Bijlage 1 - Woon- en leefbaarheidsagenda
Tekst van het document
Jistrum is een dorp vol initiatieven. Zo is er de wens
opgenomen in het nieuwe MFA en daarmee dus
woningbouw, zoals een Generatiehuis en plekken waar
om het water langs de Marwei doorvaarbaar te maken,
verduurzaamd. Voorlopig zijn we dus klaar als het
lokale starters zelf kunnen bouwen. Wij mogen als
een boothuis te bouwen, voedselbossen aan te
nieuwe MFA er staat. Welke beheertaken en financiële
gemeente onze grond en woningen niet zomaar
leggen… dat zijn geen dingen die met wonen of
vragen de gemeente precies krijgt, is afhankelijk van
verkopen aan mensen uit het dorp, maar moeten
accommodaties te maken hebben, maar soms zit er wel
de precieze invulling ervan. Er is nu geen dorpshuis/-
iedereen die kans geven. Wel kunnen we met
een vraag aan de gemeente aan vast. Over het
kamer, die komt wel in het nieuwe MFA. De gemeente
professionele begeleiding een eventueel initiatief
algemeen gaat de communicatie goed, maar
neemt geen rol in het dagelijks beheer hiervan.
ondersteunen.
dorpsbelangen heeft aangegeven dat op sommige
Ook als het nieuwe MFA er eenmaal is, blijven we
De vrijkomende schoolgebouwen komen weer in bezit
gemeentelijk beleid de ontwikkeling van deze
voortdurend monitoren of er veranderende behoeftes
van de gemeente. Die kunnen we zelf herontwikkelen
initiatieven tegenwerkt. Dit behoeft aandacht.
zijn en of het aanbod nog voldoet. Programmering en
tot woningen, wat ons meer grip geeft op de typen en
aanbod zijn belangrijker dan gebouwen zelf, als we het
segmenten die er komen. Maar we kunnen ze ook
We hebben een dorpencoördinator die dergelijke
hebben over maatschappelijk vastgoed.
verkopen aan ontwikkelaars en die binnen bepaalde
initiatieven kan ophalen, om ze vervolgens bij de juiste
voorwaarden woningen laten realiseren. Dat vraagt
afdelingen neer te leggen. Hierin proberen we snel te
minder van de gemeentelijke organisatie. Bewoners
handelen. Ook kunnen dorpen gebruik maken van de
willen graag betrokken worden bij woningbouw, dus
DOM of Doarpswurk om ideeën verder tot ontwikkeling
we informeren hen goed. Dorpsbelang heeft recht op
te brengen.
onderwerpen de communicatie stroef verloopt, of dat
eerste koop van de peuterspeelzaal voor 1 euro.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 39
R
RYPTSJERK WOON- EN LEEFBAARHEIDSAGENDA MET HET DORP
RYPTSJERK LOKALE SITUATIE Mienskip en omschrijving dorp
Wat speelt er? Maatschappelijke accommodaties
Wat speelt er? Wonen
Ryptsjerk heeft zo’n 785 inwoners en is daarmee een
De scholendiscussie speelt sterk in Ryptsjerk. De
Meest actueel is uitbreiding aan De Tunen, waar enkele
van de kleinere kernen. Er zijn vrijwel geen (dagelijkse)
school heeft nu bijna 60 leerlingen. Mede gelet op de
gezinswoningen worden gerealiseerd. Daarnaast zijn er
voorzieningen in het dorp: een basisschool, een
leeftijd van de school en de aanwezigheid van een
enkele particuliere initiatieven in het dorp. Een plan
dorpshuis en een voetbalvereniging. Het dorp leunt op
groot aantal scholen op niet al te grote afstand speelt
voor wonen aan de Slachtedyk, voor acht vrijstaande
voorzieningen in grotere dorpen in de buurt, zoals
de scholendiscussie Ryptsjerk en Trynwâlden. Dit ligt
woningen aan het water (wel buitenstedelijk). Dit plan
Hurdegaryp. Ook Leeuwarden is goed te bereiken met
gevoelig in het dorp omdat de school als
is al enkele keren door de raad afgekeurd vanwege
de auto.
ontmoetingsplek wordt gezien.
landschappelijke waarden.
Prognoses wijzen erop dat er nu vooral behoefte is aan
Tegen de school aan gebouwd zit het dorpshuis De
Ook is er een initiatief van een landbouwer om wonen
koopwoningen, en het aantal huurwoningen gelijk mag
Einekoer. Dat wordt o.a. gebruikt door de kerk, de
op zijn terrein mogelijk te maken. We zijn met deze
blijven. Toevoegen moet altijd met kwaliteit en op
jeugdsoos, de school, de kinderopvang – de bezetting
landbouwer in gesprek om te verkennen hoe het
maat.
is dus redelijk en groeit ook gestaag. Het
initiatief kan aansluiten op de behoefte.
dorpshuisbestuur onderzoekt momenteel hoe het
Hindercontouren van het bedrijf zelf spelen wel een rol.
Het dorpshuis, De Einekoer, speelt een belangrijke rol
gebouw kan worden verduurzaamd en nog
Ook is overleg met de provincie noodzakelijk omdat het
in het dorp. Het is eigendom van het dorp en er zijn
multifunctioneler kan worden.
gaat om een locatie in het buitengebied. Wij zien de
wel 90 vrijwilligers die onderhoud of beheer zelf doen.
meerwaarde van de landbouwweg voor de leefbaarheid
De kerk, school en kinderopvang huren er ruimtes. Zo
Dan is er nog de kerk. Die is erg klein, maar zolang het
van het dorp, maar verbinden het wonen niet aan de
ondersteunen voorzieningen elkaar.
(financieel) mogelijk is wil die zelfstandig blijven.
realisatie van de landbouwweg.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 41
RYPTSJERK WAT SPEELT WAAR? Legenda – locaties op de kaart Woningbouw W1 De Tunen: gemeentelijke grond, klaar om uitgegeven te worden. Alleen nog vaststellen hoe we dat gaan doen. Het idee is om twee-
W2 Aanleg landbouwpad icm woningbouw
onder-een-kapwoningen te realiseren en drie vrijstaande woningen. W2 Landbouwpad en woningbouw: plan om het landbouwverkeer uit het dorp te krijgen dmv aanleg nieuwe weg richting N361. Lokale wens
om 20 woningen te realiseren om kosten te dekken. W3 wonen aan het Slachtedyk: particulier initiatief voor vrijstaande woningen. Is al meerdere keren afgewezen door de Raad. Accommodaties
A3 uitruil voetbalvelden - land initiatiefnemer W1 De Tunen afronden
A1 Scholendiscussie afwachten: gesprekken over Trynwâlden worden in de tweede helft van 2023 gestart. Opties: nieuwbouw/verbouw of fuseren met andere dorpen.
A2 verduurzaming De Einekoer?
A2 de Einekoer: dorpshuis is een van de weinige ontmoetingsplekken nu. Particulier bezit, onderzoek naar verduurzaming loopt.
A3 voetbalvelden: een mogelijkheid die ook onderzocht kan worden is het verplaatsen van de voetbalvelden, om op die plek ruimte voor
A1 scholendiscussie afwachten
W3 vrijstaande woningen Slachtedyk
woningbouw te maken. Alternatief voor woningen aan landbouwpad, niet besproken tijdens het gesprek met dorpsbelangen. Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 42
RYPTSJERK WIE DOET WAT? Per locatie: welke opties, welke acties, welke partijen?
Accommodaties
W1 De Tunen: deze grond is van ons, de volgende stap in de procedure is vaststellen
A1 Scholendiscussie afwachten: samenwerken met schoolbesturen, die uiteindelijk
hoe we de grond gaan uitgeven. De aanbesteding moet openbaar waardoor lokale
besluiten in welke dorpen de scholen verder gaan.
aannemers geen voorrang / voorkeurspositie kunnen krijgen. Dit proces wordt vanuit grondzaken van de gemeente opgestart.
A2 de Einekoer: particulier bezit, wij ondersteunen het onderzoeken naar
Het gesprek over de verplaatsing van de volkstuinen is inmiddels gestart. Dit moet eerst
verduurzaming als die vraag zich voordoet. Maar we hebben er als gemeente verder
worden afgerond voordat de vrije kavels kunnen worden uitgegeven. Het uitgeven van
weinig over te zeggen.
die kavels gebeurt via loting. A3 voetbalvelden: bij onderzoek naar aanleg landbouwpad en woningbouw, houden we ook de optie open dat we de voetbalvelden willen verplaatsen. Die zijn voor
W2 landbouwpad en woningbouw: samenwerken met grondeigenaar. Bovendien
woningbouw namelijk een logische locatie. Dus betrekken we voetbalvereniging in dit
onderzoeken we nu eerst de mogelijkheid voor uitruil met de voetbalvelden.
onderzoek door contact met hen op te nemen over hun
W3 wonen aan het Slachtedyk: zetten we voorlopig on hold, nu geen gewenst project.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 43
RYPTSJERK ONTWIKKELINGSRICHTING GEMEENTE Accommodaties: weinig acties voor gemeente
Wonen: particuliere initiatieven prioriteren
De scholendiscussie is belangrijk in Ryptsjerk, vooral
Na afronding van De Tunen – een project dat al
omdat er zo weinig andere accommodaties zijn en
vergevorderd is – is er nog ruimte voor extra
dorpsbelangen vreest voor de leefbaarheid en bij het
nieuwbouw. Er is niet direct een logische nieuwe
verdwijnen van de school. De uitkomsten van dit
locatie, ook niet binnendorps of op de plek van een
onderzoek verwachten we eind 2023.
vrijkomende locatie.
