Bijlage 2 - Bopa Hurdegaryp - It Súd Fase 3 - Deel 2 (geanonimiseerd)

De boorraaien zijn dan ook vrij dicht aan de rand van de depressie gezet, dicht tegen de ‘randwal’, waar voornamelijk opvulling was door afglijding van door bodemijs omhoog gedrukt materiaal (o. a. leembrokken die wellicht afkomstig zijn uit de keileemondergrond) en instroming van elders afkomstige verspoelde dekzanden en gelaagde leemlaag met plantenresten, veenlaagjes en zandlaagjes. Het lijkt erop dat het diepste deel van de depressie zich zoals verwacht vermoedelijk in het perceel ten noorden van het plangebied bevindt. Over het algemeen zijn pingo’s gevuld met veen en/of water en kan er gyttja aanwezig zijn. Een dergelijke vulling is niet aangetroffen. Wel heeft de depressie oorspronkelijk een diepte die voldoet aan het criterium van een pingoruīne. Omdat het diepste deel van deze pingoruīne zich niet in het plangebied bevindt is slechts plaatselijk veen vastgesteld met bovendien een beperkte dikte. Naar verwachting is dit zeggenveen te dateren in de Laat-Pleniglaciale tot Laatglaciale periode van het Weichselien. Geconcludeerd kan worden dat de dikte en mogelijke paleo-ecologische waarde van de organische vulling binnen deze depressie gering is. Een eventueel paleo-ecologisch onderzoek van de (waarschijnlijk) aanwezige organische vulling kan zich beter concentreren op het deel van de depressie ten noorden van het plangebied.

Wel dient erop gewezen te worden dat er mogelijk een gracht door deze depressie is aangelegd. Om die reden is de oorspronkelijke vulling waarschijnlijk tenminste deels verstoord.

3. 3 RESULTATEN: ARCHEOLOGIE

Er zijn geen relevante archeologische indicatoren aangetroffen. In boring 10 in een dik opgebracht grondpakket/opgebrachte bouwvoor is een fragmentje Fries roodbakkend aardewerk (datering vanaf circa 1700 na Chr. ) aangetroffen op 40 cm mv. Verder is in het (opgebrachte) veendek in boring 58 op ongeveer 100 cm -mv een fragmentje roodbakkend aardewerk (datering vanaf circa 1550) aangetroffen. Na de determinatie zijn deze gedeselecteerd in het veld omdat deze fragmentjes heel waarschijnlijk niet binnen een context van een vindplaats vallen. In een aantal boringen was grind en/of stenen aanwezig (van enkele korrels tot veel grind). Een niet te verwaarlozen deel bestaat uit vuursteen. In geen van de gevallen is echter vuursteen verzameld. Voor alle aangetroffen vuursteenfragmenten kon al in het veld worden vastgesteld dat deze op natuurlijke wijze zijn gefragmenteerd. Op geen van de vuursteenfragmenten konden (antropogene) bewerkingssporen worden vastgesteld.

9 Gedetermineerd

met 16

Inventariserend veldonderzoek - karterende fase It Súd-locatie (Fase 3) te Hurdegaryp, gemeente Tytsjerksteradiel, Friesland

K U T S D F O O

H

4 CONCLUSIE EN

VERWACHTING

Er is een overwegend onverstoorde bodemopbouw aangetroffen met geen of vrijwel niet afgetopte podzolprofielen en enkele profielen met gooreerdgronden in de depressie. Buiten de depressie zijn deze bodems gevormd in moedermateriaal bestaande uit dekzanden (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden) - (al dan niet) op-oude dekzanden (Formatie van Boxtel, ongedifferentieerd) -op keizand en/of keileem (Laagpakket van Gieten, Formatie van Drente). Afgezien deze dunne laag restveen en een tussen oud dekzand en leem en in leem ingeschakelde veenlaag (zeggenveen 10 uit het pleistoceen) bestaat de vulling van de depressie uit klastische afzettingen. De boorraaien zijn dan ook vrij dicht aan de rand van de depressie gezet, dicht tegen de ‘randwal’, waar voornamelijk opvulling was door afglijding van omhoog gedrukt materiaal (o. a. leembrokken die wellicht afkomstig zijn uit de keileemondergrond) en instroming van elders afkomstige verspoelde dekzanden en gelaagde leemlaag met plantenresten, veenlaagjes en zandlaagjes. Een dikke vulling met veen en/of water en/of gyttja kan waarschijnlijk worden aangetroffen net ten noorden van het plangebied, waar het diepste deel van deze pingoruīne moet liggen. Wel kon worden vastgesteld dat de depressie oorspronkelijk een diepte had die voldoet aan het criterium van een pingoruīne.

