Bijlage 3 - Vraag- en antwoordlijst.pdf

Duurzaamheidsagenda Algemeen Wat staat er in de Duurzaamheidsagenda? De duurzaamheidsagenda van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel bevat verschillende projecten binnen de thema’s energietransitie, biodiversiteit, circulaire economie, klimaatbestendigheid en duurzame mobiliteit. Ook wordt ingegaan op de eigen organisaties en maatschappelijk vastgoed in relatie tot duurzaamheid. Wat kan ik zelf doen aan duurzaamheid? Met verschillende praktische stappen kunt u al veel bereiken. U kunt bijvoorbeeld energie besparen door energiezuinige apparatuur te gebruiken of uw huis te isoleren. Zelf groene stroom opwekken kan met zonnepanelen op uw dak. Door bewust te kopen en afval in de juiste bak te doen of naar de milieustraat van de gemeente te brengen, gaat u zorgvuldig om met grondstoffen. Door minder vlees te eten voorkomt u de uitstoot van CO2 en stikstof. Zie voor meer praktische tips de website van Milieucentraal: www.milieucentraal.nl. Waar kan ik meer informatie krijgen? Algemene informatie en tips over duurzaamheid vindt u op de website van Milieucentraal: www.milieucentraal.nl. Over het beleid van de gemeenten kunt u terecht op de websites van de gemeenten. Op het gemeentelijk energieloket vindt u meer informatie over het verduurzamen van uw woning: https://energieloket.net/.

Energietransitie Wat is de ambitie van gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel op het gebied van duurzame energie? De gemeente Achtkarspelen wil uiterlijk in 2050 energieneutraal zijn. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft de ambitie om dit al in 2040 te zijn. Dit betekent dat in de toekomst binnen de gemeenten net zo veel energie duurzaam wordt opgewekt als dat er wordt verbruikt. Daarnaast worden op termijn alle gebouwen in de gemeenten aardgasvrij. Dat betekent dat er voor het verwarmen van woningen en gebouwen, voor het koken en voor het maken van warm water geen aardgas meer wordt gebruikt, maar dat hiervoor duurzame alternatieven worden ingezet. Waarom willen de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel energieneutraal worden? Nederland heeft met het ondertekenen van het Klimaatakkoord van Parijs beloofd de uitstoot van CO2 te reduceren om de temperatuurstijging ruim onder de twee graden te houden. We hebben in Nederland in het Klimaatakkoord afspraken gemaakt om in 2050 bijna CO2-neutraal (geen uitstoot van broeikasgassen) te zijn. Om deze doelstellingen te bereiken, moeten we op een duurzame manier energie gaan opwekken. Door energieneutraal te worden, dragen de gemeenten bij aan deze landelijke doelstellingen.

Wat is energieneutraal? Energieneutraal is een situatie waarbij over een jaar gemeten het energiegebruik van een gebouwd object (of wijk-buurt-dorp-kunstwerk e.d.) ten hoogste nul is: er wordt niet meer energie uit het aardgas- en elektriciteitsnet betrokken dan er vanuit duurzame bronnen aan wordt toegeleverd. Het 2/9

gaat dus om het gebruik van duurzame energie. Voor het gebied van de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel wordt de volgende afbakening van deze definitie gehanteerd: - Een fossiel energieverbruik van ten hoogste nul omdat er niet méér energie uit het openbare net wordt gebruikt, dan de duurzame energie die wordt opgewekt uit duurzame bronnen - De duurzame opwek vindt plaats binnen de gemeentegrenzen - Over een jaar gemeten In grote lijnen levert ‘energieneutraal in 2040’ en ‘energieneutraal in 2050’ hetzelfde eindbeeld van de energievoorziening op. Er is ongeveer hetzelfde aantal windturbines, zonnepanelen en aardgasvrije woningen nodig. Het grootste verschil zit dus in het tempo waarin de projecten gestart en opgeleverd zouden moeten worden. Voor 2040 is er 20 jaar, voor 2050 30 jaar om alle projecten te realiseren. Wat is de energiemix die is opgesteld voor de gemeenten? Voor beide gemeenten is een eerste inzicht in de energiebehoefte beschikbaar gemaakt. Dit inzicht dient als nulmeting en geeft daarnaast een ‘praatplaat’ weer ten aanzien van het toekomstige energieverbruik. De praatplaat dient gezien te worden als aanleiding om het gesprek over de energietransitie te starten binnen de gemeenten.

