Bijlage 2 - Wrp Wettersoarch Tytsjerksteradiel 2026-2031 achtergronden

renovatie vrijverval riolering (levensduur verlengend onderhoud, o.a. relinen)

60 jaar

40 jaar

mechanische riolering - elektromechanische onderdelen (pompen, leidingwerk en schakelkasten)

20 jaar

15 jaar

mechanische riolering - bouwkundige onderdelen (putten)

60 jaar

40 jaar

verbeteringsmaatregelen (o.a. afkoppelen)

60 jaar

40 jaar

Activatie van de investeringen start in het jaar na oplevering van de investering (project). Wel wordt er rente berekend over de werkelijke uitgaven in het kalenderjaar. Voor 2026 wordt (net als in 2025) eenmalig geen rente toegerekend aan de kapitaallasten. Voor investeringen in 2027 én verder wordt wél rente doorbelast. De investeringskosten voor afval-, hemel- en grondwatervoorzieningen bij nieuwbouwprojecten komen ten laste van de grondexploitatie en vallen buiten dit Wrp. Kapitaallasten verleden Investeringen die in het verleden zijn gerealiseerd zijn geactiveerd en als kapitaallast ten laste van de begroting gebracht. Voor de jaarschijf 2026 bedragen de kapitaallasten uit het verleden circa € 593.700. Deze bouwen geleidelijk af tot een bedrag van circa € 7.300 in 2065. Vanaf 2066 is geen sprake meer van kapitaallasten uit het verleden. Stand voorziening en reserve Om schommelingen in de lasten op te vangen wordt gebruik gemaakt van een voorziening. Hiermee hoeft het tarief niet steeds aangepast te worden wanneer sprake is van een piek (of dal) in de uitgaven. Bij een positieve of negatieve stand wordt geen rente toegerekend aan de voorziening. De voorziening riolering had op 1-1-2025 een stand van € 1.983.394. Naar verwachting heeft deze op 1-1-2026 (bij het begin van de planperiode) een stand van circa € 1.764.000.

Voor de voorziening geldt een minimale ondergrens van € 1,0 miljoen over de planperiode én de daarop volgende planperiode 2032-2037.

4. Bedrijfsvoering Voor het efficiënt uitvoeren van de gemeentelijke watertaken levert lokale gebieds- en organisatiekennis op onderdelen een duidelijke meerwaarde op. Daarom worden zoveel mogelijk werkzaamheden in eigen beheer uitgevoerd. Op onderdelen waar specialistische kennis bij nodig is (bijvoorbeeld onderzoek naar het technisch functioneren of de voorbereiding van de complexe/grootschalige vervangings- en verbeteringsprojecten) wordt externe capaciteit ingeschakeld. Op dit moment worden de salariskosten van 8,50 fte (3,50 fte binnendienst en 5,0 fte buitendienst) doorbelast in de rioolheffing.

Pagina | 49

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

5. Heffingsgrondslag rioolheffing Alle panden in de gemeente betalen rioolheffing. De heffing bestaat uit 2 gedeelten: een eigenarenheffing en een gebruikersheffing. Ook gebruikers van panden die niet aangesloten zijn op het gemeentelijke rioolstelsel krijgen een aanslag rioolheffing (het basistarief). Naast de gebruikers van aangesloten panden, hebben ook de gebruikers van niet aangesloten panden een algemeen belang bij de afvoer van hemelwater en het grondwaterbeheer én dragen ze dus bij aan de kosten die de gemeente hiervoor maakt.

Rioolheffing 2026: Basistarief: € 54,60 Tarief aangesloten woning: - huurder eenpersoonshuishouden: € 99,00 - huurder meerpersoonshuishouden: € 117,00 - eigenaar/gebruiker eenpersoonshuishouden: € 156,60 - eigenaar/gebruiker meerpersoonshuishouden: € 174,60 Tarief aangesloten niet-woning: - bedrijven/instellingen: € 206,40

Inkomsten rioolheffing In 2026 wordt in totaal € 2,48 miljoen aan rioolheffing opgelegd. Toename heffingseenheden als gevolg van areaaluitbreiding Er wordt de komende planperiode geen rekening gehouden met een toename van de heffingseenheden. Daarentegen wordt ook geen rekening gehouden met stijging van de exploitatielasten als gevolg van areaalgroei. Digitaal kostendekkingsplan Het digitaal kostendekkingsplan bevat een uitgebreidere analyse van de benodigde middelen en ontwikkeling van de rioolheffing en –voorziening bij het uitvoeringsprogramma. Dit is een separaat model ondersteunend aan dit hoofdstuk.

11.2

Lastenontwikkeling Onderstaand figuur toont de lastenontwikkeling in de planperiode (inclusief doorkijk 2032-2037). In de planperiode 2026-2031 stijgen de jaarlijkse lasten van circa € 2,6 miljoen in 2026 naar circa € 3,0 miljoen in 2031. Dit is het gevolg van de investeringsopgave voor vervanging van riolen en gemalen én de verbeteringsmaatregelen. Ook na de periode stijgen de lasten geleidelijk tot circa € 3,5 miljoen in 2037. Dit is het gevolg van alsmaar meer uitgaven voor groot onderhoud en vervanging van de arealen die in de aanleggolf van de jaren ’70 van de vorige eeuw zijn aangelegd.

Figuur 11-1: lastenontwikkeling periode 2025-2037

Pagina | 50

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Op dit moment zijn de tarieven rioolheffing niet kostendekkend (92% in 2025); het tekort wordt opgevangen vanuit de voorziening. Deze heeft daarvoor op dit moment voldoende buffer; maar zonder tariefcorrectie wordt de komende jaren niet voldaan aan de ondergrens van de voorziening (minimaal € 1,0 miljoen). Daarom is het voorstel de komende jaren geleidelijk naar een kostendekkend tarief te groeien. Hiervoor is een jaarlijks index van 3,2% nodig, exclusief de jaarlijkse prijsindexatie van loon, materiaal en materiaal kosten conform CBS index. Onderstaande tabel toont een samenvatting van de ontwikkeling van de lasten, voorziening en dekkingsgraad bij de voorgestelde index. jaar

te dekken saldo [€ × € 1.000]

inkomsten rioolheffing [[€ × € 1.000]

stijging rioolheffing [%]

2025 2.606 2.376 0,0% 2026 2.616 2.481 3,2% 2027 2.725 2.557 3,2% 2028 2.718 2.637 3,2% 2029 2.799 2.720 3,2% 2030 2.863 2.806 3,2% 2031 3.019 2.894 3,2% 2032 3.066 2.986 3,2% 2033 3.151 3.080 3,2% 2034 3.237 3.177 3,2% 2035 3.274 3.259 2,7% 2036 3.341 3.344 2,7% 2037 3.460 3.431 2,7% Tabel 11-2: ontwikkeling lasten-voorziening + voorstel tariefontwikkeling

11.3

dekkingsgraad [%] 92% 95% 94% 97% 98% 98% 96% 98% 98% 98% 100% 101% 100%

eindsaldo voorziening [€ × € 1.000] 1.764 1.639 1.482 1.412 1.344 1.298 1.184 1.114 1.054 1.004 1.002 1.022 1.014

Impact herijkt ambitiescenario “klimaatrobuust” op de lastenontwikkeling In de beleidskeuzenotitie is de afzonderlijke impact van de diverse keuzemogelijkheden in de strategie/tactiek in beeld gebracht. In deze paragraaf brengen wij de totale impact van het herijkt ambitiescenario “klimaatrobuust” in beeld, in vergelijking met het doorzetten van de koers van het huidig vGRP. Daarbij gelden de volgende uitgangspunten:  Minderkosten binnen spoor 1. “Het nemen van extra (klimaatadaptieve)maatregelen in de openbare buitenruimte”: o Met ingang van 2026 een correctie van € 22.500 op het jaarlijks onderzoeksbudget (binnen het programma onderzoek & planvorming); o Vanaf 2030 20% reductie op budget reservering voor o.a. afkoppelen van verhard oppervlak (binnen het programma verbetering); o Het schrappen van de eenmalige actie "water race" in 2027 € 19.000 (binnen het programma onderzoek & planvorming);  Minderkosten binnen spoor 2. “Het betrekken en stimuleren van inwoners tot het treffen van klimaat robuuste maatregelen”: o Met ingang van 2026 een correctie van € 10.000 op het jaarlijks onderzoeksbudget (binnen het programma facilitair);

Pagina | 51

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Onderstaand figuur toont de impact van de “minderkosten”.

