Document · PDF

Bijlage 1 - Programmabegroting 2024-2027

RAAD IEPEN POADIUM (RAADZAAL) 19 oktober 2023, gemeente Tytsjerksteradiel26.959 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Programmabegroting 2024-2027

Inhoudsopgave Inhoudsopgave............................................................................................................................ 2 1 BEGROTING .............................................................................................................................. 4 1.1 Ynlieding ........................................................................................................................... 4 1.2 Leeswijzer ......................................................................................................................... 6 1.3 In vogelvlucht .................................................................................................................... 7 1.3.1 Begroting in beeld ....................................................................................................... 7 1.3.2 Ontwikkelingen beleid .............................................................................................. 10 2 Besluitvorming ....................................................................................................................... 31 3 BELEIDSBEGROTING ................................................................................................................ 32 3.1 Programmaplan ............................................................................................................... 33 0.

Bestuur en ondersteuning .............................................................................................. 34 1. Veiligheid ....................................................................................................................... 39 2. Verkeer, vervoer en waterstaat ....................................................................................... 45 3. Economie ....................................................................................................................... 50 4. Onderwijs....................................................................................................................... 53 5. Sport, cultuur en recreatie.............................................................................................. 57 6. Sociaal domein ............................................................................................................... 64 7. Volksgezondheid en milieu ............................................................................................ 74 8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern ......................................................................... 80 Overhead ...........................................................................................................................

85 3.2 Paragrafen ....................................................................................................................... 98 3.2.1 Lokale heffingen ....................................................................................................... 99 3.2.2 Weerstandsvermogen c.a. ....................................................................................... 109 3.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................. 124 3.2.4 Financiering ............................................................................................................ 128 3.2.5 Bedrijfsvoering ........................................................................................................ 132 3.2.6 Verbonden partijen ................................................................................................. 137 3.2.7 Grondbeleid ............................................................................................................ 157 3.2.8 Wet Open Overheid ................................................................................................. 160 4 FINANCIËLE BEGROTING .......................................................................................................

163 4.1 Overzicht baten en lasten .............................................................................................. 164 4.1.1 Meerjarenbegroting ................................................................................................ 165 Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

4.1.2 Toelichting .............................................................................................................. 166 4.1.3 Baten en lasten per taakveld ................................................................................... 178 4.2 Uiteenzetting financiële positie en toelichting ............................................................... 182 4.2.1 EMU-saldo .............................................................................................................. 182 4.2.2 Investeringen .......................................................................................................... 184 4.2.3 Financiering ............................................................................................................ 185 4.2.4 Reserves ................................................................................................................. 186 4.2.5 Voorzieningen......................................................................................................... 187 4.2.6 Behoedzaamheidsbuffer ......................................................................................... 189 4.3 Meerjarenbalans ............................................................................................................ 191

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

1 BEGROTING 1.1 Ynlieding

Meielkoar oan itselde ein fan it tou lûke Foar jo leit de begrutting 2024-2027. As gemeente Tytsjerksteradiel kieze wy derfoar om – sa’t de VNG frege hat – sjen te litten wat it finansjele perspektyf is sûnder yngripen fan ús kant. En dêr wurde je net fleurich fan. Wy sakje flink yn ‘e reade sifers as it Ryksregear de koarting fan 3,5 miljard euro op it gemeentefûns net werom draait. Oant no ta sit dêr gjin beweging yn en lykje de sinjalen net posityf. Tagelyk: der komme ferkiezings oan. De Twadde Keamer kriget nije leden en der komt in nij kabinet. Dat der lizze kânsen om fanút fyzje in nij fûnemint foar dit lân út te rôljen. Wy geane der fanút dat dêrby neitocht wurdt oer it feit dat gemeenten en Ryk meielkoar oan itselde ein fan it tou lûke. As ynwenners fan dit lân sintraal steane, dan soe it petear mei gemeenten dochs folle konstruktiver kinne en moatte. Gemeenten binne de earste oerheid en steane tichteby de ynwenners. De noeden fan minsken komme as earste by in gemeentlik loket telâne. Gemeenten binne net in safolste kostenpost, wy besykje yn it ferlingde dit lân mei foarút te helpen. Wy hoopje nei novimber op nij elan. De wichtige kar dy’t de gemeenteried yn juny makke hat is dy fan de ûntflechting fan de wurkmaatskippij. Dat betsjut dat der kosten makke wurde moatte om dat foarelkoar te krijen, mar der sil ek ynfestearre wurde moatte yn in nije organisaasje.

Der sil meielkoar neitocht wurde moatte oer wêr’t dy organisaasje oan foldwaan moat om de útdaagings fan de takomst, mar foaral it ferlet fan de ynwenners fan dizze gemeente hannen en fuotten te jaan. Dat freget op koarte termyn dúdlike antwurden op skerpe fragen. It sil foar de útfierding mooglik ek konsekwinsjes ha, om’t net alles útfierber is binnen de kapasiteit dy’t der no is. It tal meiwurkers kin mar safolle wurk ferstowe. Mear freegje as mooglik is, soarget foar noch hegere útfalsifers en dêrmei komme wy net fierder. Lykwicht tusken winsken en dat wat te dwaan is, sil in bliuwend petear tusken de ried, organisaasje en kolleezje wêze. Dêrby stiet foarop dat de wrâld net stilstiet. Der lizze plannen en der binne ambyzjes. Der wurdt njonken ynterne fokus ék wurke oan wat ynwenners freegje en nedich ha. Der wurde wenten boud, der wurde helpmiddels ferstrekt, der wurde jongeren opfong dy’t driigje tusken wâl en skip te fallen, der wurde eveneminten organisearre dy’t toetst wurde op feiligens, it grien wurdt ûnderhâlden en de jiske wurdt ophelle. Wy wolle ús gebouwen ferduorsemje, wy wolle oaren oanmoedigje dat ek te dwaan, wy wolle de ambysjes op it mêd fan rekreaasje en toerisme realisearje, wy wolle nei in nije sosjale basis yn de doarpen. Al dy ambysjes steane net stil en dêr sil wylst de winkel ferboud wurdt oan wurke wurde.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

Ta beslút Yn dizze programmabegrutting wurde yn de algemiene haadstikken it belied en de finansjele middels dy’t dêrby hearre foar de kommende jierren op haadlinen presintearre. De fierdere útwurking fynt plak yn de programma's. Elts programma kent syn eigen útdagings dy't wy allinnich mei-inoar oanpakke kinne. Graach wolle wy, mei de ried en de mienskip, de opjeften foar it kommende jier oppakke en duorsum oparbeidzje oan in gemeente dêr’t rûmte is foar elkenien. It kolleezje tanket alle meiwurkers foar de ynset om dizze begrutting wer rûn te breidzjen en op te leverjen.

Burgum, 10 oktober 2023 Boargemaster en wethâlders fan Tytsjerksteradiel

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

1.2 Leeswijzer In hoofdlijnen is de programmabegroting als volgt opgebouwd: BEGROTING IN ÉÉN OOGOPSLAG Dit is het vrije en daardoor meest toegankelijke deel. U vindt hierin de inleiding, de kaders en een overzicht van de huidige begroting ten opzichte van de vorige begroting. BESLUITVORMING Hierin staat concreet waarover u als raad een besluit neemt. BELEIDSBEGROTING De indeling hiervan is wettelijk verplicht en bevat o.a. •

Programmaplan De programma's bestaan uit een aantal vaste onderdelen: 

inhoudelijk, met daarin een korte beschrijving van het programma, de voorstellen uit de Kadernota en hoe die een plek hebben gekregen in deze begroting.



beleidsindicatoren die verplicht zijn op grond van de BBV.



financieel, de lasten en baten per programma inclusief een verklaring van de verschillen ten opzichte van de vorige begroting.

 •

verbonden partijen.