Wat is de Regionale Energiestrategie (RES)? In het nationale Klimaatakkoord is opgenomen dat de Rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen zogeheten regionale energiestrategieën (RES) uitwerken. Nederland is opgedeeld in 30 verschillende RES-regio’s. De RES is een instrument om in samenwerking met regionale partijen en met maatschappelijke betrokkenheid, te komen tot regionale keuzes voor de opwekking van grootschalige duurzame elektriciteit (zon- en windenergie). Alle Friese gemeenten vormen met Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân één van de 30 RES-regio’s. Voor meer informatie over de RES, kunt u terecht op de website: www.resfryslan.frl. Hoeveel stroom produceert een windturbine? En hoeveel stoom produceert een zonnepark? Hoeveel stroom een windturbine precies produceert hangt erg af van hoe groot hij is. Een windturbine die de laatste jaren veel wordt gebruikt in Nederland heeft een vermogen van ongeveer 3 Megawatt (MW). Deze turbines hebben een rotordiameter van ongeveer 115 meter en een masthoogte van ongeveer 100 meter. Per jaar kan met dit type windturbine genoeg stroom worden geproduceerd voor meer dan 2.000 huishoudens. Ook voor een zonnepark hangt het erg af van hoe groot het park is. De Sinnegreide bij Buitenpost is 12 hectare groot en produceert groene stroom voor ongeveer 3.800 huishoudens.

Is het elektriciteitsnetwerk wel geschikt voor veel windturbines en zonnepanelen? Het huidige elektriciteitsnet is niet ontworpen voor grote hoeveelheden duurzame elektriciteit. Het zal daarom moeten worden aangepast aan de toekomstige situatie. Sommige ondernemers in de gemeente merken dat al doordat er bijvoorbeeld onvoldoende transportcapaciteit is voor hun zonnepanelen. De netbeheerder Liander werkt aan het aanpassen van het elektriciteitsnet. Liander is ook nauw betrokken bij het opstellen van de Regionale Energiestrategie, zodat het netwerk op tijd kan worden aangepast. Als we op alle daken zonnepanelen plaatsen, zijn de windturbines en zonneparken dan nog wel nodig? We willen op termijn dat op alle daken in de gemeenten die daarvoor geschikt zijn zonnepanelen zijn geplaatst. Naar schatting zijn dat in Achtkarspelen bijna 190.000 panelen en in Tytsjerksteradiel ruim 200.000. Dat zijn genoeg zonnepanelen om bijna 20% van het energiegebruik in 2050 op te wekken. 3/9

Zonnepanelen op alle daken zijn dus erg belangrijk, maar met alleen zonnepanelen op daken wekken we niet genoeg energie op om energieneutraal te worden. Op het gemeentelijk energieloket vindt u meer informatie over het plaatsen van zonnepanelen op uw woning: https://energieloket.net/.

Circulaire economie Wat is een circulaire economie? In een circulaire economie (of kringloopeconomie) bestaat afval niet. In een circulaire economie blijven grondstoffen in kringlopen bestaan en daardoor beschikbaar. In een circulaire economie is afval dus een waardevolle grondstof. Op deze manier creëren we een duurzaam economisch systeem in harmonie met de natuur. Daarom is circulaire economie een thema in de coalitieakkoorden van beide gemeenten. Is een circulaire economie beter dan een gewone economie? Een circulaire economie is beter voor het milieu dan een gewone economie. Maar wist u dat een circulaire economie ook beter is voor de werkgelegenheid en voor de leveringszekerheid van producten? Lokaal geproduceerde producten zorgen voor lokale werkgelegenheid. Door lokaal en duurzaam te produceren is de lokale economie minder afhankelijk van levering van grondstoffen van ver weg. Werken aan een circulaire economie bevordert ook innovatie waardoor de lokale economie concurrerender wordt1. Wat is een grondstoffenbeleidsplan? In een grondstoffenbeleidsplan leggen gemeenten vast welke maatregelen ze nemen om samen met de inwoners te zorgen voor vermindering en hergebruik van huishoudelijk afval. Denk bijvoorbeeld aan manieren om het nog makkelijker te maken om het afval gescheiden aan te bieden en hoe vaak de Sortibak (grijze container) wordt geleegd.