Figuur 11-2: lastenontwikkeling periode 2025-2037 – bij doorzetten huidig beleid

De impact op de jaarlijkse lasten in de planperiode 2026-2031 is beperkt. Bij het doorzetten van het huidig beleid bedragen deze in 2031 (einde planperiode) afgerond circa € 3,0 miljoen; circa € 40.000 lager in vergelijking tot het herijkt ambitiescenario. Maar in cumulatieve zin heeft dit (beperkte) verschil uiteindelijk wel impact; doordat de lasten jaarlijks structureel lager zijn wordt er minder onttrokken aan de voorziening en kan volstaan worden met een geringere stijging van de tarieven rioolheffing. In plaats van een jaarlijks index van circa 3,2% volstaat een jaarlijkse index van circa 2,7%, exclusief de jaarlijkse prijsindexatie van loon, materiaal en materiaal kosten conform CBS index.

Pagina | 52

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

12. Reacties en zienswijzen Het ontwerp Wrp is begin 2026 ter vrijgave voorgelegd aan het college. Na vrijgave heeft het ontwerp Wrp gedurende 6 weken ter inzage gelegen. Gelijktijdig is het ontwerp Wrp aan de raad voorgelegd; via de procedurele stap “wensen en bedenkingen” heeft de raad de mogelijkheid gekregen om mening, voorwaarden of bezwaren kenbaar te maken. In onderstaande tabel zijn de ontvangen zienswijzen, de beoordeling van de zienswijze en een toelichting op de (eventuele) aanpassing van het Wrp opgenomen. Zienswijze

Beoordeling van de zienswijze

Aanpassing Wrp

Ik begjin mei te sizzen dat dit programma der goed útsjocht.

-

-

Ik mis lykwols ien aspekt en dat giet oer de Bedriuwswissichheid. Wy, as boarger waarden koartlyn wiisd op de nedige maatregels as b.g. de stroom foar in langer skoft útfalt. Dit aspekt mis ik yn it programma. Wat binne de konsekwinsjes foar it ferfier fan it rioelwetter nei de wettersuverings? Ik wit wol dat as de stroom útfalt it leidingwetter mooglik ek útfalt en der minder oanfier is. Dochs sille mei in protte reinwetter oerstoarten neffens my foar in part ek pas fuksjoneare mei help fan gemalen. Kin soks oplost wurde troch it ynsetten agregaten? It liket my nedich om dit probleem mei te nimmen.

Yn it Wrp is oanjaan hoe't wy de bedriuwswissichheid boargje (fia reguliere ynspeksje, telemetry en ynset fan reservepompen). Hoe omgien wurdt yn gefal fan stroomsteuring is net omskreaun. Mei nei oanlieding fan dy sjenswize binne wy úteinset mei in risiko-analyze. Op basis fan'e risikoanalyze sil sjoen wurde hoe't wy it bêste ynfolling jaan kinne oan risikobehearsking.

Sjenswize is gjin oanlieding ta oanpassing fan it Wrp.

In het Wrp is aangeven hoe we de bedrijfszekerheid borgen (via reguliere inspectie, telemetrie en inzet van reservepompen). Hoe omgegaan wordt in geval van stroomstoring is niet omschreven. Mede naar aanleiding van deze zienswijze zijn we gestart met een risicoanalyse. Op basis van de risicoanalyse zal worden gekeken hoe wij het beste invulling kunnen geven aan risicobeheersing.

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.

It is miskien ek winsklik om Wetterskip Fryslân hjir op te wizen, want wat bart der as de wettersuverings net mear wurkje kinne?

By útfal fan in gemaal beskikt wetterskip Fryslân oer needpompen (mei diselaggregaat) dy't ynset wurde. By útfal op de suvering skeakelet wetterskip Fryslân in bedriuw yn dy't in needstream aggregaat pleatst.

Sjenswize is gjin oanlieding ta oanpassing fan it Wrp. Hoe't wetterskip Fryslân ynfolling jout oan risikobehearsking by stroomútfal is net wat fêstlein wurdt yn it Wrp fan Tytsjerksteradiel.

Bij uitval van een gemaal beschikt wetterskip Fryslân over noodpompen (met dieselaggregaat) die ingezet worden. Bij uitval op de zuivering schakelt wetterskip Fryslân een bedrijf in die een noodstroom aggregaat plaatst.

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.; hoe wetterskip Frylsân invulling geeft aan risicobeheersing bij stroomuitval is niet iets wat vastgelegd wordt in het Wrp van Tytsjerksteradiel.

Us foarsjenning is in saneamde egalisaasje foarsjenning. Dy is net bedoeld om te sparjen foar ynvestearings foar utwreiding fan it stelsel. It BBV (Besluit Begroting en Verantwoorden) jout dizze mooglikheid al, mar dan moat je ek

Sjenswize is gjin oanlieding ta oanpassing fan it Wrp.

Bewoner uit Hurdegaryp

Noch in oasre opmerking: By it bouryp meitsjen fan de boukavels wurdt oan’t no ta de kosten fan de rioelearing meinommen yn de grûnpriis. Soks is net gunstich foar dy grûnpriis. Ik ha hiel lang lyn pleitte om dy kapitaalslesten op te nimmen yn de gewoane begrutting. Dan wie it no ienfâldiger west om de kosten net as ekstra kapitaallest op

Pagina | 53

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04 Zienswijze

te nimmen. In bykommend foardiel wie dus west dat de grûnpriis flink leger útfallen wie. Mar ja, it leit der no sa hinne en kin nei mear feroare wurde.

Beoordeling van de zienswijze

Aanpassing Wrp

in sparfoarsjenning iepenje en dy ha wy bewust net. Doel fan grûnekplotaasje is om foar de ried goed ynsjoch te krijen wat in ûntwikkeling opsmyt of kostet, ynklusyf de ynrjochting fan de iepenbiere romte. Dus net allinnich it rioel mar ek de diken, strjitferljochting, grien esfh. It stiet dêrneist ek yn de nota Grondbeleid 2026-2029.

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.

Onze voorziening is een zogenaamde egalisatie voorziening. Die is niet bedoeld om te sparen voor investeringen voor uitbreiding van het stelsel. Het BBV (Besluit Begroting en Verantwoorden) geeft deze mogelijkheid wel, maar dan moet je ook een spaarvoorziening openen en die hebben we bewust niet. Doel van grondexploitatie is om voor de raad goed inzicht te krijgen wat een ontwikkeling oplevert of kost, inclusief de inrichting van de openbare ruimte. Dus niet alleen het riool maar ook de wegen, straatverlichting, groen etc. Het staat daarnaast ook in de nota Grondbeleid 2026-2029. Bewoner uit Gytsjerk Wat wordt verstaan onder “Water Race”?

De Water Race is een educatief en duurzaam project voor basisscholen (groep 6-8) van Race Against Waste, gericht op bewustwording rond waterkwaliteit, besparing en klimaat.

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.

In welk jaar uiterlijk moeten de door de burgers te betalen tarieven kostendekkend zijn? 2028, 2031? D.i. inclusief alle verhogingen van prijs-, loon- indexcijfers en whatever meegerekend.

Met het voorgestelde tariefsvoorstel zijn de tarieven in 2035 kostendekkend (zie ook de tabel op blad 35). In deze berekening is géén rekening gehouden met prijsindexatie; die vindt jaarlijks plaats conform de dan geldende CBS index (zie ook de toelichting op blad 35).

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.

Wat gaat het extra kosten als u ernaar streeft om het gehele rioolstelsel van Tytsjerksteradiel weer volledig up to date te hebben in 2031 en in 2035? Dus het hele rioolstelsel voldoet aan de dan geldende technische eisen.

Het “up-to-date” houden van het stelsel is een continu proces. Door slijtage van voorzieningen is én blijft het, ook op lange termijn, nodig om onderhoudsmaatregelen te treffen. Maar ook gevolgen van klimaatverandering kunnen leiden tot nieuwe opgaves en maatregelen. Tenslotte kunnen toekomstige wijzigingen in wet- en regelgeving resulteren in nieuwe opgaves en maatregelen.