De veenlaag van geringe dikte die plaatselijk veen kon worden vastgesteld dateert waarschijnlijk in de Laat-Pleniglaciale tot Laatglaciale periode van het Weichselien. Geconcludeerd kan worden dat de dikte en mogelijke paleo-ecologische waarde van de organische vulling van deze depressie binnen het plangebied gering is. Een eventueel paleoecologisch onderzoek van de (waarschijnlijk) aanwezige organische vulling kan zich beter concentreren op het deel van de depressie ten noorden van het plangebied.

10 Gedetermineerd

met 17

Inventariserend

veldonderzoek

-

karterende

fase

It Súd-locatie

gemeente Tytsjerksteradiel,

HoFDSTUK B

(Fase 3)

te

Hurdegaryp,

Friesland

SELECTIEADVIES

Op basis van het uitgevoerde booronderzoek is de kans klein dat het plangebied archeologische sporen bevat omdat er geen relevante archeologische indicatoren zijn aangetroffen. Vastgesteld is dat de oorspronkelijke diepte van de depressie aan het criterium voldoet van een pingoruïne. Ter hoogte van het plangebied is de depressie voornamelijk opgevuld met pleistocene afzettingen waarschijnlijk afkomstig van door bodemijs omhoog gedrukte afzettingen en van elders ingestroomde afzettingen zoals verspoelde dekzanden. Om die reden is de dikte en paleo-ecologische waarde van de organische vulling van deze depressie binnen het plangebied gering. Een eventueel paleo-ecologisch onderzoek van de (waarschijnlijk) aanwezige organische vulling kan zich beter concentreren op het deel van de depressie ten noorden van het plangebied. Omdat

archeologische vindplaatsen heel waarschijnlijk ontbreken en de geringe dikte organische vulling en daarmee geringe waarde voor paleo-ecologisch onderzoek wordt geadviseerd geen vervolgonderzoek uit te voeren en het plangebied vrij te geven. van

de

De

implementatie van dit advies is in handen van de gemeente Tytsjerksteradiel, vertegenwoordigd door de archeologisch adviseur van de gemeente, (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)t, Steunpunt Monumentenzorg Friesland (SMF). hierin

Mochten bij graafwerkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, dan geldt conform de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (033 421 74 56) of via de website: www.cultureelerfgoed.nl/contact.

18

Inventariserend veldonderzoek - karterende fase It Súd-locatie (Fase 3) te Hurdegaryp, gemeente Tytsjerksteradiel, Friesland

literatuur

Berendsen, H. J. A. , 2005 (1997). Landschappelijk Nederland. De fysisch geografische regio’s. Assen. Berendsen, H. J. A. , 2008. De vorming van het land. Assen. Borsboom, A. J. en J. W. H. P. Verhagen, 2012. KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek. Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Gouda. Bosch, J. H. A. ,2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1. 1. Op basis van de Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 5. 2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Dijkstra, B. , B. Koops, A. Verbers, 2018: Handreiking voor het beheer en beleid ten behoeve van pingoruïnes in Drenthe. Kaspers A. en J. E. A. Jans, 2024: Plangebied It Sûd te Hurdegaryp, gemeente Tytsjerksteradiel. Archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek). RAAP-rapport 6837. Luthardt, V. , C. Schulz en R. Meier-Uhlher, 2015: Steckbriefe Moorsubstrate, 2. Auflage. Hochschule fur nachhalige Enwicklung, Eberswalde (Hrsg. ), 154 S. Mulder, E. F. J. de. , 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen. Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde grondmonsters, Nederlands Normalisatie-instituut Delft. Tol, A. J. , J. W. H. P. Verhagen en M. Verbruggen, 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek v2. SIKB Wijnen, J. , 2024. Plan van Aanpak ivo-karterendv3 hurdegaryp. Eindhoven.

Archeologische databases/internetbronnen ArchisIII www. boorstaten. nl www. topotijdreis. nl www. hisgis. nl www. grondwatertools. nl www. kadastralekaart. com

Gebruikte kaarten Topografische kaart, schaal 1:10. 000. Bron: www. pdok. nl. Geraadpleegd 2024

op

19-8-

19

BIJLAGE

1 AMZ-CYCLUS

BIJLAGE

2 ARCHEOLOGISCHE

PERIODEN

BIJLAGE

3 BOORPUNTENKAART

VELDONDERZOEK

Overzicht Detail depressie met raaien

BIJLAGE

4 BOORSTATEN Boring 1

-mv (m)

0

RD-coördinaten: 192647/580974

NAP(m) lithologie kleurbeeld -0,98

20

0,25

0,5

-1,23

50

-1,48

60

0,75

-mv (m)

