Bijlage 1 - Eindevaluatie Grondstoffenbeleid en concept Grondstoffenbeleid vanaf 2026

4.2.3 Frequentie gestuurd scheiden Vanaf 2021 wordt de sortibak drie-wekelijks geleegd en de biobak in de periode van 1 maart tot 1november wekelijks (en winters twee-wekelijks).

4.2.3.1 Frequentie Sortibak Zoals aangegeven in hoofdstuk 3.3. gaat het bij een groot deel van de huishoudens gaat het goed en heeft men een weg gevonden zodat hun afval in de sortibak past. Een beperkt aantal inwoners geeft aan nog steeds niet uit te komen met de ruimte in de sortibak. De huishoudens in Tytsjerksteradiel zien het op dit moment niet zitten dat de inzamelingsfrequentie gaat naar een 4-wekelijkse inzameling. Huishoudens, ongeacht de grootte van het huishouden - met kinderen 4 jaar of jonger, geven aan dat zij het niet eens zijn dat de inzamelingsfrequentie gaat naar een 4-wekelijkse inzameling. Het gebruik van de Afvalapp (met reminder) is positief, containers worden volgens schema geleegd. Er wordt aangegeven dat een 3- wekelijkse inzameling nét kan maar een 4-wekelijkse inzameling niet haalbaar is. Ook zijn er inwoners die graag een 2-wekelijkse inzameling willen. De redenen en situatie bij deze mensen is verschillend en dit vraagt elke keer een andere benadering. Door goed te luisteren naar waar men tegen aan loopt en hoe de samenstelling van het huishouden is of hoe men woonachtig is wordt op maat advies gegeven.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

25

4.2.3.1 Frequentie Biobak In de periode van 1 maart t/m 1 november zien we dat inwoners graag gebruik maken om hun biobak wekelijks aan te bieden. Dit zorgt voor een toename in het ingezamelde bioafval en zorgt voor minder bioafval in de sortibak. Ervaringen inwoners Uit de Denk Mee enquête blijkt dat respondenten aangeven het prima vinden en niet goed vinden dat wij voortaan 1 keer in de 2 weken langskomen om de biobak te legen blijkt ongeveer gelijk aan elkaar te zijn. 80% van de respondenten is tevreden met de huidige frequentie van het legen van de groene container. 68% van de respondenten vindt dat we niet ook in november de biobak wekelijks moeten komen te legen. Het hangt vooral hangt van de grootte van het perceel en de inrichting van de tuin of men de voorkeur heeft voor een wekelijkse of een twee wekelijke leging. Daarnaast kunnen we concluderen dat inwoners met een grote tuin of inwoners die dichtbij grote bladverliezende bomen in het openbaar groen wonen graag willen dat de biobak ook in november nog wekelijks geleegd wordt i.v.m. bladafval. Men is tevreden over het legen van de container voor bioafval, vooral de wekelijkse leging in de zomermaanden om stank en ongedierte te voorkomen. Inwoners met grote tuinen geven aan een extra biobak te hebben en hierdoor minder vaak naar het composteerterrein hoeven te gaan.

Ervaringen buitendienst Buitendienstmedewerkers zien dat vooral in de maand november sortibakken worden afgevuld met bioafval, vergeleken met de zomermaanden.

4.2.4 Inzameling Oud Papier en Karton Veilig inzamelen De afgelopen jaren – vanaf 2021 - heeft de gemeente aandacht gehad voor het veilig inzamelen van OPK. Het dossier papier inzamelen is eind 2024 afgerond. Alle OPK-verenigingen zamelen nu veilig het huishoudelijk OPK in. Met een vereniging in Burgum hebben we gedurende 3 jaar een kwestie gehad over het veilig inzamelen, wat erin heeft geresulteerd dat er geen tijd over bleef om openstaande maatregelen van het GBP uit te voeren. De raad is geïnformeerd over het OPK-dossier (Z2024-02840 / S2024-21858). Onder andere in december 2024 is tijdens het Iepen Podium een toelichting gegeven over dit onderwerp. Trend afname ingezameld OPK De raad is in december 2024 ook geïnformeerd dat de inzamelresultaten van het OPK in de gemeente Tytsjerksteradiel, in Fryslân en landelijk, laten zien dat de ingezamelde hoeveelheid OPK in totaal afneemt. Er worden minder kilo's per inwoner per jaar ingezameld. Dit zien we ook in de opbrengsten van OPK in de dorpen van onze gemeente. Ten opzichte van 2021 wordt 31% minder OPK ingezameld in 2024. In 2025 zien we dat deze daling verder voorzet. Ervaringen inwoners Er blijkt een verschil te zijn in de (verwachting) van inwoners in hun scheidingsgedrag van het oud papier en karton wanneer zij wel of niet gebruik maken van een papiercontainer.

Op basis van de resultaten van de enquête concluderen we dat wanneer inwoners een eigen papiercontainer hebben zij beter hun oud papier en karton scheiden. Dit blijkt ook uit landelijke ervaringen. Van de reacties uit de woonplaatsen Suwâld, Noardburgum en Wyns geeft 69% aan dat ze beter OPK zijn gaan scheiden na de introductie van de oud papier container (container met blauwe deksel). Wanneer we reacties zien uit de andere dorpen geeft 31 % aan dat ze denken beter OPK te scheiden met een container

Op nei in sirkelgong ekonomy…

26

i.p.v. het in dozen aan de weg te zetten. Wat hieruit blijkt is dat men het idee heeft al goed te scheiden, maar dat na het introduceren van een papier-container het scheiden van OPK nog beter wordt. Burgum: Uit de afval enquête voor de eindevaluatie en vaststelling Grondstoffenbeleid blijkt dat er van de 828 reacties uit Burgum door 20 inwoners een toelichting geschreven waarbij letterlijk aangegeven wordt dat zij hun oud papier en karton naar de loswal in de containers van OPA brengen. Dit is een economisch delict, zoals al eerder tijdens het Iepen Podium raadsvergadering van 19 december 2024 (Z2024-02840 / S2024-21858) is aangegeven, en vraagt actie op dit fenomeen door team Toezicht en Handhaving. Ervaringen buitendienst In 2021 in Suwâld, in 2022 in Noardburgum en 2024 in Wyns hebben huishoudens een papier container aan huis gekregen. We zien dat in deze dorpen het aandeel onjuist papier en karton in de sortibak sterk is afgenomen of niet meer aanwezig is, op basis van ervaringen zijladerchauffeurs en uitgevoerde sorteeranalyses (tabel 3). Dit in tegenstelling tot de andere dorpen die het OPK inzamelen met dozen. Op basis van Landelijke ervaringen en ervaringen in de regio blijkt dat er minder vervuiling van OPK bij het fijn huishoudelijk restafval zit wanneer inwoners aan-huis een Papier container hebben.