Paragrafen

De paragrafen zijn in feite een dwarsdoorsnede uit de programma's. Naast de programma's moeten gemeenten minimaal zeven programma-overstijgende paragrafen in de begroting opnemen. In de paragrafen staat belangrijke informatie voor raadsleden om inzicht te bieden in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige kanten daarvan en de risico's. FINANCIËLE BEGROTING Dit is een financiële samenvatting van de baten en lasten vanuit de programma. Ook een prognose van de balans over de volgende vier jaren wordt hier gepresenteerd. VERDIEPING Tenslotte is er een aparte bijlage 'Verdieping'. Deze biedt per programma detailinformatie met betrekking tot de •

kosten per programma

•

taakvelden en producten per programma

•

indicatoren

Deze bijlage is vooral bedoeld voor de raad om extra achtergrondinformatie te verstrekken, maar maakt geen onderdeel uit van de besluitvorming.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

1.3 In vogelvlucht 1.3.1 Begroting in beeld OM TE BEGINNEN Tytsjerksteradiel is een middelgrote gemeente met veel groen en water. Veel werk wordt gedaan vanuit het gemeentehuis in Burgum. Maar we gebruiken ook enkele locaties voor de buitendienst, zoals bijvoorbeeld de afvalinzameling en het beheer van het openbaar groen. We zijn een groene gemeente, met aandacht voor mens en milieu. Daar zetten we ons elke dag weer met hart en ziel voor in. Uitgezonderd de taken van het cluster Beheer worden de taken voor ons uitgevoerd door de Werkmaatschappij 8KTD. Dit is in feite de ambtelijke organisatie die besluiten van onze raad en ons college uitvoert. Om de opdracht uit te kunnen voeren verstrekt de Gemeenteraad een bijdrage aan de Werkmaatschappij. De Werkmaatschappij heeft een eigen begroting en legt zelfstandig verantwoording af. PROGRAMMA'S EN TAAKVELDEN De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht gesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de programma's vertellen we wat we willen bereiken en wat dat mag kosten. We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: •

Wonen en werken

•

Samenleving

•

Bestuur en dienstverlening

De inkomsten zijn verdeeld in •

wat we van het Rijk ontvangen

•

alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

BEGROTING 2024 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze begroting geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2024 van de gemeente Tytsjerksteradiel (bedragen x € 1.000).

UITGAVEN

102.642

per inwoner

Bestuur en dienstverlening

21.254

656

Bestuur en ondersteuning

21.254

656

Samenleving

72.662

2.242

Onderwijs

5.087

157

Sociaal domein

45.451

1.402

Sport, cultuur en recreatie

9.565

295

Veiligheid

2.838

Volksgezondheid en milieu

9.721

300

Wonen en werken

8.727

269

814

Verkeer, vervoer en waterstaat

5.107

158

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening

2.806

Economie

Per inwoner (in hele euro's) *

INKOMSTEN

3.166

104.760

per inwoner

Ontvangen wij van het rijk

69.836

2.154

Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen

34.924

1.077

Per inwoner (in hele euro's) *

RESULTAAT Per inwoner (in hele euro's) * * inwoneraantal per 01.01.2023

Gemeente Tytsjerksteradiel

3.232

2.118

per inwoner 65 32.416

Programmabegroting 2024-2027

BALANS De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment. Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen. De twee zijdes van de Balans Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen. De balans is in evenwicht De balans laat zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dus dat de twee zijdes van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam.

Balans per 1 januari 2024 (x € 1.000) BEZITTINGEN Bezittingen Voorraden, geld en vorderingen

66.031 13.550

TOTAAL

79.581

SCHULDEN Eigen vermogen Schulden

28.618 50.963

TOTAAL

79.581

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

1.3.2 Ontwikkelingen beleid Algemene ontwikkelingen Inleiding De Kadernota 2024-2027, zoals die op 13 juli jl. met uw raad is besproken, was richtinggevend voor de voorbereiding van deze programmabegroting. De tijd heeft echter niet stilgestaan tussen het bespreken van de Kadernota en het moment van samenstellen van deze begroting. De tussentijdse ontwikkelingen worden in deze paragraaf nader toegelicht. Wij moeten een begroting vaststellen waarvan de uitgaven en inkomsten structureel en reëel in evenwicht zijn. Met deze begroting kunnen we constateren dat we hier aan voldoen. Uitgangspunten begroting 2024-2027 Bij de begrotingsopstelling van 2024-2027 wordt uitgegaan van het bestaand beleid zoals geformuleerd in de (meerjaren)begroting 2023-2026 en de Kadernota 2024-2027. De nieuwe beleidswensen op basis van de Kadernota 2024-2027 zijn geïntegreerd in deze begroting. Voor een toelichting verwijzen we u naar de programma’s. Daar waar nodig vinden bijstellingen plaats op grond van volumeaanpassingen in relatie tot de autonome ontwikkelingen van onze gemeente. Het kan dan gaan om aanpassingen aan zowel de uitgaven- als aan onze inkomstenkant. Ook vindt in de begroting een actualisatie plaats van het prijspeil. Dit alles mede gebaseerd op de eerder in dit jaar op de LIST geplaatste uitgangspunten voor de begroting 2024-2027 (Raad 20 januari 2023).

De (meerjaren)begroting 2024-2027 wordt uitgedrukt in verwachte prijzen van 2024. Dit betekent dat we voor de jaren 2023 en verder uitgaan van een constant loon- en prijsniveau voor zowel de uitgaven als inkomsten. Bij de samenstelling van de meerjarenraming is uitgegaan van de begroting 2024. De ramingen zijn vervolgens doorgetrokken naar de jaren 2025, 2026 en 2027. De becijferingen kunnen voor een deel worden beschouwd als extrapolatie van de ramingen van het begrotingsjaar 2024, waarbij rekening is gehouden met: • stijging van inkomsten, zoals uit belastingopbrengsten • ontwikkelingen algemene uitkering gemeentefonds • ontwikkeling van de boekwaarden van de investeringen. Uitkomst begroting 2024-2027 Rekening houdende met bovengenoemde uitgangspunten is de uitkomst van de begroting en meerjarenraming als volgt:

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

Ontwikkeling van het begrotingssaldo

(x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

Saldo begroting 2024-2027 na Kadernota

3.054

2.940

- 1.043

- 1.012

Ontwikkelingen na vaststelling Kadernota

- 936

- 1.426

- 1.521

- 3.487

Saldo begroting 2024-2027

2.118

1.514

- 2.564

- 4.498

Met de uitkomst van deze begroting voldoen wij aan de toetsingscriteria van de provincie voor de meerjarenbegroting. Ontwikkeling van het begrotingssaldo Om u inzicht te geven in de ontwikkelingen van de begroting 2024-2027 is onderstaande tabel opgenomen. Hierin is de ontwikkeling van de begroting weergegeven inclusief de stand bij de Kadernota 2024 - 2027. De diverse ontwikkelingen worden daarna toegelicht onder Ontwikkelingen na Kadernota. (x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

Saldi jaren 2024-2027 uit Begroting 2023

2.975

2.713

- 99

Ontwikkelingen in bestaand beleid

- 350

- 401

- 424

- 427

823

1.080

- 119

Ontwikkelingen nieuw beleid

- 394

- 452

- 512

- 572

Saldo begroting 2024-2027 na Kadernota

3.054

2.940

- 1.043

- 1.012

Ontwikkelingen inkomsten gemeentefonds

Ontwikkelingen na de Kadernota Actualisering kapitaallasten 2024-2028

163

-226

-219

-345

Actualiseren onderhoudsplanning gebouwen

-287

-291

-284

-285

Actualisering Algemene uitkering voor jaarschijf 2027

-1.804

Actualisering raming budgetten inkomensregelingen

-383

Actualisering budgetten minimaregelingen

Actualisatie budgetten geldleningen en bankkosten

111

109

106

104

FUMO effect begrotingswijziging 2024 ikv omgevingswet

-87

Diverse ontwikkelingen per saldo

-8

Motie 3-8-12; Formaasje Observeum

Motie 3-8-17; Regenbooggemeente

-3

Motie M3-8-5; Subsidie ondersteuning amateursport

-35

-527

-649

-737

- 2.564

- 4.498

Moties Kadernota 2024-2027

Tytsjerksteradiel 2024 Ombuigingen Actualisering ombuigingen Totaal Gemeente Tytsjerksteradiel

