld dat de baten in het juiste boekjaar verantwoord zijn en dat gemeente Tytsjerksteradiel voldaan heeft aan de eventuele voorwaarden zoals uiteengezet in de subsidiebeschikkingen.

661077150/SH/1244

Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

3. Rechtmatigheidsverantwoording

Jaarrekening - Rechtmatigheidsverantwoording (1/4) Conclusie rechtmatigheid

In de jaarrekening (vanaf pagina 265) heeft het college de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen. Het college concludeert dat de rechtmatigheidsfouten de door de raad vastgestelde verantwoordingsgrens overstijgen. In de paragraaf bedrijfsvoering (vanaf pagina 192) wordt een nadere toelichting gegeven op de totstandkoming van de rechtmatigheidsverantwoording. Op basis van onze werkzaamheden kunnen wij instemmen met de conclusie van het college en constateren wij dat de rechtmatigheidsverantwoording een getrouwe weergave biedt. In dit hoofdstuk geven wij een nadere toelichting voor de relevante onderdelen.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Definitie rechtmatigheid

Verantwoordingsen rapportagegrens

Het juridische begrip rechtmatigheid heeft betrekking op alle geldende wet- en regelgeving. Rechtmatigheid is dan het handelen in overeenstemming met de wet- en regelgeving. Het begrip rechtmatigheid in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording is een minder omvattend begrip. Hierbij bestaat er een duidelijke relatie met het financieel beheer. Er moet immers worden verantwoord dat baten, lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Het gaat om de financiële beheershandelingen.

De verantwoordingsgrens valt binnen een bandbreedte van 0% en 3% van de totale lasten van de gemeente, inclusief eventuele toevoegingen aan de reserves. Voor zowel de fouten als voor onduidelijkheden afzonderlijk geldt hetzelfde percentage, waarbij fouten en onduidelijkheden niet bij elkaar opgeteld worden.

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

We hebben vastgesteld dat in de controleverordening de verantwoordingsgrens is bepaald op 1% van de totale lasten, namelijk € 1.177.800. De rapporteringsgrens is bepaald op € 58.890. Normen en toetsingskader

Het normenkader voor de rechtmatigheidsverantwoording betreft uw inventarisatie van de voor de verantwoording relevante wet- en regelgeving. Het normenkader heeft u geactualiseerd op basis van wijzigingen in wet- en regelgeving en is vastgesteld op 14 december 2023. Uw inventarisatie van regelgeving bestaat uit externe- en eigen regelgeving. We constateren dat u de actualisatie nauwkeurig heeft uitgevoerd en dat het normenkader aansluit op de geldende externe- en eigen regelgeving. Het operationaliseren van het normenkader is een taak van het college en wordt vastgelegd in een toetsingskader. In het toetsingskader is per wet/regeling/verordening vastgelegd welke artikelen relevant zijn voor de toetsing. Uw gemeente heeft ervoor gekozen om het toetsingskader te integreren in het normenkader en de verdere operationalisatie uit te werken in de checklists die bij het uitvoeren van de interne controles worden gehanteerd.

Totstandkoming rechtmatigheidsverantwoording

De rechtmatigheidsverantwoording van het college is gebaseerd op interne controles die, gebaseerd op het vastgestelde interne controle plan, door de organisatie zijn uitgevoerd. Wij concluderen dat de werkzaamheden op een adequate wijze door de organisatie zijn uitgevoerd en gedocumenteerd en onderschrijven de door de organisatie getrokken conclusies. Voor komend jaar adviseren wij de organisatie om verder te investeren in de doorontwikkeling van het P&Cproces en daarbij ook de bestedingen op de SiSa-regelingen in de interne controles te betrekken.

661077150/SH/1244

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

Jaarrekening - Rechtmatigheidsverantwoording (2/4) Begrotingscriterium

Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen die ten grondslag liggen aan de baten en lasten, alsmede de balansposten, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Inleiding

Uitgangspunt is het niveau waarop de gemeenteraad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft, in lijn met de door u vastgestelde financiële verordening. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de gemeenteraad zijn vastgesteld. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn op hoofdlijnen door de wetgever bepaald (artikel 189, 190 en 191 van de Gemeentewet) en heeft de gemeenteraad nader ingevuld en geconcretiseerd in de financiële verordening.

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Uw gemeenteraad heeft het begrotingscriterium geconcretiseerd in artikel 12 van de financiële verordening door de volgende criteria vast te stellen:

•

Over- en onderschrijdingen worden op programmaniveau beoordeeld.