J aartal

Aandeel OPK in de s ortibak

2019 2021 2022 2023 2024

gewicht% 6,70% 5,50% 1,36% 3,60% 3,80%

Tabel 3: Aandeel OPK in de sortibak, dorp Noardburgum

4.2.5 Bezoekers milieustraat en composteerterrein Na het verruimen van de openingstijden, uitbreiden van de brengmogelijkheid van KCA en het invoeren van het beperkt 0-tarief (maatregelen 1 t/m 3) zien we dat er veel meer gebruik wordt gemaakt van de milieustraat en composteerterrein. J aartal 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024

Milieus traat 24378 24741 42331 45738 45504 44933 49013

C ompos teerterrein 12894 13305 16630 13423 12220 13059 14197

Tabel 4: Bezoekersaantal milieustraat en composteerterrein

De bezoekersaantallen (tabel 4) op de milieustraat zijn meer dan verdubbeld na 2020. De reden voor deze toename lijkt te relateren aan maatregel 1, het verruimen van de openingstijden en maatregel 3: het 0tarief voor het brengen van gescheiden afvalstromen naar de milieustraat. Na de coronaperiode is het bezoekersaantal in 2022 gelijk gebleven aan 2020 en 2021. Donderdag is de meest rustige dag van de week, al de gehele periode 2020-2025. Op het composteerterrein vlakt het aantal bezoekers na grote een toename in 2020 weer wat af tot het niveau van 2018. Een reden hiervoor is dat, vanwege vergunning technische redenen, vanaf 2021 op het

Op nei in sirkelgong ekonomy…

27

composteerterrein geen (paarden)mest meer gebracht mag worden. In 2024 zijn er daarentegen weer meer bezoekers geweest. Ervaringen inwoners De meeste inwoners zijn tevreden met de openingstijden en tarieven van de milieustraat en het composteerterrein. We zien inwoners vooral vanaf de leeftijdscategorie vanaf 25 jaar de milieustraat en composteerterrein bezoeken. De meeste inwoners geven aan in 2024 tussen de 0 en 5 keren op de milieustraat te zijn geweest. Veel mensen vinden de milieustraat vaak en lang genoeg open. Gratis afval brengen wordt als positief ervaren en er wordt gedacht dat dit illegale dumping voorkomt. Tevredenheid openingstijden milieustraat en composteerterrein Veel inwoners geven aan tevreden zijn met de huidige openingstijden. Een aantal inwoners geeft aan dat de milieustraat ook op maandag open zou mogen zijn óf langer open (tot 17 uur of eventueel een avond) is zodat na het werk afval weg kan worden gebracht. Tevredenheid tarieven milieustraat en composteerterrein 80% van de respondenten geeft aan dat zij tevreden zijn met de huidige tarieven. 20% zegt niet tevreden te zijn met de huidige tarieven. Ze geven hier de voornaamste redenen aan: Er wordt aangegeven dat er genoeg belasting wordt betaald en het daarom logisch is dat afval gratis gebracht kan worden. Anderzijds zijn er reacties waar aangegeven wordt dat de vervuiler zou moeten betalen.

18% heeft de vraag niet ingevuld. Er is ruimtegebrek op de milieustraat vooral wanneer het druk is, daardoor langere wachttijden. Er is ontevredenheid over de beperkte mogelijkheden om het KCA (chemisch afval) in te kunnen leveren. Ervaringen buitendienst De ervaringen van de buitendienst zijn vergelijkbaar aan de mening van de inwoners.

4.2.6 Tegen betaling uitgegeven extra sortibakken en biobakken 2018-2024 Na het invoeren van de maatregel Frequentie gestuurd inzamelen en de sortibak vanaf 1 januari 2021 3wekelijks wordt geleegd is het aantal extra sortibakken, die tegen betaling worden afgenomen, toegenomen. Na het invoeren van een wekelijkse lediging van de biobak in de periode 1 maart tot 1 november zijn is het aantal extra biobakken, die tegen betaling worden afgenomen, afgenomen (tabel 5). In 2024 had Tytsjerksteradiel 14.016 huishoudens. 11.227 van de huishoudens bestaat uit 1 t/m 3 personen. Er zijn 2.753 huishoudens bestaande uit 4 personen of meer. Het blijkt dat de 14.016 huishoudens, inclusief de huishoudens groter dan 4 personen, over het algemeen uitkomen met één sortibak en genoeg hebben aan 240L inhoud. 3% (443 huishoudens) van het totaal aantal huishoudens, neemt tegen (gereduceerd) tarief een extra sortibak af. Wat opvalt is dat 29% van de extra sortibakken zijn uitgegeven aan huishoudens van 1 t/m 3 personen. Het lijkt erop dat een deel van de inwoners het ongemak van het frequentie gestuurd scheiden heeft "afgekocht" door een tweede sortibak te nemen.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

28

J aartal

E xtra s ortibakken

2018 2024

Hoog tarief 118 319

* *

E xtra biobakken Gereduceerd tarief* 124

374 264

Huishoudens 5 personen en minimaal 1 kind in de luiers Huishoudens vanaf 6 personen

Tabel 5: Aantallen uitgegeven extra sortibakken en biobakken, peiljaar 2018 en eind 2024

4.2.7 Gebrachte zakken huishoudelijk afval op de milieustraat We zien dat het afval steeds beter gesorteerd wordt aangeboden en in de verschillende afvalstromen op de milieustraat. De beheerder en medewerkers doen er alles aan om dit nóg verder te verbeteren. Vanaf 1 januari 2021 ontvangen we zakken met huishoudelijk afval (wat in de sortibak hoort) op de milieustraat. Bezoekers weten de milieustraat te vinden en maken gebruik van de mogelijkheid om zakken met huishoudelijk afval op de milieustraat te brengen. Over het algemeen heeft een bezoeker maximaal twee zakjes huishoudelijk afval bij zich. In combinatie wordt meestal ook ander afval gebracht. Er zijn geen waarnemingen dat er bezoekers zijn die structureel veel zakken inleveren. We zien dat het aantal zakken met huishoudelijk afval wat gebracht wordt gestabiliseerd is. Omdat er vanaf 2021 een perscontainer voor huishoudelijk afval op de milieustraat staat is vanaf 2022 gekozen om ook klein huishoudelijk afval, wat anders in de container voor groot huishoudelijk afvalcontainer ging (en verbrand werd), in deze perscontainer te doen. Zo kan het materiaal mogelijk na nascheiding nog worden hergebruikt. Dit betekent een sterke daling van het totaal groot huishoudelijk afval en direct het terugbrengen van de VANG-kilo’s.