2.118

1.514

Programmabegroting 2024-2027

Ontwikkelingen na de Kadernota Actualiseringen

Actualisering kapitaallasten Jaarlijks vindt een actualisatie van de kapitaallasten plaats, waarbij voor de geplande (vervangings)investeringen wordt bekeken, wanneer vervanging noodzakelijk is en of er voldoende rekening is gehouden met de tussentijdse prijsontwikkelingen. Op basis van deze actualisatie nemen we voor de jaren 2024-2027 de volgende ontwikkelingen op het saldo mee. •

2024:

€ 163.000 V

•

2025:

€ 226.000 N

•

2026:

€ 219.000 N

•

2027:

€ 345.000 N

Actualiseren onderhoudsplanning gebouwen Elk jaar worden de onderhoudsplanningen van de gemeentelijke gebouwen geactualiseerd. Onder andere door forse kostenstijgingen en een scherper onderscheid tussen groot onderhoud en investeringen op basis van de voorschriften van het BBV, waarbij meer kostenposten als groot onderhoud zijn gekwalificeerd, leidt deze actualisatie tot de volgende meerkosten voor de begroting 2024-2027. •

2024:

€ 287.000 N

•

2025:

€ 291.000 N

•

2026:

€ 284.000 N

•

2027:

€ 285.000 N

Actualisering Algemene uitkering voor jaarschijf 2027 In deze begroting is rekening gehouden met de uitkomsten van de septembercirculaire 2023. De effecten van de septembercirculaire voor het saldo zijn nihil. Onder het kopje Rijksbegroting 2024 c.a. hieronder vindt u een nadere toelichting. Bij het doorrekenen van de mei en septembercirculaire bleek dat er nog een aanpassing nodig was voor het jaar 2027, omdat in de begroting 2023-2026 het jaar 2027 nog niet geactualiseerd was meegenomen. Het effect voor 2027 is een nadeel voor het saldo van 2027.

Rijksbegroting 2024, Gemeentefonds en Algemene Uitkering uit septembercirculaire 2023 In de Rijksbegroting 2024 is er voor gemeenten niets gedaan met het schrappen van de opschalingskorting, of toevoegen van andere extra middelen. Door bijstelling van de ramingen voor loon- en prijsontwikkeling (LPO) valt het LPO -accres in 2024 behoorlijk hoger uit (+ € 400 miljoen). Dit is als reservering in de behoedzaamheidsbuffer meegenomen in deze begroting. Ondanks het controversieel verklaren, is de nieuwe financieringssystematiek op basis van het Bruto Binnenlands Product (BBP) doorgerekend: € 700 miljoen in 2027 en 2028 in plaats van de indicatieve € 150 miljoen uit de Voorjaarsnota. De Raad van State deed in een bijgevoegd advies de oproep om nieuwe systematiek al in te laten gaan in nieuwe kabinetsperiode (ondanks bevriezingsafspraak, maar dus ook in 2026 (volumeaccres) en te zorgen voor voldoende middelen voor medeoverheden (onder andere door de opschalingskorting te schrappen). Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

Inmiddels hebben we de septembercirculaire 2023 doorgerekend. De algemene uitkering voor onze gemeente uit het gemeentefonds stijgt wel, maar deze stijging bestaat voor het grootste deel uit extra middelen voor te verwachten loon en prijsontwikkelingen, die we hiervoor moeten reserveren. Daarnaast ontvangen middelen voor een beperkt aantal taakmutaties, waarvan de bijzondere bijstand en vroegsignalering (€ 77.000) en loon en prijsbijstelling Jeugdzorg (€ 81.000) de belangrijkste zijn. Ook deze bedragen reserveren we voor het doel waarvoor ze bestemd zijn.

Actualisering raming budgetten inkomensregelingen De rijksoverheid heeft onlangs een publicatie laten verschijnen waarin een toelichting wordt gegeven op de nadere voorlopige budgetten voor 2023. Ook is een indicatie gegeven voor het effect van de WML-verhoging ((wettelijk minimumloon) op de bijstandsbudgetten. Zoals te doen gebruikelijk worden dit soort mutaties in het definitieve budget meegenomen. De gegeven (indicatieve) informatie is voor de primitieve begroting 2024 gebruikt als input voor de actualisering van de budgetten. Daarnaast is de raming voor de uitkeringen WWB en loonkostensubsidie naar boven bijgesteld in verband met oplopende aantallen, waarbij ervan wordt uitgegaan, dat de stijging van de bijstandsuitkeringen gecompenseerd gaan worden door een hogere rijksbijdrage. Uiteindelijk resulteert dit in een negatieve structurele ontwikkeling van ruim € 383.000.

Actualisering budgetten minimaregelingen Bij de jaarrekening 2022 bleek, dat voor een aantal budgetten op het gebied van het minimabeleid een structurele aanpassing nodig is. Daarnaast is net als voor het begrotingsjaar 2023 een indexering toegepast gelijk aan de indexering van de maatwerkvoorzieningen Wmo en Jeugd. Het indexpercentage bedraagt 6,01%. Het resultaat van deze actualiseringsslag leidt tot een structureel voordeel voor het begrotingssaldo van € 82.000.

Actualisatie budgetten geldleningen en bankkosten Bij de jaarrekening 2022 bleek, dat voor de budgetten voor geldleningen en bankkosten een structurele aanpassing nodig is. Overigens is er geen sprake van een wijziging in de financieringssituatie, maar is er een aanpassing van met name de rentekosten van langlopende leningen nodig. Voor de begroting levert dit de volgende structurele aanpassing op ten gunste van het saldo. •

2024:

€ 111.000 V

•

2025:

€ 109.000 V

•

2026:

€ 106.000 V

•

2027:

€ 104.000 V

FUMO effect begrotingswijziging 2024 ikv omgevingswet De FUMO heeft via de begrotingswijziging 2024 de impact van de Omgevingswet in kaart gebracht. De Omgevingswet treedt naar verwachting per 1 januari 2024 in werking. Door de Omgevingswet vindt er een verschuiving van taken plaats van de gemeente naar de FUMO, dit leidt tot een verhoging van de bijdrage richting de FUMO van € 145.000 voor Tytsjerksteradiel. De begrotingswijziging van de FUMO geeft aan dat een deel van de ophoging (60%) structureel is en het resterende deel (40%) incidenteel is.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

Dit betekent voor Tytsjerksteradiel een incidentele bijdrage van € 58.000 die ten laste van de algemene reserve gaat. Het restant van € 87.000 wordt ten laste van het exploitatieresultaat gebracht. Diverse ontwikkelingen per saldo Naast bovenstaande ontwikkelingen waren er nog een aantal wijzigingen op de begroting opgeteld met een beperkt effect op het saldo. Behoedzaamheidsbuffer Voor wat betreft het effect van diverse loon- en prijsmutaties hebben we gebruik gemaakt van de behoedzaamheidsbuffer. In de begroting 2023-2026 zijn structureel middelen in de behoedzaamheidsbuffer opgenomen. Zoals afgesproken dient deze behoedzaamheidsbuffer de volgende doelen: •

Inspelen op acute problematiek in het maatschappelijk veld;

•

Opvangen van grote schommelingen in de budgetten van de begroting als gevolg van loonen prijsontwikkelingen (inflatie) gerelateerd aan de diverse crises waar we mee te maken hebben;