De gemeente Tytsjerksteradiel heeft een grondstoffenbeleidsplan. Meer informatie over het grondstoffenbeleidsplan van Tytsjerksteradiel vindt u op www.t-diel.nl/afval. Hoe kan ik zelf bijdragen aan een circulaire economie? U kunt zelf veel doen om bij te dragen aan een circulaire economie. Door bewuste keuzes te maken bij uw inkopen bijvoorbeeld. Voorkom het weggooien van verpakkingen door producten in statiegeldverpakkingen te kopen en zelf uw boodschappentas van huis mee te nemen. Door uw afval zo veel mogelijk gescheiden in te leveren (door het in de juiste afvalbak te gooien of naar de milieustraat van de gemeente te brengen) kan het weer als grondstof worden gebruikt. Wees zuinig op uw spullen en koop spullen die lang meegaan. Producten die na gebruik gemakkelijk hergebruikt of gerecycled kunnen worden belasten het milieu vaak minder dan wegwerpproducten. Op de website van Milieucentraal treft u meer voorbeelden hoe u kunt bijdragen aan een circulaire economie: https://www.milieucentraal.nl/media/4520/factsheet-circulaire-economie.pdf. Heeft u verbouwplannen? Let er dan op dat u materialen kiest die hergebruikt zijn, of die gemakkelijk hergebruikt kunnen worden.

1

Zie bijvoorbeeld de website van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) over de voordelen van een circulaire economie: https://themasites.pbl.nl/o/circulaire-economie/ 4/9

Biodiversiteit Wat is biodiversiteit? Biodiversiteit hoort bij een gezonde leefomgeving cultuurlandschap en is daarom een van de thema’s van de Duurzaamheidsagenda. Biodiversiteit is een term die we gebruiken om de soortenrijkdom van de planten en dieren te beschrijven. Hoe meer verschillende soorten (denk aan planten, dieren, microorganismen), des te hoger de biodiversiteit. Biodiversiteit is zeer belangrijk voor de woon- en leefomgeving. Zo zijn bijvoorbeeld onze landbouwgewassen afhankelijk van bestuivende insecten en de bodemvruchtbaarheid is afhankelijk van een gezond bodemleven. Waarom is biodiversiteit belangrijk voor Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel? Onze landbouwgewassen zijn afhankelijk van bestuivende insecten en de bodemvruchtbaarheid is afhankelijk van een gezond bodemleven. Planten zorgen voor zuurstof en voedsel. Gezonde ecosystemen zorgen voor de afbraak van dode dieren en planten en dragen bij aan de waterkwaliteit. Afbraak van overtollige voedingsstoffen (nitraat, fosfaat) en organisch materiaal (bijvoorbeeld bladval in de herfst) gebeurt bijvoorbeeld door het water- en bodemleven. Een gezond ecosysteem met een hoge biodiversiteit is beter bestand tegen plagen en ziekten. Dat gaat niet alleen op voor de landbouw, maar denk bijvoorbeeld ook aan de eikenprocessierups of buxusmot. Ook draagt biodiversiteit bij aan een mooie levendige leefomgeving.

