Bijlage 1 - Visie Versterken Sociale Basis De Mienskip foarút
Tekst van het document
De Mienskip foarút Visie voor het versterken van de sociale basis Tytsjerksteradiel 2026 en verder Inhoudsopgave Samenvatting | 5 | 6. | Beleidsterreinen aan het woord | 24 1. Aanleiding | 8 | 7. | Subsidiebeleid en borging | 28 1.1 | Huidige ontwikkelingen, geen doelen monitoring | 8 | 7.1 | Subsidies als middel voor maatschappelijke impact | 28 1.2 | Relatie met subsidies sociale basis | 8 | 7.2 | Uitgangspunten voor subsidies | 28 7.3 | Duurzaamheid en borging | 28 Samen streven naar een | 2. Inleiding | 9 | 7.4 | Van visie naar subsidiebeleid | 28 sterke, veerkrachtige | 2.1 | Wat is de sociale basis? | 9 2.2 | Het belang van de sociale basis | 10 | 8. | Monitoring en evaluatie | 29 Mienskip waarin inwoners | 8.1 Monitoringsaanpak | 29 3. | De sociale basis in onze gemeente | 13 | 8.2 Dataverzameling | 29 zich gezien, gesteund en | 3.1 | Gemeentelijke cijfers | 13 | 8.3 | Meetinstrumenten en evaluatie | 29 3.2 | Tevredenheid inwoners sociale basis | 14 verbonden voelen. | 3.3 Doarpetoer | 14 | 9. Financiën | 30 9.1 | Structurele middelen | 30 4. | Onze visie | 15 | 9.2 | Incidentele middelen | 30 4.1 | Onze doelen | 15 10. Planning | 32 5.
| Rollen en verantwoordelijkheden | 22 5.1 | Onze rol | 23 | Verwijzingen en noten | 32 5.2 | Rol professionals | 23 5.3 | Rol vrijwilligers, inwonersinitiatieven en | 23 | Bijlagen | 35 verenigingsleven 2 | 3 5 Visie Versterken sociale basis Visie Versterken sociale basis4 Samenvatting In deze visie staat hoe de gemeente Tytsjerksteradiel de sociale basis wil versterken. Met sociale basis bedoelen we alles wat mensen, gemeenschappen en organisaties in een dorp doen om elkaar te ontmoeten, te helpen en mee te laten doen. De visie sluit aan op de huidige maatschappelijke- en beleidsontwikkelingen rondom de sociale basis en vormt de basis voor ons subsidiebeleid. Met ‘we’ en ‘wij’ wordt in deze visie de gemeente Tytsjerksteradiel bedoeld. Op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) hebben wij de taak om de sociale basis te versterken en te faciliteren. We gaan daarbij uit van de eigen kracht van inwoners en hun sociale netwerk. Pas wanneer dat niet voldoende is, wordt ondersteuning vanuit de Wmo ingezet. Een sterke sociale basis draagt bij aan het welzijn en de gezondheid van inwoners en voorkomt zwaardere zorg en ondersteuning. Onze visie en doelen We beschrijven hoe we toewerken naar een sterke en veerkrachtige Mienskip, waarin inwoners zich gezien, gesteund en verbonden voelen.
Om dit te kunnen bereiken werken we samen met partners aan de hand van drie pijlers, met elk een eigen doel en bijbehorende prioriteiten waarop we de komende jaren inzetten. Deze pijlers zijn gebaseerd op input van inwoners en inzichten uit onderzoek en FrIZA transformatieplannen. Onze visie, pijlers en prioriteiten zijn hierna samengevat. Voor een volledig overzicht van het visiedocument, zie bijlage VIII. Visie We streven naar een sterke, veerkrachtige Mienskip waarin inwoners zich gezien, gesteund en verbonden voelen.
7 Visie Versterken sociale basis Visie Versterken sociale basis6 Leeswijzer Deze visie beschrijft hoe we werken aan het versterken van de sociale basis in Tytsjerksteradiel. In hoofdstuk 1 staat waarom een nieuwe visie nodig is. In hoofdstuk 2 leggen we uit wat we onder de sociale basis verstaan en waarom die belangrijk is. In hoofdstuk 3 schetsen we hoe de sociale basis er in onze gemeente uitziet op basis van cijfers en input van inwoners. Hoofdstuk 4 bevat onze visie en de drie pijlers waarmee we die realiseren. In hoofdstuk 5 worden de rollen van gemeente, professionals en vrijwilligers toegelicht. Hoofdstuk 6 laat zien hoe verschillende beleidsterreinen bijdragen aan de sociale basis. Hoofdstuk 7 beschrijft hoe deze visie wordt vertaald naar het nieuwe subsidiebeleid. Hoofdstuk 8 beschrijft hoe we monitoren en leren en in hoofdstuk 9 worden de financiële kaders toegelicht. Tot slot beschrijft hoofdstuk 10 de planning en het proces voor de verdere uitvoering van deze visie. Hoe willen wij onze doelen bereiken De visie wordt ondersteund met een nog op te stellen uitvoeringsplan en monitoringskader. Hierin werken we de bovengenoemde doelen SMART uit en koppelen we acties aan de drie pijlers en bijbehorende prioriteiten. We kiezen voor een lerende aanpak waarin data, ervaringen en gesprekken worden gecombineerd.
Financiën De huidige beschikbare structurele middelen en de structurele en incidentele middelen uit het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA), vormen samen het vertrekpunt voor de uitvoering. Naar verwachting zijn er extra structurele middelen nodig om de sociale basis verder te versterken. Investeren in preventie en een sterke sociale basis leidt op termijn tot minder beroep op Wmo ondersteuning. Hierdoor kunnen de Wmo uitgaven dalen en dragen we bij aan een duurzaam stelsel waarin ondersteuning voor inwoners toegankelijk en betaalbaar blijft. Zo dragen we bij aan de transformatie van zorg naar een goede gezonde & welzijn. Doel Inwoners voelen sociale verbondenheid en betrokkenheid doordat zij deelnemen aan ontmoetingen in eigen dorp of omgeving. Prioriteiten - Impactvolle ontmoetingsplekken - Positieve ontmoeting - Ontmoeting voor jongeren - Laagdrempelige en verbindende activiteiten - Eenzaamheid tegengaan - Inclusieve ontmoeting Doel Inwoners voelen zich gewaardeerd en ondersteund en weten waar ze terecht kunnen voor hulp en ondersteuning. Prioriteiten - Onderlinge steun - Versterking vrijwilligers en mantelzorgers - Gezonde wijkaanpak - Laagdrempelige hulp - Vindbaarheid informele hulp en ondersteuning - Ondersteuning partners Doel Inwoners voelen zich zelfredzaam en lossen dagelijkse uitdagingen met het eigen netwerk of met lichte ondersteuning op.
Prioriteiten - Ruimte voor inwonersinitiatieven - Versterken basis- en gezondheids- vaardigheden - Zelfredzaamheid - Talentontwikkeling - Innovatie stimuleren Pijler Ontmoeten Pijler Ondersteunen Pijler Ontwikkelen We werken aan de hand van drie pijlers die zijn gebaseerd op input van o.a. inwoners 9 Visie Versterken sociale basis Visie Versterken sociale basis8 Persoonlijke sociale basis Omschrijving De inwoner zelf en het persoonlijke netwerk Voorbeeld Mantelzorg, familie, vrienden Rol gemeente Het op orde hebben van basisvoorzieningen (zoals wonen en onderwijs) Gemeenschappelijke sociale basis Omschrijving Formele en informele gemeenschappen waarin individuen zich bevinden Voorbeeld Gemeenschappen, (sport)verenigingen, vrijwilligers, actieve inwonersinitiatieven Rol gemeente Het stimuleren en faciliteren van deelname aan formele en informele gemeenschappen Institutionele sociale basis Omschrijving Plekken en organisaties waar mensen samenkomen en terecht kunnen voor ondersteuning Voorbeeld Welzijnswerk, bibliotheek, dorpshuizen Rol gemeente Instituties en locaties beschikbaar maken voor mensen door bijvoorbeeld subsidieverstrekking Hoofdstuk 2 Inleiding Deze visie gaat over het versterken van de sociale basis in onze gemeente. Met de vorige visie hebben we de basis gelegd. Met deze visie versterken we de sociale basis verder mét de Mienskip, de Mienskip foarút.