Bij de Kadernota 2024-2027 zijn al diverse ontwikkelingen aangegeven, die ten laste van de behoedzaamheidsbuffer zijn gebracht, maar daarnaast waren er nog meer ontwikkelingen in de begroting met een loon- en/of prijseffect, die zijn meegenomen ten laste van de behoedzaamheidsbuffer. Daartegenover staat dat de ontwikkelingen in de septembercirculaire 2023 met betrekking tot verwachte loon- en prijsontwikkelingen weer zijn toegevoegd aan de behoedzaamheidsbuffer. Bij de Kadernota 2025-2028 gaan we beoordelen in hoeverre de behoedzaamheidsbuffer zoals oorspronkelijk bedoeld nog op deze manier afzonderlijk in beeld moet blijven, of dat het weer een reguliere reservering van de door het Rijk toegekende middelen voor loon- en prijscompensaties wordt. Onderstaand de ontwikkeling van de behoedzaamheidsbuffer tot nu toe: Behoedzaamheidsbuffer; bedragen x €1.000 Behoedzaamheidsbuffer Kadernota 2024-2027 Bestedingen begroting 2024-2027 subtotaal Reservering Loon- en prijsontwikkelingen sept circ. Behoedzaamheidsbuffer begroting 2024-2027

2024

2025

2026

2027

6.204

6.442

4.667

6.225

- 4.744

- 4.475

- 4.366

- 4.349

1.460

1.967

301

1.876

847

878

705

1.736

2.307

2.846

1.003

3.613

Moties Bij de behandeling van de Kadernota 2024-2027 is een aantal moties met een financieel effect op de begroting 2024-2027 aangenomen. Per motie geven we hieronder aan wat hiervan de stand van zaken is in het kader van de begroting 2024-2027. Ook de moties van Achtkarspelen met een effect op de bedrijfsvoering van de werkmaatschappij zijn meegenomen. Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

Motie 3-8-5; Structurele bijdrage voor de nader vast te stellen Subsidieregeling Sportvernieuwing Tytsjerksteradiel 2024; Kadernota 2024-2027 Via deze motie en de financiële verwerking daarvan in de begroting is voor sportvernieuwing met als doel het ondersteunen van de amateursport, het breder toegankelijk maken van amateursportbeoefening

het

anticiperen

nieuwe

ontwikkelingen

binnen

het

amateursportaanbod een structureel bedrag van € 35.000 in de begroting 2024-2027 opgenomen. Het initiatiefvoorstel met de twee bijbehorende subsidieregelingen is in de raad van 12 oktober opiniërend aan de orde geweest en krijgt op basis daarvan zijn vervolg.

Motie 3-8-12; Formaasje Observeum; Kadernota 2024-2027 Als gevolg van deze motie is de bij de Kadernota aangevraagde structurele uitzetting van € 15.000 per jaar voor het beheer van het Observeum voorlopig tot twee jaar beperkt. Voor 2024 en 2025 wordt dit ten laste van de Algemene Reserve gebracht.

Motie 3-8-17; Regenbooggemeente; Kadernota 2024-2027 Via deze motie en de financiële verwerking daarvan in de begroting is onze gemeente vanaf 1 januari 2024 Regenbooggemeente. Hiermee wordt gevolg gegeven aan het in de raadsbrief van 17 mei 2023 genoemde ambitieniveau 3. De kosten hiervan bedragen € 3.000

en worden

meegenomen in de begroting. Voor de vorming van beleid hieromtrent wordt een bedrag van € 30.000 ten laste van de Algemene Reserve meegenomen voor de ontwikkeling van de ‘brede inclusieve agenda’. Hierbij wordt ingezet op inclusie en diversiteit dat zich richt op het creëren van een samenleving waarin iedereen zich gewaardeerd, gehoord en vertegenwoordigd voelt en waarin gelijke kansen worden geboden aan alle individuen.

Motie 3-8-21; Ontvlechting- en opbouwoperatie opnemen in begroting Bij de behandeling van de Kadernota 2024-2027 is motie 3-8-21 "Ontvlechting- en opbouwoperatie opnemen in begroting" aangenomen. De strekking van deze motie is dat ons is gevraagd om in de begroting 2024 en verder een vertaling op te nemen van de benodigde uitgaven voor de ontvlechtings- en opbouwoperatie. Inclusief een overzicht welke consequenties dit heeft voor de voorgestelde ambities in de Kadernota. Daarnaast was het verzoek om hiervoor een specifieke paragraaf in de begroting op te nemen met hierin een overzicht van de betreffende uitgaven in dit kader. Bij het uitbrengen van deze begroting is dit beeld nog onvoldoende concreet, omdat nog volop gewerkt wordt aan het plan van aanpak voor ontvlechting dat eind november aan de raad ter informatie wordt aangeboden. Wel hebben we op basis van de uitkomsten van het Lysias rapport een voorlopig beeld van het meerjarenperspectief geschetst. Daarnaast zijn er vanaf 22 juni jl. al kosten gemaakt. Deze kosten lopen door in de periode tot eind 2024. Het voorstel is om dit op basis van het plan van aanpak voor ontvlechting in de begrotingswijzigingen van december een raming van de totale incidentele lasten aan u voor te leggen. Het voorstel is om deze incidenteel benodigde middelen ten laste van de Algemene Reserve te brengen.

In de risico paragraaf is de ontvlechting als onderwerp benoemd met een voorlopige inschatting van de financiële consequenties. Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

Ook is de actuele stand van de ombuigingen meegenomen en daar waar ombuigingen zijn komen te vervallen, is dit financieel vertaald deze begroting. Kosten voor de nieuwe organisatie zullen volgend jaar in de begroting 2025-2028 worden meegenomen.

Effect aangenomen moties 8K Bij de behandeling van de Kadernota 2024-2027 in Achtkarspelen zijn drie moties aangenomen, die de gezamenlijkheid van bedrijfsvoering vanuit de WM8KTD raken. Dit betreft: •

P0-M5:

Geen financiële middelen reserveren voor 0,5 fte extra i.v.m. een piek in de

aanvraag van reisdocumenten •

P0-M9

Geen financiële middelen beschikbaar stellen voor preventiemedewerker HRM

•

P0-M10

Geen financiële middelen beschikbaar stellen voor managementassistentie

Om de tenzij niet verder te laten oplopen dan noodzakelijk is, kiezen we ervoor om de aanvraag voor managementassistentie ook in onze gemeente af te voeren. De eventueel benodigde noodzakelijke extra ondersteuning voor het management wordt meegenomen in het voorstel plan van aanpak ontvlechting. Wij kiezen er op dit moment ook voor om de uitbreiding van de capaciteit voor preventiemedewerker HRM niet op te voeren. Deze taak is als tenzij niet uit te voeren. Wij zijn ons bewust van het feit dat een verdere opbouw van het Arbo- en preventiebeleid (inclusief BHV) zeker vorm moet krijgen en goed geborgd moet worden, waardoor voldaan kan worden aan de wettelijke vereisten. Op die manier kunnen we de wettelijke zorg voor de veiligheid en gezondheid van medewerkers tijdens de uitvoer van hun werkzaamheden waarborgen. Onvoldoende capaciteit op het gebied van preventie betekent dat op dit moment de verdere ontwikkeling en opvolging van het Arbo- en preventiebeleid en de Bedrijfshulpverlening (BHV) vrijwel stil ligt. Voor de Kadernota 2025-2028 nemen we de benodigde uitbreiding van de capaciteit voor preventiemedewerker voor de nieuwe organisatie weer mee. De aanvraag voor de extra formatie in verband met de piek van de reisdocumenten nemen we wel als tenzij mee. Via een goede planning en inroostering is dit realiseerbaar.