4.2.8 Dumpingen/ bijplaatsingen en zwerfafval In de periode 2021 t/m 2024 zagen we geen toename van dumpingen in de openbare ruimte. In een enkel geval is er een bijplaatsing van (een) zak(ken) met huishoudelijk afval. Deze zijn vergelijkbaar met 2020. We kunnen concluderen dat het beleid geaccepteerd is en er ook goed naar gehandeld wordt. Naast deze monitoring zijn we alert op signalen en waarnemingen over zwerfafval. Open deksels van sortibakken kunnen zorgen voor zwerfafval, maar ook hinder van ongedierte en stank ontstaat. Dit is onwenselijk.

4.2.9 Vragen, opmerkingen, meldingen en klachten van inwoners Zoals aangegeven in de memo van januari 2022 merken we op dat na de zomervakantie 2021 vrijwel geen vragen of klachten over het afvalbeleid meer worden ontvangen. Wat opvalt is dat er klachten ontstaan omdat sommige inwoners niet op tijd hun container aanbieden en de gemeente op een ander tijdstip komt dan men gewend was. In de (warme) zomerperiode komen wel eens klachten over stank of vragen over het voorkomen van maden binnen. Met de juiste tips proberen we persoonlijk te helpen het ontstaan van maden en stankoverlast te voorkomen. Vanaf mei 2024 sturen we structureel brieven naar adressen wanneer we onjuiste afvalstromen zien in de inhoud van de biobak en sortibak. Ongeveer 10% van de inwoners belt, na het ontvangen van een brief, met de administratieve medewerker van het Team Uitvoering buitenruimte. Soms in verband met vragen of opmerkingen, vaak om mondeling bevestigd te krijgen wat in de brief staat. We zien dat vrijwel alle aangeschreven inwoners het scheidingsgedrag aanpast en dit uitvoert zoals het hoort.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

29

4.3

Kosten

4.3.1 Verloop afvalstoffenheffing 2019 – 2025 De afvalstoffenheffing, vergeleken met andere Friese gemeenten was in 2019 laag te noemen. De afvalstoffenheffing is vanaf 2020 gestegen, na invoering van de maatregelen van het Grondstoffenbeleid. Zoals eerder eind 2019 uitgelegd aan de gemeenteraad waren de overheadkosten niet doorberekend in het Grondstoffenbeleid. Ook heeft de raad destijds besloten dat de kwijtschelding per 2020 is verlegd van het sociaal domein naar de afvalstoffenheffing. Tenslotte waren er nog autonome ontwikkelingen en viel in 2020 de afvalstoffenheffing (ASH) hoger uit dan vooraf begroot. In bijlage 1 is de ASH van 2025 van alle Friese gemeenten opgenomen. Gemeente Tytsjerksteradiel heeft ook in 2025 een van de laagste ASH ten opzichte van andere Friese gemeenten. Opgemerkt wordt dat, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Achtkarspelen en Noardeast-Fryslân, Tytsjerksteradiel heeft gekozen de compensabele B.T.W. niet toe te rekenen aan de ASH. Dit is een van de oorzaken van de gunstige ASH. Te belangrijkste ontwikkelingen de afgelopen jaren in relatie tot de financiën zijn: -

een gunstigere volumeontwikkeling van deelstromen dan begroot en gunstig prijseffect van grondstoffen waardoor er een hogere opbrengst of lagere verwerkingskosten zijn;

-

een efficiënte uitvoering van maatregelen Grondstoffenbeleid;

-

een gunstig dividend Afvalsturing Friesland;

Onderstaand gaan we in op deze punten.

4.3.1.1 Gunstigere volumeontwikkeling van deelstromen dan begroot en gunstig prijseffect van grondstoffen Op de milieustraat zien we dit de laatste jaren terug: wanneer inwoners het huishoudelijk afval vooraf goed scheiden geldt voor veel deelstromen dat dit geld oplevert door de hoge marktprijzen. Oud papier en karton is hierop een uitzondering en de opbrengst is sterk wisselend. De lage marktprijzen in 2020 van €25,- per ton en hoge marktprijzen in 2021 van €170,- per ton zijn verleden tijd en zijn al geruime tijd à 70,- per ton geweest. De laatste tijd gaan de prijzen weer omhoog richting de € 90,- en uitschieters van €120,-. We zien dat, net als de trend in heel Fryslân, dat voor de stroom Overig Bouw- en Sloop afval de laatste jaren de bezoekersaantallen en de hoeveelheid gebrachte tonnen toenemen. De verwerkingsprijs voor deze stroom zijn de laatste jaren sterk toegenomen. De oorzaak van deze toename lijkt in Tytsjerksteradiel door het acceptatiebeleid- en tarieven te komen. Alle gescheiden stromen worden gratis geaccepteerd op de milieustraat. In de omliggende gemeenten is vaak wel een tarief voor overig bouw- en sloopafval.

4.3.1.2 Efficiënte uitvoering van maatregelen Grondstoffenbeleid De afgelopen jaren is efficiënt omgegaan met de uit te voeren werkzaamheden en is de gehele invoering van het GBP met een klein aantal eigen medewerkers gerealiseerd. Dit heeft een besparing van de kosten opgeleverd, terwijl er in het plan ook financiële ruimte was ingebouwd voor projectondersteuning. Het is echter wel goed om te realiseren dat medewerkers die ook zorg hebben voor een ander beleidsveld deze taak ernaast bleven uitvoeren en dat hier tijdens de invoering van het GBP geen vervanging voor is geweest. De invoering van het GBP is een zeer intensieve tijd geweest voor de betrokken medewerkers, inclusief de regelmatige lockdowns en het vele verplicht thuiswerken (inclusief kinderen thuis). Dit heeft zijn weerslag gehad op deze medewerkers en andere beleidsterreinen waar zij zorg voor hebben. Vanaf

Op nei in sirkelgong ekonomy…

30

2022 worden er voor de andere beleidsterreinen (bodem en verlichting) meer kosten gemaakt voor inhuur van personeel of advies om deze verdere overbelasting te voorkomen en achterstallige werkzaamheden uit te voeren.