Samen met onze inwoners willen wij bouwen aan een sterke Mienskip, waarin mensen naar elkaar omkijken en bijdragen aan eigen gezondheid en welzijn én dat van anderen. 2.1 - Wat is de sociale basis? Voor het begrip sociale basis bestaat geen eenduidige betekenis. Wij gebruiken de volgende definitie: De sociale basis is het collectieve vermogen van individuen, gemeenschappen en organisaties die bijdragen aan het welzijn, de veerkracht en de cohesie van een samenleving. Het is de ruggengraat van de samenleving, de onderlinge steun die mensen voelen in elke fase van hun leven en waar alle inwoners de mogelijkheid hebben om zelfstandig en gezond te leven in een zorgzame omgeving. Dit netwerk van formele en informele verbanden is te verdelen in drie verschillende niveaus/sferen: 1. de persoonlijke sociale basis 2. de gemeenschappelijke sociale basis en 3. de institutionele sociale basis In bijlage I is de sociale basis uitgewerkt in een visueel model. 1.1 - Huidige ontwikkelingen, geen doelen monitoring Na vaststelling van onze oude visie “Mienskip als basis” in 2021, zijn er verschillende landelijke en regionale ontwikkelingen geweest rondom de sociale basis. Wij hebben de afgelopen tijd ook nieuwe inzichten opgedaan. Daardoor is een deel van de in de oude visie beschreven ontwikkelingen verouderd.
Ook ontbreken in de oude visie duidelijke doelstellingen en een kader voor monitoring. Hierdoor is het lastig om de effectiviteit van activiteiten te monitoren en bij te sturen waar nodig. Het bovenstaande en de snel veranderende samenleving vragen om een geactualiseerde visie. 1.2 - Relatie met subsidies sociale basis Om de sociale basis te ondersteunen verstrekken wij jaarlijks subsidies aan partijen zoals welzijnspartijen, verenigingen, inwonersinitiatieven en dorpshuizen. Deze subsidieregeling loopt af op 1 januari 2028. Ook voor 2028 en verder willen wij partijen stimuleren om laagdrempelige activiteiten en ondersteuning te bieden aan inwoners die dit nodig hebben. De drie pijlers en bijbehorende doelen uit deze visie zijn de basis voor het nieuwe subsidiebeleid. Hoofdstuk 1 Aanleiding Voor u ligt de nieuwe visie op het versterken van de sociale basis. In dit hoofdstuk beschrijven wij waarom wij een nieuwe visie hebben opgesteld. De snel veranderende samenleving vraagt om een geactualiseerde visie Visie Versterken sociale basis 10 11 Visie Versterken sociale basis richt zich op meedoen en gaat onder meer over het versterken van de sociale basis7. Op deze manier heeft het de sociale basis een impliciete grondslag gekregen in de Wmo. Naast deze wettelijke grondslag bestaan er een aantal landelijke en regionale ontwikkelingen over het versterken van de sociale basis.
Hieronder zijn de belangrijkste landelijke en regionale ontwikkelingen op een rij gezet en toegelicht. Daarnaast geven we aan wat de samenhang is met de sociale basis. Ontwikkeling Toelichting Integraal Zorgakkoord (IZA) Het IZA8 heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Om dit te bereiken, zijn afspraken gemaakt tussen het ministerie van VWS en een groot aantal partijen in de zorg en welzijn. Ondertekenaars van het IZA zijn onder meer overkoepelende organisaties van ziekenhuizen, de geestelijke gezondheidszorg en de ouderenzorg. Het versterken van de sociale basis komt terug in de werkagenda en is vooral gericht op mensen met psychische en sociale kwetsbaarheid. Het gaat dan om de volgende onderdelen: - Samenwerking sociaal domein, huisartsenzorg en ggz (onderdeel F) - Gezond leven en preventie (onderdeel G) Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Het GALA9 heeft als doel de beweging van ziekte naar gezondheid te bevorderen en zo toewerken naar een gezonde generatie in 2040 met weerbare gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis is één van de gemeenschappelijke doelen in dit akkoord.
Ook het versterken van de samenhang tussen sport, cultuur, bewegen, gezondheid, preventie en de sociale basis vormt een belangrijke gemeentelijke opgave binnen dit akkoord. Aanvullende zorg- en welzijnsakkoord (AZWA) De afspraken in het AZWA10 zijn een aanvulling op de afspraken uit het IZA en het GALA. Dit akkoord moet ervoor zorgen dat de zorg in Nederland toegankelijk en betaalbaar blijft. Het versterken van de sociale basis valt onder blok drie van het akkoord: Beweging naar de voorkant. Stabiliteit en houdbaarheid van de sociale basis is noodzakelijk om de transformatie van zorg naar gezondheid en welzijn te realiseren. Maatregelen zoals een realiseren van een aanpak tegen eenzaamheid, het ontwikkelen van een ketenaanpak dementie en inzetten op extra mantelzorgondersteuning zijn onderdeel van dit blok. Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO) In het HLO staan afspraken tussen overheid, zorg- en welzijnsorganisaties, ouderenorganisaties, beroepsverenigingen en zorgverzekeraars. Dit akkoord is een vervolg op het WOZO en moet ervoor zorgen dat de ouderenzorg toekomstbestendig blijft.12 Het versterken van de sociale basis vormt een rode draad die bijdraagt aan de kwaliteit van bestaan van ouderen. Daarnaast draagt de sociale basis bij aan het langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen voor ouderen.
Als laatste is versterken mantelzorgondersteuning één van de belangrijkste afspraken uit het akkoord. 2.2 - Het belang van de sociale basis Belang inwoners Het lukt veel inwoners goed om een beroep te doen op het eigen sociale netwerk, maar het inschakelen van het eigen netwerk is niet voor iedereen mogelijk. Dit komt bijvoorbeeld doordat dit netwerk beperkt is, overbelast is of dreigt te raken, of doordat het netwerk deel uitmaakt van het probleem.1 Inwoners die behoren tot kwetsbare doelgroepen hebben vaak een beperkt sociaal netwerk. Het versterken van de sociale basis is vooral belangrijk voor de volgende (kwetsbare) doelgroepen: - Ouderen (met een kwetsbare gezondheid) - Inwoners met psychosociale uitdagingen (eenzaamheid, beperkt netwerk) - Inwoners met een fysieke, psychische of verstandelijke beperking - (Jonge) mantelzorgers - Inwoners met gezondheidsachterstanden en (chronische) gezondheidsproblemen - Inwoners met beperkte basisvaardigheden en gezondheidsvaardigheden - Kwetsbare kinderen & jongeren (kinderen en jongeren met psychische kwetsbaarheid en beperkte steunnetwerken) - Vrijwilligers, in het bijzonder vrijwilligers in de informele hulp - Inwoners met dementie Sociale basis als onderdeel van de Wmo De Wmo is een voorzieningenwet op het snijvlak van zorg, ondersteuning, welzijn, veiligheid en sociale wetgeving.
De wet heeft als doel de participatie en zelfredzaamheid van inwoners te bevorderen. Op grond van de Wmo hebben we de taak op de sociale basis te versterken en te faciliteren. Daarnaast kan de gemeente inwoners ondersteunen met passende en waar nodig compenserende voorzieningen. Het uitgangspunt hierbij is: lichte(re) ondersteuning waar mogelijk, zwaardere zorg en ondersteuning waar nodig. Om een (zwaarder) beroep op (maatschappelijke ondersteuning) en langdurige zorg te voorkomen, zetten we in op preventie en vroegsignalering. Vanuit onze nadere regels en beleidsregels maatschappelijke ondersteuning, werken we met het regisseursmodel2. Dit betekent dat we eerst kijken naar wat inwoners zelf kunnen en wat hun sociaal netwerk kan betekenen. Pas als dat onvoldoende is, wordt ondersteuning vanuit de Wmo ingezet. Een sterke sociale basis bevordert het welzijn van inwoners en draagt zo bij aan een lager beroep op maatwerkondersteuning of andere zwaardere zorgvormen3. Demografische en maatschappelijke ontwikkelingen Het versterken van de sociale basis is belangrijker dan ooit. We hebben te maken met een samenleving die in hoog tempo verandert. Demografische en maatschappelijke ontwikkelingen leggen steeds meer druk op de schaarse en kostbare eerste4 - en tweedelijnszorg5 (zie ook bijlage 2).