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.

Het stelsel voldoet op dit moment nagenoeg volledig aan de thans geldende eisen én onze eigen ambities, als het gaat om bijvoorbeeld afvoercapaciteit. Op die plekken waar het nu niet meer of nog niet voldoet treffen wij maatregelen. Deze maatregelen voeren wij in de komende planperiode uit. Wat voor voorzieningen beoogt u te treffen voor het geval van langdurige uitval van elektriciteit van gemalen e.d. ? Wat moeten wij dan als burgers doen?

In het Wrp is aangeven hoe we de bedrijfszekerheid borgen (via reguliere inspectie, telemetrie en inzet van reservepompen). Hoe omgegaan wordt in geval van stroomstoring is niet omschreven.

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.

Pagina | 54

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04 Zienswijze

Beoordeling van de zienswijze

Aanpassing Wrp

Mede naar aanleiding van deze zienswijze zijn we gestart met een risicoanalyse. Op basis van de risicoanalyse zal worden gekeken hoe wij het beste invulling kunnen geven aan risicobeheersing. Welke concrete acties zijn er nu nog in Gytsjerk te verwachten? Behalve dan de Rinia van Nautaweg 81.

Voor Gytsjerk staan er geen concrete projecten op de planning.

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.

De foto’s op pagina 3 zijn die van de gemeente? Lijkt meer op Amsterdam. In dat geval graag verwijderen.

De foto’s zijn illustratief ter ondersteuning aan het belang van riolering. De foto’s zijn niet afkomstig uit de gemeente.

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.

In hoeverre is bij de opstelling van de tekst gebruik gemaakt van AI?

De teksten zijn samengesteld door de gemeente, met ondersteuning van een adviesbureau. Hierbij is geen AI ingezet.

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.

Met “analyse van het hemelwater” wordt vermoedelijk gedoeld op de vermelde modelberekeningen op blad 8 (nulmeting; onderdeel afvoercapaciteit voorzieningen). Deze modelberekeningen worden gedaan in een zogenaamde SSW (systeemanalyse stedelijk water) en deze is voor Jistrum in 2022 uitgevoerd. De conclusie uit dit onderzoek is dat ons rioolsysteem goed functioneert. Voor Jistrum staan er daarom geen concrete maatregelen op de planning.

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.

Het beheer van watergangen ligt bij wetterskip Fryslân; de gemeente zal de betreffende rayonbeheerder vragen om hier aandacht voor te hebben en te houden.

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.

In de Buurtlaan ligt een regenwaterriool dus het regenwater van de weg/trottoir zou wel weg moeten kunnen. Maar in de ondergrond zit op geringe diepte een leemlaag, water kan daardoor moeilijk wegzakken. Dit maakt dat tuinen na regenval over het algemeen vrij snel nat zijn. Uit de hoogtekaart blijkt dat de tuinen van de huurwoningen lager liggen dan de weg. Door de lage ligging en de (waarschijnlijk) aanwezige leemlaag blijft het water daar staan. Daar kan de gemeente dus niet veel aan doen. Eventuele aanpassing van de tuinen is een taak van de woningcorporatie in samenwerking met de huurders.

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.

-

-

Dorpsbelang Jistrum In het globale plan staat beschreven dat er een analyse van het hemelwater is gedaan en dat de komende jaren maatregelen worden genomen. Kun je aangeven en wat er in de analyse over Jistrum staat en welke maatregelen worden genomen de komende jaren.

Begin maart zijn bewoners, vertegenwoordigers van het dorpsbelang, wetterskip Fryslân en gemeente langs de knelpunten in Jistrum gelopen. Een aantal knelpunten heeft wetterskip Fryslân opgelost, echter nog niet alle, o.a. het onderhoud van de Syl. Coördineert de gemeente de afstemming met wetterskip Fryslân hierover? Daarnaast staan de voortuinen van de huurwoningen aan de Buurtlaan regelmatig onder water, welke maatregelen worden hier genomen? We willen graag dat bij overvloedig regen dat onze bewoners droge voeten houden.

Provincie Fryslân Met belangstelling heb ik het stuk gelezen. Wij beoordelen het plan als positief. Het ontwerp-Wrp is inhoudelijk goed opgebouwd, sluit aan bij de provinciale koers richting een klimaatbestendig en waterrobuust Fryslân en past binnen de bestaande kaders van onze omgevingsvisie. In het bijzonder onze waardering voor:

Pagina | 55

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04 Zienswijze

 



Beoordeling van de zienswijze

Aanpassing Wrp

Zoals al door de provincie aangegeven sluit het Wrp al aan bij de provinciale koers richting een klimaatbestendig en waterrobuust Fryslân en past binnen de bestaande kaders van de provinciale omgevingsvisie.

Zienswijze is geen aanleiding tot aanpassing van het Wrp.

de heldere uitwerking van risicogestuurd beheer; de aandacht voor klimaatadaptatie (dit sluit goed aan bij de uitgangspunten van het FBWK, die in het GAWO regelmatig terugkomen); de aansluiting op de KRW-opgaven.

Normaliter zouden wij adviseren om een expliciete koppeling te maken met onze omgevingsvisie, maar omdat deze momenteel in ontwikkeling is, ligt dat minder voor de hand. Onze enige aanbeveling, vanuit mijn expertiserol, is om nog explicieter de nadruk te leggen op Fryslân Klimaatbestendig, klimaatadaptatie en het principe bodemen watersturend werken.

Pagina | 56

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

13. Advies en besluit PM

Pagina | 57

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Bijlage 1 Onderbouwing nulmeting

Pagina | 58

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Bijlage 1 Onderbouwing nulmeting In maart 2025 heeft een nulmeting plaatsgevonden. In deze bijlage is de onderbouwing van deze nulmeting opgenomen. De nulmeting bestaat uit 4 categorieën: 1. Afvalwater 2. Hemelwater 3. Grondwater 4. Energie en duurzaamheid De eerste drie categorieën sluiten aan op de wettelijke zorgtaken.

Categorie: stedelijk afvalwater Binnen de categorie afvalwater wordt onderscheid gemaakt in twee onderdelen. De gemeente heeft een wettelijke zorgplicht voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater. Met deze zorgplicht wordt invulling gegeven aan Europese regelgeving (de EU-richtlijn stedelijk afvalwater). Daarnaast sluit de zorgplicht aan op de zorgplicht van het Wetterskip om het stedelijk afvalwater te zuiveren alvorens het terug in het milieu wordt gebracht. De zorgplicht is een resultaatsverplichting. Maar de gemeente heeft hierin een bepaalde keuzevrijheid. Onder meer in de inrichting van het inzamelsysteem, de wijze waarop de afvalwaterstromen gescheiden worden en de voorwaarden en regels die opgelegd worden aan de gebruikers. Daarnaast kan in het buitengebied in bepaalde situaties in plaats van een openbaar vuilwaterriool gekozen worden voor afzonderlijke systemen die lokaal het afvalwater zuiveren. Deze keuzes worden vastgelegd in het onderdeel "inzameling van stedelijk afvalwater". Het onderdeel "transport van stedelijk afvalwater" heeft betrekking op het transport van het stedelijk afvalwater naar het overnamepunt van het Wetterskip. Voor het transport van het stedelijk afvalwater moeten de buizen, putten, etc. in goede staat zijn. Regulier onderhoud en tijdige vervanging is daarbij noodzaak.

Daarnaast moeten de riolen groot genoeg zijn en moet het stedelijk afvalwater door de riolen onder vrij verval naar het gemaal of uitlaat binnen een bepaalde tijd kunnen afstromen. De gemalen moeten voldoende capaciteit hebben om het stedelijk afvalwater te kunnen verpompen en bedrijfszeker zijn. Hiermee wordt voorkomen dat stankoverlast en aantasting van de rioolbuizen plaats vindt.