4.3.1.3 Gunstig dividend Afvalsturing Friesland De afgelopen jaren zijn er dividenduitkeringen van Afvalsturing Friesland. Omrin maakt vooral door de hoge energieopbrengst hoge winsten. Ook zijn de marktprijzen hoog voor herwonnen grondstoffen uit de sorteer- en bewerkingsinstallatie (SBI, ofwel nascheidingsinstallatie), scheidingsinstallatie en kunststoffen sorteerinstallatie (KSI). De voorziening afvalstoffenheffing is tot en met 2022 jaarlijks gegroeid. Eind 2022 is door de raad besloten om een deel van de opgebouwde voorziening terug te laten vloeien om de afvalstoffenheffing voor alle inwoners lager te laten uitkomen. In de begroting 2023 is € 149.000,- gebruikt uit de voorziening om een korting door te voeren in de afvalstoffenheffing van 2023. Door gunstige kostenontwikkeling in 2023 was de lagere heffingsopbrengst echter al bijna voldoende voor alle kosten. Vanaf 2024 is besloten om de voorziening jaarlijks met € 182.000,- terug te laten vloeien om de afvalstoffenheffing vanaf 2024 te verlagen en zal bij een nul afvalresultaat leiden tot een jaarlijks lagere voorziening. In 2024 waren de verwerkingskosten hoger dan begroot en de werkelijke onttrekking € 288.000. De stand van de voorziening per 31-12-2024 is: € 387.000. Door de korting over meerdere jaren uit te smeren voorkomen we grote schommelingen in afvalstoffenheffing.

De uitwerking en besluitvorming hiervan vindt plaats in de begroting 2026 en verder. een persoonshuishouden € meer persoonshuishouden € geld in de voorziening (einde jaar) € begrote teruggave korting ASH €

2020 2021 2022 198,00 € 205,20 € 204,00 € 283,20 € 292,80 € 291,60 €

2023 193,80 € 277,20 €

198.000 € 503.000 € 683.000 € 675.000 €

werkelijke teruggave €

- € - €

- € - €

- € 149.000 € - € 8.000 €

2024 2025 197,40 € 211,80 282,00 € 302,40

2026

2027

387.000 € 205.000 xxxxxx

xxxxxx

182.000 € 182.000 xxxxxx 288.000 xxxxxx

xxxxxx xxxxxx

Tabel 6 Verloop voorziening Afvalstoffenheffing

De raad en college hebben in de uitvoerings- en coalitieprogramma’s aangegeven ambitie te tonen voor het realiseren van een nieuwe en grotere milieustraat, dit is opiniërend in de raad van mei 2025 besproken. Vanuit de afvalinzameling is vervanging van de voertuigen nodig. Daarom is het verstandig voldoende geld in de voorziening te hebben, om zo de ASH te kunnen temperen wanneer er grote uitgaves zijn. Vergeleken met andere Friese gemeenten betalen de inwoners in Tytsjerksteradiel een vergelijkbare tot lage ASH (zie bijlage 1).

Op nei in sirkelgong ekonomy…

31

5.

Ontwikkelingen Landelijk - Regionaal

In dit hoofdstuk is er aandacht voor de landelijke en regionale ontwikkelingen die van invloed zijn op onze afvalinzameling, zoals we dit hebben vastgesteld in het Grondstoffenbeleid. Deze landelijke ontwikkelingen gaan over de veranderende inzichten van het uitvoeringsprogramma Van Afval Naar Grondstof (VANG) en de sterkere rol van de producenten(verantwoordelijkheid). De regionale ontwikkelingen gaan over hoe de Friese gemeenten in beweging zijn/komen om de VANGdoelstellingen te halen.

5.1 Welke ontwikkelingen zijn van invloed op onze afvalinzameling? Na de invoering van het GBP zijn er een aantal ontwikkelingen gaande waar we in deze paragraaf op ingaan.

5.1.1 Landelijke ontwikkelingen – verwerken recyclepercentage 5.1.1.1 Uitvoeringsprogramma VANG-HHA na 2021-2025 Op dit moment is er nog geen informatie bekend wat het Uitvoeringprogramma huishoudelijk afval (HHA) na 2025 zal zijn. Het uitvoeringsprogramma VANG HHA 2021-2025 bevat de volgende speerpunten om tot een betere recycling te komen. Door de EU zijn deze (nieuwe) recycledoelstellingen vastgesteld. Om tot nog betere recycling te komen heeft het programma twee speerpunten: •

De focus blijft liggen bij het nog beter scheiden van huishoudelijk restafval – 90% in 2025 - en op het voorkomen van het verbranden van huishoudelijk afval;

•

Het verbeteren van de kwaliteit van ingezamelde deelstromen.

Daarnaast kijkt het programma ook naar mogelijkheden om de hoeveelheid afval te beperken door waar mogelijk in te zetten op preventie – het voorkomen van afval. De doelstelling 30 kilo per inwoner verbrand in 2025 is in het uitvoeringsprogramma geen harde doelstelling meer. Dit is een verschuiving van wat eerder is vastgelegd. Van kilo’s verbrand restafval en scheidingspercentage wordt de nadruk gelegd op het percentage recyclebaar materiaal in het totale huishoudelijke afval. In 2025 moet 55%, in 2030 60% en in 2035 moet 65% van al het huishoudelijk (of eigenlijk stedelijk) afval worden gerecycled. Dit betekent dat er ook gekeken wordt naar daadwerkelijke recycling in plaats van de hoeveelheid gescheiden inzameling. De nieuwe doelstellingen betekent een verbreding van de focus van kwantiteit naar kwaliteit van gescheiden grondstoffen. Want: hoe schoner de gescheiden grondstoffen, hoe meer er daadwerkelijk kan worden gerecycled. En hoe dichter we bij een circulaire economie komen. Hoeveel invloed heeft de gemeente op het behalen van de nieuwe recycledoelstellingen? Het uitgangspunt is dat schone deelstromen verderop in de keten zorgen voor meer recycling. Daar ligt een gedeelde verantwoordelijkheid. De gemeente probeert inwoners zo goed mogelijk te informeren, faciliteren en motiveren om hun afval juist te scheiden.

Omrin zorgt dat de stromen die juist in de sortibak zitten uit het huishoudelijk restafval worden nagescheiden. Producenten werken aan verpakkingen die steeds beter te recyclen zijn (zie ook: kidv.nl). Daarnaast worden recyclingstechnieken bij verwerkers ook steeds beter. Zo zorgen we er gezamenlijk voor dat we meer gaan recyclen.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

32

Er is een landelijke rekentool om per gemeente het recyclingspercentage te berekenen. Dit is echter een percentage die gebaseerd is op landelijke uitgangspunten. Samen met Omrin bepalen we als gemeenten een realistisch recyclingspercentage die hoort bij de verwerking en recycling van huishoudelijk restafval en grondstoffen. Dit is in ontwikkeling. Afvalpreventie – rol gemeente Een groot deel van het voorkomen van afval gaat over koopgedrag of de wijze hoe we dingen doen. De gemeente heeft hier vooral een informerende en bewustmakende rol. Vanuit de VANG Huishoudelijk afval worden landelijke ervaringen gedeeld. In de menukaart afvalpreventie VANG HHA worden de meest succesvolle afvalpreventie interventies gedeeld. Voorbeelden zijn het afvalvrij inkopen, het repareren van spullen en apparaten en het terugdringen en voorkomen van luierafval en incontinentiemateriaal. Luiers zijn nu 9 gewichts% (sorteeranalyse 2024) van de totale hoeveelheid restafval, want als kinderen eerder zindelijk zijn, zijn er minder luiers nodig. Ook is de mogelijkheid van herbruikbaar en wasbaar alternatief voor wegwerpluiers, incontinentie en menstruatiemiddelen.