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, zwak doorworteld, matig baksteenhoudend, A-horizont, bouwvoor zand, matig grof, zwak siltig, zwak humeus, geel/ bruin/ grijs, matig baksteenhoudend, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord

zand, zeer fijn, zwak

-1,73 85

Boring 2

siltig, geel/ bruin/ geel, ondergrens diffuus, BC-horizont

0

RD-coördinaten: 192667/580974

NAP(m) lithologie kleurbeeld -0,98

0,25

-1,23

20 25

0,5

-1,48

50 60

0,75

-mv (m)

-1,73 85

0

0,25

0,5

0,75

-0,96

-1,21

-1,46

-1,71

25

50

75

Boring 4 -mv (m)

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, onscherpe ondergrens, A-horizont, bouwvoor zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, matig grindig, donkerbruin, B-horizont, dekzand leem, zwak zandig, sterk grindig, bruin/ geel, BC-horizont, keileem/ grondmorene

0

0,25

RD-coördinaten: 192707/580974

NAP(m) lithologie kleurbeeld -0,86

zand, sterk siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, veenbrokken, onscherpe ondergrens, A-horizont, bouwvoor

-1,11 35 40

0,5

-1,36 60

0,75

-1,61 85

Projectnummer

Locatie-adres

HUIT241 Boormeester

It Súd- locatie (Fase 3)

Jeroen Wijnen

Hurdegaryp

Plaats

zand, zeer fijn, sterk siltig, bruin/ geel/ bruin, BC-horizont, keizand leem, zwak zandig, geel/ bruin/ geel, keileem/ grondmorene

RD-coördinaten: 192687/580974

NAP(m) lithologie kleurbeeld

zand, zeer fijn, zwak siltig, donkergrijs/ grijs, dekzand, AE-horizont zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ bruin, BC-horizont, dekzand

zand, matig fijn, zwak siltig, matig grindig, geel/ bruin/ geel, BC-horizont, keizand

Boring 3

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, veenbrokken, zwak doorworteld, zwak baksteenhoudend, A-horizont, bouwvoor

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgrijs/ bruin, E-horizont, oud dekzand zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, bruin, B-horizont, dekzand zand, matig fijn, matig siltig, matig grindig, geel/ bruin, BC-horizont, keizand

Boring 5 -mv (m)

0

RD-coördinaten: 192697/580999

NAP(m) lithologie kleurbeeld -0,92

20

0,25

0,5

-1,17

60

0,75

-mv (m)

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, veenbrokken, onscherpe ondergrens, A-horizont, bouwvoor zand, zeer fijn, zwak siltig, matig humeus, bruin, B-horizont

-1,42

-1,67

Boring 6

zand, matig fijn, matig siltig, matig grindig, geel/ bruin, BC-horizont, keizand

0

RD-coördinaten: 192677/580999

NAP(m) lithologie kleurbeeld -1,07

10

0,25

0,5

0,75

20 25 30

-1,32

-1,57

55 60

-1,82 85

90

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, ondergrens diffuus, A-horizont, bouwvoor zand, zeer fijn, zwak siltig, sterk humeus, donkergrijs/ bruin, veenbrokken, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ zwart, A-horizont, oud dekzand zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgrijs/ grijs, E-horizont, oud dekzand zand, zeer fijn, zwak siltig, matig humeus, bruin, B-horizont, dekzand zand, zeer fijn, matig siltig, geel/ bruin, BC-horizont leem, zwak zandig, lichtgrijs, C-horizont, keileem/ grondmorene

Boring 7 -mv (m)

0

0,25

0,5

0,75

RD-coördinaten: 192657/580999

NAP(m) lithologie kleurbeeld -0,96

-1,21

-1,46

30

55 60

-1,71 85

Boring 8 -mv (m)

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, veenbrokken, zwak doorworteld, A-horizont, bouwvoor zand, zeer fijn, zwak siltig, matig humeus, bruin, B-horizont, dekzand zand, zeer fijn, matig siltig, goed gesorteerd, matig grindig, geel/ bruin/ geel, keizand

0

0,25

RD-coördinaten: 192637/580999

NAP(m) lithologie kleurbeeld -0,85

-1,1

25

40 45

0,5

-1,35

70

Locatie-adres

HUIT241 Boormeester

It Súd- locatie (Fase 3)