Onderdeel: Inzameling van stedelijk afvalwater Aansluitingen Vanuit de Wet milieubeheer heeft de gemeente een zorgplicht voor inzameling en transport van al het afvalwater wat binnen het grondgebied van de gemeente vrijkomt. Hiertoe worden de percelen waar het afvalwater vrijkomt veelal aangesloten op de riolering. In plaats van riolering kan ook gebruik gemaakt worden voor afzonderlijke systemen (IBAsystemen). De gemeente kan ervoor kiezen de zorg voor deze IBA-systemen op zich te nemen maar kan de verantwoordelijkheid hiervoor ook bij de burger houden. In dit laatste geval is het dan wel noodzakelijk dat de provincie de gemeente een ontheffing voor de zorgplicht verleend.

Vragen - Hoeveel rioolaansluitingen zijn er in de gemeente? (onderverdeeld in woningen, bedrijven, woonboten)

Toelichting De huidige stand is: Aantal objecten in Tytsjerksteradiel aangesloten op rioolstelsel volgens de heffingenadministratie. aantal woningen : 13.770 aantal niet-woningen : 721 aantal niet aangesloten objecten maar

Pagina | 59

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

wel een basis heffing: 495 woningen en 249 nietwoningen (de verdeling tussen woning en nietwoning is een schatting aangezien het belastingpakket geen onderscheid maakt tussen of het een bedrijf of woning is. De heffing is bij alle objecten hetzelfde in het heffingen pakket). Let erop dat dit alleen het aantal aansluitingen in ons belastingpakket betreft. Het betekent niet dat al deze aansluitingen in gebruik zijn/een heffing ontvangen. - Wat zijn de criteria bij het maken van een nieuwe vuilwateraansluiting op een gemeentelijke voorziening? Wie doet dit (moet dit onder toezicht van de gemeente uitgevoerd worden of doet de gemeente dit zelf?)? - Op welke wijze brengt de gemeente de kosten voor het maken van een nieuwe vuilwateraansluiting op een gemeentelijke voorziening in rekening bij de aanvrager? - Hoeveel IBA aansluitingen zijn er in de gemeente? (onderverdeeld in woningen, bedrijven, woonboten) - Bij wie zijn deze IBA’s in eigendom? - Wie doet het beheer en onderhoud van de IBA’s? - Hoeveel aansluitingen zijn op andere voorzieningen, zoals gierkelders? (specificatie van type voorziening waarbij onderverdeling plaats vindt in woningen, bedrijven, woonboten) - Beschikt de gemeente over een ontheffing van de zorgplicht voor alle percelen die aangesloten zijn op een lokale zuiveringsvoorziening (IBA)? Zo, nee, voor hoeveel percelen mist deze ontheffing? Is deze ontheffing ook

gekoppeld aan een bepaalde periode; zo ja wat is deze periode? - Wat is het beleid omtrent nieuwe aansluitingen in het buitengebied? Onderverdeeld in: o Aanleg van nieuwe woning / bedrijf / camping o Herbestemming van bestaande objecten (bijvoorbeeld transformatie van boerenbedrijf naar een zorgboerderij)

Zie website onder Rioolaansluiting aanvragen. Wordt altijd door of (in opdracht van) de gemeente gedaan. Zie website en verordening eenmalig aansluitrecht 2025 (via website) Op basis van ontheffingenlijst 642. Perceeleigenaar Verantwoordelijkheid perceeleigenaar Niet bekend, wij gaan er van uit dat er een septictank, verbeterde septictank of een IBA aanwezig is. Ja, maar de ontheffing bestaat formeel niet meer. De lijst is vrij compleet maar er zullen vast nog percelen missen waar wij geen weet van hebben

Nog geen beleid voor.

Scheiden van de stromen In gemengde riolen wordt naast het afvalwater ook overtollig hemelwater via dezelfde buis ingezameld en afgevoerd. Dit houdt in dat bij zwaardere buien het rioolstelsel volledig volloopt. Via de overstorten wordt het (verdund) afvalwater dat niet door de riolering kan worden verwerkt, geloosd in vijvers of sloten. Dat kan tot milieuvervuiling leiden. Om de kans hierop te verminderen is het gewenst vermenging van schoon hemelwater met afvalwater zoveel mogelijk terug te dringen (ontvlechten).

Vragen - Wat is de koers als het gaat om scheiden van hemelwater van vuilwater in bestaand gebied (bijvoorbeeld bij rioolen/of wegwerkzaamheden)?

- Is deze koers ook verankerd in beleid, zo ja in welk beleidsstuk?

Toelichting Koers huidig vGRP: “In bestaande situaties met een gemengd riool wordt pro-actief het ontvlechten van de waterstromen aangepakt.Als in de buurt wat gebeurt (rioolvervanging, wegreconstructie) wordt getoetst of sprake is van knelpunten en/of overlast en in hoeverre problemen als gevolg van klimaatveranderingen te verwachten zijn. Indien dit het geval is wordt bekeken of het meerwaarde biedt het schone hemelwater zoveel mogelijk te scheiden van het vuile afvalwater.” In het huidig vGRP.

Pagina | 60

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Vragen - Wat is de koers als het gaat om scheiden van hemelwater van vuilwater bij nieuwbouw?

- Is deze koers ook verankerd in beleid, zo ja in welk beleidsstuk? - Wat is het beleid voor omgang van hemelwater door particulieren (is er een hemelwaterverordening)?

Toelichting Koers huidig vGRP: “Bij nieuwbouwlocaties worden bij de aanleg meteen systemen toegepast, waarbij afval- en hemelwater gescheiden blijft” In het huidig vGRP. Koers huidig vGRP: ” Bewoners en ondernemers worden actief benaderd om oppervlak duurzaam af te koppelen. Vanuit de gemeente ondersteunen wij bewoners (door bijvoorbeeld advies te geven) om hun eigen perceel klimaatbestendig in te richten. We sluiten ons aan bij operatie Steenbreek”. Er is geen hemelwaterverordening

Gebruik van de aansluitingen De riolering is bedoeld voor inzameling en afvoer van afvalwater en overtollig hemelwater. Toch komt het voor dat ook ander water met de riolering afgevoerd naar de RWZI. Dit water wordt veelal rioolvreemd water genoemd. Belangrijke bronnen van rioolvreemd water zijn: drainages, bodemsaneringen, intredend oppervlaktewater (negatieve overstorten), koelwater, bronneringen bij bouwwerkzaamheden, lekkende riolen. Aangezien het rioolvreemde water meestal schoon water is, is de afvoer naar een RWZI ongewenst. Lozing(en) van rioolvreemd water moet daarom worden tegengegaan.

Vragen - In hoeverre is er inzicht in de aanwezigheid van foutieve aansluitingen? Hoe wordt dit inzicht verkregen?

- Hoe worden foutieve aansluitingen bij de aanleg van nieuwe riolering en de vervanging van bestaande riolering voorkomen (bijvoorbeeld vastgesteld kleurgebruik bij rioolbuizen)? - Welke procedure hanteert de gemeente bij nieuwe aansluitingen op de riolering? Worden deze bijvoorbeeld altijd onder toezicht van de gemeente gerealiseerd, of kan de gemeente deze alleen realiseren? - Is er sprake van rioolvreemd water? (instromend grondwater, of drainage aangesloten op een afvalwaterstelsel) zo ja waar? - Wat is de strategie naar onderzoek van foutaansluitingen en/of rioolvreemd water (periodiek onderzoek (b.v. analyse draaiuren gemalen in DWA situatie) of alleen n.a.v. meldingen? - Hoe is de handhaving van de lozings- en aansluitverordeningen geregeld? Wie voert de controles uit, wat zijn de bevindingen?

Toelichting Bij ombouw van VGS naar GS wordt actief onderzocht op foutieve aansluitingen en daar waar nodig hersteld. Verder op basis van melding eventueel onderzoek naar foutieve aansluitingen. Huisaansluitingen worden in eigen beheer aangesloten.

Zie website onder Rioolaansluiting aanvragen. Wordt altijd door of vanwege gemeente gedaan. Niet bekend Kan beide, maatwerk

Tijdens bouw ligt toezicht bij afdeling VTH. Hier wordt niet heel actief toezicht op gehouden en met de WKB ligt dat bij de kwaliteitsborger.