Denk aan ontwikkelingen zoals dubbele vergrijzing6, groeiende gezondheidsverschillen, een toename in gezondheids- en mentale problematiek, eenzaamheid en druk op mantelzorgers. Daarom is investeren in preventie, verbinding en veerkracht noodzakelijk. Investeren in de sociale basis draagt hieraan bij. Bijvoorbeeld door het stimuleren van onderlinge verbondenheid, het versterken van eigen kracht en door kansen te creëren voor groei en ontwikkeling. Zo kunnen we problemen vroegtijdig opvangen. Dat vergroot niet alleen het welzijn van onze inwoners, maar voorkomt vaak ook dat zij een (zwaarder) beroep doen op de publiek gefinancierde zorg. Transformatie noodzakelijk Bovenstaande maakt duidelijk dat een transformatie van zorg naar gezondheid en welzijn nodig is. Deze transformatie vraagt om samenwerken en de kracht van de Mienskip versterken. Samen met onze inwoners en onze partners maken we deze transformatie mogelijk. Beleidsontwikkelingen Met de komst van de Wmo 2015 hebben wij een grotere rol gekregen in het bevorderen van de zelfredzaamheid en de participatie van inwoners. Het beleid Ontwikkeling | Toelichting Friese regioplan IZA (FrIZA) | Vanuit het FrIZA werken alle Friese gemeenten samen aan vier grote opgaven om de gezondheid en het welzijn van inwoners te verbeteren. Daarbij helpen vijf fundamenten, die de opgaven ondersteunen maar ook hun eigen doelen en plannen hebben.
Het versterken van de sociale basis is één van deze vijf fundamenten. Dit fundament is uitgewerkt in het Friese transformatieplan versterken sociale basis. Het transformatieplan is uitgewerkt in de pijlers Gezonde wijkaanpak, impactvolle ontmoetingsplekken, dorps-/wijk-ondersteuner en Welzijn op Recept. | 3.1 - Gemeentelijke cijfers Visie Wonen, welzijn en zorg | Vanuit de Visie op Wonen, Welzijn en Zorg werken we in ANNO-verband samen aan drie opgaven: | Uit onderzoek van Planbureau Fryslân blijkt dat er vanuit vroeger 1. | Vitale en leefbare dorpen en wijken | een sterke gemeenschapszin is in onze gemeente. Inwoners doen 2. | Een passende woning en woonomgeving | vaker vrijwilligerswerk dan gemiddeld in Fryslân en Nederland en 3. | Houdbaar aanbod zorg en ondersteuning | werken samen in verschillende verbanden. Tegelijkertijd neemt het Inzetten op een sterke sociale basis vormt de eerste actie onder opgave 1. | aantal eenpersoonshuishoudens, eenoudergezinnen en ouderen Regio Deal Noordoost-Fryslân | De opgaven rondom brede welvaart voor de regio zijn in de Regio Deal vertaald naar 3 pijlers: Noflik wenje, | toe en neemt het aantal werkenden af. Er wordt veel gevraagd van Ferbining en Ûndernimmend. Het behouden en versterken van de sociale basis is een belangrijk onderdeel van | onze Mienskip.13 de eerste pijler: Noflik wenje.
Daarbij staat centraal dat inwoners zich onderdeel voelen van een hechte Mienskip waarin mensen naar elkaar omkijken. | Zo staat onze Mienskip ervoor, volgens de laatste cijfers van Hervormingsagenda Jeugd | De Hervormingsagenda Jeugd is een meerjarig programma van het Rijk, gemeenten en jeugdhulpaanbieders om | Planbureau Fryslân: het jeugdstelsel toekomstbestendig te maken. Het versterken van de sociale basis speelt hierin een centrale rol: | - | 25% van onze inwoners is 65-plus, met de prognose dat dit door tijdige ondersteuning in de leefomgeving (zoals in het gezin, op school, in de wijk en via informele netwerken) | aantal tot 2040 toeneemt; moet de druk op zwaardere jeugdhulp afnemen. De agenda benadrukt onder andere het normaliseren van | - | 13% van onze inwoners is mantelzorger, maar het aantal opvoedvragen, het versterken van preventie, het verbeteren van samenwerking tussen domeinen en het | potentiële mantelzorgers neemt af; vergroten van de handelingsruimte van professionals. Daarmee sluit de Hervormingsagenda Jeugd nauw aan bij | - | 83% van onze inwoners is tevreden met het sociale leven de bredere beweging naar meer gezondheid, welzijn en veerkracht in de samenleving.
| wat ze hebben; Fryske Regiovisie Jeugdhulp | Vanuit de Fryske Regiovisie Jeugdhulp is provinciaal besloten dat gemeenten de komende jaren gaan werken aan | - | 60% van de inwoners verricht vrijwilligerswerk; de transformatieopdracht voor het sociaal domein. Deze opdracht richt zich op drie kernopgaven: (1) Versterken | - | 18% van de inwoners maakt zich zorgen over de toekomst van de sociale basis, (2) Domeinoverstijgend samenwerken in lokale teams en (3) Vormgeven van stevige teams | van hun vereniging, omdat het steeds lastiger wordt om die ambulante hulp bieden. We ontwikkelen een plan van aanpak om deze transformatie mogelijk te maken en | Hoofdstuk 3 | vrijwilligers te vinden; sluiten hierbij aan met de ontwikkeling van jeugdbeleid rondom Kansrijk Opgroeien. | - | 45% van de inwoners voelde zich in 2024 matig tot ernstig De sociale | eenzaam14. basis in onze In bijlage III staat een breder beeld met data over onze gemeente. gemeente 12 | 13 Visie Versterken sociale basis 14 15 Visie Versterken sociale basis Hoofdstuk 4 Onze visie We willen een sterke, veerkrachtige Mienskip waarin inwoners zich gezien, gesteund en verbonden voelen. Ons uitgangspunt is dat inwoners uitdagingen eerst oplossen in (het versterken van) de eigen kracht en/of het sociaal netwerk. Als gemeente ondersteunen en faciliteren wij inwoners hierin door te investeren in een sterke sociale basis.
Het versterken van de sociale basis vraagt om een integrale aanpak. Daarom versterken wij de sociale basis niet alleen vanuit welzijn, maar ook via sport & bewegen, cultuur, onderwijs, gezondheid, wonen, werk en participatie en de fysieke leefomgeving. Om een sterke sociale basis te realiseren, sluiten we aan bij het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Dit is een brede kijk op gezondheid waarbij niet ziekte, maar het vermogen van mensen om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen om te gaan centraal staat. Positieve Gezondheid benadrukt veerkracht, eigen regie, betekenisvolle relaties, zingeving en een ondersteunende leefomgeving (zie bijlage V). Dit sluit naadloos aan bij de Mienskip en is een belangrijk fundament voor de manier waarop we de sociale basis willen versterken. 4.1 - Onze doelen Onze doelen zijn: 1. Inwoners voelen sociale verbondenheid en betrokkenheid doordat zij deelnemen aan ontmoetingen in eigen dorp of omgeving; 2. Inwoners voelen zich gewaardeerd en ondersteund en weten waar ze terecht kunnen voor hulp en ondersteuning; 3. Inwoners voelen zich zelfredzaam en lossen dagelijkse uitdagingen met het eigen netwerk of met lichte ondersteuning op. Op dit moment kunnen wij deze doelen nog niet SMART formuleren. Hiervoor is eerst een nulmeting nodig waarvoor we nog een vragenlijst moeten ontwikkelen.
Het SMART formuleren van de doelstellingen krijgt prioriteit in het nog op te stellen uitvoeringsplan (zie hoofdstuk 8). De pijlers voor het versterken van de sociale basis zijn samengesteld uit onderwerpen en pijlers van de Friese (FrIZA) transformatieplannen “Versterken sociale basis” en “Mentale gezondheid en Veerkracht”, recent onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut “De sociale basis versterken, investeren in de toekomst” en input van inwoners vanuit de Doarpetoer en de online vragenlijst. Wij gebruiken drie pijlers voor het versterken van de sociale basis18: 1. Ontmoeten 2. Ondersteunen 3. Ontwikkelen Deze pijlers zijn de kern van onze aanpak. Ze geven richting aan hoe we de Mienskip ondersteunen, versterken en laten groeien. Zo werken we stap voor stap aan het vergroten van zowel de zelfredzaamheid als de samenredzaamheid19. Daarnaast zorgen de pijlers ervoor dat inwoners, vrijwilligers, professionals en partners weten waar we voor staan. De prioriteiten geven richting aan de onderwerpen waarop we de komende jaren extra inzetten.