Vlakbij de school ligt dorpshuis de Einekoer, die in
Wel zijn er meerdere particuliere projecten. Om onze
particulier bezit is en een belangrijke rol speelt binnen
tijd en aandacht goed te kunnen besteden, kiezen we
het dorp. Een deel van de bezetting komt van de
waar we als eerste mee bezig gaan. We onderzoeken
school, dus de toekomst van de school beïnvloedt ook
verschillende mogelijkheden en gaan alleen akkoord
die van de Einekoer. Er wordt onderzoek gedaan naar
met een project dat ruimtelijk en volkshuisvestelijk
mogelijkheden voor verduurzaming van de Einekoer.
kwaliteit toevoegt.
We ondersteunen, volgens de visie op Maatschappelijk vastgoed, het aanvragen en verlenen van subsidies als de Einekoer daarvoor in aanmerking komt. Omdat we het belangrijk vinden dat in ieder dorp een laagdrempelige ontmoetingsplek is, kijken we samen hoe we de Einekoer toekomstbestendig kunnen maken.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 44
G
GYTSJERK WOON- EN LEEFBAARHEIDSAGENDA MET HET DORP
GYTSJERK LOKALE SITUATIE Mienskip en omschrijving dorp
Wat speelt er? Maatschappelijke accommodaties
Wat speelt er? Wonen
Gytsjerk heeft ongeveer 2.300 inwoners. In de
Voor verschillende ontwikkelingen geldt dat
Prognoses wijzen erop dat er blijvend vraag is in
bibliotheek zit ook een ontmoetingsruimte. De
samenwerking met Oentsjerk als essentieel wordt
Gytsjerk, vooral naar koopwoningen en sociale huur.
basisscholen in Gytsjerk zijn onderdeel van de
gezien. Voor de scholendiscussie spelen twee vragen:
Ook hierin is samenwerking met andere dorpen in de
scholendiscussie in de Trynwâlden. Daarnaast zijn er
gaan openbaar en christelijk onderwijs samen, en waar
Trynwâlden belangrijk.
nog een supermarkt, een zwembad en enkele
komt het nieuwe gebouw / komen de nieuwe
restaurants als belangrijkste voorzieningen. De kroeg is
gebouwen? Uitkomsten daarvan hebben invloed op
Momenteel is De Schuur in ontwikkeling, 14 nieuwe
echter alweer ruim 15 jaar dicht. Er is nu al veel
nieuwe locaties voor woningbouw, die uitkomsten
woningen bij het centrum. Verder zijn er nu geen
samenwerking met Oentsjerk op het gebied van
komen uit een parallel traject en wachten we nu af.
concrete nieuwbouwplannen. De verwachting is wel dat
voorzieningen, de meeste sportverenigingen zitten daar.
ten minste een van de twee huidige schoolgebouwen Daarnaast speelt de wens voor een nieuw MFC. Ook
vrijkomt voor woningbouw. Verder zijn er enkele
die zou in Gytsjerk of Oentsjerk kunnen komen, waarbij
ideeën bij dorpsbelangen.
Gytsjerk bestaat uit relatief veel ‘import’, mede
meespeelt dat ook andere dorpen in de omgeving hier
vanwege de ligging dichtbij Leeuwarden. Misschien dat
gebruik van zullen willen maken. Dit nieuwe MFC is
Vooral jongeren zitten nu in de knel, maar ook aan
dat verklaart waarom het niet meevalt om activiteiten
vooral een idee, het is nog geen concreet initiatief.
levensloopbestendige woningen is behoefte.
te organiseren waar veel mensen op af komen. Het lijkt
Enige urgentie zit wel bij de bibliotheek/
Betaalbaarheid is belangrijk, mede daarom hoopt
alsof er weinig behoefte is aan ontmoeting, mensen
ontmoetingskamer: een verouderd gebouw dat
dorpsbelangen dat WoonFriesland de Trynwâlden ook
ontmoeten elkaar bij verenigingen in de omgeving.
verduurzaamd moet worden, maar nu niet optimaal
als locatie voor extra toevoeging gaat ziet.
gebruikt wordt. Dit gebouw is eigendom van dbieb.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 46
A3 zoeklocatie nieuw MFC
GYTSJERK WAT SPEELT WAAR?
W2 Potentiële locaties dorpsbelangen
A4 Zwembad: belangrijk voor het dorp
Legenda – locaties op de kaart W1 Plan de Schuur: al in de verkoop, planvorming is afgerond.
W1 plan De Schuur in de verkoop
W2 Potentiële locaties dorpsbelangen: er is nog planruimte voor 20 woningen op potentiële locaties. We hebben meerdere locaties opgehaald bij dorpsbelangen, zonder enige status.
A1 dbieb: bibliotheek met ontmoetingskamer. Vraagt om
W2 Potentiële locaties dorpsbelangen
A1 dbieb: bibliotheek met ontmoetingsruimte
verduurzaming, of verplaatsing/nieuwbouw. A2 Basisscholen: nu een christelijke en openbare basisschool. Beide zijn onderdeel van de scholendiscussie in de Trynwâlden.
A2 Basisscholen onderdeel van discussie
A3 zoeklocatie nieuw MFC: lokaal speelt het idee om een nieuw MFC te ontwikkelen, eventueel in samenwerking met Oentsjerk. A4 Zwembad: sportvoorziening in Gytsjerk, terwijl verder vrijwel alles naar Oentsjerk is gegaan. Vandaar dat dit een belangrijke locatie is voor de gehele Trynwâlden.
W2 Potentiële locaties dorpsbelangen
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 47
GYTSJERK WIE DOET WAT? Per locatie: welke opties, welke acties, welke partijen?
Accommodaties
W1 De Schuur: op deze locatie start ontwikkeling binnenkort, zorgt voor toevoeging die
A1 dbieb: lokaal speelt de behoefte aan een nieuw MFC. Daarin is clustering van de
de komende tijd de behoefte vervult. Voor de langere termijn verwachten we blijvende
bibliotheek nodig, met mogelijk ook de school en andere functies, en een
behoefte, dus blijven we zoeken naar nieuwe locaties.
ontmoetingsruimte. We zetten nu gesprekken in gang met dorpen in de Trynwâlden om de meest gewenste ontwikkelingsrichting te verkennen. Het gebouw is in eigendom van
W2 zoeklocaties dorpsbelangen: er is binnendorps weinig ruimte in Gytsjerk, dus
dbieb, zij zijn dus ook verantwoordelijk voor verduurzaming.
uitbreiding is niet ondenkbaar. Maar we wachten eerst af of er ontwikkelingen binnendorps mogelijk worden, mogelijk na de scholendiscussie komt er een locatie vrij.
A2 basisscholen: we wachten de uitkomst van de scholendiscussie af, en kijken daarna
Parallel daaraan starten we nu al vervolggesprekken op met het dorp om tot een
hoe de gemaakte keuzes van invloed zijn op ontwikkelingen voor woningbouw en een
locatiescan te komen van mogelijk geschikte plekken.
nieuw MFC. A3 zoeklocatie nieuw MFC: we starten gesprekken op met de Trynwâlden om te verkennen wat de behoefte in de dorpen is aan ontmoeting en andere voorzieningen. A4 zwembad: is door de gemeente vernieuwd en heropend eind april 2023. Voorlopig dus een duurzame sportaccommodatie met een functie voor de gehele Trynwâlden.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 48
GYTSJERK ONTWIKKELINGSRICHTING GEMEENTE Accommodaties: behoefte aan ontmoeting?
Wonen: particuliere initiatieven prioriteren
Vervolggesprek en locatiescan
De scholendiscussie is belangrijk in Gytsjerk, de
Na afronding van De Schuur – een project dat al
Er zijn nu geen nieuwe – potentiële – woningbouw-
uitkomsten van dit onderzoek verwachten we eind
vergevorderd is – is er qua programma nog ruimte
locaties in beeld voor Gytsjerk. Omdat binnen het dorp
2023. Die zijn van invloed op ontwikkelingen op het
voor extra nieuwbouw. Er is niet direct een logische
wel behoefte is aan extra toevoeging, gaan we het
gebied van wonen en andere accommodaties.
nieuwe locatie, ook niet binnendorps of op de plek van
gesprek aan met o.a. dorpsbelangen over de
een vrijkomende locatie. Er is wel blijvend behoefte
mogelijkheden.