Ombuigingen In het kader van de jaarrekening 2022 is de stand van zaken met betrekking tot de ombuigingen geactualiseerd. Veel is inmiddels gerealiseerd, echter een aantal onderwerpen niet. Gezien het besluit tot ontvlechting wordt een aantal ombuigingen in de toekomst niet gerealiseerd. Dit kwam ook al naar voren in de motie van het CDA bij de behandeling van de Kadernota. De strekking van deze motie was, om ombuigingen, die mede als gevolg van de ontvlechting niet gerealiseerd kunnen worden niet langer in de begroting op te nemen. De motie is niet aangenomen maar aangehouden, nadat vanuit het college de toezegging is gedaan, om hier in het kader van de begroting 2024-2027 op terug te komen en in de komende periode het pakket van de nog niet gerealiseerde ombuigingen tegen het licht te houden en de uitkomsten (en verwerking) hiervan mee te nemen in de begroting 2024-2027.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

In de begroting 2024-2027 is hieraan gevolg gegeven en is een bedrag van € 402.000 voor 2024 oplopend tot € 611.000 voor 2027 ten laste van het begrotingssaldo gebracht. Dit betreft de volgende posten: 2024

2025

2026

2027

Bedrijfsvoering (LIJN 5 samenwerking)

70.000

Procesoptimalisatie

270.000

392.000

479.000

Digitalisering administratief toezicht

62.000

subtotaal

402.000

524.000

611.000

Beëindigen onderzoek haven E-wâld (20-04-2023)

125.000

totaal verwerkt in begroting 2024-2027

527.000

649.000

736.000

eerdere besluitvorming

Nadere toelichting: Harmoniseren van beleid en uitvoering, optimaliseren van processen (LIJN 5 samenwerking) en Bedrijfsvoering (LIJN 5 samenwerking Deze twee posten hangen met elkaar samen. De € 70.000 taakstelling binnen bedrijfsvoering kon worden gerealiseerd als taakstelling procesoptimalisatie tot uitvoer zou komen. Optimaliseren en harmoniseren van beleid en uitvoering is in het ontvlechtingsproces niet meer aan de orde. Het is dan ook transparanter deze mogelijke bezuinigingsposten uit de begroting te schrappen.

Ombuiging digitalisering Toezicht In het kader van de Ombuigingen voor Toezicht & Handhaving is in 2021 een voorstel gedaan om het verder digitaliseren van Toezicht te onderzoeken. Dit is vervolgens onderdeel gemaakt van het project Procesoptimalisatie. Uit het project Procesoptimalisatie is gebleken dat er een maximaal € 4.000 bespaard kan worden. Met andere woorden de eerder ingeboekte opbrengst van € 62.000 voor Digitaal (administratief) toezicht op naleving van regels en vergunningen (LIJN 2 Ruimtelijk Domein; 2.23) wordt slechts voor € 4.000 gerealiseerd. Het niet gerealiseerde deel nemen we als nadeel mee ten laste van het begrotingssaldo. Ombuigingen die voorlopig nog wel onderdeel uitmaken van de begroting zijn hieronder toegelicht:

Reductie formatieplan Sociaal Domein Vanaf 2024 staat er een taakstellende ombuiging van 10 fte (€ 828.000 samen voor beide gemeenten). Uitgangspunt voor de ombuiging was dat door nieuwe inkoop, efficiency, procesoptimalisatie en natuurlijk verloop de ombuiging ingevuld kon worden per 2024. Dat blijkt niet waar te maken. Inkoop is vertraagd, nieuwe ICT wordt per 2025 geïmplementeerd en daardoor pas in 2025 effecten. Ook staat er eerder druk op formatie dan dat er nu sprake is van te ruim in het jasje.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

Ondanks dat kan er door het opheffen van flexibele personeelsbudgetten binnen het Sociaal Domein per 2024 structureel € 415.000 worden ingeboekt (€ 212.500 per gemeente) als bezuiniging. Hierdoor wordt 50% van de bestaande ombuiging behaald. De ombuiging blijft voor het overige deel staan in de begroting met als opdracht om in 2023/2024 de overige 50% te realiseren. Echter zal in het licht van het besluit tot ontvlechting van de werkmaatschappij ook beoordeeld moeten worden wat hiervan de gevolgen voor deze ombuiging zullen zijn.

Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening Het halen van de taakstelling voor kostendekkende leges Ruimtelijke ordening is nog onzeker. Dit is vooral afhankelijk van de te maken keuzes en besluitvorming over de (hoogte van de) nieuwe leges op basis van de Omgevingswet. Wij blijven dit monitoren en komen hier voor zover nodig bij u op terug.

Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen) Deze taakstelling is verwerkt in de begroting 2024-2027 op basis van de besluitvorming bij de begroting 2023-2026. Uitvoering daarvan betekent dat er in 2025, 2026 en 2027 telkens nog 2,5% extra OZB-verhoging boven op de nominale ontwikkeling bij komt. Wij komen hier in het kader van de begroting 2025-2028 bij u op terug.

Dereguleren kapvergunningen particulier terrein (LIJN 2 Ruimtelijk domein) Deze taakstelling is op dit moment verwerkt in de begroting. Het college richt zich op een doelmatige bescherming van waardevolle bomen op particulier terrein. De keuze van de raad bepaald de mate van ambtelijke inzet hierop. Dit kan leiden tot een herverdeling van de ambtelijke inzet en eventuele financiële gevolgen. Het biedt mogelijkheden voor meer ambtelijke inzet op het vergroenen van de gemeente, passend bij de bestuurlijke ambities. Op basis van de keuze van de raad komen wij hier bij u op terug. Incidentele baten en lasten Om vast te kunnen stellen dat er sprake is van een structureel begrotingsevenwicht is het van belang dat inzicht bestaat in welke geraamde baten en lasten incidenteel zijn en welke structureel. Op grond van artikel 19 BBV moeten de incidentele baten en lasten limitatief per programma en meerjarig inzichtelijk worden gemaakt. Zie hiervoor het verplichte overzicht op bladzijde 169 t/m 177 in deze begroting. Een samenvatting daarvan treft u hieronder.

Bedragen x € 1.000

Saldo baten en lasten

Begr o tin g

2024

2025

2026

2027

-2.444

-1.271

-2.722

Saldo toevoegingen en ontrekkingen aan reserves

4.562

2.785

158

Begrotingssaldo

2.118

1.514

-2.564

-4.498

2.118

1.514

-2.564

-4.498

Waarvan incidentele baten en lasten saldo Structureel begrotingssaldo

Gemeente Tytsjerksteradiel

-4.498 -

Programmabegroting 2024-2027

Algemene Reserve Onderstaande tabel toont van de Algemene Reserve de geraamde saldi in de periode 2023-2027. Ten opzichte van de Kadernota 2024-2027 is er sprake van een iets minder gunstige ontwikkeling van de Algemene Reserve. 2023

2024

2025

2026

2027

2028

(bedragen x € 1.000)

Stand begin van het jaar

21.608

29.150

26.804

26.867

28.223

25.659

Voor een nadere specificatie van de ontwikkeling van de Algemene Reserve verwijzen we u naar pagina 119 en 120 van deze begroting. Lastenontwikkeling burgers Voor de begroting 2024 worden de tarieven voor OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing aangepast op de uitgangspunten die gehanteerd zijn voor het opstellen van de begroting 2024 en de ombuigingslijnen, die noodzakelijk zijn om hiermee de voorzieningen maximaal in stand te kunnen houden.

Onroerendezaakbelasting Het OZB tarief wordt in 2024 alleen verhoogd met een nominale ontwikkeling van 2,5% voor de totale omzet ten opzichte van 2023 op basis van de vastgestelde kaderbrief.

Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing stijgt voor de meerpersoonshuishouden en eenpersoonshuishoudens met respectievelijk 1,73% en 1,86%. Per saldo leiden al deze ontwikkelingen tot een beperkte stijging van de afvalstoffenheffing van respectievelijk € 4,80 en € 3,60 per huishouden per jaar.