Om deze prioriteiten te realiseren maken we gebruik van verschillende instrumenten: - Integraal en domeinoverstijgend werken: welzijnswerk, sport & bewegen, gezondheid, cultuur, participatie, jeugd zijn onmisbaar om de sociale basis te versterken; - Subsidies (zie hoofdstuk 7); - Kennis & informatie: het beschikbaar stellen en delen van kennis door goede informatievoorziening, inzet sociale kaart en communicatiekanalen; - Monitoringskader: om effecten te meten en te leren (zie hoofdstuk 8). 3.2 - Tevredenheid inwoners sociale basis Om informatie te verzamelen over hoe het gaat met de sociale basis, hebben we een online vragenlijst uitgezet. 41 respondenten (inwoners) hebben deze vragenlijst ingevuld. Dit aantal is te klein om per dorp duidelijke prioriteiten te bepalen. Daarom gebruiken we de uitkomsten als input voor de prioriteiten op gemeenteniveau. Uit de gemeentelijke vragenlijst over de sociale basis blijkt dat inwoners: - Wonen en leven in het dorp wordt beoordeeld met gemiddeld een 4,2 (van de 5). Inwoners voelen zich thuis in hun dorp, maar er mag nog meer aandacht zijn voor ontmoetingsplekken en lokale cultuur, tradities en verenigingsleven. - Betrokkenheid en samenleven in het dorp wordt gemiddeld beoordeeld met een 3,7 (van de 5). - Verder wordt de Gemeente en ondersteuning beoordeeld met gemiddeld een 3,1 (van de 5).
Vooral de betrokkenheid van de gemeente bij wat er leeft in de dorpen moet beter. - Gezondheid en welzijn wordt beoordeeld met een 3,6 (van de 5), waarbij aandacht voor mentale gezondheid en ondersteuning van kinderen en jongeren bij gezond en veilig opgroeien belangrijk worden gevonden. - Als laatste wordt Meedoen en hulp beoordeeld met een 3,6 (van de 5). Inwoners vinden het belangrijk om elkaar te helpen wanneer dat nodig is. Maar niet iedereen weet voldoende waar ze terecht kunnen en de ondersteuning van vrijwilligers en mantelzorgers verdient extra aandacht. De volledige uitkomsten van de gemeentelijke vragenlijst staan in bijlage IV. 3.3 - Doarpetoer De Doarpetoer laat zien dat de sociale basis in onze dorpen sterk wordt gedragen door een brede Mienskip, actieve vrijwilligers en een divers aanbod aan ontmoetingsplekken, activiteiten en lokale voorzieningen. Inwoners waarderen het samen omkijken naar elkaar, lokale voorzieningen en natuur als belangrijke voorwaarden voor de kwaliteit van leven. Tegelijkertijd staat deze basis onder druk door afnemende dorpsgevoel, het moeilijk vinden en behouden van vrijwilligers, beperkte woonmogelijkheden voor zowel jongeren als ouderen en de wens voor betere communicatie, maatwerk en zichtbaarheid vanuit de gemeente.
Inwoners vragen om meer passende voorzieningen en ontmoetingsplekken, ontmoetingsplekken voor jeugd, aandacht voor mobiliteit, aandacht voor de sociale functie van ondernemers en ondersteuning van lokale initiatieven om de leefbaarheid te versterken. De belangrijkste aandachtspunten zijn: 1. Vrijwilligers en gemeenschapskracht15; 2. Wonen en doorstroom ter bevordering van de leefbaarheid16; 3. Ontmoeting en voorzieningen; 4. Communicatie en samenwerking met de gemeente; 5. Leefomgeving en mobiliteit17.
17 Visie Versterken sociale basis Visie Versterken sociale basis16 Impactvolle Ontmoetingsplekken creëren Het gaat hier om een integrale aanpak waarin fysieke ontmoetingsplekken en sociale structuren in wijken, dorpen, culturele-, sport- en onderwijsinstellingen worden versterkt en verbonden. Deze plekken dienen als laagdrempelige voorziening voor participatie, preventie en ondersteuning. We onderscheiden vijf onderdelen om ontmoetingsplekken doeltreffend te maken: 1. Duidelijkheid voor inwoners waar ze terecht kunnen voor wat. 2. Voldoende training en coaching van vrijwilligers. 3. Optimale benutting van/voor de vijf ketenaanpakken (Vanuit GALA-IZA)20. 4. Domeinoverstijgende samenwerking21. 5. Duurzame borging en financiering van activiteiten. Positieve ontmoetingen stimuleren Positieve ontmoetingen zijn alledaagse, laagdrempelige en ondersteunende vormen van contact in de openbare ruimte die bijdragen aan gezondheid en welzijn. We dragen bij aan een ontmoetingsvriendelijke leefomgeving waar ruimte is voor betekenisvolle interacties22. Ontmoeting voor jongeren stimuleren We hebben speciale aandacht voor het stimuleren en faciliteren van ontmoeting tussen jongeren (met name in de leeftijdscategorie 12 t/m 18 jaar). We faciliteren het aanbieden van laagdrempelige ontmoetingsruimtes voor jongeren.
Eenzaamheid tegengaan We zetten in op het herkennen, bespreekbaar maken en verminderen van eenzaamheid. We ondersteunen en faciliteren activiteiten die betekenisvol contact (regelmatig en duurzaam, contact, waarin een vertrouwensband ontstaat) stimuleren. We werken hierin samen met professionals, vrijwilligers en ondernemers. We sluiten aan bij de landelijke en regionale ontwikkelingen over de uitwerking van een aanpak eenzaamheid. Laagdrempelige en verbindende activiteiten aanbieden We ondersteunen en faciliteren laagdrempelige activiteiten die bijdragen aan sociale verbondenheid waar nodig. Inclusieve ontmoeting Iedereen moet kunnen meedoen, activiteiten zijn toegankelijk en inclusief voor iedereen. We werken samen aan het versterken van inclusie binnen de sociale basis en dragen actief uit dat iedereen welkom is (bewustwording). We zetten in op inclusieve ontmoetingsplekken: plekken die voor iedereen toegankelijk zijn en waar iedereen zich welkom voelt. Prioriteiten Pijler Ontmoeten Deze pijler richt zich op het versterken van sociale verbinding in de Mienskip. Wanneer mensen elkaar ontmoeten, ontstaan relaties, wederzijds begrip en een gevoel van erbij horen. Een sterke sociale basis begint daarom bij plekken en momenten waar inwoners elkaar op een laagdrempelige manier kunnen ontmoeten. Bijvoorbeeld door middel van sport, bewegen en cultuur.
Doel Inwoners voelen sociale verbondenheid en betrokkenheid doordat zij deelnemen aan ontmoetingen in eigen dorp of omgeving. Mensen bij elkaar brengen 19 Visie Versterken sociale basis Visie Versterken sociale basis18 Gezonde wijkaanpak De Gezonde wijkaanpak is een integrale en wijkgerichte aanpak waarin inwoners, professionals en organisaties samenwerken aan het verbeteren van gezondheid en welzijn in buurten, wijken en dorpen. We volgen de door het RIVM erkende aanpak waarbij de kracht ligt in de procesmatige lerende aanpak en in de samenhang tussen vier onderdelen: - Gezonde leefomgeving. - Toegankelijke zorg en preventie. - Maatschappelijke participatie: het betrekken van inwoners bij hun leefomgeving. - Gezondheidseducatie: gericht op leefstijl, zelfregie en veerkracht. Vrijwilligers en mantelzorgers versterken Vrijwilligers en mantelzorgers vormen de ruggengraat van de Mienskip. We ontwikkelen een samenhangende aanpak gericht op het werven, ondersteunen, behouden en waarderen van vrijwilligers en mantelzorgers. Onderlinge steun stimuleren We bouwen aan een Mienskip waarin inwoners elkaar helpen, steunen en omkijken naar elkaar. Partners23 ondersteunen We versterken organisaties, verenigingen en gemeenschaps-plekken die de sociale basis dragen door financiële ondersteuning en het faciliteren van netwerkversterking.