De bibliotheek en de ontmoetingsfunctie zijn het meest
aan woningen voor jongeren. Of dat met nieuwbouw te
urgent in Gytsjerk. We hebben als gemeente de taak
realiseren valt, hangt af van welke locaties vrijkomen
In Gytsjerk gaan we een locatiescan uitvoeren: een
en de wens om de bibliotheek in stand te houden. In
en hoe goed we daarin kunnen sturen op
onderzoek naar locaties waar woningbouw passend en
het huidige gebouw vraagt dat om investeringen in
betaalbaarheid.
kansrijk is, en welk programma daar ontwikkeld kan
duurzaamheid. We horen ook dat er nu weinig gebruik gemaakt wordt
worden. Gecombineerd met de onderzochte behoefte Voor ouderen is de Heemstastate in Oentsjerk
(die hebben we al in beeld) kunnen we dan beoordelen
beschikbaar, ouderen gaan nu vaak daarheen.
welke locaties prioriteit krijgen om verder uitgewerkt te
van de ontmoetingsruimte bij de bibliotheek. Misschien
worden. Dit speelt niet alleen in Gytsjerk; in veel meer
dat er geen behoefte is aan een dorpshuis/-kamer. We
Er zijn nu geen concrete initiatieven. De door
dorpen willen we actief op zoek naar geschikte
gaan die behoefte verkennen in het gesprek met de
dorpsbelangen verzamelde locaties voor uitbreiding zijn
inbreidingslocaties. Als we die in beeld hebben,
Trynwâlden. Nu gaan veel verenigingen ook al naar
nog niet verder onderzocht. Als gemeente zijn we
betrekken we de direct omwonenden en de
Oentsjerk.
momenteel een analyse aan het maken om te kijken in
grondeigenaren uiteraard bij de verdere uitwerking.
welke richting Gytsjerk zich kan ontwikkelen.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 49
M
MÛNEIN WOON- EN LEEFBAARHEIDSAGENDA MET HET DORP
MÛNEIN LOKALE SITUATIE Mienskip en omschrijving dorp
Wat speelt er? Maatschappelijke accommodaties
Wat speelt er? Wonen
Mûnein heeft zo’n 640 inwoners en is daarmee een van
De school, met zo’n 45 leerlingen, is onderdeel van de
Er is sterke vergrijzing in Mûnein, nu al is meer dan de
de kleinere kernen. Er zijn vrijwel geen (dagelijkse)
scholendiscussie in de Trynwâlden. Hoewel de school
helft van de inwoners 45+. Intramurale zorg voor
voorzieningen in het dorp: een basisschool en een
belangrijk is voor Mûnein, groeit ook de acceptatie dat
ouderen is er nu niet, dus die moeten lang thuis blijven
dorpshuis. Ook is er nog een café, maar dat is niet
centralisatie belangrijk is voor het behoud van
wonen. Dan moeten woningen daar wel geschikt voor
regelmatig geopend. Het dorp leunt op voorzieningen
onderwijskwaliteit. Ook een school in Oentsjerk zou
zijn. Om vergrijzing tegen te gaan klinkt er vanuit
in grotere dorpen in de buurt, zoals Oentsjerk. Er is
prima te bereiken zijn.
dorpsbelangen de behoefte aan starterswoningen.
veel samenwerking met Readtsjerk, o.a. in dorpsbelangen.
Bovendien komen er naar verwachting binnenkort veel Daarnaast is er het dorpshuis. Dat wordt redelijk goed
gezinswoningen vrij, in zeker 50 woningen in
bezet dankzij bijeenkomsten en feestjes, maar er
Readtsjerk en Mûnein wonen 80+’ers.
Er is met name een groep oudere mensen actief voor
maken geen verenigingen gebruik van behalve de
het dorp, hoewel ook een aantal dertigers zich inzet. Al
biljart. Het gebouw is klein en verouderd. Een andere
Toevoegen van woningen moet altijd met kwaliteit en
met al kijkt men overal in het dorp naar elkaar om en
ontmoetingsplek in het dorp is het café, maar de
op maat. Voor de gehele Trynwâlden geldt dat daar nu
is de omgang goed. Onder dorpsbelangen hangen
eigenaar is vaak weg en dan is het café maanden niet
een flinke woningvraag is die bediend moet worden,
meerdere commissies die zich met bepaalde thema’s,
open. Een echte ontmoetingsfunctie vervult het dus
een deel van die behoefte kan ook in Mûnein landen.
projecten of feesten bezighouden.
ook niet, zeker niet laagdrempelig voor iedereen. Gezien onze ambitie om overal ontmoeting te
Na afronding van nieuwbouw van vier woningen aan de
faciliteren, is het behoud van een dorpshuis erg
Aukje Wybengastrjitte zijn er geen concrete
belangrijk.
nieuwbouwplannen meer. Er is wel een initiatief aan de Keatsjemuoi Wei, buitenstedelijk, voor 15 woningen.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 51
MÛNEIN WAT SPEELT WAAR? Legenda – locaties op de kaart
A2 De Mounestien verouderd, plan maken W1 woningbouw op vrijkomende locatie
W1 Vrijkomende locatie dorpshuis. Lokaal idee om nieuw dorpshuis te bouwen op vrijkomende schoollocatie. Huidige locatie komt dan vrij voor woningbouw.
W3 Rijtje afmaken Klaas Rienewerfstrjitte
W2 Initiatief aan de Kaetsjemuoi Wei. Plan voor 15 woningen tussen Oentsjerk en Mûnein. Buitenstedelijk.
A1 scholendiscussie afwachten
W3 Klaas Rienewerfstrjitte: lokaal idee voor rijtje afmaken naast de speeltuin. Is nog geen initiatief. W4 Aukje Wijbengastrjitte: staan al de nieuwste woningen. Mogelijk verder verlengen, plan voor tiny houses is recentelijk afgewezen: eerst geen verdere uitbreiding. A1 Scholendiscussie: afwachten of er een school blijft in Mûnein.
W2 Initiatief Kaetsjemuoi Wei
W4 Verlengen Aukje Wijbengastrjitte
A2 De Mounestien verouderd, plan maken.
A3 Café: speelt nu een kleine rol, heeft wel een vergunning. Welke toekomst is er voor dit pand?
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 52
MÛNEIN WIE DOET WAT? Per locatie: welke opties, welke acties, welke partijen? W1 woningbouw op deze locatie is alleen mogelijk als het dorpshuis hier verdwijnt. Gebouw en grond zijn van de gemeente, dat maakt het een aantrekkelijke locatie voor nieuwbouw – ook ruimtelijk gezien. We wachten eerst op de uitkomst van de scholendiscussie en wat dat voor een nieuw dorpshuis betekent. Deze locatie heeft in Mûnein wel de eerste voorkeur. W2 particulier initiatief ‘Lont’ aan de Kaetsjemuoi Wei. Plan voor 15 woningen: vier rijwoningen, vijf vrijstaand en zes twee-onder-één-kap. Het initiatief gaan we niet verder ontwikkelen, want is buitenstedelijk en zorgt ervoor dat Mûnein en Oentsjerk meer aan elkaar groeien, wat tegen ons ruimtelijk beleid is. W3 Klaas Rienewerfstrjitte: lokaal idee voor rijtje afmaken naast de speeltuin. We wachten af of hier een lokale initiatiefnemer zich voor meldt, maar zetten dat voorlopig on hold. Is buiten de contouren. Voor Mûnein is de druk niet zo groot dat er nu extra buitendorpse projecten opgestart moeten worden.
W4 Aukje Wijbengastrjitte: staan al de nieuwste woningen, voorlopig is dat voldoende. We verwachten hier, na afwijzing van het tiny houses-project, voorlopig geen initiatieven. A1 Scholendiscussie: we wachten de uitkomst hiervan af. Ongeacht of er hier een school blijft of niet, is er onderzoek nodig naar hoe de accommodaties in Mûnein toekomstbestendige huisvesting krijgen. A2 Dorpshuis de Mounestien is gemeentelijk eigendom. Grondige renovatie is nodig om het huidige gebouw toekomstbestendig te maken. Hoewel er nu weer een bestuur is en een redelijke bezetting, is dat de afgelopen jaren vaak anders geweest. Gebouw staat ook veel leeg. Daarom is verplaatsing en nieuwbouw alsnog het onderzoeken waard. A3 Café: speelt nu een kleine rol, heeft wel een vergunning. Als we de toekomst van het dorpshuis gaan onderzoeken, nemen we de rol van het café mee.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 53
MÛNEIN ONTWIKKELINGSRICHTING GEMEENTE Accommodaties: ontmoetingsfunctie in stand
Wonen: kleinschalig toevoegen voor eigen dorp
Nieuwe of bestaande woningen voor starters?