Pagina | 61

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Onderdeel: Transport van stedelijk afvalwater Afvoercapaciteit Afvalwater is een uitermate geschikte voedingsbodem voor de groei van bacteriën. Door groei van bacteriën daalt het zuurstofgehalte. Door het dalen van het zuurstofgehalte ontstaat H₂S-gas. Het gevaar van H₂S -gas is ernstige aantasting van de put en het leidingwerk enerzijds, terwijl anderzijds het gas stankoverlast veroorzaakt voor omwonenden en het een direct gevaar voor de gezondheid kan zijn. Een juiste afvoercapaciteit voorkomt het optreden van lange verblijftijden. Rioolstelsels raken naar verloop van tijd vervuild. Door deze vervuiling zal het transport van het afvalwater gehinderd worden en neemt de kans op rioolverstoppingen toe. Regelmatig de werking controleren evenals het uitvoeren van preventieve rioolreinigingswerkzaamheden voorkomt nare gevolgen. De frequentie waarmee dat dient te geschieden is afhankelijk van het rioolsysteem en van het 'zelfreinigende vermogen' van het stelsel.

Vragen - Is er inzicht in de maximale gemiddelde vullingsgraad in de riolering? Zo ja hoe en wanneer is deze bepaald? - Is er inzicht in de ledigingstijd/verblijftijd in de riolering? Zo ja hoe en wanneer is deze bepaald? - Zijn er problemen doordat ledigingstijd/verblijftijd in (delen) van de rioolstelsels te hoog is? Zo ja waar? - Hoe en wanneer is deze ledigingstijd bepaald (bron)? - Wat is de gemiddeld geconstateerde vervuilingsgraad (in percentage) bij de reiniging van het vrijvervalriool?

Toelichting Onbekend, ook graag toelichting op deze vraag. Dit is vastgelegd in de BRP’s/SSW’s Bij ons niet bekend Dit is bepaald c.q. vastgelegd in de BRP’s/SSW’s 0-25%

Bedrijfszekerheid gemalen De rioolgemalen zijn een kritisch onderdeel binnen het rioleringsstelsel. Uitval van een rioolgemaal kan al snel leiden tot overlast en schade. Daarom is het noodzakelijk tijdig en adequaat te handelen in geval van een storing. Om de overlast en schade door uitval van een rioolgemaal te beperken is het zaak gemalen snel te kunnen voorzien van een reservepomp. Mocht een pomp om wat voor reden dan ook uitvallen dan is de werking spoedig weer gewaarborgd.

Vragen - Is er inzicht in het gemiddeld aantal storingen per gemaal (onderscheid in rioolgemalen en minigemalen)? Zo ja dan ontvangen wij graag een overzicht. - Is er inzicht in de gemiddelde afhandeltijd bij storingen? - Hoeveel gemalen zijn voorzien van telemetrie? - Welke gemalen beschikken over een reservepomp? - Zijn er aandachtspunten t.a.v. de bedrijfszekerheid van de gemalen, zo ja wat zijn deze?

Toelichting In 2025 Minigemalen 22 storingen, Hoofdgemalen 16 storingen, randvoorzieningen 1 Zo snel mogelijk 75 stuks 15 gemalen Nee, de gemalen worden tweemaal per jaar en zo nodig vaker gereinigd. Alle gemalen worden 1 maal per jaar gekeurd. Elk gemaal wordt minimaal driemaal per jaar fysiek bezocht.

Pagina | 62

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Afstroming Door zettingen in de bodem kan een riool naar verloop van tijd verzakken. Als deze zettingen onregelmatig plaats vinden wordt de afstroming belemmerd en ontstaat verloren berging. Door verloren berging zal eerder/vaker sprake zijn van overstortsituaties en een verhoogde belasting op de RWZI. Daarnaast is op de locaties met verloren berging het rioolstelsel meestal extra vuil wat kans op aantasting/beschadiging van het riool vergroot. Daarnaast kan een verminderde afstroming leiden tot stankoverlast voor de omgeving.

Vragen

Toelichting

Hoe worden meldingen van stank geregistreerd en afgehandeld? Is een overzicht leverbaar met het aantal meldingen m.b.t. stank en de afhandeltijd? Is er een overzicht van de verloren berging (in percentage) per deelgebied vrijverval riolering beschikbaar? Hoe en wanneer is deze verloren berging bepaald (bron)?

Meldingsysteem fixi Dit is bepaald c.q. vastgelegd in de BRP’s/SSW’s BRP/SSW

Technische staat Een rioolbuis zal na verloop van tijd slijten. Naast slijtage als gevolg van het dagelijks gebruik wordt de werking van de riolering ook beperkt door lekkende buisverbindingen, zettingen in de bodem of aantasting door in het riool aanwezige gassen. Zodra de afstroming, stabiliteit of waterdichtheid van het riool in gevaar is en hiermee de werking van het rioolstelsel wordt bedreigd moet ingegrepen worden.

vervanging / relinen

onderhoud / reparatie

toestand monitoren / onderzoek

geen maatregel

0 - 5 jaar

leeftijd riolering

6 - 15 jaar 16-25 jaar 26-35 jaar 36-45 jaar 46-55 jaar 56-65 jaar > 65 jaar Onbekend

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Het overgrote deel van de geïnspecteerde riolen, zelfs bij een leeftijd van >65 jaar, verkeert momenteel nog in een goede technische staat. Het merendeel van de riolen waar maatregelen nodig zijn betreft riolen die op dit moment circa 60 jaar oud zijn (de gemiddelde technische levensduur). Echter er zijn ook al maatregelen nodig in jongere riolen. Dit aandeel is nu nog beperkt De meeste maatregelen bestaan uit reparatie / renovatie of monitoring / onderzoek. Ook bij relatief jonge riolen komt de maatregel reparatie voor, maar dit betreft veelal reparatie van aansluitingen op het hoofdriool zoals inlaten en huisaansluitingen.

Nulmeting: categorie: hemelwater

Pagina | 63

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Binnen de categorie hemelwater wordt onderscheid gemaakt in drie onderdelen. In de hemelwaterzorgplicht hebben perceeleigenaren nadrukkelijk een eigen verantwoordelijkheid bij de verwerking van hemelwater. De eigenaar dient het hemelwater op eigen perceel te verwerken door het in oppervlaktewater of in de bodem te brengen. Maar een perceeleigenaar kan niet altijd alles zelf regelen, bijvoorbeeld als er geen watergang in de buurt is of infiltratie in de bodem niet mogelijk is. Dan zal de gemeente een voorziening (bijvoorbeeld een riool) moeten aanbieden waarin het overtollig hemelwater kan worden afgevoerd. Wanneer de gemeente dit overtollig hemelwater overneemt moet voorkomen worden dat dit 'schone' water vervuild raakt (bijvoorbeeld door vermenging met afvalwater uit huishoudens en bedrijven). Hiertoe kan een gemeente een verordening opstellen met regels om dit te voorkomen. Maar ook in openbaar gebied moet vervuiling van het hemelwater voorkomen worden. Bewuste keuzes in het omgaan met overtollig hemelwater zijn dus noodzakelijk. Deze keuzes worden vastgelegd in het onderdeel "inzameling van overtollig hemelwater ". Het onderdeel "verwerking van overtollig hemelwater in riolen" heeft betrekking op de afvoercapaciteit van de riolen. Dit stelt in eerste instantie eisen aan de inrichting van de openbare ruimte.

Deze moet zodanig zijn ingericht dat bij hevige neerslag het overtollig water eenvoudig en zonder overlast kan worden afgevoerd, al dan niet via de riolering. Vervolgens moeten de riolen voldoende groot gedimensioneerd zijn zodat het water goed afgevoerd kan worden. Maar ook betekent dit dat de buizen, putten, etc. in goede staat moeten verkeren. Regulier onderhoud en tijdige vervanging is daarbij noodzaak. Watergangen zijn van groot belang voor de aan- en afvoer van hemelwater. Bij gescheiden hemelwaterriolen wordt het ingezamelde hemelwater rechtstreeks in sloten en vijvers geloosd. Daarnaast lozen gemengde en verbeterd gescheiden hemelwaterriolen bij zware buien het overtollig water via de overstorten eveneens op de sloten en vijvers. Op deze wijze wordt voorkomen dat water op straat komt te staan. Watergangen maken dan ook onderdeel uit van het openbaar hemel- en ontwateringsstelsel. Om wateroverlast te voorkomen of op te lossen moeten er voldoende mogelijkheden voor waterberging zijn. Dit kan in watergangen maar ook in de openbare ruimte (bijvoorbeeld groenvoorzieningen). Naast voldoende areaal aan oppervlaktewater is ook regulier onderhoud van de watergangen en bijbehorende oevervoorzieningen nodig om fluctuatiemogelijkheden in het waterpeil te behouden en controleren.