Vindbaarheid van informele hulp en ondersteuning vergroten We maken het voor inwoners eenvoudiger om ondersteuning te vinden wanneer ze niet kunnen terugvallen op hun eigen netwerk. We zorgen voor een goede informatievoorziening via lokale kanalen en zetten in op een gebruiksvriendelijke sociale kaart. Laagdrempelige hulp en ondersteuning bieden We zorgen ervoor dat ondersteuning vroegtijdig, herkenbaar en dichtbij is door het structureel inzetten van ondersteuningsmogelijkheden zoals Welzijn op Recept, de inzet van een Dorpsondersteuner en ondersteuning bij kansrijk opgroeien en opvoeden. Prioriteiten Pijler Ondersteunen Deze pijler draait om een Mienskip waarin inwoners op elkaar kunnen rekenen. Ondersteuning is op tijd beschikbaar, vindbaar en toegankelijk. We versterken zowel informele steun (mensen die elkaar helpen) als formele steun (professionals en organisaties). Vrijwilligers en mantelzorgers zijn hierbij belangrijk. Zij verdienen ondersteuning én waardering. Doel Inwoners voelen zich gewaardeerd en ondersteund en weten waar ze terecht kunnen voor hulp en ondersteuning. Mensen helpen, versterken en waarderen 21 Visie Versterken sociale basis Visie Versterken sociale basis20 Ruimte voor inwonersinitiatieven Inwoners krijgen ondersteuning en faciliteiten om eigen ideeën en lokale energie om te zetten in actie.
We onderzoeken hoe een coördinator kan bijdragen aan het verbinden van vrijwilligers. Zelfredzaamheid stimuleren We creëren ruimte voor persoonlijke groei en eigen regie door het aanbieden van ondersteuning om de zelfredzaamheid van inwoners te stimuleren. Talentontwikkeling bevorderen We dragen bij aan een Mienskip waarin talent zichtbaar mag worden en tot ontwikkeling komt door het creëren van kansen en plekken om talenten te ontdekken, initiatieven te ondersteunen die talent verbinden aan de sociale infrastructuur en een bijdrage te leveren aan leeromgevingen die het potentieel van inwoners versterken. Basis- en gezondheidsvaardigheden versterken We ondersteunen inwoners bij het ontwikkelen en onderhouden van benodigde vaardigheden die meedoen en zelfredzaamheid bevorderen. We zetten in op het ontwikkelen van basisvaardigheden (lezen, schrijven, financiën, digitale vaardigheden) en gezondheids- vaardigheden. Innovatie stimuleren We stimuleren vernieuwende initiatieven, werkwijzen en samenwerkingsvormen die bijdragen aan een sterke sociale basis. Door ruimte te bieden voor leren, experimenteren en kennisdeling spelen we in op veranderende maatschappelijke behoeften en bouwen we aan een toekomstbestendige en veerkrachtige Mienskip. Prioriteiten Pijler Ontwikkelen Deze pijler gaat over het creëren van kansen om te groeien, leren en talent te ontwikkelen.
We stimuleren initiatieven van inwoners, versterken vaardigheden en faciliteren zelfredzaamheid en zelfontplooiing. Zo krijgen inwoners de ruimte om zichzelf te ontwikkelen en actief mee te doen in de samenleving. Hiermee versterken we zowel het individu als de Mienskip. Doel Inwoners voelen zich zelfredzaam en lossen dagelijkse uitdagingen met het eigen netwerk of met lichte ondersteuning op. Mensen stimuleren en laten bloeien 23 Visie Versterken sociale basis Visie Versterken sociale basis22 5.1 - Onze rol De sociale basis is van de Mienskip zelf, maar de gemeente en formele organisaties kunnen haar faciliteren en stimuleren waar nodig24. Wij ondersteunen en faciliteren onze inwoners, zonder dat we taken overnemen die inwoners of lokale initiatieven zelf kunnen doen. Vanuit de verschillende pijlers nemen wij de volgende rollen aan: - Sturen: we stellen kaders op voor de uitvoering en sturen op initiatieven die om ondersteuning vragen; - Stimuleren: we stimuleren activiteiten ter versterking van de sociale basis en stimuleren inwoners en professionals om bij te dragen aan een sterke sociale basis; - Faciliteren: we zetten in op lokale energie van inwoners die willen bijdragen aan een sterke sociale basis en faciliteren verbinding tussen professionals in de sociale basis en inwoners en professionals onderling.
5.2 - Rol professionals Professionals bieden in onze gemeente ondersteuning op diverse leefgebieden, zoals wonen, (jeugd)zorg, veiligheid, werk, inkomen, sport en cultuur. Herkenbaarheid van professionals is belangrijk zodat inwoners weten waar ze terechtkunnen en professionals moeten elkaar goed kennen en samenwerken. Daarbij maken we een onderscheid tussen professionals in de sociale basis25 en professionals in verbinding met de sociale basis26. Professionals signaleren, ondersteunen, en voeren activiteiten uit. Ze werken samen met vrijwilligers, verenigingen en inwonersinitiatieven en bieden kansen voor groei en zelfredzaamheid. Hiermee vervullen zij een belangrijke brugfunctie tussen formele en informele zorg. Daarmee zijn zij een onmisbare schakel tussen formele ondersteuning en de kracht van de Mienskip. 5.3 - Rol vrijwilligers, inwonersinitiatieven en verenigingsleven Vrijwilligers, inwonersinitiatieven en het verenigingsleven zijn onderdeel van de gemeenschappelijke sociale basis en vormen daarmee het hart van de Mienskip. Vrijwilligers zetten zich in voor anderen, zowel incidenteel als structureel. Zij doen dit vanuit betrokkenheid en eigen motivatie, en niet vanuit verplichting. Daarmee zijn zij onmisbaar voor het meedoen in de samenleving en het functioneren van collectieve voorzieningen.
Inwonersinitiatieven versterken zowel de eigen kracht van bewoners alsook de cohesie en sociale veerkracht van wijken.27 Deze groepen zijn divers en vervullen verschillende rollen zoals initiatiefnemer, helpende hand, begeleider of uitvoerder. Omdat zij een belangrijk onderdeel zijn van de sociale basis is het van belang vrijwilligers te ondersteunen en te faciliteren in wat zij doen voor onze inwoners. Hoofdstuk 5 Rollen en verantwoordelijkheden Bouwen aan een sterke sociale basis doen we niet alleen, maar doen we samen. Waar het kan ondernemen inwoners zelf initiatieven om hun eigen welzijn en dat van anderen te verbeteren. Waar dat nodig is, ondersteunen (professionele) organisaties en de gemeente inwoners in hun dagelijks leven. De gemeente werkt samen met partners vanuit de uitgangspunten: partnerschap, verbinding, maatwerk en toegankelijkheid & nabijheid. Om een duidelijk onderscheid te maken in ieders rol, leggen we de verschillende rollen van de gemeente, professionals en vrijwilligers uit. Wij ondersteunen en faciliteren onze inwoners, zonder dat we taken overnemen Visie Versterken sociale basis 24 25 Visie Versterken sociale basis Beleidsterrein Samenhang sociale basis Sport & bewegen Sport en bewegen zijn een belangrijk onderdeel van de sociale basis. Sportverenigingen, beweeggroepen en sportaccommodaties zijn belangrijke laagdrempelige ontmoetingsplekken.
Deze plekken versterken de leefbaarheid en sociale cohesie en helpen bij het voorkomen van eenzaamheid. Voor jongeren bieden sportactiviteiten bovendien een veilige en positieve omgeving om elkaar te zien en gezond gedrag aan te leren. Sport en bewegen dragen ook bij aan preventie en ondersteuning. Via buurtsportcoaches, JOGG, Welzijn op Recept, valpreventie en wijkgerichte beweeginitiatieven krijgen inwoners vroegtijdige en toegankelijke ondersteuning dicht bij huis. Dit sluit aan bij landelijke en regionale afspraken waarin sport en bewegen worden gezien als belangrijke bouwstenen van een sterke sociale basis. Daarnaast bieden sport en bewegen ruimte voor persoonlijke ontwikkeling. Inwoners ontwikkelen sociale vaardigheden, zelfvertrouwen en veerkracht, en vrijwilligerswerk binnen sportverenigingen versterkt betrokkenheid en participatie. Daarmee leveren sport en bewegen een waardevolle bijdrage aan een sterke en veerkrachtige Mienskip Preventie Middelengebruik Een sterke sociale basis werkt beschermend tegen (problematisch) middelengebruik doordat inwoners beschikken over sociale contacten, een ondersteunend netwerk, zinvolle vrijetijdsbesteding en laagdrempelige mogelijkheden voor ontmoeting en ondersteuning.