Mûnein is klein en veel accommodaties zijn er niet. Het
Uit het gesprek met dorpsbelangen kwam naar voren
Er is een lokaal initiatief ‘Trynwâlder Ein’ waar mensen
belangrijkste voor dit dorp is dat de ontmoetingsfunctie
dat er behoefte is aan kleinschalige nieuwbouw. De
hulp kunnen krijgen voor dagelijkse dingen, elkaar op
in stand blijft. Voor boodschappen, sport en mogelijk
nieuwbouwwoningen moeten bereikbaar zijn voor de
deze manier om hulp vragen moet nog op gang komen.
binnenkort ook onderwijs gaan bewoners al naar
lokale bevolking. Er is een wens om vooral woningen
Het is een manier waarop ouderen mogelijk langer in
nabijgelegen dorpen.
beschikbaar te maken voor lokale starters, die nu thuis
hun eigen woning, en dus in het dorp, kunnen blijven.
blijven wonen of noodgedwongen elders zoeken. Het dorpshuis functioneert nu redelijk, maar is
Nieuwbouw kunnen zij vaak niet betalen, zij moeten
Is het toevoegen van seniorenwoningen nodig in
verouderd. Ook het café vervult geen algemene
zich richten op de bestaande (oudere) voorraad.
Mûnein? Of richt het dorp zich juist meer op betaalbare
ontmoetingsfunctie. We willen graag van het dorp
kleine woningen voor starters? Nieuwbouw alleen
weten wat de behoefte en organisatiekracht zijn voor
De omgang met vergrijzing is voor Mûnein een
aanbieden aan huidige inwoners mag niet zomaar, al
ontmoeting, nu en in de toekomst. Daarom gaan we in
interessant thema. Ouderen die echt niet meer thuis
mag een ontwikkelaar natuurlijk zelf weten aan wie hij
overleg over wat het dorp zelf kan en wat er van de
kunnen wonen, vertrekken vaak naar de Heemstra
woningen verkoopt. Hetzelfde geldt voor
gemeente gevraagd wordt. We zijn sowieso betrokken
State in Oentsjerk of een ander dorp met meer
huiseigenaren: ouderen die verhuizen of overlijden
als eigenaar van het pand.
voorzieningen en zorgaanbod. De vraag is hoe erg het
laten vaak een gezinswoning achter, daar liggen de
is dat mensen uiteindelijk verhuizen. In de
grootste kansen voor lokale starters.
seniorenwoningen van WoonFriesland wonen op dit moment helemaal geen senioren, misschien is de behoefte er ook niet.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 54
O
OENTSJERK WOON- EN LEEFBAARHEIDSAGENDA MET HET DORP
OENTSJERK LOKALE SITUATIE Mienskip en omschrijving dorp
Wat speelt er? Maatschappelijke accommodaties
Wat speelt er? Wonen
Oentsjerk heeft zo’n 2.000 inwoners en is daarmee een
De twee scholen in Oentsjerk zijn onderdeel van de
Als een van de grotere plaatsen in de Trynwâlden, met
dorp van gemiddelde grootte. Het heeft een
scholendiscussie in de Trynwâlden. De ontwikkelingen
een goed voorzieningenaanbod, is Oentsjerk zeker een
verzorgende functie voor omliggende, kleinere dorpen
wachten we hier af. Er zijn veel sportverenigingen in
groeikern. Hier is blijvend vraag, vooral naar
zoals Munein, Aldtsjerk en Wyns. Er zijn dan ook
Oentsjerk. De sporthal is verouderd en vraagt om grote
koopwoningen (ook t.b.v. doorstroming) en sociale
relatief veel voorzieningen: sportverenigingen hebben
investeringen om duurzaam en toekomstbestendig te
huur. Projectmatig toevoegen is mogelijk gezien de
zich er geclusterd, er zijn zorgvoorzieningen en
blijven. Gezien de grote regio die bediend wordt met
vraag, ruimtelijke inpassing en voldoen aan de
ouderenwoningen, een supermarkt en een dorpshuis.
de sportaccommodaties, is dit een belangrijke locatie.
behoefte zijn hierbij wel essentieel.
Oentsjerk is een forenzendorp. Veel mensen komen
Er zijn twee plekken met een bijeenkomstfunctie: de
Het plan voor 10 appartementen op de locatie van de
hier wonen vanuit Leeuwarden als ze meer rust en
Stichting sociaal cultureel werk BOB trekt een jongere
oude school is in uitvoering. Daarna is er nog één plan
ruimte zoeken. Maar de ‘import’ wordt wel vaak actief
doelgroep, is eigendom van het dorp zelf en wordt
in Oentsjerk: zes woon-werk-woningen op
in dorpsbelangen of verenigingen – waar er veel van
redelijk druk bezocht. Het gebouw is ook recentelijk
bedrijventerrein Sanjesfild. We hebben hier de grond
zijn. De meeste dingen worden Trynwâlden-breed
aangepakt. Daar tegenover zit het café, waar ook
zelf in bezit, maar het is nog geen uitgewerkt plan.
gezien en gevoeld. Dorpsbelangen ziet het als een
bijeenkomsten en ontmoeting mogelijk zijn.
Bovendien is dit een bijzonder segment, het vervult
voordeel dat er veel samenwerking is, en dat er veel
niet de reguliere behoefte.
verenigingen zijn waarbij mensen zich kunnen
Oentsjerk en Gytsjerk hebben voorzichtige plannen om
aansluiten. De verschillende clubs zijn wel heel hecht,
een nieuw gedeeld MFC te ontwikkelen, daarvoor is
iedereen kan zich binden via interesselijnen.
nog geen locatie bekend.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 56
OENTSJERK WAT SPEELT WAAR? Legenda – locaties op de kaart W1 appartementen in schoolgebouw: al in ontwikkeling, hier is niet op bij te sturen. Het vervult de eerste behoefte. W2 Wonen-werken aan de Sanjesreed: hier ontwikkelen we
A3 toekomst BOB?
woningen voor een specifieke woon-werk behoefte.
A1 Scholendiscussie: de christelijke en de openbare school
A1 scholen onderdeel van discussie
zijn onderdeel van de discussie in de Trynwâlden. Die discussie wachten we af, heeft ook invloed op woningbouw.
W2 Wonen-werken
A2 Verduurzamen sportvoorzieningen is belangrijk voor ontwikkelen toekomstbestendig aanbod. Sportvoorzieningen in Oentsjerk hebben een groot verzorgingsgebied. A3 cultureel centrum BOB: gebouw is van het dorp zelf, dus wij zijn niet verantwoordelijk voor verduurzaming. We houden wel in de gaten of hier vragen over komen. A4 locatie kerk wordt lokaal gezien als optie voor een
nieuw MFC.
W1 appartementen in oude school A4 locatie kerk optie voor nieuw MFC
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 57
OENTSJERK WIE DOET WAT? Per locatie: welke opties, welke acties, welke partijen?
Accommodaties
W1 appartementen oude school zijn in ontwikkeling, hier valt niet op bij te sturen.
A1 basisscholen: we wachten de uitkomst van de scholendiscussie af, en kijken daarna hoe de gemaakte keuzes van invloed zijn op ontwikkelingen voor woningbouw en een
W2 Wonen-werken Sanjesfjild. Hier is een principebesluit voor zes woon-werk-
nieuw MFC.
woningen in de koopsector. De grond is in gemeentelijk eigendom. Deze woningen realiseren we op basis van de behoefte ter plaatse, hiervoor inventariseren we wie er
A2 sportvoorzieningen verduurzamen. In lijn met het sportbeleid onderzoeken we de
(blijvend) een bedrijf met woning willen.
mogelijkheid voor het verduurzamen van de sport-gerelateerde gebouwen (geen kantines e.d.). Daarbij betrekken we de besturen van de verenigingen. A3 de stichting Sociaal cultureel werk BOB beheert het dorpshuis. Als gemeente hebben
we hier geen actieve rol, zodra er een vraag komt om te ondersteunen bij verduurzaming gaan we in gesprek. A4 zoeklocatie nieuw MFC: we starten gesprekken op met de Trynwâlden om te verkennen wat de behoefte in de dorpen is aan ontmoeting en andere voorzieningen. Een van de geopperde locaties is die van de huidige kerk, dat nemen we mee in het onderzoek.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 58
OENTSJERK ONTWIKKELINGSRICHTING GEMEENTE Accommodaties: ook hier blijven vernieuwen
Wonen: weinig locaties kan gunstig zijn
Centrumplan Oentsjerk
In Oentsjerk zijn de sportvoorzieningen van de
Oentsjerk heeft op dit moment geen beschikbare
Intern hebben we de wens om voor Oentsjerk en
Trynwâlden geclusterd. Ook (ouderen)zorg wordt er
locaties. Er is op het oog ook niet veel ruimte voor
Gytsjerk een langetermijnvisie te ontwikkelen. Hoe zien
aangeboden en er is een dorpshuis. We verwachten
woningbouw binnendorps. Ons beleid is er op gericht
we die twee dorpen (die in de dagelijkse praktijk als
dat al die voorzieningen de komende tijd in stand
om de dorpen in de Trynwâlden niet aan elkaar te laten
één dorp functioneren) over tien, twintig jaar? Daarbij
kunnen blijven voor wat betreft de vraag en het aantal
groeien – in het geval van Oentsjerk gaat dat vooral
zijn woningbouw, accommodaties, verkeer en openbare
gebruikers. Toekomstbestendige huisvesting is dan wel
om de open ruimte tussen Gytsjerk.
ruimte de pijlers.