Deze keuzes worden vastgelegd in het onderdeel "verwerking van overtollig hemelwater in de openbare ruimte".

Onderdeel: Inzameling van overtollig hemelwater Inzameling in openbaar gebied Bij zware buien kunnen de gemengde riolen overlopen. Dan komt er behalve hemelwater ook vies afvalwater in vijvers of sloten terecht. Dat kan tot milieuvervuiling leiden. Om de kans hierop te verminderen is het gewenst het hemelwater wat van schone verharde oppervlakken afstroomt niet te vermengen met het vuile afvalwater.

Vragen - Wat is het beleid in openbaar gebied ten aanzien van scheiden van waterstromen bij nieuwbouw? Wordt er bijvoorbeeld altijd een rioolvoorziening aangelegd voor afvoer van hemelwater of kan de straat deze voorziening ook vormen? - Wat is het beleid in openbaar gebied ten aanzien van scheiden van waterstromen bij bestWande bebouwing? Wordt bijvoorbeeld bij rioolvervanging altijd afgekoppeld of alleen tenzij dit doelmatig is? - Op basis van welke uitgangspunten worden hemelwatervoorzieningen gedimensioneerd? Wordt het veranderende klimaat meegewogen? Zo ja, hoe?

Toelichting Zie vGRP. Niet altijd een rioolvoorziening, kan ook reachtstreeks op oppervlaktewater of bovengronds

Zie vGRP. Bij aanleg rwa wordt weg/stoep/oprit afgekoppeld. -

Pagina | 64

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Inzameling bij particulieren Vanuit de Omgevingswet zijn particulieren in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het omgaan met vrijkomend water op hun eigen perceel. Pas wanneer de particulier redelijkerwijs niet in staat is dit hemelwater op eigen terrein te verwerken dan heeft de gemeente de zorg voor een doelmatige inzameling en verwerking van het afvloeiend hemelwater.

Vragen - Op welke wijze wordt de burger gestimuleerd om hemelwater af te koppelen op eigen terrein (bijvoorbeeld subsidie)? Graag onderscheid in nieuwbouw en in bestaand stedelijk gebied. - Wordt de burger ook verplicht om op eigen terrein hemelwater af te koppelen? - Is dit ook formeel vastgelegd (in bijvoorbeeld een hemelwaterverordening)? - Indien sprake is van een hemelwaterverordening wat zijn dan de criteria (overgang, techniek, locaties, etc.)?

Toelichting Bij aanleg RWA vragen wij of de voorgevel van de woning afgekoppeld mag worden, wij nemen dat dan mee in het project. Nee n.v.t. n.v.t.

Gebruik van de aansluitingen Ondanks de vele voordelen heeft afkoppelen van verhard oppervlak ook nadelen. Het grootste nadeel is de gevoeligheid voor eventuele verontreiniging van de bodem of oppervlaktewater door incorrect ontwerp, aanleg, beheer of gebruik van het hemelwatersysteem. Factoren die de gevoeligheid bepalen zijn onder andere: - verkeerde aansluitingen tussen het afval- en hemelwaterriool - verontreiniging van de oppervlakken door uitlogende materialen, verkeer, zwerfvuil etc; - gebruik van verontreinigende stoffen zoals (gladheid)bestrijdingsmiddelen, autowasmiddelen - illegale lozingen zoals motorolie en frituurvet - calamiteiten zoals brand en verkeersongelukken

Vragen - Is in beleid vastgelegd hoe wordt voorkomen dat schadelijke stoffen (bijvoorbeeld zware metalen) niet in het hemelwaterstelsel terecht komen. Zo ja, wat houdt dit beleid in en hoe wordt dit beleid gehandhaafd? - Wat is het beleid ten aanzien van onkruidbestrijding? Op welke wijze wordt de bestrijding (na)bij de hemelwaterstelsels vorm gegeven? - Hoe worden foutieve aansluitingen bij de aanleg van nieuwe riolering en de vervanging van bestaande riolering voorkomen? - Is er sprake van rioolvreemd water? (afvalwater aangesloten op een hemelwaterstelsel) Zo ja waar? - Hoe is de handhaving van de lozings- en aansluitverordeningen geregeld? Wie voert de controles uit, wat zijn de bevindingen?

Toelichting Nee

Geen specifiek beleid. Onkruidbestrijding op verharding gebeurt door een combinatie van borstelen en heet water. Huisaansluitingen worden in eigen beheer aangesloten. Bij aanleg of vervanging ligt toezicht bij beheer. Niet bekend Tijdens bouw ligt toezicht bij afdeling VTH. Hier wordt niet heel actief toezicht op gehouden en met de WKB ligt dat bij de kwaliteitsborger.

Pagina | 65

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Onderdeel: Verwerking van overtollig hemelwater in riolen Afvoercapaciteit kolken

Het hemelwater wat op weg- en terreinverhardingen valt zal uiteindelijk via de straat- en trottoirkolken afstromen naar het riool. De kolken zijn in de regel voorzien van een zandvang. Dit is een verdiept gedeelte waar zand en andere bezinkende delen (o.a. bladeren en zwerfvuil) achterblijven. Zo wordt voorkomen dat het riool vervuild raakt.

Vragen - Hoeveel kolken (indicatief) zijn er in de gemeente? - Stroomt het water op een goede wijze af richting de kolken? Is er na een bui sprake van langdurige plasvorming doordat het water niet op een goede wijze afstroomt? Op welke locaties is de afstroming richting de kolken onvoldoende? - Hoe wordt voorkomen dat kolken verstoppen? Hoe snel wordt een verstopping van een kolk verholpen?

Toelichting Circa 15.000 (14.811 op peildatum maart 2025) Bij ons niet bekend, zal vast wel eens voorkomen.

2x per jaar worden de kolken gereinigd. Verstoppingen worden zo spoedig mogelijk opgelost.

Afvoercapaciteit riolering Als het heel hard regent, lopen de rioolbuizen vol en draaien de gemalen op volle kracht. Waar nodig lopen de riolen over via de overstorten. Soms blijft er water op straat staan. Bijvoorbeeld als het een korte tijd héél hard regent. De weg vangt dan het extra water tijdelijk op. Daarvoor zijn de wegen in principe ook ontworpen. Zo voorkomen ze dat het water de huizen in loopt. Of dat belangrijke wegen onderlopen en niet meer bruikbaar zijn. Dankzij de overstorten is het water gewoonlijk binnen een uur weer weg. Om overlast en of schade te voorkomen dient de afvoercapaciteit van het rioolstelsel op orde te zijn.

Vragen - Hoe wordt voorkomen dat de riolering verstopt raakt? Hoe snel wordt een verstopping van de riolering verholpen? - Wat is de maatgevende neerslagintensiteit waarmee de afvoercapaciteit van de riolering theoretisch is/wordt getoetst? - Wanneer heeft deze toetsing voor het laatst plaatsgevonden? - Op welke locaties is de afvoercapaciteit van de riolering onvoldoende? Hoe vaak leidt dit tot wateroverlast? En wat zijn de gevolgen van deze overlast? Zit er verschil tussen theorie (BRP) en praktijk (meldingenregistratie)? Zo ja hoe groot is dit verschil?

Toelichting Regulier onderhoud. Meldingen van verstoppingen worden zo snel mogelijk verholpen. Zie vGRP en BRP/SSW (bui 9)

Brp/SSW Theoretisch op meerdere locaties (zie ook BRP/SSW) maar in de praktijk valt dit mee. In de afgelopen planperiode zijn diverse maatregelen uitgevoerd.