Ons preventiebeleid gaat daarom uit van een omgevingsgerichte aanpak, waarbij niet alleen wordt gekeken naar het gedrag van individuele inwoners, maar ook naar de invloed van gezin, school, vrienden, sportverenigingen, ontmoetingsplekken en de bredere leefomgeving. Deze aanpak sluit aan bij het versterken van de sociale basis, waarin ontmoeting, gemeenschapskracht en een gezonde leefomgeving centraal staan. Door samen te werken met onderwijs, jongerenwerk, welzijnsorganisaties, sportverenigingen, vrijwilligers, ouders, zorgpartners en veiligheidspartners werken we aan een omgeving waarin gezond gedrag wordt gestimuleerd en risico’s vroegtijdig worden gesignaleerd. Daarmee draagt de aanpak van middelengebruik niet alleen bij aan gezondheidswinst, maar ook aan een sterkere, veiligere en veerkrachtigere Mienskip waarin inwoners kunnen meedoen en zich kunnen ontwikkelen. Beleidsterrein Samenhang sociale basis Gezondheid Gezondheid is een belangrijke voorwaarde voor meedoen. Inwoners die zich gezond voelen, zowel lichamelijk als geestelijk, kunnen beter meedoen in de Mienskip en zijn minder kwetsbaar voor sociale isolatie. Vanuit ons gezondheidsbeleid Tegearre sûn fiele zetten we in op het bevorderen van gezond gedrag, het verkleinen van gezondheidsverschillen en het versterken van mentale veerkracht. Dit sluit aan bij het gedachtegoed van Positieve Gezondheid.
Een sterke sociale basis draagt bij aan deze doelen door inwoners te verbinden, te ondersteunen en te activeren. Vanuit de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2025-202828 wordt daarnaast ingezet op een brede aanpak waarin de sociale basis wordt gezien als het fundament voor gezondheid en welzijn. Het bloeizone-gedachtengoed (Tytsjerksteradiel Bloeit!) stimuleert dorpen om zelf Bloeiweken en Bloeiactiviteiten te organiseren. Deze activiteiten worden ingezet als kickstart om langdurig lokale activiteiten te organiseren gericht op gezond samenleven en ontmoeten. Door lokale inwonersinitiatieven te ondersteunen wordt de lokale kracht versterk en wordt er op deze manier gewerkt aan de versterking van de sociale basis. Wmo De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2015 is er voor alle inwoners die zich niet volledig zelfstandig kunnen redden, ondanks hulp van mantelzorgondersteuner(s), familie, buren, vrienden of sociale basis. Het gaat met name om (kwetsbare) ouderen, mensen met een (psychische of fysieke) beperking of met chronische, psychische of psychosociale problemen. Het uitgangspunt van de wet is dat er eerst wordt gekeken naar wat iemand zelf kan, daarna wat het netwerk kan betekenen en pas als dat onvoldoende is, er professionele ondersteuning wordt ingezet.
Door middel van het bieden van geïndiceerde ondersteuning op maat aan inwoners, kunnen zij zo lang mogelijk zelfstandig wonen en meedoen in en aan de Mienskip. Dit draagt bij aan een inclusieve Mienskip en versterkt de sociale samenhang. Ook geeft het deze inwoners de regie in handen om hun zelfredzaamheid - waar mogelijk - te behouden. Hoofdstuk 6 Beleidsterreinen aan het woord De sociale basis is geen op zichzelf staand onderwerp, maar hangt samen met diverse thema’s en beleidsterreinen. Het versterken van de sociale basis vraagt om een integrale benadering, waarin de verschillende beleidsterreinen elkaar versterken en ondersteunen. In dit hoofdstuk staat per beleidsterrein beschreven hoe deze zich verhoudt tot de sociale basis. De samenwerking met de verschillende beleidsvelden vindt plaats door structurele afstemming, gezamenlijke beleidsontwikkeling en het verbinden van activiteiten. Visie Versterken sociale basis 26 Beleidsterrein Samenhang sociale basis Inclusie Inclusie en de sociale basis horen bij elkaar: een sterke sociale basis zorgt ervoor dat iedereen kan meedoen in het dagelijks leven. enk aan toegankelijke voorzieningen, ontmoetingsplekken, vrijwilligers en buurtinitiatieven waar mensen elkaar kennen en ondersteunen.
Het VN verdrag Handicap benadrukt dat mensen met een beperking volledig en gelijkwaardig moeten kunnen deelnemen aan alle onderdelen van het leven. Gemeenten moeten actief drempels wegnemen. We streven naar een inclusieve sociale basis waarin alle inwoners29 gelijke kansen hebben om mee te doen. Jeugd & Onderwijs Domein Jeugd & Onderwijs versterken de pedagogische basis door middel van preventief beleid: het deel van de sociale basis dat zich richt op de leefwereld van kinderen en jongeren. De inzet is om ondersteuning zo laagdrempelig en dichtbij mogelijk te organiseren, zodat signalen van problemen vroeg worden opgepakt en in de directe omgeving kunnen worden opgelost. Hierdoor ontstaat een stabiele, ondersteunende omgeving die bijdraagt aan gezond en veilig opgroeien en het voorkomen van zorg. Global Goals De Global Goals zijn 17 wereldwijd erkende doelen voor een duurzame en inclusieve samenleving. Bij Global Goal 3 gaat over een goede gezondheid voor mensen van alle leeftijden. Enkele belangrijke taken voor de gemeente zijn voorzieningen voor sport, recreatie en ontmoeting faciliteren, mantelzorgers ondersteunen en zelfredzaamheid van ouderen en mensen met een beperking ondersteunen.30 Zie voor een totaal overzicht van de Global Goals bijlage VI.
Veiligheid De samenwerking tussen het sociale domein en het veiligheidsdomein is de afgelopen jaar steeds belangrijker geworden. Binnen onze gemeente zijn er steeds meer inwoners met een speciale zorgbehoefte. Dit komt onder meer door de ambulantisering die ingezet is door onder meer de GGZ, het langer thuis wonen voor ouderen (dementie) maar ook door het advies van de Commissie Dannenberg (2015) ‘Van beschermd wonen naar beschermd thuis’. Kwetsbare inwoners die (tijdelijk) de regie over hun leven kwijt zijn, kunnen zorgen voor maatschappelijke onrust en onveiligheid, bijvoorbeeld door het vertonen van onbegrepen/moeilijk verstaanbaar (verward) gedrag, overlast gevend of zorg mijdend gedrag. De samenwerking tussen zorg & veiligheid draagt zorg voor de coördinatie en inzet van de juiste (keten) partners, monitort de voortgang van zorg aan de kwetsbare inwoner en heeft het mandaat om (weloverwogen) te handelen in het belang van de veiligheid en goede zorg voor de (kwetsbare) inwoner. Gezonde leefomgeving Een gezonde en beweegvriendelijke leefomgeving is een belangrijke randvoorwaarde voor een sterke sociale basis. Het gezondheidsbeleid stelt dat gezondheid standaard moet worden meegewogen in ruimtelijke keuzes. Denk aan veilige fietsroutes, groene speelplekken, beweegroutes, rookvrije sportparken, behoud van groen en natuur en multifunctionele accommodaties.