In een dorp dat naar verwachting blijvend een sterk
In het centrum van Oentsjerk liggen veel kansen voor
Alleen de sporthal en –velden zijn in gemeentelijk
voorzieningenaanbod heeft en waar ook blijvende
ruimtelijke verbetering. Het gebied binnen de
bezit. Verduurzamen krijgt daar prioriteit. De andere
woonvraag is, kunnen we ook de tijd nemen om
Rengersweg – Heemstrasingel – Van Haersmasingel is
accommodaties zijn in handen van de organisatie zelf.
weloverwogen beslissingen te nemen.
nu een combinatie van wonen, zorgvoorzieningen en
belangrijk.
Ook daar is verduurzaming belangrijk, maar het is niet
groen. Hier kan een veel sterker en aantrekkelijker In Oentsjerk gaan we als gemeente in samenspraak
centrum ontstaan, waarin voorzieningen
met het dorp een overzicht maken van de zwakke
toekomstbestendig gehuisvest worden én er plek
We gaan vervolggesprekken opstarten met de dorpen
plekken in het dorp. Die zijn er nu al, mocht er een
ontstaat voor horeca, winkelen en verblijven. Dit
in de Trynwâlden, waarin we de gevolgen van de
nieuw MFC komen (gedeeld met Gytsjerk) komen er
centrumplan willen we intern ontwikkelen, waarbij we
scholendiscussie behandelen en verkennen wat de
meer locaties vrij. Die gaan we dan verder
het dorp betrekken én de gesprekken met de
behoefte is aan een nieuw gedeeld MFC.
onderzoeken op de mogelijkheden voor woningbouw.
Trynwâlden gebruiken voor informatie.
aan ons om dat nu actief te organiseren.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 59
W
WYNS
WOON- EN LEEFBAARHEIDSAGENDA MET HET DORP
WYNS LOKALE SITUATIE Mienskip en omschrijving dorp
Wat speelt er? Maatschappelijke accommodaties
Wat speelt er? Wonen
Met ongeveer 250 huishoudens in Wyns, Bartlehiem en
De basisschool en kinderopvang zijn verdwenen, nu zit
In een klein dorp als Wyns speelt vaak weinig op
Tergrêft (de drie kernen die onder Wyns vallen) is het
in het gebouw ‘De Skule’ alleen nog het dorpshuis. De
woningbouwggebied, in Wyns geldt dat ook. Er is de
een van de kleinere dorpen in de gemeente. De
oude school heeft nu een particuliere eigenaar, die
afgelopen jaren vrijwel niks toegevoegd, ook nu
zelfstandigheid en saamhorigheid zijn er groot; naast
hierin een bedrijf heeft gevestigd. De eigenaar wil het
hebben we geen woningbouwprojecten op de planlijst
de Vereniging voor Dorpsbelangen zijn er verschillende
gebouw wel verkopen. Ook is er een idee voor een
staan. Toch is er een lokale behoefte – logisch ook,
stichtingen actief waarbinnen dorpse activiteiten
‘inclusieve speeltuin’. Er wordt van de gemeente weinig
aangezien er vrijwel niks is toegevoegd. Het
georganiseerd en geregeld worden. Het is, kortom,
gevraagd, behalve dan ondersteunen bij initiatieven die
woningaanbod is nu te eenzijdig, we zetten ons dus in
”een klein dorp waar grote dingen gebeuren”. Het dorp
lokaal ontstaan. In Wyns hebben we de kerktoren, het
om met nieuwbouw meer diversiteit in het aanbod te
wil graag zelf de ruimte krijgen om initiatieven en
haven-speelterreinm, sportterrein en het dorpshuis in
krijgen.
ontwikkelingen op gang te brengen, met daarbij zo
bezit. De mienskip is hier nu aan zet om
nodig financiële of organisatorische ondersteuning van
ontwikkelingen op gang te brengen. Aandachtspunt
Er zijn geen logische (binnendorpse) locaties aan te
de gemeente.
daarbij is dat als dingen níet door de mienskip
wijzen. Dat betekent dat we samen met het dorp op
opgepakt worden, maar ze wel belangrijk zijn voor het
zoek moeten gaan naar plekken die geschikt zijn voor
Voorzieningen zijn er nauwelijks in Wyns, voor de
behoud van de leefbaarheid, we dat tijdig waarnemen.
passende toevoeging. Betaalbaarheid is daarbij van
meeste dagelijkste dingen gaat men naar Oentsjerk,
Niet alles kan door de samenleving opgepakt worden.
groot belang, maar we weten ook dat dat lastig te
Lekkum of Leeuwarden. Er zijn wel een haventje met
Op basis van wat we voor dit project hebben
realiseren is op deze kleine schaal. Mogelijk is actief
veerpont, een eetcafé en een dorpshuis dat door het
opgehaald gaan we ervan uit dat het voldoende is als
grondbeleid hier nodig om CPO-projecten te
dorp zelf beheerd wordt.
we helpen met het ontwikkelen van lokale wensen.
ondersteunen.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 61
WYNS WAT SPEELT WAAR? Legenda – locaties op de kaart W1 herinrichting van de huizen op historische plekken, waarbij toevoeging mogelijk is. Idee van dorpsbelangen om extra woningbouwruimte te vinden.
A1 Dorpshuis De Skule (voormalig kinderopvang)
A2 inclusieve speeltuin maken
Kerk in eigendom van het dorp
W2 mogelijke uitbreiding noord, oost en zuid: mogelijke locaties voor uitbreiding van Wyns volgens Dorpsbelangen.
A1 Dorpshuis De Skule, sportterrein en voormalig kinderopvang: tot 2008 zaten in
W1 locatie dorpsbelangen: herinrichting en toevoeging
de gebouwen een basisschool en peuterspeelzaal (naast de dorpshuisfunctie), inmiddels zijn die allebei weg. Nu gebruikt dorpsbelangen het voor overleggen en om activiteiten te organiseren. A2 plan voor inclusieve speeltuin: initiatief vanuit het dorp om de bestaande speeltuin te veranderen in een speeltuin waar ook kinderen met een beperking in kunnen spelen. Kerk in eigendom van het dorp, karakteristiek gebouw.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 62
WYNS WIE DOET WAT? Per locatie: welke opties, welke acties, welke partijen? W1 herinrichting van de huizen op historische plekken, waarbij toevoeging mogelijk is op plekken waar ooit huizen zijn gesloopt. Dit is nog geen project, het is een idee van Dorpsbelangen. Op dit moment doen we hier niks, maar als er een initiatief komt beoordelen we dat. W2 uitbreiding noord, oost en zuid: mogelijke locaties voor uitbreiding van Wyns volgens Dorpsbelangen. Een werkgroep wonen van Dorpsbelangen ontwikkelt plannen voor nieuwbouw mogelijkheden in Wyns. Criteria en mogelijke locaties zijn inmiddels besproken in het dorp. Mogelijkheden voor locaties liggen aan de randen van het dorp en in het buitengebied naast inactieve boerenbedrijven waar historisch gezien arbeiderswoningen stonden. Dit traject wordt vervolgd in samenwerking met dorpsgenoten met belangstelling voor een nieuwe woning. Aangezien dit buitendorpse locaties zijn, moet goed onderbouwd worden wat de behoefte is en waarom die niet binnendorps ingevuld kan worden. In Wyns zijn er vrijwel geen binnendorpse locaties. Dorpsbelangen zou graag zien dat er een landschapsarchitect meedenkt over inpassing van de woningen, daarin kan de gemeente meedenken.