•

Voor investeringsprojecten wordt de begrotingsrechtmatigheid beoordeeld op het niveau van het totale door de raad goedgekeurde kredietbedrag.

•

Een overschrijding van lasten in ten opzichte van de begroting is acceptabel als hier direct gerelateerde inkomsten tegenover staan, er sprake is van een open-einde regeling of als deze geautoriseerd zijn door middel van vaststelling van een tussentijdse rapportage.

•

Een overschrijding van lasten of een investeringskrediet ten opzichte van de begroting is acceptabel als hier direct gerelateerde inkomsten tegenover staan, er sprake is van een open-einde regeling of als de gemeenteraad wel geïnformeerd is, maar er geen begrotingswijziging is vastgesteld. Hierbij merken wij op dat deze als acceptabel aan te merken begrotingsafwijkingen door het college formeel als onrechtmatig aangemerkt moeten worden. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting, waarbij het juiste programma, de juiste investering, het toereikend zijn van het begrotingsbedrag en het begrotingsjaar van belang zijn.

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Als blijkt dat de gerealiseerde bedragen hoger zijn dan de, ook na de laatste begrotingswijziging, geraamde bedragen dan kan er sprake zijn van onrechtmatige uitgaven (begrotingsonrechtmatigheid). Deze lasten zijn dan namelijk buiten het budgetrecht van de gemeenteraad tot stand gekomen.

In deze paragraaf gaan wij in op het begrotingscriterium en de verschillende onderwerpen die het begrotingscriterium raken. De gemeenteraad bepaalt zelf op welk niveau de budgetten in de begroting en investeringen worden geautoriseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet.

661077150/SH/1244

Bijlagen

Jaarrekening - Rechtmatigheidsverantwoording (3/4) Begrotingsrechtmatigheid programma’s

Uit onze werkzaamheden om de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording te toetsen zijn we niet tot een ander oordeel gekomen dan het college in de rechtmatigheidsverantwoording heeft verantwoord. Ten aanzien van de begrotingsrechtmatigheid heeft het college afwijkingen geconstateerd en daarbij, in lijn met de criteria die zijn vastgesteld in financiële verordening, geconcludeerd of er sprake is van acceptabele afwijkingen. Op basis van uitspraken van de commissie BBV worden ook de acceptabele begrotingsafwijkingen meegewogen in het rechtmatigheidsoordeel van het college. De uitkomsten van deze analyse hebben wij onderstaand samengevat.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Soort

Verschil

Overschrijdingen exploitatie budgetten

€ 4.828.000

Overschrijdingen investeringskredieten

€ 1.073.000 TOTAAL

€ 5.901.000

Totaal van bovenstaande begrotingsafwijkingen die passen binnen de afspraken met de raad en derhalve op basis van artikel 12 van de financiële verordening als acceptabel zijn aangemerkt

€ 4.828.000

RESTEREND SALDO

€ 1.073.000

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Misbruik en Oneigenlijk (M&O) gebruik criterium

De rechtmatigheidseis betreft ook de toetsing op juistheid en volledigheid van de gegevens, die door de belanghebbenden zijn verstrekt om het voldoen aan voorwaarden aan te tonen. Dit ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving (M&O-criterium). Om misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsgelden te voorkomen, zijn functionerende beheersmaatregelen nodig. Het gaat er bij het M&O-criterium om dat in de organisatie effectieve maatregelen zijn getroffen om misbruik te voorkomen, dan wel op te sporen, en dat vigerende wet- en regelgeving duidelijk is, aangepast is aan actuele omstandigheden en te handhaven is. Om dit te bewerkstellingen is een mix van maatregelen nodig.

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Tytsjerksteradiel heeft een nota M&O-beleid vastgesteld met de algemene uitgangspunten en de filosofie van de gemeente met betrekking tot het voorkomen van misbruik en oneigenlijk gebruik. Deze monden uit in de keuzes die de organisatie ter zake maakt. De uitwerking daarvan in (een mix van) concrete beheersmaatregelen moet geïntegreerd zijn in de administratieve organisatie/interne controle van de organisatie Vanuit de verbijzonderde interne controle zijn diverse deelwaarnemingen verricht ten aanzien van het rechtmatigheidsaspect. De uitgevoerde werkzaamheden geven geen indicatie tot een rechtmatigheidsfout. Ook uit onze werkzaamheden ten aanzien van de getrouwheid blijken geen bevindingen die indicatie geven tot een fout in het kader van het M&O-criterium. 661077150/SH/1244

Bijlagen

Jaarrekening - Rechtmatigheidsverantwoording (4/4) Voorwaardencriterium

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen/voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Inleiding

In de hierna volgende paragrafen worden de voorwaarden met de hoogste impact / risico binnen de jaarrekening nader toegelicht.