5.1.1.2 LAP 3 wordt Circulair Materialenplan (CMP) Het Circulair Materialenplan (CMP) is een belangrijk instrument dat vanaf 2025 als opvolger van het LAP3 wordt ingezet om een circulaire economie te bereiken. Het biedt een uniform kader voor het gebruik van grondstoffen, het omgaan met afval en het verlenen van vergunningen. Het geeft een overzicht van het bindende Nederlandse beleid voor afvalstoffenbeheer. Het helpt bedrijven meer circulaire keuzes te maken in hun bedrijfsvoering. En bevoegde gezagen volgen het CMP bij het nemen van besluiten en de handhaving ervan. Het CMC is de brug tussen het beleid en de wetgeving en de uitvoeringspraktijk van bedrijven en overheden. Het CMC bevat alle onderwerpen uit het LAP3, maar met meer aandacht voor alle stappen uit de keten. Het plan stimuleert de transitie naar een circulaire economie. Een voorbeeld: bepaalde sectorplannen in het huidige LAP3 worden in het CMP ketenplannen. Een ketenplan geeft een overzicht van een circulaire werkwijze voor een bepaalde materiaalstroom en de wetgeving die hierop van toepassing is.

5.1.1.3 Schaarste aan grondstoffen en trend marktprijzen De vraag naar grondstoffen neemt wereldwijd toe. Door de sterke groei van de vraag naar natuurlijke hulpbronnen neemt de dynamiek tussen vraag en aanbod toe. De winning van sommige grondstoffen wordt moeilijker door uitputting van relatief makkelijk toegankelijke reserves of concentratie in een beperkt aantal landen. Dat kan leiden tot stijgende prijzen. De toenemende consumptie van grondstoffen leidt ook tot een zeer hoge druk op onze leefomgeving. Uitstoot van broeikasgassen, vervuiling van watersystemen en de afvalproblematiek zetten onze planeet onder druk en vormen een bedreiging voor de leefomgeving van toekomstige generaties. In figuur 10 zien we de voorraad uitgezet in de tijd aan grondstoffen wereldwijd.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

33

Figuur 10 Voorraad Grondstoffen wereldwijd 2022. bron: presentatie Circulair Friesland

Maatregelen voor een circulair Nederland Er zijn vier factoren waarmee het kabinet de Nederlandse economie zo snel mogelijk circulair wil maken vertaald in de “R-ladder” (figuur 11). De R-ladder geeft de mate van circulariteit aan. De R-ladder heeft 6 tredes (R1 tot en met R6) die verschillende strategieën van circulariteit weergeven. Strategieën hoger op de ladder, besparen meer grondstoffen.

Figuur 11 R-ladder met strategieën van circulariteit

R1 - Grondstoffengebruik verminderen (afvalpreventie) – Refuse en Rethink– afwijzen, heroverwegen, – R2 - verminderen We hoeven minder grondstoffen te gebruiken als we minder producten kopen, deze delen of ze efficiënter produceren.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

34

R3 - Levensduur verlengen – R4 - repareren, opknappen, reviseren, hergebruiken We kunnen producten en onderdelen langer en intensiever gebruiken. Bijvoorbeeld door ze te hergebruiken en te repareren. Zo zijn er minder vaak nieuwe grondstoffen nodig voor nieuwe producten. R5 - Grondstoffen vervangen Als er nieuwe grondstoffen nodig zijn, moeten we zoveel mogelijk duurzaam geproduceerde, hernieuwbare en beschikbare grondstoffen gebruiken. Zoals biomassa: een grondstof uit planten, bomen en voedselresten. Dit maakt Nederland minder afhankelijk van fossiele grondstoffen en het is beter voor het milieu. R6 - Hoogwaardige verwerking We kunnen materialen en grondstoffen recyclen zodat er nieuwe producten van worden gemaakt. Zo hoeven we minder afval te storten of te verbranden. En ontstaat er een groter aanbod van duurzame grondstoffen. Voor elk van deze vier manieren van grondstoffengebruik staan maatregelen in het Nationaal Programma Circulaire Economie 2023-2030. In dat programma zijn ook maatregelen voor specifieke productgroepen te vinden, zoals meubels en woningen. Ook staan er ondersteunende maatregelen in voor bijvoorbeeld het onderwijs, circulair inkopen of circulair ondernemen.

(Bron PwC) Om naar een circulaire economie in Tytsjerksteradiel te komen gebruiken we de R-ladder en voeren we de GBP maatregelen uit die zorgen voor afvalpreventie, hergebruik van spullen en apparaten.

5.1.1.4 Uitgebreide producente Verantwoordelijkheid (UPV’s) Op Europees niveau is de kaderrichtlijn afvalstoffen de belangrijkste richtlijn waarin eisen worden gesteld aan de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid. Het doel van ‘uitgebreide producentenverantwoordelijkheid’ (UPV) is om productketens meer circulair te maken. In een circulaire economie blijven grondstoffen en producten zo lang mogelijk in gebruik. In 2018 zijn in de kaderrichtlijn afvalstoffen onder andere algemene minimum vereisten geïntroduceerd waaraan nationale UPV-regelingen, al dan niet vastgesteld op grond van Europese verplichtingen, moeten voldoen. Op nationaal niveau mogen meer of verdergaande eisen worden gesteld aan de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid Producten worden waar mogelijk hergebruikt, gerepareerd, opgeknapt of gerecycled. UPV is een van de manieren om hieraan bij te dragen. UPV legt de verantwoordelijkheid voor het financieren (en vaak ook het organiseren) van het afvalbeheer van producten bij de producenten. Voor een aantal stromen, zoals matrassen, betekent dit dat we als gemeente vanaf 2023 vergoeding krijgen voor deze stroom, in plaats van we dit als dure stroom afvoeren naar een erkende verwerker.