Kan ik zelf bijdragen aan een betere biodiversiteit? U kunt zelf ook veel doen om de biodiversiteit in en om uw huis te bevorderen. U kunt uw tuin dusdanig inrichten zodat deze geschikt is voor vogels, bijen vlinders etc. U kunt daarbij denken aan struiken met bessen, bloeiende planten, nestkastjes, insectenhotels en kiezen voor minder tegels. Gebruik het liefst biologische zaden en planten die niet zijn behandeld met gif. Als u daarbij ook nog kruiden (voor de thee of voor in de keuken) kiest en soorten die vruchten dragen heeft u er dubbel plezier van. Een gezonde bodem houdt voedingstoffen en water beter vast. Daardoor groeien de planten beter. U houdt de bodem gezond door compost of mest te gebruiken in plaats van kunstmest. Zie voor meer tips om de biodiversiteit te beschermen de website van Milieucentraal: www.milieucentraal.nl. U kunt de biodiversiteit elders op de wereld helpen beschermen door biologische voedingsmiddelen te kopen.

Klimaatbestendigheid Wat is klimaatbestendigheid? Ons klimaat verandert. Dit betekent dat we mogelijk te maken krijgen met warmere en drogere zomers, hevigere regenbuien en wateroverlast. Door hiermee rekening te houden bij het inrichten van de gemeenten, bereiden we ons voor op deze veranderingen en beperken we de overlast. Zo verbeteren we de klimaatbestendigheid. Waarom is klimaatbestendigheid belangrijk? Het is belangrijk om aan klimaatbestendigheid te werken om in de toekomst overlast (op het gebied van water, droogte en hitte) te voorkomen. Wat merk ik van het beleid van de gemeenten? Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel werken aan een klimaatbestendige openbare ruimte. Bij alle beleidsvelden houden we rekening met klimaatbestendigheid. Bijvoorbeeld wanneer de openbare

5/9

ruimte word heringericht en bij vergunningverlening. Zo werken we onder andere aan een gescheiden rioolstelsel zodat het regenwater apart van het afvalwater kan worden afgevoerd. Wat kan ik zelf doen aan klimaatbestendigheid? U kunt in en om het huis veel doen aan klimaatbestendigheid. Heeft u een tuin? Richt die dan zo in dat het water na een flinke bui goed in de grond kan trekken. Dit betekent niet te veel tegels en straatstenen. Door een regenton te plaatsen bespaart u water en voorkomt u dat na een regenbui het water niet weg kan stromen. Bomen in de tuin zorgen voor natuurlijke koeling. Zie voor meer tips de website van Operatie Steenbreek: https://steenbreek.nl/.

Mobiliteit Waarom is duurzame mobiliteit belangrijk? Mobiliteit en vervoer zorgen voor een groot deel van de CO 2-uitstoot binnen onze gemeenten. Daarnaast zorgen auto’s en vrachtwagens voor uitstoot van fijnstof en stikstof. Door het vervoer in de gemeenten te verduurzamen verlagen we dus de vervuilende uitstoot en verbeteren we de luchtkwaliteit. Hoe lang kan ik nog rijden op benzine? Voorlopig kunt u nog blijven rijden op benzine, diesel of LPG. De overheid zal de komende jaren het gebruik van elektrisch vervoer wel stimuleren. Bijvoorbeeld door voorlichting en door te zorgen voor voldoende openbare laadpalen. Volgens de landelijke doelstelling mogen er vanaf 2030 geen nieuwe auto’s verkocht worden die CO2 uitstoten. Ik wil elektrisch gaan rijden, wanneer krijg ik een laadpaal in de straat? Inwoners die elektrisch (gaan) rijden en niet op hun eigen erf kunnen parkeren, kunnen een openbare laadpaal voor de elektrische auto aanvragen via https://openbaarladen.nl/. Omdat we streven naar een optimaal gebruik van de openbare ruimte én een optimale locatie van de laadpaal, kan het zijn dat de laadpaal in de nabije omgeving wordt geplaatst. Beheerder Allego zoekt samen met ons naar een geschikte plek, het liefst binnen 200 meter, maar maximaal 400 meter van uw woning.