A1 Dorpshuis De Skule: op dit moment spelen hier geen acute vraagstukken. Het dorp, dat het dorpshuis beheert, wil op termijn wel kijken naar verduurzaming. Daarvoor zijn (gemeentelijke, maar ook nationale en regionale) regelingen te vinden ter ondersteuning. Het dorpshuis is ook toe aan onderhoud, de inrichting vraagt om een opwaardering en opknapbeurt. De beheercommissie en het dorp pakken dit op in overleg met de gemeente. A2 plan voor inclusieve speeltuin: de lokale initiatiefnemers vragen om ondersteuning van de gemeente, ook financieel. We gaan intern kijken wie hiervoor de meest geschikte medewerker(s) zijn en of er subsidiemaatregelen aan te spreken hiervoor zijn. Verantwoordelijkheid voor het initiatief ligt verder bij de mienskip. Dorpsbelang vraagt om overleg met de gemeente over het liggende plan voor het haventerrein en speelterrein samen met het nieuwe plan voor een inclusieve speeltuin
Kerk in eigendom van het dorp, karakteristiek gebouw. Is in bezit van het dorp zelf. Het is een karakteristiek kerkgebouw waar weinig andere functies in denkbaar zijn. Onderhoud van dit soort gebouwen is belangrijk, maar niet onze primaire taak. Hier doen we voorlopig niks.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 63
WYNS ONTWIKKELINGSRICHTING GEMEENTE Accommodaties: lokale initiatieven steunen
Wonen: bestaande behoefte nu invullen
Ander initiatief: parkeren en verkeer
Er zijn niet veel accommodaties in Wyns, maar voor
Er zijn de afgelopen 17 jaar maar drie nieuwe
Er is een ‘werkgroep verkeer’ in Wyns. Vanwege het
degene die er nog zijn is de mienskip actief om ze te
woningen bijgebouwd in Wyns. Nu is er een duidelijke
grote aantal bezoekers – voor de kerk, het restaurant,
behouden. In lijn met onze visie op Maatschappelijk
behoeft, ook vastgesteld door dorpsbelangen. Of die
het haventje en de pont – in de zomer, ontstaat er
Vastgoed willen we dat er in ieder dorp een
op termijn blijft is niet zeker, maar door niets toe te
regelmatig een parkeerprobleem. Ook wordt er vaak te
laagdrempelige ontmoetingsmogelijkheid is. Het
voegen weten we zeker dat het dorp verder leeg zal
hard gereden in en om het dorp. De werkgroep wil
dorpshuis is daarvoor essentieel in Wyns. Daarom
lopen.
hiermee aan de slag. Er is nog niemand van de gemeente gesproken over dit onderwerp, dat is wel
helpen we de mienskip met het onderzoeken van de mogelijkheden voor verduurzaming en bieden we
Bestaande woningen zijn vrijwel allemaal uitgebouwd,
nodig om tot een oplossing te komen.
ondersteuning bij exploitatie, verduurzaming en
waardoor ze duurder zijn geworden. Ook in de
onderhoud.
bestaande voorraad is betaalbaarheid dus lastig.
Dit onderwerp valt niet binnen dit project, maar het is
Daarnaast zijn er vrijwel geen woningen voor ouderen,
wel belangrijk dat we als gemeente ook hier goed
Ook als er andere vragen komen, bijvoorbeeld voor het
die vaak moeten verhuizen voor hun laatste woning.
bereikbaar in zijn en helder communiceren over wat de
maken van de inclusieve speeltuin, ondersteunen we
Voor het behoud van alle leeftijdsgroepen is meer
mogelijkheden zijn.
die. Dat wil niet zeggen dat we meteen alles (met
diversiteit in de woningvoorraad nodig. Op dit moment
subsidies) mogelijk maken, maar we zijn wel een goed
is er een werkgroep van dorpsbelangen bezig met
bereikbare gesprekspartner die samen met het dorp
woningbouwplannen te ontwikkelen, we ondersteunen
verkent wat de mogelijkheden zijn.
lokale initiatieven als die er zijn, en gaan we samen met het dorp actief op zoek naar mogelijk kansrijke nieuwe locaties.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 64
A
ALDTSJERK WOON- EN LEEFBAARHEIDSAGENDA MET HET DORP
ALDTSJERK LOKALE SITUATIE Mienskip en omschrijving dorp
Wat speelt er? Maatschappelijke accommodaties
Wat speelt er? Wonen
Aldtsjerk is een woondorp met ruim 600 inwoners. Het
Het havengebouw is van de gemeente, wij nemen het
Mensen uit het dorp zijn al 15 jaar bezig met een
leunt voor sport- en winkelvoorzieningen vooral op
onderhoud grotendeels op ons maar de haven-
wooninitiatief: Aldtsjerk Foarút. Al die tijd heeft het
Oentsjerk, hoewel mensen ook naar Leeuwarden gaan.
commissie (bestaande uit dorspbewoners) runt het. De
zich niet écht willen ontwikkelen. Er ligt nu toezegging
Veel voorzieningen zijn er niet (meer), wel onder meer
Klinze is een landgoed in eigendom van een familie, het
voor 23 woningen, maar veel is nog onduidelijk. Zo is
een café, een dorpshuis en een basisschool. Die is
omliggende park is grotendeels in ons eigendom.
er een plan om ook zandwinning op deze locatie te
onderdeel van de scholendiscussie in de Trynwâlden.
Lokaal wordt het belangrijk gevonden dat dat terrein
laten plaatsvinden, om zo wonen aan het water te
Het belangrijkste in dit dorp is om ten minste die
openbaar toegankelijk blijft. Er is een mooi up-to-date
ontwikkelen. Dorpsbelangen is bang dat als dit plan
voorzieningen aan te blijven bieden die ontmoeting
dorpshuis, ‘De Oerein’, met een divers palet aan
wordt losgelaten er helemaal geen nieuwbouw meer
faciliteren: het dorpshuis, de kerk en het gebouw van
activiteiten. De bouwkundige kwaliteit van het gebouw
gaat plaatsvinden in het dorp.
de ijsclub (die bovendien zorgt voor sociale binding, zij
is zeer goed, het gebouw is in eigendom van de kerk.
het minder dan vroeger).
De stichting Doarpshûs Oerein huurt het, in het
Men signaleert een duidelijk gebrek aan
contract staat dat het doarpshûs beschikbaar moet
jongerenwoningen, waardoor starters elders gaan
Aldtsjerk wordt omschreven als hecht dorp, mensen
blijven voor maatschappelijke doeleinden. De school
zoeken en ‘doorstarters’ niet kunnen terugkeren.
zijn bereid om voor activiteiten en klussen hun handen
heeft nu 42 leerlingen, dorpsbelangen maakt zich
Mogelijk komt hier plek voor in Aldtsjerk Foarút, maar
uit de mouwen te steken. Bestuursfuncties zijn minder
zorgen over het voortbestaan ervan en wat dit
dorpsbelangen wil graag ook andere (binnendorpse)
populair en leunen op de oudere generatie – een kleine
betekent voor de leefbaarheid in het dorp. Deze
locaties verkennen. De locatie van Aldtsjerk Foarút is
groep mensen die wel meer dingen oppakt.
ontwikkeling is nu de belangrijkste op het gebied van
niet heilig, het gaat om het toevoegen van (geschikte
accommodaties, verder verwachten we de komende
en betaalbare) woningen.
jaren niet veel veranderingen.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 66
ALDTSJERK WAT SPEELT WAAR?
W1 Plangebied Aldtsjerk Foarút
Legenda – locaties op de kaart W1 Plangebied Aldtsjerk Foarút: is al een lokaal initiatief. Er is een toezegging voor 23 woningen. A1 Scholendiscussie: de openbare school van Aldtsjerk is onderdeel van de discussie in de Trynwâlden. Die discussie wachten we af en heeft ook invloed op woningbouw. A2 havengebouw en clubhuis ijsbaan: beide worden beheerd door dorpsbewoners, we zijn wel eigenaar. Op termijn wordt verduurzaming van deze gebouwen belangrijk. A3 dorpshuis De Oerein: gebouw is van de kerk. Beheer wordt door het dorp gedaan. Enkele jaren geleden opgeknapt, functioneert goed. Voorlopig geen actie van ons nodig. Kenmerkend kerkgebouw: belangrijk voor ontmoeting in het dorp, daarom opgenomen. Vereist geen actie van de gemeente.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 67
ALDTSJERK WIE DOET WAT? Per locatie: welke opties, welke acties, welke partijen? W1 Aldtsjerk Foarút: voor het dorp een belangrijke locatie. Ook politiek draagvlak, dus een locatie die we graag willen uitwerken. Dat moet echter wel zorgvuldig en passend gebeuren. De initiatiefnemers hebben samen met de contactpersoon van de gemeente voor ruimtelijke procedures, onderzocht hoe de locatie ontwikkeld kan worden.
A1 basisschool: we wachten de uitkomst van de scholendiscussie af, en kijken daarna hoe de gemaakte keuzes van invloed zijn op ontwikkelingen voor woningbouw. Eerst zijn hiervoor de schoolbesturen aan zet. Mocht de school verdwijnen, komt het gebouw in ons bezit. Dan onderzoeken we de mogelijkheden voor woningbouw daar. A2 gebouw haven en ijsbaan. In lijn met het sportbeleid onderzoeken we de mogelijkheid voor het verduurzamen van de sport-gerelateerde gebouwen (geen kantines e.d.). Daarbij betrekken we de besturen van de verenigingen. Op dit moment speelt hier geen urgente opgave, krijgt dus geen prioriteit. Beide gebouwen hebben een belangrijke ontmoetingsfunctie.