Pagina | 66

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Technische staat Een rioolbuis zal na verloop van tijd slijten. Naast slijtage als gevolg van het dagelijks gebruik wordt de werking van de riolering ook beperkt door lekkende buisverbindingen, zettingen in de bodem of aantasting door in het riool aanwezige gassen. Zodra de afstroming of stabiliteit van het riool in gevaar is en hiermee de werking van het rioolstelsel wordt bedreigd moet ingegrepen worden. geïnspecteerde riolering; kwalitatieve vervanging / relinen 25.000

geïnspecteerde riolering; kwalitatieve reparatie / renovatie geïnspecteerde riolering; toestand monitoren / onderzoek

lengte [m]

20.000

geïnspecteerde riolering; geen maatregel riolering ongeïnspecteerd

15.000

10.000

5.000

Onbekend

1970 - 1979

1980 - 1989

1990 - 1999

2000 - 2009

2010 - 2019

2020-2025

leeftijd en jaar van aanleg vrijverval riolering

vervanging / relinen

onderhoud / reparatie

toestand monitoren / onderzoek

geen maatregel

leeftijd riolering

0 - 5 jaar

6 - 15 jaar

16-25 jaar

26-35 jaar

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Vuiluitworp Het is niet doelmatig om de rioolstelsels zo groot te maken dat bij hevige regenval al het met hemelwater verdund afvalwater kan worden afgevoerd naar de RWZI. In het rioolstelsel zijn daarom op verschillende plaatsen riooloverstorten aanwezig. Via een overstort wordt het verdund afvalwater dat niet door de riolering kan worden verwerkt, afgevoerd naar oppervlaktewater. Voorkomen moet worden dat het oppervlaktewater hierdoor vervuild raakt waardoor risico’s voor de volksgezondheid en aantasting van natuurwaarden kunnen optreden.

Vragen - Wordt er voldaan aan de basisinspanning? Zo niet, waar zijn nog inspanningen te verrichten en om welke inspanning gaat het? - Zijn er afspraken gemaakt met het waterschap om invulling te geven aan het waterkwaliteitsspoor? Om welke afspraken gaat het? - Hoeveel overstorten zijn voorzien van meetregistratie? - Zijn er overstortlocaties waar bewoners wel eens melding maken van stank? Zo ja, waar? - Zijn/waren er risicovolle overstortlocaties? Zo ja, waar? En waarom zijn deze risicovol?

Toelichting Ja

Niet bekend. Alleen de randvoorzieningen (2x BBB en 2x BBL) 1 locatie in Noardburgum Nee

Pagina | 67

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Verwerking van overtollig hemelwater in de openbare ruimte Berging/ afvoercapaciteit bovengrondse openbare ruimte Door de klimaatverandering zullen zeer zware regenbuien vaker en heftiger optreden. In alle KNMI-scenario's nemen de buien toe. Het traditionele rioolstelsel kan deze grote hoeveelheden neerslag niet meteen op alle plaatsen verwerken. Daarvoor is het niet ontworpen. De riolering is bedoeld om bij normale regenbuien het water van wegen en daken af te voeren. Om bij grote hoosbuien schade te voorkomen, zijn aanvullende maatregelen nodig. Bijvoorbeeld infiltratie in de bodem, afvoer naar open water en kortdurende berging op straat of in de openbareruimte.

Vragen - Wat is de maatgevende neerslagintensiteit waarmee de klimaatstresstest is uitgevoerd? - Wanneer heeft deze toetsing plaatsgevonden? - Op welke locaties is de afvoer- en bergingscapaciteit onvoldoende? Komt deze overlast overeen met meldingen/ervaringen uit de praktijk? - Hoe vaak leidt dit tot wateroverlast? En wat zijn de gevolgen van deze overlast? - Zijn er voor de probleemlocaties maatregelen bepaald en zo ja zijn deze uitgevoerd c.q. dienen deze nog uitgevoerd te worden? - Is er sprake van een duidelijke voorkeursvolgorde in het omgaan met overtollig hemelwater (vasthouden, bergen, afvoeren)? Zo ja, hoe wordt hier vorm aangegeven? - Is er sprake van integrale afstemming met o.a. Wegen en Groen om bovengronds te zoeken naar ruimte voor het verwerken van overtollig hemelwater? Zo ja, hoe verloopt deze samenwerking?

Toelichting 60 mm per uur, zie klimaatatlas Friesland. In BRP/SSW bui 9 en 10 en in recentste SSW ook 70 mm/u (bui T=100) Volgens mij 2019 Fryslân breed. BRP/SSW verschillend Zie BRP/SSW

Afhankelijk van de neerslag Diverse maatregelen uitgevoerd. Deels nog maatregelen uit te voeren. Voorkeur is helder en logisch maar is sterk afhankelijk van de beschikbare ruimte. Maatwerk dus. Jazeker, loopt prima. Zie ook groenbeleid en beleidsplan biodiversiteit.

Berging/ afvoercapaciteit watergangen In het stedelijk gebied is vaak sprake van veel verhard oppervlak en vaak (te) weinig open water. Hierdoor krijgen sloten en vijvers bij zeer zware buien veel water te verwerken. Soms leidt dit tot peilstijgingen waarbij de sloten en vijvers buiten hun oevers treden met schade en overlast als gevolg.

Vragen - Heeft er een toetsing naar de stedelijke wateropgave plaatsgevonden waarin berging/afvoercapaciteit van de watergangen is beoordeeld? Zo ja wanneer? - Op welke locaties is de afvoer- en bergingscapaciteit van waterbergende- en afvoerende voorzieningen, anders dan de riolering, onvoldoende? Hoe vaak leidt dit tot wateroverlast? En wat zijn de gevolgen van deze overlast? - Zijn er voor de probleemlocaties maatregelen bepaald en zo ja zijn deze uitgevoerd c.q. dienen deze nog uitgevoerd te worden?

Toelichting Niet bekend

Niet bekend

Bepaalde maatregelen zijn uitgevoerd. Maatwerk op basis van klachten.

Pagina | 68

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Technische staat In het stedelijk gebied vormen de sloten en vijvers belangrijke voorzieningen voor de afvoer van overtollig hemelwater en de ontwatering van openbaar gebied. Om de aan- en afvoerfunctie van de watergangen te borgen dienen de voorzieningen in een goede staat te verkeren.

Vragen - Wie verzorgt het beheer- en onderhoud van de watergangen? Heeft de rioolbeheerder hier ook een taak/aandeel in?

- Waar bestaat dit beheer- en onderhoud uit? (aard van de onderhoudswerkzaamheden en frequentie) - Is er bij de onderhoudswerkzaamheden ook oog voor de aanwezige flora en fauna in het kader van biodiversiteit? - Hoe is de huidige technische staat van de in de watergang aanwezige watergangen, zoals de beschoeiingen, duikers en stuwen? - Zijn er locaties waar de afvoer wordt belemmerd door de aanwezigheid van bagger? Zo ja, om welke locaties gaat het en hoe groot is de baggeropgave?

Toelichting Voor zover het grenst aan openbare ruimte (bermsloten) en in eigendom van de gemeente doet de gemeente dat. E.e.a. nog afhankelijk van het type watergang (hoofd-, schouw- en overig water. Rioolbeheerder heeft hier geen taak in. Jaarlijks hekkelen van watergangen. Daarnaast baggeren van vaarwater en vijvers. Ja, zie ook beleidsplan biodiversiteit. Grotendeels op orde. Bij ons niet bekend.

Nulmeting: categorie: grondwater Binnen de categorie grondwater wordt onderscheid gemaakt in twee onderdelen. Bij de grondwaterzorgplicht hebben perceeleigenaren nadrukkelijk een eigen verantwoordelijkheid bij het voorkomen van grondwaterproblemen. De eigenaar moet zelf voor ontwatering van zijn perceel zorgen en bouwkundige maatregelen treffen om vochtoverlast te voorkomen. Maar als de grondwaterstand te zeer wordt bepaald door factoren buiten zijn perceel dan zal de gemeente, in samenspraak met waterbeheerder en provincie, maatregelen treffen om structurele grondwaterproblemen te voorkomen of te beperken. Deze keuzes worden vastgelegd in het onderdeel "inzameling van grondwater". Hierin wordt vastgelegd wanneer sprake is van structurele problemen en inzameling van het grondwater nodig wordt geacht. In het onderdeel "verwerking van grondwater" worden de keuzes vastgelegd omtrent het doelmatig verwerken van het ingezamelde grondwater.