Inleiding Samenvatting

Voorwaardencriterium - Aanbestedingswet

De regels over aanbesteden staan in de Aanbestedingswet 2012 en het Aanbestedingsbesluit. Om de rechtmatigheid van de aanbestedingen vast te stellen heeft u een analyse uitgevoerd op de verstrekte inkoopopdrachten over een periode van vier jaar. In de analyse heeft u beoordeeld of de opdrachten tijdig zijn aanbesteed. Voor de aanbestede opdrachten is beoordeeld of de realisatie van de inkoopopdracht aansluit op de aanbesteding. Ten aanzien van het onderliggende proces van toetsing hebben wij geconstateerd dat de toetsing gedurende het jaar door de gemeente is uitgevoerd.

Er zijn drie afwijkingen van de Europese aanbestedingsrichtlijnen geconstateerd, met een totaal inkoopvolume in 2024 van € 190.287. Dit bedrag aan onrechtmatigheden is meegenomen in de door het college rechtmatigheidsverantwoording ten behoeve van het boekjaar 2024. Wij merken een toenemende aandacht die Tytsjerksteradiel heeft voor het naleven van de Europese aanbestedingsregels. De inspanningen van de organisatie hebben ertoe geleid dat het resterende saldo aan onrechtmatige contracten relatief beperkt is. Desondanks adviseren wij u om continue aandacht te blijven houden voor het naleven van de Europese aanbestedingsregels.

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing en automatisering

Interne beheersing en automatisering

Voorwaardencriterium - Wet Fido, schatkistbankieren, Ufdo en Ruddo

De Wet financiering decentrale overheden (Fido) en onderliggende regelingen in de vorm van Regeling schatkistbankieren decentrale overheden, Uitvoeringsregel financiering decentrale overheden (Ufdo) en Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden (Ruddo), bevatten regels die de risico’s voor lokale overheden moeten beperken bij lenen en beleggen. Aan deze overtredingen van de Wet Fido zijn in veel gevallen geen (directe) financiële gevolgen verbonden. Uit de werkzaamheden van de verbijzonderde interne controle (VIC) blijken geen bevindingen aanwezig zijn.

Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

661077150/SH/1244

4. Analyse vermogen en resultaat

Jaarverslag – Kwaliteit toelichtingen en belangrijkste kengetallen

Jaarverslag voldoet aan eisen BBV

Kwaliteit paragrafen

In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan de eisen die het BBV hieraan stelt.

De paragrafen in de jaarstukken voldoen aan de gestelde eisen en geven een nadere toelichting over het door gemeente Tytsjerksteradiel gevoerde beleid.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Verenigbaarheid jaarrekening en jaarverslag

Informatiewaarde

Wij zijn verplicht vast te stellen of wij op grond van de tijdens de controle verkregen informatie onjuistheden of tegenstrijdigheden hebben geconstateerd tussen de jaarrekening en het jaarverslag die gebruikers van de jaarstukken zouden kunnen beïnvloeden. Dit is naar onze mening niet het geval.

We hebben de informatiewaarde van uw jaarstukken gebaseerd op de inzichtelijkheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses vanuit het perspectief van de gemeenteraad. Naar onze mening geven de in de jaarstukken opgenomen toelichtingen het benodigde inzicht.

Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Solvabiliteit

Netto schuldquote 7

49,5

6

49

5

3 2 1

48

3

47,5

2

47

1

Tytsjerksteradiel

Tytsjerksteradiel

661077150/SH/1244

Externe ontwikkelingen

6

Externe ontwikkelingen

4

Bijlagen

2

0 2022 2023 2024

2023

Interne beheersing & automatisering

4

2024

2022

Interne beheersing automatisering

10 8

46,5

0

Weerstandsratio

5

48,5

4

Structurele exploitatieruimte

Analyse vermogen en resultaat

Bijlagen

0 2022

2023

2024

Tytsjerksteradiel

2022

2023

2024

Tytsjerksteradiel

Jaarverslag – Toelichting kengetallen Relatie tussen kengetallen

Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden verkregen van de financiële positie van uw gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van uw financiële positie. De analyse van de weerstandsratio en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol is vastgesteld of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Weerstandsvermogen