A3 dorpshuis De Oerein: functioneert goed, beheer en onderhoud gebeuren door dorpsbewoners. Voor ons ligt hier nu geen opgave.
Kerk: draagt met zijn ontmoetingsfunctie bij aan de leefbaarheid van het dorp, maar vereist van ons als gemeente geen acties.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 68
ALDTSJERK ONTWIKKELINGSRICHTING GEMEENTE Accommodaties: nu weinig acties voor ons
Wonen: breder kijken dan Foarút
In gesprek met WoonFriesland
De meeste voorzieningen voor Aldtsjerkers liggen al in
Aldtsjerk Foarút is het enige concrete project in
Vanuit dorpsbelangen wordt er gekeken naar de rol
andere kernen, met name in Oentsjerk. Men wil graag
Aldtsjerk, maar ook dat is nog lang niet volledig
van corporatie WoonFriesland. Men zou graag zien dat
behouden wat er nu nog is. Dat is slechts voor een
uitgewerkt. Of, hoe en wanneer dit gerealiseerd kan
er meer betaalbare woningen worden toegevoegd in
klein deel aan ons: in de scholendiscussie zijn de
worden, is op dit moment nog lastig te zeggen. We
Aldtsjerk, sociale huur is daarvoor ideaal. Lokaal ziet
schoolbesturen aan zet, de meeste andere
weten wel dat er vanuit het dorp veel waarde wordt
men graag dat die nieuwe sociale huurwoningen
accommodaties worden beheerd door het dorp (en
gehecht aan deze locatie. Dat komt deels omdat het
worden toegewezen aan lokale starters, iets wat we
functioneren ook prima). Wel zijn we, waar nodig,
een lokaal initiatief is waar meerdere bewoners veel
vaker tegenkomen. WoonFriesland kan dat niet
bereid om te ondersteunen met hulpvragen over
werk in hebben gestoken, maar ook deels omdat dit
afdwingen, iedereen die een woning zoekt in deze
verduurzaming of het ontwikkelen van andere
wordt gezien als de enige geschikte locatie voor
regio heeft daar recht op.
initiatieven die lokaal ontstaan.
woningbouw. We gaan in gesprek met WoonFriesland, maar ook met de dorpen in de Trynwâlden, om een traject op te starten over waar we de meest geschikte locaties zien voor toevoeging van betaalbare nieuwbouw.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 69
E
EASTERMAR WOON- EN LEEFBAARHEIDSAGENDA MET HET DORP
EASTERMAR LOKALE SITUATIE Mienskip en omschrijving dorp
Wat speelt er? Maatschappelijke accommodaties
Wat speelt er? Wonen
Eastermar is een basisdorp met een aantal dagelijkse
In Eastermar zijn meerdere ontmoetingsruimten. Het
Er worden meerdere vrije kavels ontwikkeld, dit voegt
voorzieningen. Het dorp heeft een verzorgende functie
mienskipshus bij De Kjellingen, geopend in 2022, staat
op verschillende plekken één koopwoning toe aan de
voor de woon- en basisdorpen eromheen, maar is voor
open voor iedereen en biedt plaats aan kleine lokale
voorraad maar heeft op de woningmarkt in Eastermar
sommige voorzieningen aangewezen op bijvoorbeeld
activiteiten. Grotere bijeenkomsten worden
weinig effect.
Burgum of Harkema. Wel zijn er een basisschool, een
georganiseerd in de Hege Stins, bij de kerk. Zit ook
supermarkt, een huisarts, een haven met ‘s winters
een horecagelegenheid bij. Die is ook nog bij Stichting
Aan de noordzijde van het dorp is een plan voor 25
(hopelijk) een ijsbaan, een voetbalvereniging en
Burgerkamp, dat zijn zalen voor feestjes en partijen.
woningen in behandeling. Het bestemmingsplan wordt
diverse horecagelegenheden.
Voor het mienskipshûs betalen wij t/m 2024 de huur à
hiervoor voorbereid. Voordat het plan in procedure
20.000 p/j, vastgelegd in het raadsbesluit van 30 juni
wordt gebracht moet er nog een anterieure
Eastermar wordt omschreven als een bijzonder dorp
2022 waarin een driejarige startsubsidie is verleend. In
overeenkomst opgesteld worden. Dit plan is op verzoek
met gewone mensen. Het is open, actief en verbonden.
de Kjellingen zitten ook nog de basisschool en een
van het dorp uitgebreid met rijwoningen, zodat de
Er zijn veel buurtverenigingen, commissies die feesten
peuterspeelzaal. De fysiotherapeut en het
lokale behoefte daar ingevuld kan worden.
of activiteiten organiseren en werkgroepen die zich
consultatiebureau zijn inmiddels verdwenen. Op de
richten op sociale of fysieke ingrepen in het dorp. Een
verdieping zitten senioren-appartementen. Het gebouw
Er zijn nog twee andere initiatieven binnengekomen:
wat kleinere groep vervult vaak jarenlang
is dus multifunctioneel en vervult een belangrijke rol in
eentje voor ongeveer 15 woningen, op het terrein van
(verschillende) bestuursfuncties maar veel mensen
het dorp. Het is niet ondenkbaar dat er op termijn
een voormalig boerderij. En eentje voor 12
helpen wel ergens aan mee.
gesneden moeten worden in het aanbod. Vergrijzing
appartementen in het centrum. Daarover zijn we al in
speelt hierin ook een rol. Minder kinderen in het dorp
gesprek geweest met de initiatiefnemer. Misschien is
It Heechsân is een buurtschap ten noorden van
heeft invloed op de school, de gymzaal en het
12 wel teveel, maar er is waarschijnlijk ruimte.
Eastermar, dat wel echt bij het dorp hoort. Daar wonen
kindcentrum. Wel vergroot het mogelijk de behoefte
ook veel actieve mensen.
aan laagdrempelige ontmoetingsruimtes.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 71
EASTERMAR WAT SPEELT WAAR? Legenda – locaties op de kaart W1 Uitbreiding Grote Hornstweg: voor het plan van 16 woningen heeft
A3 kerk De Hege Stins
A2 Sporthal en voetbalvereniging met clubhuis
het college aangegeven mee te willen werken aan een bestemmingsplanwijziging, gezien de vraag is het opgehoogd naar 25 woningen. Bedient meer mensen, maar moet langer proces door. W2 initiatief 12 appartementen: plan om op een verrommelde locatie
appartementen te realiseren in bestaande bebouwing. W3 initiatief los buurtschap: een minder ver uitgewerkt idee voor 15 à 20 woningen op het terrein van een boerderij. A1 De Kjellingen: multifunctioneel gebouw met o.a. de basisschool en het Mienskipshûs. Voor dat hûs betalen we t/m 2024 de huur à €20.000 p/j.
A4 horeca in centrum
A2 voetbalvereniging met clubhuis: doel van de vereniging is om het clubhuis meer als dorpshuis te gebruiken. De sporthal is ons eigendom, op termijn verduurzamen. A3 Kerk de Hege Stins: ligt aan de weg tussen Eastermar en it
W2 initiatief 12 appartementen
Heechsân. Wordt gebruikt voor grotere bijeenkomsten en feesten. A4 horeca in centrum: er zijn meerdere horecagelegenheden in Eastermar, ook met zalen of ruimte voor verblijf. Mogelijkheid voor ontmoeting.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 72
EASTERMAR WIE DOET WAT? Per locatie: welke opties, welke acties, welke partijen? W1 Uitbreiding Grote Hornstweg: de nieuwe versie van het plan, met ook ruimte voor sociale huurwoningen, is nog niet door ons goedgekeurd. Het voorziet wel meer in de lokale behoefte. Het proces tot nu toe lijkt goed doorlopen. Wanneer er snel een aanvullende onderbouwing wordt aangeleverd voor de toevoeging van negen extra woningen, schatten we in
dat de vertraging door aanpassing beperkt kan blijven. We trekken hierin samen op met de initiatiefnemer. Er is nog een bestemmingsplanwijziging nodig, daar is een projectleider nu mee bezig. W2 initiatief 12 appartementen: plan om op een verrommelde locatie appartementen te realiseren in bestaande bebouwing. Onze eerste inschatting is dat 12 op deze locatie niet passend is. Gezien de behoefte in Eastermar is er wel ruimte voor deze toevoeging, ook omdat die helpt om binnendorps een locatie te verbeteren. Het initiatief ligt nu bij de initiatiefnemer, wij spelen hier geen actieve rol in. Als de planuitwerking verder gevorderd is, bekijken we of dat past bij wat volgens ons mogelijk en wenselijk is op deze locatie.