Deze omgeving maakt het makkelijker om elkaar te ontmoeten, gezond gedrag vol te houden en deel te nemen aan het sociale leven. Daarmee ondersteunt de gezonde leefomgeving alle drie de pijlers van de sociale basis. Beleidsterrein Samenhang sociale basis Cultuur Cultuur vormt een belangrijk onderdeel van de sociale basis, omdat het mensen met elkaar verbindt, talentontwikkeling stimuleert en bijdraagt aan de leefbaarheid van dorpen en wijken. Culturele activiteiten bieden inwoners laagdrempelige mogelijkheden om mee te doen, elkaar te ontmoeten en zich te ontwikkelen. Denk aan activiteiten zoals muziek- en toneelverenigingen bibliotheken, musea en lokale evenementen. Daarmee versterkt cultuur zowel de sociale samenhang als de persoonlijke veerkracht van inwoners. Binnen de sociale basis vervult cultuur meerdere functies: 1. Ontmoeting en verbinding 2. Inclusie en gelijke kansen 3. Talentontwikkeling en zelfredzaamheid 4. Identiteit en gemeenschapsgevoel 5. Preventie en welzijn Armoede (Werk en Inkomen) Samenwerking met partijen uit de sociale basis is ook voor Werk en Inkomen van groot belang. Een aantal voorbeelden: - Wij zetten KEaRN Amargi in voor het vroegsignaleren van betalingsachterstanden voor wat betreft huur, gas, water, elektrisch en de zorgverzekering.
De vrijwilligers van Amargi helpen inwoners ook om meer inzicht te krijgen in de eigen financiën om geldzorgen tegen te gaan. - Voor inwoners met een uitkering die (nog) niet kunnen werken, maar wel maatschappelijk kunnen participeren, werken wij samen met de Vrijwilligerscentrale van KEaRN. - Bij dbieb in Burgum en dbieb in Gytsjerk kunnen inwoners gebruik maken van het Formulierenloket van KEaRN. Dit loket is onderdeel van het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). Vrijwilligers van KEaRN helpen bijvoorbeeld bij het aanvragen van armoederegelingen en toeslagen van de belastingdienst. - Humanitas Thuisadministratie ondersteunt ook inwoners om geldzaken en administratie op orde te brengen en te houden. - De Taalkamer van dbieb zetten wij in voor laaggeletterde inwoners met een uitkering. - Ook maken we gebruik van De “Voel je goed!” training die dbieb Burgum organiseert in samenwerking met KEaRN. Deze training is gericht op volwassenen die aan een gezonder gewicht willen werken en tegelijkertijd hun taalvaardigheid willen verbeteren. Bovengenoemde activiteiten hebben een belangrijke functie om armoede en geldzorgen tegen te gaan en dragen bij aan de Global Goals “Geen Armoede”, “Geen Honger” en “Ongelijkheid verminderen”.
Visie Versterken sociale basis 28 29 Visie Versterken sociale basis 8.1 - Monitoringsaanpak Wij willen een monitoringsaanpak die zich richt op leren, niet alleen op cijfers. Daarom combineren wij data met betekenisvolle gesprekken, reflecties en inzichten uit de praktijk. Wij werken op basis van een lerende aanpak. Dit betekent dat we niet alleen vooraf plannen en achteraf evalueren, maar dat we leren, bijsturen en verbeteren op basis van ervaringen, data en de input van inwoners en professionals (verbetercyclus). Wij maken daarbij gebruik van het kwaliteitskompas. Dit kompas beschrijft een stappenplan waarbij eerst maatschappelijke ontwikkelingen en ambities in beeld worden gebracht, vervolgens gewenste maatschappelijke resultaten worden bepaald, passende activiteiten worden georganiseerd, de resultaten worden gemeten en de opgedane inzichten worden gebruikt om te leren en te verbeteren. Zie voor meer informatie bijlage VII. 8.2 - Dataverzameling Wij maken gebruik van een combinatie van kwalitatieve en kwantitatieve gegevens. Voor het meten van kwantitatieve gegevens gebruiken we bestaande data zoals de gezondheidsmonitor van GGD Fryslân en de monitor Welzijn van Planbureau Fryslân. Voor het verzamelen van lokale kwalitatieve data maken we gebruik van een vragenlijst voor een tussenmeting die wij één keer per twee jaar uitvoeren.
Daarnaast wordt de Doarpetoer eens in de vier jaar ingevoerd om verdiepende gesprekken te kunnen voeren met inwoners. We onderzoeken of het mogelijk is om een dashboard32 te maken waarin wij data over het welzijn van onze inwoners en de sociale basis kunnen verzamelen. Voor het presenteren van behaalde resultaten maken we gebruik van tellen en vertellen (cijfers en verhalen). 8.3 - Meetinstrumenten en evaluatie Aan de hand van een gemeentelijke vragenlijst meten we eens per twee jaar wat de resultaten zijn van ons uitvoeringsplan. We meten of aan de hand van de nog op te stellen indicatoren per pijler of we de doelstellingen bereiken. Voor het opstellen van de indicatoren wordt aangesloten op bestaande bewezen meetinstrumenten. We stellen de gemeenteraad middels een rapportage op de hoogte van de behaalde resultaten. Hoofdstuk 8 Monitoring en evaluatie De sociale basis is een ingewikkeld systeem31 waarbij er steeds interactie is tussen inwoners, vrijwilligers, initiatieven, professionals en voorzieningen. Monitoring is daarom een uitdaging. We maken daarom een kader voor monitoren & leren en verwerken dit in het nog op te stellen uitvoeringsplan. Dit uitvoeringsplan richt zich op de sociale basis, cultuur, erfgoed & Frysk en gezondheid, sport & bewegen. Dit plan maken we samen met andere beleidsterreinen en onze samenwerkingspartners in de sociale basis.
In dit plan werken we verder uit hoe en wat we gaan monitoren. De stap die hier aan voorafgaat is het SMART formuleren van onze doelen voor elke pijler. Hiervoor is eerst een nulmeting nodig waarvoor wij nog een vragenlijst moeten ontwikkelen (zie hoofdstuk 4). Hoofdstuk 7 Subsidiebeleid en borging 7 .1 - Subsidies als middel voor maatschappelijke impact Eén van onze belangrijkste instrumenten om de sociale basis te versterken is subsidies verstrekken. De pijlers Ontmoeten, Ondersteunen en Ontwikkelen vormen samen met de bijhorende prioriteiten het inhoudelijke kader voor ons subsidiebeleid. Met subsidies ondersteunen wij activiteiten, initiatieven en organisaties die bijdragen aan een sterke, veerkrachtige Mienskip waarin inwoners elkaar ontmoeten, ondersteunen en ontwikkelen. 7 .2 - Uitgangspunten voor subsidies Subsidieactiviteiten moeten bijdragen aan de realisatie van de doelstellingen uit deze visie. Bij de ondersteuning van activiteiten en initiatieven staan de drie pijlers van deze visie centraal. Daarbij hanteren wij in ieder geval de volgende uitgangspunten: - Maatschappelijke impact: bijdrage aan een sterke sociale basis en preventie; - Bereiken van (kwetsbare) inwoners; - Stimuleren van samenwerking; - Toegankelijkheid en inclusie (iedereen kan meedoen).
De specifieke subsidiecriteria worden uitgewerkt in een transparant beoordelings- en afwegingskader bij de subsidieregeling. 7 .3 - Duurzaamheid en borging Het versterken van de sociale basis vraagt om een lange adem. Daarom hebben we aandacht voor de duurzame ontwikkeling van initiatieven, voorzieningen en samenwerkingsverbanden die bijdragen aan een sterke Mienskip. Daarbij kijken we naar de mogelijkheden om succesvolle en unieke ontwikkelingen op langere termijn te behouden en verder te versterken. Subsidiëring blijft afhankelijk van geldende criteria, kwaliteit van de aanvragen en het beschikbare budget. 7 .4 - Van visie naar subsidiebeleid De uitgangspunten uit deze visie vormen de basis voor het subsidiebeleid vanaf 2028. In een brede subsidieregeling clusteren we verschillende lopende subsidieregelingen in één regeling voor de Mienskip. In deze subsidieregeling “Mienskip” werken we de inhoudelijke kaders, voorwaarden en beoordelingscriteria verder uit en leggen we vast hoe deze bijdragen aan de doelen van de sociale basis. Een lerende aanpak staat centraal, zodat we de regeling periodiek kunnen aanpassen aan nieuwe ontwikkelingen, behoeften en inzichten.