Warmtevisie Waarom aardgasvrij? Nederland heeft met het ondertekenen van het Klimaatakkoord van Parijs beloofd de uitstoot van CO 2 te reduceren om de temperatuurstijging ruim onder de twee graden te houden. Ook is in Nederland wegens bodemdaling en schade aan gebouwen besloten de winning van aardgas in Groningen de komende jaren af te bouwen. We hebben in Nederland in het Klimaatakkoord afspraken gemaakt om in 2050 bijna CO2-neutraal (geen uitstoot van broeikasgassen) te zijn. We stoppen daarom gefaseerd met het gebruik van aardgas omdat dit een fossiele brandstof is die bijdraagt aan klimaatverandering. Dat doen we door energiebesparingen en door het stimuleren van duurzaam opgewekte elektriciteit en duurzame warmte. Wanneer zijn Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel aardgasvrij? Alle gemeenten in Nederland moeten voor 2050 aardgasvrij zijn. De gemeente Tytsjerksteradiel wil in 2040 energieneutraal zijn, de gemeente Achtkarspelen heeft dit doel in 2050. Dat betekent dat alle energie die binnen de gemeenten wordt gebruikt, duurzaam en lokaal wordt opgewekt. Dit betekent dus ook dat we stoppen met het verbruik van aardgas.

6/9

Wat betekent aardgasvrij? Bijna 95 procent van de 7,7 miljoen huishoudens in Nederland gebruikt aardgas voor verwarming, warm water en om op te koken2. Bijna iedereen krijgt dus te maken met de transitie naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. Het betekent dat er niet meer op aardgas, maar elektrisch gekookt zal worden en dat woningen op een andere manier moeten worden verwarmd. Aardgas is toch juist een schone brandstof? Aardgas wordt van de fossiele brandstoffen als schoonste aangemerkt. Het heeft de minste CO2uitstoot van de fossiele brandstoffen, maar het is geen duurzame brandstof. In de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel samen wordt gemiddeld per jaar 80 miljoen m3 aardgas gebruikt3. Een groot deel hiervan wordt gebruikt voor de verwarming van woningen. Wat is een warmtevisie? Elke gemeente moet uiterlijk in 2021 een warmtevisie hebben vastgesteld. In de warmtevisie wordt het tijdpad weergegeven waarin dorpen en buurten aardgasvrij worden, en per dorp of buurt wordt tevens een voorkeursrichting aangegeven voor de toekomstige aardgasvrije infrastructuur. De gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel hebben de afgelopen maanden samen met belangrijke betrokken partijen, zoals de netbeheerder en de woningcorporaties, gewerkt aan deze eerste stap richting aardgasvrije gemeenten. In de warmtevisie is de opgave in beeld gebracht.

Ook geeft de warmtevisie aan hoe we deze opgave in samenwerking met inwoners, bedrijven en andere organisaties (zoals woningcorporaties, netbeheerders en buurtinitiatieven) willen aanpakken. De warmtevisie wordt vastgesteld door de gemeenteraden en wordt minimaal eens in de vijf jaar herijkt. Welke alternatieven voor aardgas zijn er? We onderscheiden op dit moment drie alternatieven voor het verwarmen zonder aardgas: - Volledig elektrische oplossingen (zoals bijvoorbeeld een warmtepomp) - Warmtenetten (waarbij meerdere woningen op een (klein) collectief systeem worden aangesloten. Een centrale installatie wekt de warmte op en het warme water stroomt vervolgens via ondergrondse leidingen naar de gebouwen) - Hernieuwbaar gas (zoals groen gas of groene waterstof) Welk alternatief het best toepasbaar is, wordt op dorps- een buurtniveau bekeken. Dit is onder andere afhankelijk van de kenmerken van de gebouwen. Waarmee willen de gemeenten de warmtetransitie starten? In de warmtevisie wordt beschreven hoe we willen starten. We gaan een brede aanpak voor beide gemeenten ontwikkelen waarmee we vooral inzetten op het besparen van energie. Dat helpt alle inwoners die willen weten hoe ze zelf al aan de slag kunnen gaan.