W3 initiatief los buurtschap: initiatief is het minst ver uitgewerkt, ruimtelijk gezien ook minder wenselijk (los van bestaande bebouwing). Geven we op dit moment geen prioriteit. A1 De Kjellingen: het contract voor het mienskipshûs loopt nog t/m 2025. In het Raadsbesluit van 30 juni 2022 is besloten dat de subsidie vanaf 2024 ophoudt. Tegen die tijd dragen we de kosten over aan het dorp, die al bezig is om (met o.a. de Energiecoöperatie) zelfvoorzienend te worden voor de ontmoetingsplek. Het contract voor de school, dat loopt t/m 2027, moeten we voor die tijd heroverwegen. Heeft op dit moment geen prioriteit – niet in Eastermar en niet binnen bestaande scholendiscussies. A2 sporthal en voetbalvereniging met clubhuis: doel van de vereniging is om het clubhuis meer als dorpshuis te gebruiken, dit slaat nog niet heel erg aan. Heeft mede te maken met het grote aanbod van ontmoetingsplekken. Hier doen we voorlopig niets. De gymzaal is matig tot onderbezet, er is zeker capaciteit over tijdens de daluren. In de prognose is een daling verwacht van de verhuur aan scholen. Verhuur aan verenigingen lijkt gelijk te blijven. Gezien de kwaliteit, kosten (beheer) en de lage boekwaarde van het 44 jaar oude gebouw, zullen we keuzes moeten gaan maken: verduurzamen of afstoten? Het gebouw is fysiek verouderd, maar qua functionaliteit niet.
A3 Kerk de Hege Stins: vervult een ontmoetingsfunctie, maar is niet in ons eigendom of onderdeel van een discussie. Hier doen we niets. A4 horeca in centrum: draagt bij aan ontmoeting en leefbaarheid, maakt een gemeentelijk ondersteunde ontmoetingskamer minder urgent. Niet in ons bezit, we doen hier niets.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 73
EASTERMAR ONTWIKKELINGSRICHTING GEMEENTE Accommodaties: hoe hard is onze steun nodig?
Wonen: veel vraag, veel projecten, wel bijsturen
Ander thema: verkeersveiligheid
We financieren meerdere accommodaties in Eastermar,
Voor het dorp heeft woningbouw prioriteit. Grootste
Zoals in wel meer dorpen is de verkeersveiligheid een
met mienskipshûs de Kjellingen als belangrijkste.
zorg: de jeugd kan niet in het dorp blijven wonen,
groot thema voor bewoners. Hierover zijn al
Gezien de hoge jaarhuur van €20.000 en het grote
vanwege de hoge prijzen en het kleine aanbod. In
aanbod van andere ontmoetingsruimten, vinden we het
2022 zijn veertien lege plekken in Eastermar benoemd.
onlogisch en onnodig dit contract na 2025 te
Maar gaat vaak over één of twee huizen. Uit het
verlengen. We ondersteunen het bestuur wel met de
woningmarktonderzoek komt een blijvende behoefte
nodig. Ook onderzoeken we de mogelijkheid om de
overgang naar financiële zelfstandigheid.
naar voren, vooral naar koop- en sociale
snelheid op de grote weg te verlagen van 80 naar 60
huurwoningen. Naar verwachting blijft het aantal
km/u.
Ook voor de school, die dalende leerlingenaantallen
huishoudens ook na 2030 nog groeien, als er maar
heeft, heroverwegen we het contract voordat dat in
voldoende aanbod is.
gesprekken gaande tussen dorpsbewoners en de gemeente. Er wordt een burgerinitiatief opgestart om de weg anders in te richten, dat begeleiden we door vragen vanuit de mienskip te beantwoorden waar
2027 afloopt. Daarbij nemen we in overweging dat er tegen die tijd mogelijk tientallen woningen extra
Daarvoor zien we nu twee belangrijke projecten die
ontwikkeld zijn in Eastermar en dat er in de omgeving
prioriteit krijgen. We werken het uitbreidingsplan bij de
van Eastermar weinig andere basisscholen zijn. De
Grote Hornstweg uit, voor 25 woningen. Er is ook een
gymzaal is in ons bezit en vereist verduurzaming voor
inbreidingsplan voor appartementen, daarvoor ligt het
2040. Het gebruik is nu onvoldoende, maar met
initiatief bij de initiatiefnemer om te verkennen wat een
toenemende vergrijzing, mogelijke instroom en gezien
passend aantal appartementen is. Met die twee
het belang van beweging kijken we hoe we de gymzaal
nieuwbouw-projecten is de behoefte in Eastermar
kunnen behouden voor Eastermar.
voorlopig ingevuld.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 74
T
TYTSJERK WOON- EN LEEFBAARHEIDSAGENDA MET HET DORP
TYTSJERK LOKALE SITUATIE Mienskip en omschrijving dorp
Wat speelt er? Maatschappelijke accommodaties
Wat speelt er? Wonen
Tytsjerk heeft ongeveer 1.600 inwoners. Het ligt zo’n
Tytsjerk is onderdeel van de scholendiscussie in de
Huizen die verkocht worden, gaan vrijwel altijd naar
negen kilometer en oosten van Leeuwarden en
Trynwâlden. Dat loopt parallel aan dit proces,
instromers uit Leeuwarden. Er is echter ook een lokale
ongeveer drie kilometer ten westen van het centrum
beslissingen daarover vallen eind 2023. Er is op dit
vraag. Ook uit het woningbehoefte-onderzoek komt
van Hurdegaryp. Onderdeel van Tytsjerk is natuur- en
moment één leegstaand schoolgebouw – dat nu
een voorlopig blijvende behoefte aan koop- en sociale
cultuurpark Park Vijversburg, waar veel toeristen op af
gehuurd wordt door Carex – en een basisschool die
huurwoningen naar voren. Dorpsbelangen heeft in
komen. Het dorp profiteert van die gunstige ligging en
nog in gebruik is.
2022 een gesprek gehad met WoonFriesland over
de aantrekkelijke woonomgeving doordat er constante
mogelijkheden voor toevoeging. Geschikte locaties
vraag naar woningen is. Anderzijds zorgt dat ervoor dat
De regiegroep “MFC Tytsjerk” is bezig met de
waar voldoende ruimte is zijn dan belangrijk. In eerste
relatief weinig inwoners zich echt Tytsjerker voelen.
uitwerking van het plan voor een nieuw MFC. Die moet
instantie komen daarvoor de schoolgebouwen in beeld,
een aanbouw van het huidige dorpshuis Yn’e Mande
als die vrijkomen bij afronding van het nieuwe MFC.
Bijzonder aan het dorp is de splitsing in twee delen: de
worden, met plek voor de gymzaal, de kinderopvang
spoorlijn Leeuwarden-Hurdegaryp splitst het dorp in
en een basisschool. Plan is al goedgekeurd door de
Er is een plan voor uitbreiding Oan de Feart. Deze
het oude gedeelte (ten zuiden) en de woonwijken uit
raad en aanbesteding loopt al, maar door inflatie is het
locatie is nog niet geprogrammeerd, omdat er een
de jaren ‘70 en ‘80 ten noorden van de lijn. Er worden
huidige budget niet meer genoeg. De planning is nog
beperking is als gevolg van bedrijfsactiviteiten. Verder
veel feesten, bijeenkomsten en activiteiten
steeds om zomer 2024 de deuren te openen. Daardoor
is er ruimte gereserveerd voor ‘zoeklocaties’ en
georganiseerd. Bijna elke straat heeft een
komen er locaties vrij, die in gemeentelijk eigendom
vrijkomende locaties a.g.v. het nieuwe MFC. We
buurtvereniging, er is een dorpsfeest, een burendag…
zijn. Bij de huidige sporthal zit ook de kantine van de
kunnen dus op eventuele particuliere initiatieven
toch is het ook een vrij dorp, want niks is verplicht.
korfbalclub, die kijkt naar verhuizing naar Oentsjerk.
ingaan als deze passend zijn voor het dorp.
Ook die wordt dan mogelijk aan ons aangeboden.
Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 76
TYTSJERK WAT SPEELT WAAR? Legenda – locaties op de kaart W1 Uitbreiding Oan de Feart: locatie wel bestemd voor nieuwbouw, maar nog niet geprogrammeerd. Kan voorlopig niet bebouwd worden vanwege de hindercontour van een bedrijf. A1 Nieuw MFC als uitbreiding Yn’e Mande. Initiatief vanuit het dorp, naar verwachting zomer 2024 gereed. Financiering is nog een
vraagstuk a.g.v. inflatie en hogere bouwkosten. Speelt locaties vrij. A2 Vrijkomende schoolgebouwen: noordelijke gebouw is al geen school meer, nu anti-leegstandsverhuur. Zuidelijke school gaat naar verwachting verhuizen naar het nieuwe MFC. Beide locaties zijn geschikt voor woningbouw, of plek bieden aan andere functies. A3 Sporthal met kantine: nu nog gebruikt door korfbalclub en kaatsvereniging. Beide zijn nog wel actief maar kijken ook naar verhuizing naar Oentsjerk. In potentie komen zowel de sporthal als de kantine in ons eigendom, dan komt het volledige gebied vrij voor een andere functie.