Rioolheffing Voor de rioolheffing stellen wij voor om de tarieven conform de uitgangspunten van het vastgestelde vGRP vast te stellen zodat een kostendekkend tarief gehanteerd wordt. Dit leidt tot een beperkte stijging van € 2,40 voor huurders en € 3,60 voor eigenaren per jaar. Verderop in deze paragraaf Lokale heffingen vindt u hierover een nadere toelichting.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

Effecten bijdrage aan WM8KTD De begroting 2024 van de WM8KTD is reeds voor de behandeling van de Kadernota 2024-2027 vastgesteld zonder uiteraard de daarin opgenomen voorstellen die betrekking hebben op de WM8KTD. Daarnaast zijn er nog een paar ontwikkelingen, die van invloed zijn op de bijdrage aan de WM8KTD. Voor de WM8KTD is hiervoor nog een begrotingswijziging nodig om de begroting 2024 van de WM8KTD op het gewenste peil te krijgen. In totaal gaat de bijdrage van onze gemeente aan de WM8KTD met € 2.376.000 omhoog. Hiervan heeft € 2.291.000 betrekking op voorstellen, die in de Kadernota 2024-2027 zijn vermeld. Voor wat betreft de ontwikkelingen na de Kadernota 2024-2027 gaat de bijdrage van onze gemeente aan de WM8KTD nog omhoog met een bedrag van € 85.000. Omdat de processen van de WM8KTD en de gemeente ten aanzien van de begroting niet synchroon lopen, hebben we er bewust voor gekozen om op deze plek een toelichting te geven op de ontwikkeling van de bijdrage aan de WM8KTD vanuit de begroting 2023 naar de begroting 2024 toe. U vindt daarom in de programma's geen afzonderlijke toelichting op het verschil in de bijdrage aan de WM8KTD. In de onderstaande tabel hebben we samengevat hoe de bijdrage zich via de verschillende besluitmomenten heeft ontwikkeld.

Vervolgens is een overzicht opgenomen van alle afzonderlijke wijzigingen met een effect op de bijdrage vanaf de primitieve begroting 2024-2027 van de WM8KTD. Het effect van deze begrotingswijzigingen is al meegenomen in onze begroting 2024. U ontvangt voor deze wijzigingen dus geen afzonderlijk raadsvoorstel meer. In de besluitvorming onder punt 2 is dit formeel op de juiste wijze vertaald. Ontwikkeling begroting WM8KTD Bijdragen van 8K en TD aan de Werkmaatschappij

2024

(bedragen x € 1.000) 8K

Totaal

17.939

18.515

36.455

Ontwikkelingen na Kadernota 2023-2026 met effect op bijdrage

106

213

Wijzigingen n.a.v. Kadernota 2023-2026

708

714

1.422

Saldo 2024 na vaststelling gemeentebegroting 2023

18.754

19.335

38.090

WIJZIGINGEN PRIMITIEVE BEGROTING 2024 WM8KTD

2.411

1.858

4.269

Stand Primitieve begroting 2024

21.165

21.193

42.358

Wijzigingen n.a.v. Kadernota 2024-2027

2.107

2.291

4.398

23.283

23.569

46.852

Primitieve begroting 2023 (jaarschijf 2024) Vastgestelde

wijzigingen

bij

begrotingsbehandeling

2023

bij

gemeenten

Overige wijzigingen Bijdragen begroting WM8KTD na wijzigingen

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

Bijdragen van 8K en TD aan de WM8KTD

(bedragen x € 1.000)

2024 8K

2025

Tot.

2026

Tot.

2027

20.791 41.564 20.749

Tot.

Primitieve begroting

21.165 21.193 42.358

20.849

20.858 41.708

Voorgestelde wijzigingen

2.118

2.376

4.494

1.902

2.161

4.064

144

271

414

164

291

456

100

106

142

Wijzigingen n.a.v. Kadernota 2023-2026

2.107

2.291

4.398

1.895

2.076

3.971

128

186

314

128

186

314

Saldo 2024 - 2027

23.283 23.569 46.852

22.752

23.020 45.771

20.917

Ontwikkelingen na Kadernota met effect op bijdrage

20.774

Tot.

21.061 41.979 20.913

20.766 41.515

21.057 41.971

Dit saldo bestaat uit de volgende wijzigingen. Effecten op de bijdrage aan WM8KTD

(bedragen x € 1.000)

2024 8K

2025 Tot.

2026

Tot.

2027

20.791 41.564

20.749

Tot.

Vastgestelde primitieve begroting

21.165

21.193 42.358

20.849

20.858 41.708

Voorgestelde wijzigingen

2.118

2.376

4.494

1.902

2.161

4.064

144

271

414

164

291

456

124

112

WM: KN 2024-2027 en Raad 22-06-2023;

20.774

Tot.

20.766 41.515

Kwaliteitsmedewerker FUMO WM: KN 2024-2027: Optimaliseren bewustwording afvalscheiding; 07.03 TD WM: KN 2024-2027; Bestuurscommunicatieadviseur; 00.04.06 WM: KN 2024-2027; Coördinator Maatschappelijk Vastgoed; 06.12 WM: KN 2024-2027; Digitaliseren fysiek archief Inkomen en Participatie; 06.02 WM: KN 2024-2027; Ekstra formaasje Frysk taalbelied; 05.04

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

WM: KN 2024-2027; Financiën - AOIB en Senior

201

402

201

402

WM: KN 2024-2027; Formatie stikstof; 07.02

WM: KN 2024-2027; Gebiedsregisseur in de

102

204

102

204

132

264

WM: KN 2024-2027; Horeca - evenementenbeleid; 01.07

WM: KN 2024-2027; HRM - strategische ondersteuning

365

729

303

605

638

1.276

638

1.276

WM: KN 2024-2027; Jurist handhaving; 01.01

198

WM: KN 2024-2027; Jurist veiligheid; 01.02

WM: KN 2024-2027; Openstelling vrijdagmorgen;

136

financieel adviseur; 00.04.51

huisartsenpraktijk (POH Jeugd); 06.08 WM: KN 2024-2027; Gebiedsteam-zorg in de school (GIS); 04.02

en advisering; 00.04.50 WM: KN 2024-2027; I&A - Abonnement Datafryslân; 00.04.26 WM: KN 2024-2027; I&A - Applicaties naar cloud; 00.04.24 WM: KN 2024-2027; I&A - continuïteit en kwaliteit van informatievoorziening; 00.04.52 WM: KN 2024-2027; I&A - Sociaal Intranet applicatie; 00.04.25 WM: KN 2024-2027; I&A - Structureel maken thuiswerkvoorzieningen ICT; 00.04.28 WM: KN 2024-2027; Juridische zaken - inkoop flexibele schil; 00.04.11 WM: KN 2024-2027; Juridische zaken inkoopcoördinator; 00.04.10

00.04.36 WM: KN 2024-2027; Publiekszaken - Piek reisdocumenten 2024 t/m 2028; 00.04.35 WM: KN 2024-2027; Teamleider HRM; 00.04.03 Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

WM: KN 2024-2027; Teamleider I&A; 00.04.02

136

WM: KN 2024-2027; Uitvoeringsplan Participatiewet -

102

- 42

-4

-8

-4

-8

-2

-4

- 109

109

- 112

109

-3

- 106

106

- 106

106

WM: Raad 02-11-2023; Indexatie HR verzekeringen

WM: Raad 02-11-2023; Indexering 2024 cluster

124

- 93

WM: Raad 12-10-2023; Project sociale kaart

WM: Raad 22-06-2023; Actualisering taakstellingen

WM: Raad 22-06-2023; Anonimiseringstool - Wet open

23.569 46.852

22.752

23.020 45.771

20.917

21.061 41.979

20.913

Inzet jobhunter; 06.07 WM: Motie P0 -M5 (8K) - KN 2024-2027; Publiekszaken - Piek reisdocumenten 2024 t/m 2028; 00.04.35 WM: Raad 02-11-2023: Actualisering ombuigingen WM: Raad 02-11-2023; Actualisatie kapitaallasten 20242028 WM: Raad 02-11-2023; Actualisering verdeling personeelskosten naar exploitatie.

bedrijfsvoering WM: Raad 02-11-2023; Niet realiseren taakstelling digitaal toezicht WM: Raad 03-11-2022; Dorpencoördinator van tenzij naar 50-50 WM: Raad 12-10-2023; Actualisatie budgetten interne diensten WM: Raad 12-10-2023; Bijstelling abonnementskosten mobiele pinapparaat deurwaarder WM: Raad 12-10-2023; Overboeking budget ruimtelijke ordening naar ICT

overheid (Woo) WM: Raad 22-06-2023; Investering total station Bijdragen begroting na wijziging