Jeroen Wijnen

Hurdegaryp

Plaats

zand, zeer fijn, zwak siltig, matig humeus, bruin/ grijs/ bruin, B-horizont, dekzand zand, zeer fijn, zwak siltig, bruin/ geel/ bruin, BC-horizont, dekzand zand, zeer fijn, sterk siltig, geel/ bruin, BC-horizont, keizand

leem, zwak zandig, lichtgeel/ bruin, keileem/ grondmorene

Projectnummer

zand, matig fijn, zwak siltig, donkergrijs/ bruin, onscherpe ondergrens, A-horizont, bouwvoor

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 9 -mv (m)

0

RD-coördinaten: 192617/580999

NAP(m) lithologie kleurbeeld -1,01

Boring 10 -mv (m)

zand, matig fijn, zwak siltig, donkergrijs/

0

RD-coördinaten: 192597/580999

NAP(m) lithologie kleurbeeld -0,57

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus,

bruin, onscherpe 0,25

ondergrens, A-horizont, bouwvoor

-1,26 40 45

0,5

-1,51 60 65 70

0,75

1

-1,76

-2,01

100

donkergrijs/ beige, 0,25

-0,82

0,5

-1,07

veenbrokken, zwak baksteenhoudend, scherpe ondergrens, A-horizont, bouwvoor, aardewerk op 40

zand, zeer fijn, zwak siltig, grijs/ bruin/ grijs, dekzand, AE ho zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus,

bruin, onscherpe

ondergrens, B-horizont, dekzand zand, matig fijn, matig siltig, geel/ bruin/ geel, BC-horizont, dekzand zand, zeer fijn, matig siltig, lichtgrijs/ geel, C-horizont, dekzand leem, zwak zandig, lichtgrijs, keileem/ grondmorene

Projectnummer

Locatie-adres

HUIT241 Boormeester

It Súd- locatie (Fase 3)

Jeroen Wijnen

Hurdegaryp

Plaats

65 70

0,75

-1,32 90

1

-1,57

100

1,25

-1,82

125

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs/ bruin/ grijs, onscherpe ondergrens, AE horizont zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, beige, B-horizont, dekzand zand, zeer fijn, zwak siltig, geel/ bruin/ geel, BC-horizont, dekzand leem, zwak zandig, grijs, keileem/ grondmorene

Boring 11 -mv (m)

0

0,25

0,5

RD-coördinaten: 192577/580999

NAP(m) lithologie kleurbeeld -0,74

-0,99

30

-1,24 60

0,75

-1,49

80

95

1

-1,74

120

Boring 13 -mv (m)

0

0,25

0,5

Boring 12 -mv (m)

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, onscherpe ondergrens, A-horizont, bouwvoor leem, sterk zandig, zwak humeus, lichtgrijs/ bruin, zwak baksteenhoudend, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, geel/ grijs, zwak baksteenhoudend, gevlekt/ verstoord

0

0,25

0,5

NAP(m) lithologie kleurbeeld -0,6

-1,2

-1,45

45 50

40

veen, sterk zandig, matig

50

-1,1

65

0,75

-1,35 90

zand, zeer fijn, zwak siltig, geel/ bruin/ geel, onscherpe ondergrens, BC-horizont zand, zeer fijn, matig siltig, geel/ grijs, C-horizont, oud dekzand

NAP(m) lithologie kleurbeeld

20 25

20

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, zwak doorworteld, ondergrens diffuus, A-horizont, bouwvoor

-0,85

Boring 14 -mv (m)

zand, matig fijn, zwak siltig, sterk humeus, donkergrijs/ bruin, veenbrokken, scherpe ondergrens, A-horizont, bouwvoor zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgrijs/ grijs, E-horizont, oud dekzand zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, geel/ bruin, BC-horizont, dekzand leem, zwak zandig, lichtgrijs/ geel, C-horizont, keileem/ grondmorene

Projectnummer

Locatie-adres

HUIT241 Boormeester

It Súd- locatie (Fase 3)

Jeroen Wijnen

Hurdegaryp

Plaats

humeus, donkergrijs/ bruin, zwak baksteenhoudend, gevlekt/ verstoord, veraard veen zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs/ bruin, onscherpe ondergrens, AE horizont zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, lichtbruin/ grijs, onscherpe ondergrens, B-horizont zand, zeer fijn, zwak siltig, bruin/ geel, BC-horizont, dekzand, gestagneert op stenen

RD-coördinaten: 192607/581024

-0,95

RD-coördinaten: 192557/580999

0

0,25

RD-coördinaten: 192627/581024

NAP(m) lithologie kleurbeeld -0,81

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor

-1,06 40

0,5

-1,31

55 65

0,75

-1,56 90

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, bruin, BC-horizont zand, zeer fijn, matig siltig, geel/ grijs/ geel, oud dekzand leem, zwak zandig, lichtgroen/ grijs, C-horizont, keileem/ grondmorene