Daarnaast zijn er een zestal kansrijke buurten en dorpen aangeduid waarvoor onderzocht zal gaan worden of hier op korte termijn gestart kan worden met de warmtetransitie, of wanneer men al gestart is, hoe het uitgebreid kan worden. Deze zes kansrijke startgebieden zijn Garyp, Ryptsjerk, Harkema, de zuidelijke buurten in Buitenpost, het centrum van Surhuisterveen en bedrijventerrein Sumar. De mogelijke aanpak verschilt per kansrijk startgebied. Wat betekent het wanneer een gebied als kansrijk startgebied aangeduid is? Wanneer een gebied bestempeld is als kansrijk, wil dat niet zeggen dat het gebied morgen aardgasvrij is. In tegendeel: de warmtetransitie is een stapsgewijs proces en we willen geen overhaaste 2

Zie bijvoorbeeld Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), Samen aan de slag met aardgasvrij, 3 Bron: RWS Klimaatmonitor. Geraadpleegd in juni 2020. 7/9

beslissingen nemen. In de gebieden die in de warmtevisie aangeduid zijn als kansrijk startgebied gaan we de eerste stappen zetten om tot een plan voor het gebied te komen. Bijvoorbeeld door het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek naar een duurzame warmtebron. Of een verdieping op de verschillende planningen in het gebied en voor de gebouwen. Daarbij richten we ons op het betrekken en informeren van inwoners, bijvoorbeeld voor een besparingsaanpak en/of de mogelijkheden voor een warmtepomp. En over de te nemen stappen op basis van vrijwilligheid. Wat gebeurt er in de rest van de gemeenten? Het kan zijn dat uw dorp of buurt nog niet in de eerste planvorming van de kansrijke startgebieden wordt genoemd. Toch kunt u al zelf stappen zetten. Om de warmtetransitie een stap verder te brengen, is minder energiegebruik binnen de gemeenten essentieel. Alle natuurlijke momenten van onderhoud, verbouwing en verhuizing kunnen hiervoor worden benut, zodat de kosten zo laag mogelijk kunnen blijven. Hoe meer er geïsoleerd moet worden voordat een aardgasvrije technologie kan worden toegepast in een woning, hoe langer het over het algemeen zal duren voordat de woning aardgasvrij kan zijn. In de gebieden die nog niet als kansrijk startgebied zijn aangeduid, hoeft dus niet stilgezeten te worden.

Er kan op vrijwel iedere plek al gestart worden met de voorbereidingen voor een aardgasvrije toekomst. Het gemeentelijk Energieloket kan u verder informeren over de mogelijkheden. Website: https://energieloket.net/. Met de brede aanpak voor beide gemeenten zetten we in op besparing van aardgas door onder andere isolatie. Kan ik zelf kiezen voor een alternatief voor aardgas of wordt er gekozen voor mijn dorp of buurt? Gemeenten gaan samen met inwoners op zoek naar de beste aardgasvrije alternatieven voor dorpen en buurten. Een overstap naar een alternatief voor het aardgas gebeurt op basis van vrijwilligheid. Alleen in het geval van nieuwbouw wordt er nu al niet standaard een nieuwe gasaansluiting aangelegd. De gemeenten maken ook afspraken met energiecoöperaties, netbeheerders, woningcorporaties en initiatieven vanuit een buurt omdat niet overal tegelijkertijd gewerkt kan worden en de aanpassingen meestal niet alleen in de woning, maar ook in de energie-infrastructuur nodig zijn. Wat kan ik nu al doen in mijn huis om het aardgasvrij te maken? Als u op gas kookt, moet dat op termijn worden vervangen door een elektrische oplossing zoals koken op inductie of keramisch. In de meeste gevallen moet daarvoor een extra groep in de meterkast worden aangelegd. En daarnaast zijn isolatiemaatregelen bijna altijd nodig. Het kan dus nooit kwaad om daar al mee te beginnen.