Gemeente Tytsjerksteradiel

23.283

21.057 41.971

Programmabegroting 2024-2027

WONEN EN WERKEN Wonen Wij vinden het belangrijk dat we kunnen voorzien in de woonbehoefte van onze inwoners. Wij zetten instrumenten zoals de doelgroepenverordening en het nieuwe participatietraject in die helpen het proces van woningbouw te versnellen. Met de woon- en leefbaarheidsmonitor bewaken wij de voortgang. Wij leggen de nadruk op betaalbaarheid, toevoegen van sociale woningbouw en op specifieke doelgroepen zoals kleine huishoudens en statushouders. Kleine huishoudens

betreffen

zowel

starters

als

ouderen

waarbij

streven

naar

levensloopbestendige bouw. Wij werken aan diverse woningbouwprojecten en maken inzichtelijk welke toekomstige kansen er zijn bijvoorbeeld op eigen gronden die vrijkomen. De Woonvisie wordt in 2024 herzien. Sinds 1 januari 2022 is in de Woningwet opgenomen dat de gemeente een woonvisie moet hebben die maximaal 5 jaar geldig is. Het opstellen van een woonvisie door de gemeente is mede van belang omdat corporaties naar redelijkheid een bijdrage moeten leveren aan de uitvoering van het woonbeleid wat wordt vastgelegd in de Prestatieafspraken. Daarnaast is een Woonvisie van belang om huidig en toekomstig ‘Wonen’ goed te vertalen in het Omgevingsplan. Omgevingswet De invoering van de Omgevingswet is inmiddels definitief en start op 1 januari 2024. Sinds medio 2022 werken we volgende de bedoeling van de Omgevingswet, echter wel binnen de huidige wettelijke kaders. De wet beoogt modernisering, bundeling en vereenvoudiging van wet- en regelgeving op het gebied van de fysieke leefomgeving. Met als basis een goede balans tussen het benutten en beschermen van onze leefomgeving. De Omgevingswet brengt een omvangrijke transitieopgave met zich

mee. Deze transitie loopt ook na de

inwerkingtreding nog door tot in ieder geval 2030. Het jaar 2024 staat in het teken van het daadwerkelijk handelen binnen de nieuwe wettelijke kaders. Het opgeleverde handboek omgevingsplan en ook het oefenen sinds medio 2022 helpt ons daarbij. De afhankelijkheid van een landelijk ingesteld goed werkend Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) is er ook en we moeten ervaren hoe dit gaat werken vanaf 2024. Centrumvisie Burgum De centrumvisie Burgum is op 15 september 2022 vastgesteld met daaraan gekoppeld een actielijst. Op dit moment wordt er gewerkt aan de eerste onderdelen: winkels in de plint (RO) en het parkeren met een mogelijk parkeerfonds. Vanwege de inwerkingtreding van de omgevingswet per 1 januari 2024 ligt de focus eerst op het in procedure brengen van deze plannen. Daarna willen we aan de slag met de onderdelen 'inrichting Schoolstraat, Passaazje en de Markt'. De direct belanghebbenden en ondernemers van het centrumgebied worden hierbij betrokken. Wij zullen de uitgewerkte onderdelen van de actielijst, inclusief een kostenraming, later opnieuw aan u besluitvormend voorleggen. Burgum heeft als winkeldorp in de gemeente een belangrijke regionale functie. De positionering van Burgum, het aantrekkelijk maken van het winkelgebied zijn voorbeelden die Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

actief door de ondernemers worden opgepakt. Echter de ondernemers lopen tegen de grenzen van hun financiële mogelijkheden aan. We gaan in 2024 onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de ondernemers een zetje in de rug te geven ten behoeve van hun activiteiten voor een sterk winkelcentrum met regionale betekenis, cultuur, horeca, winkelen en wonen. Visie bedrijventerreinen Vanuit het raadsprogramma wordt een Visie bedrijventerreinen opgesteld. Een extern adviesbureau heeft hiervoor een opdracht gekregen. Onze inzet is om dit in maart 2024 besluitvormend aan de raad voor te leggen. Afhankelijk van de te maken keuzes worden vervolgstappen gezet om een nieuw regionaal bedrijventerrein te kunnen gaan ontwikkelen. Green Deal industrieterrein Burgum-Sumar Dit najaar wordt een eerste informatiebijeenkomst georganiseerd over de Green Deal voor de ondernemers

industrieterrein

Burgum-Sumar.

pijlers

dit

project

zijn:

energie(transitie), circulaire economie en biodiversiteit. Uit de informatiebijeenkomst zal blijken wat het draagvlak is bij de ondernemers voor de Green Deal. Bij een positieve grondhouding willen we dit project gaan starten in 2024. We gaan ervan uit dat de kosten van dit project maximaal € 10.000 voor de gemeente bedragen. Op later moment komen wij hierover terug bij de raad. Stichting Investeringsfonds Regio Noordoost Fryslân Er is een initiatief in onze regio voor de Stichting Investeringsfonds Regio Noordoost Fryslân. Deze stichting heeft als doel het stimuleren van de economische bedrijvigheid in de regio Noordoost Fryslân door het beschikbaar stellen van (achtergesteld) risicokapitaal (€ 30.000 € 50.000)

aan

ondernemers

combinatie

met

aanvulling

andere

financieringsbronnen. De stichting heeft een revolverend karakter en geen winstoogmerk. We gaan hierover in gesprek met ondernemersverenigingen en komen er later bij u op terug. Het betreft een eenmalig bijdrage. Duurzaamheid In 2021 zijn zowel de Duurzaamheidsagenda als de Transitievisie Warmte vastgesteld. De afgelopen jaren heeft de uitvoering hiervan een groot beroep gedaan op de gemeente, haar inwoners en de bedrijven en instellingen. In 2024 vindt een eerste evaluatie van de Duurzaamheidsagenda plaats. Vooruitlopend hierop vindt in het eerste kwartaal van 2024 een werksessie met de Raad plaats over een door de raad gewenste versnelling van het uitvoeren van de Duurzaamheidsagenda. Opstellen Warmte Uitvoering Programma's, verdere verkenning Transitievisie Warmte Voor de uitvoering van de Transitievisie warmte moeten Wijk Uitvoeringsplannen worden gemaakt. In samenspraak met de dorpen zullen concrete plannen worden gemaakt en uitgevoerd om de dorpen, in fasen, uiteindelijk aardgasvrij te maken. Hier zijn projectleiders voor nodig om samen met de dorpen en een integraal gemeentelijk projectteam aan de slag te gaan.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

In april 2023 hebben wij hiertoe ruim € 1,7 miljoen bij het Rijk aangevraagd en toegekend gekregen. Deze CDOKE-middelen (Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid) zijn in eerste instantie toegekend voor de periode tot 31 december 2025 en moeten voor tenminste 90% worden besteed aan ambtelijke capaciteit. Na 2025 komen nieuwe middelen van het Rijk beschikbaar om continuïteit van de inzet te kunnen garanderen. Inkoop energie (OVEF) Voor 2024 kopen we gas en elektriciteit in via de OVEF volgens het zelflevermodel. Dit model houdt in dat OVEF wordt aangemerkt als energieleverancier waardoor de inkoop van elektriciteit en gas niet meer (Europees) aanbesteed hoeft te worden. Daarbij vergroot dit de mogelijkheid invloed uit te oefenen waar we wel of geen gas en elektriciteit in willen kopen. In 2024 wordt de elektriciteit op de kort termijnmarkt ingekocht, op deze wijze is het mogelijk om groene elektriciteit in te kopen. Daarbij is de inschatting dat de inkoopprijzen voor deze korte termijnmarkt voordeliger zijn dan de lange termijnmarkt. Voor gas heeft OVEF 60% van de ingeschatte behoefte ingekocht, het restant wordt later via de termijnmarkt ingekocht. De

inkoopkosten

van

elektriciteit

gas

ontwikkelen

zich

lijn

met

eerdere

inschattingen/verwachtingen die in de meerjarenbegroting zijn opgenomen. Nieuwe milieustraat In het coalitieprogramma 2022 – 2026 is onder meer aangegeven dat we op zoek gaan naar een nieuwe en grotere milieustraat om afval beter te kunnen scheiden. Daarbij zoeken we eventueel samenwerking met Achtkarspelen of andere gemeenten. De vrijgekomen locatie wordt herontwikkeld. Inmiddels wordt gewerkt aan een plan van aanpak. Omdat de milieustraat een essentieel onderdeel van de bedrijfsvoering van de buitendienst is wordt ook nader verkend wat de impact van een nieuwe milieustraat hierop is. De gevolgen van de keuze om de samenwerking met Achtkarspelen te beëindigen is onderdeel van de planuitwerking. Frysk Programma Landelijk Gebied (FPLG) Met het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) wil het Rijk voor 2030 de natuur ruimte bieden voor herstel en versterking, de kwaliteit van water en bodem verbeteren en meer doen tegen klimaatverandering, samengevat gezonde natuur, schoon water en schone lucht. Het Fries Programma Landelijk gebied (FPLG) is op tijd (voor 1 juli) door de provincie bij het Rijk ingeleverd. Het (demissionaire) kabinet heeft voor het NPLG 24,3 miljard beschikbaar gesteld. Alle provincies hebben hun gebiedsprogramma ingeleverd en de benodigde middelen voor de uitvoering van deze gebiedsprogramma’s overschrijdt ruim het beschikbare bedrag.