Voor de volgende stromen is er al een UPV: PMD’s, papier en karton (deels), Glas (deels), elektrische apparaten, Batterijen en accu’s, Vlakglas (vrijwillig), matrassen (vrijwillig) en autobanden (deels). Zeker is dat er nog UPV’s volgen voor Textiel, Luiers, zwerfafval (deels UPV en Singel Use Plastics (SUP)). Verder is men landelijk nog aan het onderzoeken of een UPV wenselijk is voor vloerbedekking, zitmeubilair en medicijnen. Het is nog onbekend wat alle UPV’s gaan betekenen voor de algehele afvalinzameling. Of de producenten zelf inzamelstructuren gaan opzetten of dat ze de bestaande infrastructuur van de gemeente gaan gebruiken. De NVRD en VNG zijn onze partners om de belangen van de gemeenten te laten horen en dat deze worden meegenomen. Deze ontwikkelingen volgen we op de voet. Van belang is dat de producenten niet alleen de krenten uit de pap halen en de gemeenten met de (restjes = kosten) achterblijven.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

35

Het is goed om er rekening mee te houden dat UPV wel zorgen voor meer administratieve druk bij gemeenten en andere fiscale behandeling bij de belastingdienst (ondernemer BTW). Het risico is dat de gemeenten straks achterblijven met de duurste afvalstromen tegen hoge verwerkingskosten en raken we de grondstoffen die geld opleveren niet kwijt. De rol van de VNG, maar ook de NVRD is erg belangrijk in de overleggen zodat het belang van de gemeenten wordt meegenomen in de uitwerking van de UPV’s.

5.1.1.5 UPV verpakkingen en Keten overeenkomst verpakkingen Al een aantal jaren geldt een uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) voor verpakkingen. Daarnaast is de gemeentelijke zorgplicht van kracht. Producenten zijn door de UPV verantwoordelijk voor het aanbieden van een passend innamesysteem en het behalen van de doelstellingen omtrent verduurzaming en recycling van verpakkingen. Hiervoor maken zij gebruik van het gemeentelijke inzamelsysteem. Gemeenten zijn via de zorgplicht verantwoordelijk voor een efficiënte en doelmatige inzameling van alle huishoudelijke afvalstromen. Dat betekent dat het totale inzamelsysteem voor inwoners logisch en begrijpelijk moet zijn. Gemeenten en producenten hebben afspraken over de samenstelling, de acceptatie, de monitoring en de vergoeding van de ingezamelde verpakkingen. De uitwerking hiervan ligt vast in de Ketenovereenkomst Verpakkingen 2020-2029. Hiermee wordt de continuïteit van het inzamelen en het verwerken van huishoudelijk verpakkingsafval (PMD, glas en papier) gewaarborgd. Verpact, VNG en NVRD voeren overleg met elkaar om te komen tot een nieuwe langjarige Ketenovereenkomst die met ingang van 1 januari 2026 van kracht moet worden.

5.1.1.6 Statiegeld op kleine PET-flesjes en op blikjes Gebruikte verpakkingen die burgers weggooien, worden door de gemeente ingezameld. Sommige gemeenten zamelen het verpakkingsafval apart in, bij andere gemeenten mag het bij het restafval. De gemeenten krijgen van de producenten van verpakkingen een vergoeding voor het inzamelen van gebruikte verpakkingen. De producenten zijn ook (financieel) verantwoordelijk voor het inzamelen van gebruikte verpakkingen van bedrijven, kantoren, ziekenhuizen en scholen. Een deel hiervan wordt apart ingezameld. Daarnaast werken producenten aan een systeem om verpakkingsafval via machines uit het bedrijfsmatig restafval te halen. Bedrijven die verpakkingen op de markt brengen, betalen hiervoor een bijdrage aan het Afvalfonds Verpakkingen. Hieruit worden de kosten voor inzameling en recycling betaald. Ook betalen bedrijven mee aan het opruimen van zwerfafval. Ook moeten producenten vanaf 2022 jaarlijks 90% van plastic flessen (vaak frisdrank) en vanaf 2023 ook 90% van de drankenblikjes inzamelen. Het doel is het terugdringen van verpakkingen in het zwerfafval. Het blijkt uit de monitoring zwerfafval in Tytsjerksteradiel dat het invoeren van statiegeld op kleine PET-flesjes en blikjes werkt en nog weinig flesjes in het zwerfafval worden teruggevonden. Eerder kwam de gehele stroom flesjes en blikjes in de sortibak terecht.

Met nascheiding werden de materialen teruggewonnen om als grondstof te dienen voor nieuwe producten. Statiegeld op flesjes en blikjes (2023) betekent een kleine tempering in de hoeveelheid te verwerken restafval.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

36

5.1.2 Regionale ontwikkelingen Veel Friese gemeenten zijn aan de slag om de VANG doelstellingen te halen: •

Gemeente Heerenveen heeft vanaf 2019 Diftar+, is daarnaast met Omrin bezig met het opzetten van een Circulair Ambachtcentrum. Het doel is om in 2050 alle materialen en grondstoffen in de kringloop te houden. Daarom wordt de milieustraat getransformeerd tot een circulair ambachtscentrum met ruimte voor een demontagehal, kringloopcentrum, ambachtscentra voor ondernemers etc. Gemeente Ooststellingwerf en gemeente Opsterland is 2019, 2020 overgegaan naar Diftar+;

•

Gemeente Leeuwarden is 1 januari 2023 gestart met Diftar +;

•

Gemeente Weststellingwerf start 1 januari 2026 met Diftar +;

•

Gemeente De Fryske Marren heeft april 2022 een aantal extra maatregelen ingevoerd, aanvullend met een informatiecampagne over afvalscheiding. In maart 2023 besloot de raad om de informatiecampagne met een jaar te verlengen.;

•

Gemeente Noardeast-Fryslân besluit eind 2025 over een nieuwe wijze van afvalinzameling. Het voorstel is o.a. om de inzameling van oud papier en karton als gemeente voortaan zelf te verzorgen.

Omrin haalt met de nascheidingsinstallatie of zogenaamd de sorteer- en bewerkingsinstallatie (SBI) een scheidingpercentage van 49%. Het doel van de strategie 2021-2024 53% is niet gehaald. Met de bouw van een uitbreiding van de SBI en een 4e vergistingsinstallatie kan richting 70% worden gehaald. De landelijke en regionale ontwikkelingen hebben op dit moment geen grote invloed op ons Grondstoffenbeleid 2020-2025, met uitzondering het risico op de uitwerking van de UPV’s wanneer het belang van de gemeenten onderbelicht blijft en de gemeenten achterblijven met de duurste afvalstromen tegen hoge verwerkingskosten. De nadruk lag en ligt op het optimaal scheiden van afval met een hoge kwaliteit (weinig afkeur), aangevuld inwoners bewust te maken en de bewegen tot afvalpreventie.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

37

6. Conclusie: Resultaat Grondstoffenbeleid 2020-2025 In dit hoofdstuk maken we de totale balans op van de maatregelen van het Grondstoffenbeleid, de behaalde resultaten. Ten slotte beschrijven we het vertrekpunt voor het Grondstoffenbeleid vanaf 2026.