Ten einde een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente dienen naast het eigen vermogen ook de risico’s, zoals opgenomen in de risicoparagraaf, te worden betrokken. In de jaarrekening zijn de risico’s weergegeven in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing. De risico’s zijn geactualiseerd zodat een actueel inzicht bestaat in de risico’s. In de jaarrekening 2024 is de actuele stand van zaken ten aanzien van de risico’s opgenomen en laat zich als volgt samenvatten: Onderdeel Weerstandscapaciteit (algemene reserve na verwerking resultaat) Risico’s maximale omvang (financieel vertaald kans * impact) Weerstandsratio

2023

2024

€ 39.804.000

€ 46.128.000

€ 5.590.000 7,12

€ 5.130.000 8,99

Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Wij zijn van mening dat de integrale risicobenadering en de financiële vertaling van de verwachte risico’s in 2024 op een adequate wijze heeft plaatsgevonden. Op basis van de weerstandratio kan de weerstandcapaciteit van de gemeente Tytsjerksteradiel als ‘uitstekend’ worden aangemerkt. Solvabiliteit

Samenvatting

De totale vermogenspositie wordt onder andere tot uitdrukking gebracht door middel van het solvabiliteitspercentage. Dit percentage wordt bepaald door het eigen vermogen te delen door het balanstotaal. Ultimo 2024 bedraagt dit solvabiliteitspercentage 49,3% (2023: 47,7%). Hoewel de minimale norm van 20% van de VNG en de provincie Fryslân wordt gehaald, wordt pas bij een solvabiliteit van 50% gesproken van een ‘voldoende’.

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing automatisering

Interne beheersing & automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

De netto schuldquote bedraagt 6,1% (2023: 0,3%). Deze ratio geeft aan in hoeverre de schulden zich verhouden tot de jaarlijkse baten. De netto schuldquote is in 2024 afgenomen ten opzichte van 2023. Wij stellen vast dat wordt voldaan aan de gehanteerde norm van < 90% van de VNG en de provincie Fryslân en daarmee als een laag risico wordt onderkend.

Voor een nadere toelichting verwijzen wij u naar het hoofdstuk financiële kengetallen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de jaarstukken.

661077150/SH/1244

Bijlagen

Jaarverslag – Voorspellend vermogen Resultaat versus gewijzigde begroting

€ 12.000.000 € 10.000.000

Inleiding

€ 8.000.000

Inleiding

€ 6.000.000 Samenvatting

€ 4.000.000

Samenvatting

€ 2.000.000 Kernpunten van de controle

€0 2022

2023

Kernpunten van de controle

2024 Rechtmatigheids-verantwoording

Jaarrekening Analyse

Begroting

De grafiek hierboven laat het verschil tussen het begrote- en gerealiseerde saldo van baten en lasten over de afgelopen drie jaren zien. Hierbij valt op dat de realisatie in 2024 per saldo € 744.000 nadeliger is uitgevallen dan was begroot (na wijzigingen).

De belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de gewijzigde begroting zijn door het college nader toegelicht vanaf pagina 11 van de jaarstukken. De belangrijkste afwijkingen betreffen: • Hogere bijdrage aan de werkmaatschappij € 634.000 (nadeel). • Actualisatie APPA voorziening (daling rekenrente) (€ 473.000 (nadeel). • Oekraïnegelden € 632.000 (voordeel).

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing automatisering

Interne beheersing & automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen

Conclusie financiële positie

De gemeente Tytsjerksteradiel beschikt over een ruim voldoende financiële positie en is derhalve in staat om toekomstige tegenvallers, zoals nu onderkend in de risicoparagraaf op geld en op kans van het vóórkomen, op te vangen. Uit het meerjarenbeeld in de begroting 2026-2028 blijkt dat de gemeente Tytsjerksteradiel voor de jaren na 2025 nadelige begrotingssaldi verwacht, mede als gevolg van de ontwikkelingen in het gemeentefonds. Het kabinet heeft enkele maatregelen aangekondigd, echter dit betreft veelal incidentele middelen. Wij adviseren u om de ontwikkelingen vanuit het Rijk en de verwachte ontwikkeling van de begrotingssaldi nauwgezet te blijven volgen.