Eén van onze belangrijkste instrumenten om de sociale basis te versterken is subsidies verstrekken Om deze inzet op huidig niveau te continueren en om de sociale basis verder te versterken, zijn er naar verwachting meer structurele middelen | Hoofdstuk 10 nodig. Een extra investering in preventie en een sterke sociale basis kan | Planning zorgen voor een lager beroep op ondersteuning en hulpverlening vanuit de Wmo. Hiermee verwachten we op de lange termijn een kostenbesparing | Om de visie te vertalen naar concrete uitvoering werken we de komende periode aan een uitvoeringsplan & monitoringskader en een nieuwe op de Wmo-uitgaven en dragen we bij aan een houdbaar stelsel waarin | subsidieregeling Mienskip. Daarbij betrekken we inwoners, partners, de Wmo-adviesraad, het college en de gemeenteraad. De onderstaande ondersteuning toegankelijk en betaalbaar blijft. | planning geeft de belangrijkste stappen en mijlpalen weer. De planning is richtinggevend en kan waar nodig worden aangepast. In hoeverre de middelen vanuit het AZWA dekkend zijn om de sociale basis verder te versterken is nog niet duidelijk. We verwachten dat het Rijk | Planning | Wat | Doel | Betrokkenen hierover meer duidelijkheid geeft in de circulaires van 2027 en 2028.
| Q3 2026 | Ontwikkelen nulmeting | Vaststellen uitgangssituatie | Gemeente en inwoners Q4 2026 | Vaststellen visie Versterken Sociale Basis | Vaststellen beleidskaders en richting | Gemeenteraad 9.1 - Structurele middelen | Q4 2026 | Participatiesessie subsidieregeling Mienskip | Input ophalen | Gemeenteraad Voor 2026 en verder is er structureel € 1.348.341 begroot in onze | en uitvoeringsplan meerjarenbegroting voor het verstrekken van subsidies om de sociale basis | Q4 2026 | Participatiesessie uitvoeringsplan | Input ophalen | Wmo-adviesraad te versterken. Daarnaast ontvangen we structurele middelen vanuit het | Q4 2026 - | Opstellen uitvoeringsplan | Vertalen van visie naar concrete acties | Gemeente en partners AZWA. Het is nog niet bekend hoeveel structurele middelen wij krijgen. | Q1 2027 Q4 2026 - | Ontwikkelen monitoringskader | Inrichten monitorings- en verantwoordings- | Gemeente en partners 9.2 - Incidentele middelen | Q1 2027 | en uitvoeren nulmeting | systematiek en SMART-doelstellingen vaststellen Het Rijk stelt extra incidentele middelen beschikbaar voor de jaren 2027, | Q1 2027 | Vaststellen subsidieregeling Mienskip | Besluitvorming subsidiebeleid | College van B&W 2028 en 2029 vanuit het AZWA.
Deze middelen zijn tevens bedoeld voor de | Q1 2027 | Vaststellen uitvoeringsplan | Besluitvorming over uitvoering en prioriteiten | College van B&W Hoofdstuk 9 | inzet op Gezondheid, sport & bewegen. In onderstaand overzicht zijn de | Q2 2027 | Inwerkingtreding nieuwe subsidieregeling | Start nieuwe subsidietijdvak | Gemeente en maatschappelijke incidentele middelen zichtbaar: | Mienskip | partners Financiën | Q3 2027 | Subsidieverlening 2028 | Definitief besluit op binnen gekomen aanvragen | Gemeente (standaard beslistermijn 8 weken na ontvangst Akkoord | Jaar | Budget | aanvraag) Het huidige beschikbare structurele budget en | Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) | 2026 | € 498.470 | 2028 | Start uitvoering uitvoeringsplan | Realisatie van de prioriteiten binnen de drie pijlers | Gemeente, inwoners en partners de structurele en incidentele middelen uit het | Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) | 2027 | € 417.545 | Q4 2029 | Tussenmeting en rapportage raad | Monitoren voortgang en effecten | Gemeenteraad en inwoners Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) | Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) | 2028 | € 502.701 | Q2 2030 | Doarpetoer en evaluatie visie | Verdieping en actualisering beleid | Gemeente, inwoners en partners zijn het vertrekpunt om onze sociale basis te | Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) | 2029 | € 580.746 versterken.
Momenteel wordt de inzet van Welzijn op Recept en de dorpsondersteuner gefinancierd vanuit incidentele SPUK-middelen. 30 | 31 Verwijzigingen en noten 1 | 7Movisie. (2024, 11 september). Verandertheorie: de sociale basis versterken, Sociaal en Cultureel Planbureau. (2024, 5 juni). Factsheet sociale cohesie in betrekking op gebreken in de kwaliteit van relaties. Maar iemand kan zich 21Samenwerking in een netwerk van professionals, vrijwilligers en mantelzorgers investeren in de toekomst. https://www.movisie.nl/publicatie/sociale-basis- | beleid. Factsheet Sociale cohesie in beleid | Sociaal en Cultureel Planbureau | ook eenzaam voelen doordat het aantal contacten lager is dan gewenst. Van | vanuit verschillende domeinen zoals zorg, welzijn, onderwijs en werk & versterken-investeren-toekomst | Tilburg, T., & De Jong-Gierveld, J. J. (2007). Uitwerking en definitie van het begrip | inkomen. 8 Rijksoverheid. (2022, 16 september). Integraal Zorgakkoord: “Samen werken | eenzaamheid. Volksgezondheid en Zorg. https://www.vzinfo.nl/eenzaamheid/ 2 In dit model stelt de burger samen met een ondersteuner een persoonlijk | aan gezonde zorg”.Integraal Zorgakkoord: ‘Samen werken aan gezonde zorg’ | | verantwoording/definities | 22Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (2025, 18 december). Een ondersteuningsplan op.
Vertrekpunt voor het opstellen van dit plan is de | Rapport | Rijksoverheid.nl | gezonde inrichting van de openbare ruimte: vuistregels voor bewegen, groen en 15 persoonlijke situatie en leefomgeving van de burger. Welke problemen ervaart | Inwoners maken zich zorgen over de teruglopende (vergrijzende) vrijwillige | ontmoeten. https://www.rivm.nl/publicaties/een-gezonde-inrichting-van-de- 9 de burger en welke kansen zijn er om deze op te lossen? Hierbij staat de | Sociaal Domein en Werkplaatsen Sociaal Domein. (z.d.). Gezond en Actief Leven | inzet. Daarnaast is er meer behoefte aan ondersteuning, waardering en | openbare-ruimte vraag wat nodig is om de problemen op het gebied van zelfredzaamheid of | Akkoord (GALA). https://www.zorgakkoorden.nl/programmas/gezond-en-actief- | eenvoudigere regels vanuit de gemeente. 23 maatschappelijke participatie te compenseren centraal. | leven-akkoord-gala/ | Movisie. (2024, 11 september). Verandertheorie: de sociale basis versterken, 16 Inwoners willen dat de gemeente meer regie voert op betaalbare woningen | investeren in de toekomst. https://www.movisie.nl/publicatie/sociale-basis- 3 | 10 Rijksoverheid. (2025, 1 oktober). Eindrapportage – Tijd voor stevige keuzes. | Rijksoverheid. (2025, 31 augustus). Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) | voor jongeren en passende woningen voor ouderen.
Het op pijl houden van | versterken-investeren-toekomst Eindrapportage - Tijd voor stevige keuzes | Rapport | Rijksoverheid.nl | (Definitief). https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/08/31/ | het woningaanbod is belangrijk voor de leefbaarheid en voorkomt verdere aanvullend-zorg-en-welzijnsakkoord-azwa | vergrijzing. | 24Met partners bedoelen we organisaties, verenigingen en 4 Eerstelijnszorg behelst huisartsenpraktijken, wijkverpleging, apothekers, | gemeenschapsplekken met wie we samenwerken, die onderdeel uitmaken 11 | 17 fysiotherapeuten, diëtisten, oefentherapeuten, ergotherapeuten, | Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) | Met leefomgeving wordt bedoeld de fysieke leefomgeving zoals verbetering | van de sociale basis doordat zij activiteiten organiseren en/of ondersteunen huidtherapie, logopedie, optometristen, specialisten ouderengeneeskunde, | Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) | van toegankelijkheid in de openbare ruimte zoals stoepen, onderhoud groen | voor inwoners. Denk hierbij bijvoorbeeld aan vrijwilligersverenigingen en psychologen, logopedisten, verloskundigen, tandartsenpraktijken, | en het creëren of verbeteren van meer beweeg- en buitenfaciliteiten. | dorpshuisbesturen. 12 jeugdgezondheidszorg en artsen verstandelijk gehandicapten. | Platform Sociaal Domein en Werkplaatsen Sociaal Domein. (z.d.).