6.1

Totaal balans maatregelen

De meeste maatregelen van het grondstoffenbeleid en de nieuwe maatregelen aangegeven in de tussenevaluatie grondstoffenbeleid zijn inmiddels uitgevoerd. Een aantal zijn nog in uitvoering. Andere maatregelen kunnen we gemotiveerd niet realiseren, zoals aangegeven in tabel 1 van hoofdstuk 3. De nog niet gerealiseerde maatregelen en de maatregelen vanaf 2026, zie Hoofdstuk 7.1, zijn de basis voor het Grondstoffenbeleid vanaf 2026.

6.2

Totaal balans doelstellingen 2020-2025

6.2.1. VANG-doelstellingen We zijn van 136 kilo over 2018 naar 97,8 kilo over 2024 gegaan – huishoudelijk restafval dat na nascheiding per inwoner per jaar nog wordt verbrand. We zijn van een scheidingspercentage van 75% over 2018 naar 82% over 2024 gegaan. We staan als Tytsjerksteradiel nu op de tweede plaats van de gemeenten in Fryslân met het minste huishoudelijk restafval wat nog wordt verbrand. De doelstelling 30 kilo per inwoner verbrand in 2025 is in het uitvoeringsprogramma geen harde doelstelling meer. Dit is een verschuiving van wat eerder is vastgelegd. Van kilo’s verbrand restafval en scheidingspercentage wordt de nadruk gelegd op het percentage recyclebaar materiaal in het totale huishoudelijke afval. Alle drie componenten – en te streven naar het hoogst haalbare - zijn de basis voor het Grondstoffenbeleid vanaf 2026.

6.3

Vertrekpunt Grondstofbeleid vanaf 2026

6.3.1 We blijven we ons fijn huishoudelijk afval nascheiden Er is geen aanleiding om de huidige wijze, waarbij we het Plastic, metalen en drankenkartons (PMD) laten nascheiden in de sorteer- en bewerkingsinstallatie in Aldehaske, te veranderen. De resultaten van nascheiding ten opzichte van bronscheiding zijn goed te noemen. Daarnaast geeft Omrin aan dat er nog mogelijkheden zijn om het scheidingsresultaat van de nascheidingsinstallatie verder te optimaliseren. Bovendien zijn wij als gemeente wij zelf ook aandeelhouder en eigenaar van Afvalsturing Friesland en hebben we al heel veel geïnvesteerd in dit bedrijf. Het zou onlogisch zijn om op een andere wijze het PDM te laten verwerken.

6.3.2 Voortzetten huidige inzamelwijze – Frequentie gestuurd scheiden In de tussenevaluatie in 2023 is aangegeven dat de huidige inzamelwijze voldoet en de gewenste resultaten vanuit de afvaldriehoek heeft opgeleverd. Frequentie gestuurd scheiden heeft goede tussenresultaten en geeft vergelijkbare resultaten als Diftar +. Onze inwoners zijn inmiddels gewend aan Frequentie gestuurd scheiden. Het is in de uitvoering ook goedkoper dan het invoeren van Diftar+ waarbij er naast technische aanpassingen aan de inzamelauto’s ook een uitgebreide afvaladministratie moet worden opgezet. Omdat we met de huidige manier van inzamelen nog diverse mogelijkheden zien die een

Op nei in sirkelgong ekonomy…

38

de vermindering van de VANG-kilo’s kunnen opleveren, zien wij op dit moment geen reden om de afvalinzamelingswijze te veranderen. Wat opvalt is dat we in Nederland de enige gemeente zijn die de inzamelwijze - frequentie gestuurd scheiden - heeft in combinatie waarbij het verpakkingsmateriaal (plastic, blikjes en drankenkartons) worden nagescheiden. Gezien onze huidige prestaties en vergeleken met andere Friese gemeenten zijn we medekoploper en is Tytsjerksteradiel binnen diverse onderdelen van de afvalinzameling het voorbeeld voor andere gemeenten. Landelijk is dit opgevallen en is Tytsjerksteradiel al meerdere keren gevraagd haar ervaringen op landelijke podia te delen. De grote stap is gezet. De vervolgstap is om op elementen de afvalinzameling zo aan te passen en in te zetten op het voorkomen van afval en afvalscheiding om zo de VANG kilo’s verder te beperken, het scheidingsresultaat verder te verbeteren om zo te streven het hoogst haalbare recyclingresultaat te behalen.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

39

Grondstoffenbeleid vanaf 2026 Hoofdstuk 7

Op nei in sirkelgong ekonomy…

40

7. Grondstoffenbeleid vanaf 2026 In dit hoofdstuk geven we aan welke doelen we nastreven vanaf 2026 binnen het Grondstoffenbeleid vanaf 2026. Ten slotte zijn de maatregelen uitgewerkt die we de komende periode oppakken.

7.1

Doelstellingen vanaf 2026

Het is nodig om op onderdelen de afvalinzameling zo aan te passen zodat een volgende stap gezet kan worden in de afvalpreventie en afvalscheiding om zo de VANG kilo’s verder te beperken, het scheidingsresultaat verder te verbeteren om een zo hoog mogelijk recyclingresultaat te behalen. De doelstellingen voor 2035 zijn: Richting 30 kg per inwoner per jaar verbrand fijn huishoudelijk afval* 90% afvalscheiding én Recyclingpercentage van 65% in 2035 als tussenstap naar een circulaire economie (volgens de R-ladder) *Dit is het afval wat overblijft na nascheiding van het afval uit de sortibak en op de milieustraat (100% van de groot huishoudelijke container en 50% van het ongesorteerd bouwafval).

7.2

Maatregelen vanaf 2026

Vanuit het vertrekpunt voor het grondstoffenbeleid 2026, paragraaf 6.3, zetten we de huidige inzamelingswijze voort- frequentie gestuurd scheiden- en blijven we ons huishoudelijk restafval nascheiden. De nog niet voltooide maatregelen uit de tussenevaluatie Grondstoffenbeleid voeren we nog uit. En zijn een aantal aanvullende maatregelen vanaf 2026 toegevoegd. In onderstaande paragrafen gaan we in op de nieuwe maatregelen, rekening houden met de Afvaldriehoek (milieu, service, kosten). (figuur 1).