661077150/SH/1244

Bijlagen

Bijlagen

5. Interne beheersing & automatisering

Samenvatting interne beheersing en automatisering Samenvatting bevindingen managementletter 2024

Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2024 hebben wij in het najaar van 2024 de tussentijdse (interim) controle uitgevoerd. Deze interim-controle is primair gericht op de bedrijfsvoering binnen de gemeente Tytsjerksteradiel en met name gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing (AO/IB), voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. Onze bevindingen, voortvloeiend uit de interim-controle, zijn vastgelegd in onze managementletter d.d. 26 november 2024. Uit onze interim-controle blijkt dat de gemeente Tytsjerksteradiel haar zaken beheersmatig voldoende op orde heeft, voor zover wij dat beoordelen in het licht van de jaarrekeningcontrole, zie hiervoor ook de onderstaand tabel met onze procesmonitor. Ons beeld is dat de administratieve organisatie en interne beheersing (de controles binnen de processen, gecombineerd met de verbijzonderde interne controles) van de gemeente voldoet aan de daaraan te stellen eisen. Voor onze specifieke bevindingen en overige aanbevelingen (verbeterpunten) verwijzen wij u naar de genoemde managementletter. Opgemerkt wordt, dat als gevolg van de ontvlechting, er per 1 januari 2025 een nieuwe ambtelijke organisatie is gevormd waarin de werkprocessen opnieuw zijn ingericht.

Bij de interim-controle 2025 zullen wij de actuele stand van zaken in kaart brengen.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing automatisering

Interne beheersing & automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

661077150/SH/1244

Samenvatting interne beheersing en automatisering Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen, die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Op grond van artikel 393 lid 4, Titel 9 Boek 2 BW rapporteren wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat wij ons hier specifiek richten op de aspecten van de geautomatiseerde gegevensverwerking die van belang zijn voor de financiële verslaglegging. Wij geven geen oordeel over de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking van de gemeente als geheel.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Wij zijn van mening dat voldoende maatregelen zijn getroffen om de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking en informatievoorziening te waarborgen.

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing automatisering

Interne beheersing & automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen Bijlagen

Bijlagen

661077150/SH/1244

6. Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen (1/4) Aanpassing BADO en BBV

Op 21 maart jl. zijn eindelijk de beoogde aanpassingen in het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO) en Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) vastgesteld. Daarbij zijn ook het Waterschapsbesluit en het Besluit financiële verhouding 2001 aangepast. Met dit besluit is de onderliggende wetgeving met betrekking tot de rechtmatigheidsverantwoording, die sinds boekjaar 2023 op grond van de Gemeentewet al verplicht was, met ingang van boekjaar 2025 formeel ingebed in de onderliggende wet- en regelgeving. Daarnaast bevat de herziening van het BADO ook een aantal aanpassingen die betrekking hebben op de controle van de boekjaren 2025 en verder. Uw gemeenteraad stelt in het controleprotocol de maximale goedkeuringstolerantie voor de getrouwheidscontrole van de jaarrekening door de accountant vast. Tot op heden mocht de goedkeuringstolerantie voor de jaarrekening maximaal 1% van de totale lasten (inclusief dotaties aan reserves) en voor onzekerheden 3% van de totale lasten (inclusief dotaties aan reserves) bedragen. Met ingang van het boekjaar 2025 zijn er de volgende veranderingen: • De afzonderlijke weging voor fouten en onzekerheden door de accountant komt te vervallen. De goedkeuringstolerantie geldt voor alle geconstateerde afwijkingen gezamenlijk.

• De grondslag waarop de goedkeuringstolerantie wordt gebaseerd betreft de totale lasten exclusief dotaties aan reserves, waar dit tot voorheen op de totale lasten inclusief dotaties aan reserves werd gebaseerd. • De maximaal toegestane goedkeuringstolerantie stijgt van 1% van de grondslag naar 2% van de grondslag. • De verantwoordingsgrens voor de rechtmatigheidsverantwoording mag maximaal 2% van de grondslag bedragen, waar dit tot en met boekjaar 2024 nog 3% van de grondslag mocht zijn. Wij merken hierbij op dat de gemeente Tytsjerksteradiel momenteel een verantwoordingsgrens van 1% van de grondslag hanteert. Binnen de nieuwe voorschriften blijft dit toegestaan, echter dient de grondslag wel exclusief dotaties aan reserves te worden berekend.

Inleiding

Inleiding Samenvatting

Samenvatting Kernpunten van de controle

Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Analyse vermogen en resultaat

Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing automatisering

Interne beheersing & automatisering Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen

Wij adviseren u om de wijzigingen in het BADO in overweging te nemen bij het bepalen van de goedkeuringstolerantie voor de accountantscontrole en de verantwoordingsgrens voor de rechtmatigheidsverantwoording zoals die in het controleprotocol voor de jaarrekening 2025 worden vastgesteld. Tevens adviseren wij u om de wijzigen te betrekken in de financiële verordening die in 2025 zal worden geactualiseerd. Graag gaan wij hierover met uw accountantscommissie in gesprek.

661077150/SH/1244

Bijlagen

Bijlagen

Externe ontwikkelingen (2/4) Cyberbeveiligingswet (NIS2) en BIO2