Hier kunt u bijvoorbeeld ook rekening mee houden bij een verbouwing of bij het kopen van een nieuwe keuken. Andere aanpassingen worden meer inzichtelijk op het moment dat er voor de buurt of het dorp verdere plannen worden gemaakt. Daar worden inwoners nadrukkelijk bij betrokken. Mijn CV-ketel is aan vervanging toe. Wat moet ik doen? U kunt dit moment gebruiken om voor een duurzaam alternatief te kiezen. Het gemeentelijk Energieloket kan u verder informeren over de mogelijkheden. Website: https://energieloket.net/. Wie gaat het aardgasvrij maken van mijn woning betalen? We snappen dat het aardgasvrij maken van uw woning financiële gevolgen heeft. De kosten kunnen enorm verschillen van woning tot woning of van gebouw tot gebouw. In het nationale Klimaatakkoord is aangegeven dat de energietransitie zoveel mogelijk woonlastenneutraal moet zijn. Indien voor een woning blijkt dat de kosten op dit moment niet uit kunnen, is deze woning voorlopig nog niet aan de beurt, of moet er worden gezocht naar aanvullende middelen. Via het gemeentelijk Energieloket kunt u informatie over financieringsmogelijkheden en subsidies verkrijgen. 8/9

Welke financiële middelen zijn er? Er is nog geen volledig antwoord op de financiering van de warmtetransitie. Maar er zijn wel financiële middelen beschikbaar waar u nu al gebruik van kunt maken, zoals subsidies, leningen en overige financiële instrumenten. Zo zijn er bijvoorbeeld subsidies voor energiebesparende maatregelen voor de woning, zonneboilers en warmtepompen. Ook bestaan er verschillende leningen voor de verduurzaming van uw huis. Daarnaast zijn er overige financiële instrumenten zoals collectieve inkoopacties en momenteel wordt de optie voor Gebouwgebonden financiering onderzocht. Meer weten? In paragraaf 3.2 van de warmtevisie vindt u meer informatie over de verschillende financieringsopties. Ook via het gemeentelijk Energieloket kunt u informatie over financieringsmogelijkheden en subsidies verkrijgen. Zijn er partijen die mij op weg kunnen helpen? Met vragen over het verduurzamen van uw huis kunt u altijd terecht bij het gemeentelijk Energieloket. Dit is een onafhankelijke organisatie die u advies en tips kan geven. U kunt daarnaast ook contact opnemen met de lokale energiecoöperaties. Zij hebben ook veel kennis, ervaring en enthousiasme in huis. Een overzicht van de energiecoöperaties in de gemeenten vindt u op www.achtkarspelen.nl/aardgasvrij en www.t-diel.nl/zonderaardgas.

Zijn er al woningen van het aardgas af? Vanaf 1 juli 2018 is de wet gewijzigd: de plicht om nieuwbouwhuizen aan te sluiten op het aardgasnet is toen vervallen. Dit betekent dat de netbeheerders in principe geen nieuwbouwhuizen meer aansluiten op het aardgas. Er zijn daarnaast ook woningeigenaren die hun woning op eigen initiatief al aardgasvrij hebben gemaakt. Maar er zijn nog zoveel onzekerheden Op dit moment hebben we nog niet alle antwoorden. We willen ondanks de onzekerheden toch al van start met de planvorming. De warmtevisie biedt inzicht waar we dit de komende periode als eerste zullen doen omdat de omstandigheden op die plekken het beste zijn. Zo doen we ervaring op die we daarna ook in andere dorpen en buurten kunnen benutten. We nemen voldoende tijd om het proces te bepalen van wat het meest wenselijke alternatief en het tijdspad is voor een dorp of buurt. Ook voor het doorvoeren van de maatregelen nemen we voldoende tijd om iedereen voldoende gelegenheid te bieden om dit te kunnen doen. Wat gebeurt er met de gasleidingen die nu in de grond liggen? Wanneer we van het aardgas af zijn, zullen sommige gasleidingen overbodig worden. Volgens de huidige wetgeving mogen overbodige gasleidingen niet in de grond blijven liggen. Deze zullen dan verwijderd worden.

Hoe word ik geïnformeerd over de plannen in mijn wijk? Via de gemeentelijke websites, nieuwsbrieven, social media en/of post wordt u geïnformeerd over de plannen en ontwikkelingen in uw dorp of buurt. Ook zullen er te zijner tijd bijeenkomsten georganiseerd worden.

9/9