Onderdeel: Inzameling van grondwater Loketfunctie Jarenlang was onduidelijk bij wie de bewoners terecht konden als sprake was van grondwaterproblemen. Met het inwerking treden van de zorgplicht grondwater is hier verandering in gekomen. De gemeente is nu het eerste aanspreekpunt voor de bewoners met grondwaterproblemen (loketfunctie).

Vragen - Beschikt de gemeente over een loket waar meldingen omtrent grondwaterproblemen worden verzameld? - Hoe worden deze meldingen afgehandeld (procedure)?

Toelichting Fixi Afhankelijk van de melding door Beheer buitendienst of Beheer binnendienst

Pagina | 69

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Inzicht/meten Vanuit de zorgplicht grondwater is de gemeente het eerste aanspreekpunt voor de burger (loketfunctie) maar dit betekent niet dat zij ook meteen probleemhouder is. Pas wanneer sprake is van 'structurele problemen' die 'nadelige gevolgen (overlast)' opleveren is de gemeente aan zet om invulling te geven aan de zorgplicht en vast te stellen of de problemen 'doelmatig' zijn op te lossen en of het een gemeentelijke taak is om maatregelen te treffen. Bij deze afweging is inzicht in de grondwaterstand een pre.

Vragen - Beschikt de gemeente over een grondwatermeetnet? - Hoe gedetailleerd is dit meetnet en hoe vaak worden de grondwaterstanden gemeten? - Wat wordt er met de verzamelde informatie gedaan? Wordt deze data bijvoorbeeld ook aan derden ter beschikking gesteld?

Toelichting Ja, maar er wordt niet meer actief gemeten Is niet meer actief Er is gemeten van 2015 tot 2020, de data van deze periode is beschikbaar.

Inzameling Als de grondwaterstand in bebouwd gebied langere tijd te hoog of te laag is, kan dit problemen geven. Te diepe grondwaterstanden kunnen leiden tot zettingsproblemen (scheuren in woningen en riolering), droogval en aantasting van (houten)paalfunderingen en droogteschade aan planten en bomen. Te hoge grondwaterstanden kunnen leiden tot grondwater en vocht in de kruipruimten met optrekkend vocht in de woningen als gevolg. Waardoor gezondheidsproblemen kunnen ontstaan. Als gevolg van de klimaatveranderingen kunnen deze problemen verergeren of er kunnen zelfs nieuwe problemen ontstaan.

Vragen - Wat verstaat de gemeente onder 'structurele grondwaterover- of -onderlast'? Is deze definitie ook in een beleidsstuk verankerd? - Welke criteria hanteert de gemeente als het gaat om de ontwatering en drooglegging in bestaand gebied? Zijn deze ook in beleid vastgelegd? - Zijn er locaties waar sprake is van grondwaterproblemen? Om welke locaties gaat het?

Toelichting Zie grondwaterbeleidsplan Zie grondwaterbeleidsplan

Bij ons niet bekend

Onderdeel: Verwerking van grondwater Verwerking in bestaand gebied Wanneer aanpak van grondwaterproblemen onder de zorgplicht grondwater vallen zal de gemeente een afweging moeten maken om tot de meest doelmatige oplossing(en) te komen.

Vragen - Hoe worden de bekende locaties met grondwaterproblemen aangepakt? - Hoe wordt voorkomen dat er nieuwe probleemlocaties, bijvoorbeeld bij de vervanging van riolering, ontstaan?

Toelichting In het verleden is IT riool en drainage op enkele locaties aangelegd. Aangezien er geen grootschalige grondwaterproblemen zijn wordt hier niet specifiek naar gekeken.

Pagina | 70

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Verwerking bij nieuwbouw Wanneer aanpak van grondwaterproblemen onder de zorgplicht grondwater vallen zal de gemeente een afweging moeten maken om tot de meest doelmatige oplossing(en) te komen.

Vragen - Hoe wordt voorkomen dat bij nieuwbouw grondwateroverlast of verdroging optreedt?(wordt er bijvoorbeeld grondwateronderzoek d.m.v. peilbuizen verplicht gesteld?)

Toelichting Peilhoogte mede op basis van grondwaterbeleidsplan en/of op basis van bestaande (weg)hoogte. Daarnaast op basis van advies provincie/wetterskip

- Welke richtlijnen gelden er voor de ontwatering bij nieuwbouwlocaties?

Technische staat Om de ontwatering van openbaar gebied te borgen dienen de voorzieningen in een goede staat te verkeren.

Vragen - Vragen over ligging en kenmerken van drainage maken onderdeel uit van onderdeel 3 "areaalgegevens" - Hoe worden de bestaande drainagestelsels onderhouden? Waar bestaat dit onderhoud uit? - Wie voert het onderhoud uit aan de drainagestelsels?

Toelichting Niet, uitgezonderd het IT riool in winterswijk NVT

Nulmeting categorie: energie en duurzaamheid Naast de nulmeting op de wettelijke zorgplichten stellen wij voor ook een nulmeting energie en duurzaamheid uit te voeren. Naast klimaatadaptatie zijn energie(neutraal) en duurzaamheid belangrijke thema’s bij de gemeentelijke watertaken.

Context energie in gemeentelijke watertaken Binnen de totale waterketen vormt het zuiveren van vrijgekomen afvalwater verreweg de grootste energiecomponent (krap 60% volgens het STOWA rapport ‘Energie in de waterketen’). Het winnen en distribueren van drinkwater vormt circa 30% van de energiecomponent. De resterende 10% zit in het inzamelen en transport van afvalwater naar de zuivering. In het gemeentelijk deel van de waterketen gaat dit hoofdzakelijk onder vrijverval, daar is geen energie voor nodig. Voor mechanische riolering is daarentegen wel energie nodig.

Context duurzaamheid in gemeentelijke watertaken Naast energie speelt ook duurzaamheid een rol in rioleringsprojecten. Denk daarbij aan duurzaam materiaal gebruik, hergebruik van bestaand materiaal, inzet van duurzaam materieel tijdens de uitvoering en duurzaam ontwerpen

Pagina | 71

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Bijlage 2 Afwegingskader nieuwe rioolaansluitingen buitengebied

Pagina | 72

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 24 maart 2026 revisie 04

Bijlage 2 Afwegingskader nieuwe rioolaansluitingen buitengebied

Pagina | 73

Over Antea Group Antea Group is het thuis van 1800 trotse ingenieurs en adviseurs. Samen bouwen wij elke dag aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Je vindt bij ons de allerbeste vakspecialisten van Nederland, maar ook innovatieve oplossingen op het gebied van data, sensoring en IT. Hiermee dragen wij bij aan de ontwikkeling van infra, woonwijken of waterwerken. Maar ook aan vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en de vervangingsopgave. Van onderzoek tot ontwerp, van realisatie tot beheer: voor elke opgave brengen wij de juiste kennis aan tafel. Wij denken kritisch mee en altijd vanuit de mindset om samen voor het beste resultaat te gaan. Op deze manier anticiperen wij op de vragen van vandaag en de oplossingen voor morgen. Al 70 jaar.

Contactgegevens Tolhuisweg 57 8443 DV Heerenveen Postbus 24 8440 AA Heerenveen

Copyright © Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs. De informatie die in dit rapport is opgenomen is uitsluitend bestemd voor geadresseerde(n) en kan persoonlijke of vertrouwelijke informatie bevatten. Gebruik van deze informatie, door anderen dan de geadresseerde(n) en gebruik door hen die niet gerechtigd zijn van deze informatie kennis te nemen, is niet toegestaan. De informatie is uitsluitend bestemd om te worden gebruikt door de geadresseerde, voor het doel waarvoor dit rapport is vervaardigd. Indien u niet de geadresseerde bent of niet gerechtigd bent tot kennisneming, is openbaarmaking, vermenigvuldiging, verspreiding en/of verstrekking van deze informatie aan derden niet toegestaan, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group en wordt u verzocht de gegevens te verwijderen en direct een melding te maken bij security@anteagroup.nl. Derden, zij die niet geadresseerd zijn, kunnen geen rechten aan dit rapport ontlenen, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group.