Dit kan leiden tot vertraging maar de provincie continueert het proces en overleg met de partners. Het programma is belangrijk voor ons grondgebied en wij moeten maximaal inzetten op dit proces waarover de provincie de regie heeft. Dit betekent dat wij de aangekondigde capaciteit van 0,5 fte willen activeren zodat wij optimaal kunnen inzetten en aansluiten op de uitvoering van het FPLG en het overleg met provincie en overige partners.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

SAMENLEVING WMO/Participatie/Jeugd De uitdaging om onze inwoners passende ondersteuning te bieden én collectieve maatschappelijke voorzieningen te behouden is groot. Wij willen met de middelen die daarvoor beschikbaar zijn de sociale basis optimaal versterken om de transformatie een stap verder te brengen. Samen met onze partners in het voorliggend veld en de professionele zorgaanbieders willen we aan de slag om de sociale basis op orde te krijgen en te versterken. Alleen dan kunnen we onze kwetsbare inwoners voldoende en kwalitatief goede ondersteuning bieden. Om dit op een zorgvuldige wijze te doen is in ANNO verband besloten om een Woon/Zorg en Welzijnsvisie te realiseren in 2024. Mede op basis van deze opgave is besloten de Inkoopstrategie Wmo/Participatie tot nader order on hold te zetten. Tevens is de voorgenomen doordecentralisatie

Beschermd

Wonen

uitgesteld.

Landelijke

ontwikkelingen,

zoals

Hervormingsagenda en wellicht Toekomstscenario zullen een enorme impact hebben op de jeugdhulpketen. De financiële gevolgen hiervan voor onze gemeente zijn nog niet duidelijk. Ook de Inkoop Jeugd en bijbehorende strategie bij het SDF is vertraagd. De discussie met het Rijk over het compenseren van gemeentelijke tekorten op het terrein van Jeugd en Wmo loopt ook in 2024 door. Het beheersen van onze Wmo-kosten is complex. Dat komt onder meer door het in 2019 in de Wmo geïmplementeerde abonnementstarief. Ook de toenemende vergrijzing, waarbij het streven is om (oudere) inwoners zo lang mogelijk thuis te laten wonen met ambulante ondersteuning, speelt hierbij een belangrijke rol. We willen meer inzetten op preventie en het beroep op curatieve zorg verminderen. Deze beweging zetten we in gang door bij de huisartsenpraktijken en op de scholen (BO en VO) in de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen een gebiedsteammedewerker in te zetten. Ook het Jongerenwerk is in beide gemeenten gericht op preventie. Een aantal momenten in de week zijn de jongerenwerkers aanwezig in de scholen voor Voortgezet Onderwijs. Op dit moment is er sprake van spanning op de arbeidsmarkt waardoor in bijna alle sectoren personeelstekorten zijn. Wie kan en wil werken is aan het werk. We zien dat veel van onze inwoners die een bijstandsuitkering ontvangen helaas niet profiteren van de ruime arbeidsmarkt.

Deze inwoners hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt, vaak door een combinatie van verschillende problemen. Immigratie De taakstelling van het Rijk om statushouders te huisvesten, is in 2023 bijna verdubbeld ten opzichte van 2022. Dit legt druk op de uitvoeringscapaciteit, waaronder de Gebiedsteams en Team Bedrijfsvoering. We moeten meer uitkeringen verstrekken en voor meer statushouders de regie voeren op inburgering en participatie. Mogelijk komen wij in 2024 bij de Kadernota met een verzoek om uitbreiding van de capaciteit van de uitvoeringsteams. Wij verwachten dat de taakstelling in 2024 hoger is dan de taakstelling 2023. Door deze verhoogde taakstelling wordt het steeds lastiger om tijdig voldoende woningen te vinden voor Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

statushouders. In Tytsjerksteradiel wordt momenteel aan de taakstelling voldaan. In 2024 wordt minimaal dezelfde taakstelling verwacht, mogelijk zal deze nog hoger zijn dan in 2023. In dat geval staan ook de gemeente Tytsjerksteradiel en de woningcorporaties voor een grote uitdaging. Ook worden er in de gemeente in 2024, in gemeentelijke en particuliere opvang, Oekraïense ontheemden opgevangen. Hiermee voldoet de gemeente aan de verhoogde taakstelling van 1 juli 2023. In 2024 lopen een aantal overeenkomsten met locaties af, bezien moet worden of deze kunnen worden verlengd of dat gezocht moet worden naar alternatieve locaties. Inzet op overheids- en inwonersparticipatie In november 2023 wordt de startnotitie Participatie voorgelegd aan de gemeenteraad. In deze startnotitie staat een aantal scenario’s beschreven over de inrichting van participatieprocessen binnen de gemeente inclusief de daarbij behorende begroting. Deze kosten zijn nog niet opgenomen in deze begroting. In 2024 ontvangt u een uitwerking van de startnotitie in beleid met bijbehorende verwachte kosten. Onderwijshuisvesting In het huidige integrale huisvestingsplan (IHP) zijn bedragen opgenomen voor een drietal onderzoeken, te weten voor de basisscholen in Ryptsjerk, de Trynwâlden en Noardburgum. Daarnaast zijn er bedragen opgenomen voor de nieuwbouw van scholen in Ryptsjerk en Garyp.

De uitkomst van de onderzoeken in Noardburgum en de Trynwâlden vinden hun beslag in een nieuw op te stellen IHP (in 2025 vindt deze actualisatie plaats).

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2024-2027

BESTUUR EN DIENSTVERLENING Organisatieontwikkeling De kadernota heeft ons een helder inzicht gegeven in de uitdagingen waarmee onze organisatie te maken heeft. Het is een tijd waarin we voorlopig nog geconfronteerd blijven met een hoge werkdruk, veelvuldige personele wisselingen en de complicaties van een krappe arbeidsmarkt. Het is ook een tijd waarin de stabiliteit en continuïteit van onze bedrijfsvoering onder druk staat door de toenemende afhankelijkheid van externe inhuur van personeel. Voor een aantal voorzienbare onderwerpen en beleidsterreinen is hierop in de kadernota geanticipeerd. De door de raad geaccordeerde onderwerpen zijn verwerkt in deze begroting. Terwijl we de uitdagingen op het personele vlak in goede banen proberen te leiden, komt er nog een complexe opgave bij: de ontvlechting van de werkmaatschappij 8KTD en de opbouw van twee nieuwe organisaties in Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen. Voor de ontvlechting is in september een begeleidend bureau geselecteerd. Duidelijk is dat aanvullend een significante inspanning van medewerkers van de werkmaatschappij 8KTD nodig zal zijn, zowel in termen van deskundigheid als in capaciteit. Specifiek zullen medewerkers uit het cluster Organisatie & Ontwikkeling de frontlinie vormen van dit proces.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Tytsjerksteradiel&id=8f928a7b-f214-4d15-8a96-1e4c9062b715