Figuur 1 De Afvaldriehoek

De maatregelen die de meeste impact hebben en kosten vragend zijn, zijn onderstaand uitgewerkt. De andere maatregelen met en een geringe impact voor inwoners/politiek en waarvoor geen middelen nodig zijn worden niet nader uitgewerkt. In tabel 7 worden de totale maatregelen vanaf 2026 weergegeven, inclusief de nog niet voltooide maatregelen uit de periode 2020-2025.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

41

7.3

Totaaloverzicht maatregelen vanaf 2026 Aanvullende maatregelen vanaf 2026

Stimuleren bewustwording afvalscheiding en aanbieden container

Stimuleren afvalpreventie : naar meer "voorkomen" van afval

Stimuleren verlengen levensduur spullen

Reguliere Aan- huis inzameling

Communicatie Kennis en gedrag

Realisatie

20

Inwoners persoonlijke brieven versturen o.a.: alleen juist afval in biobak, sortibak, container met gesloten deksel aanbieden.

doorlopend

21

Zero waste tour samen met andere gemeenten organiseren en betrekken in de campagne Samen Halen we alles eruit

planning 2026/2027

22

Rondleidingen nascheidingsinstallatie Omrin en de gemeentelijke milieustraat organiseren. Actief onder de aandacht brengen bij inwoners, dorpsbelangen en scholen.

doorlopend

23

Onderzoeken of we informatiepakketten Afval aan nieuwe inwoners kunnen gaan verstrekken

vanaf 2027

24

Terugdringen van luierafval/ incontinentiematiemateriaal. Onderzoeken hoe we het gebruik van wasbare luiers kunnen stimuleren & Aanbieden training voor ouders om kinderen eerder zindelijk te maken

vanaf 2026

25

Onderzoeken hoe we ongeadresseerd drukwerk kunnen beperken

vanaf 2027

26

Bewustwording vergroten voor het verlengen van de levensduur van spullen door deze te repareren, opknappen, reviseren, hergebruiken

vanaf 2026

0-a

Bioafval: wekelijkse inzameling van 1 maart tot 1 december, tweewekelijkse inzameling 1 december tot 1 maart

1 janauri 2026

Afvalstoffenverordening of uitvoeringsbesluit aanpassen: 0 - b Tegen betaling in bruikleen aanvragen één extra sortibak alleen mogelijk voor huishoudens vanaf 4 personen

2026

3-a

Afvalstoffenverordening of uitvoeringsbesluit en acceptatieprotocol aanpassen om bezoekers te kunnen controlen op BSN-nummer om afvaltoerisme op de milieustraat te voorkomen

2026

8-a

Inzameling Oud Papier en Karton: alle huishoudens ontvangen een minicontainer met een inzamelfrequentie van 1x in de 4 weken.

1 janauri 2027

14a

Op basis van de uitkomsten van de DENK MEE enquête en sorteeranalyse 2024 inzetten op kenniscommunicatie en vergroten bewustwording afvalscheiding

vanaf 2026

Tabel 7 Maatregelen vanaf 2026

7.4

Inzameling oud papier en karton (OPK)

Per 1 januari 2027 ontvangen alle huishoudens een minicontainer met blauw deksel 240L voor het inzamelen van OPK. Deze container wordt 1x in de 4 weken geleegd. De gemeente heeft de wettelijke plicht efficiënt en effectief huishoudelijke afvalstoffen in te zamelen. Deze verantwoordelijkheid is uitgewerkt en vastgesteld in het Grondstoffenbeleid en de Afvalstoffenverordening, maar is ook een algemeen uitgangspunt bij de uitvoering van activiteiten door de gemeente, om de taken op een goede wijze tegen zo laag mogelijke kosten uit te voeren. Dit is de basis voor de keuze van de inzamelwijze van oud papier en karton.

7.4.1 Milieu Op basis van landelijke cijfers en bevestigd door de afvalinzameling enquête Denk Mee wordt oud papier en karton beter gescheiden met een minicontainer aan huis. Om in de komende jaren een vervolgstap te zetten richting de VANG- en recycledoelstelling is OPK een belangrijke herbruikbare grondstof die nu deels verdwijnt in de sortibak. Ongeacht wel of geen diftar (restafval betalen per leding en/of gewicht) levert de minicontainer gemiddeld 32% meer papier op dan losse bundels (bron: Handboek VANG HHA OPK). Zoals aangegeven in paragraaf 4.2.4 is er een afname in het totale OPK (kg) dat jaarlijks wordt ingezameld.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

42

7.4.2 Kosten De huis-aan-huis inzameling van OPK door onze eigen buitendienst met een minicontainer is voordeliger en levert meer OPK op dan de wijze waarbij er door verenigingen wordt ingezameld (OPK aan-huis ingezameld in dozen aan de weg) en een subsidieverordening OPK. Dit geldt bij zowel een hoge als lage Marktprijs Oud papier en Karton. In tabel wordt in een overzicht aangegeven wat de opbrengsten en kosten zijn bij een h-a-h inzameling met minicontainer en met verenigingen inclusief subsidieverordening OPK – voor een laag-middel-hoge marktprijs OPK: 25 euro – 80 euro – 150 euro. Ook is de invloed is op de afvalstoffenheffing voor één- en meerpersoonshuishoudens aangegeven. € 25

Marktprijs OPK

€ 80

€ 150

Oude s ituatie* Nieuwe s ituatie** Vers chil Oude s ituatie* Nieuwe s ituatie** Vers chil Oude s ituatie* Nieuwe s ituatie** Vers chil Kosten gemeente Aandeel invloed ASH EPH MPH

€ -148.898

€ 102.607

€ 46.291

€ 66.013

Verlaging ASH € -2,62 € -3,74

€ 2,62 € 3,74

€ -12.297

€ 53.716

€ 31.121

Verlaging ASH € -3,04 € -4,34

€ 3,04 € 4,34

€ 102.643

€ 71.521

Verlaging ASH € -4,04 € -5,78

€ 4,04 € 5,78

*: Inzameling door verenigingen en garantievergoeding OPK **: Inzameling eigen dienst, met minicontainers 1x p.4wkn ASH : Afvalstoffenheffing EPH: Eenpersoonshuishouden MPH: Meerpersoonshuishouden

Tabel 8 Uitwerking kosten gemeente oude en nieuwe situatie – inzameling OPK

De inzameling OPK is minder kwetsbaar en minder afhankelijk van externe factoren wanneer de gemeente dit zelf verzorgt. De inzameling van deze stroom is gelijk als die van de biobak en sortibak. Dit betekent ook dat de interne bedrijfsvoering efficiënter en meer kostenefficiënt uitgevoerd kan worden. Binnen het gesloten stelsel van de afvalstoffenheffing horen zowel alle baten als lasten die betrekking hebben op afval, inclusief oud papier. Voor het opvangen van grote wijzigingen – hoog en laag - heeft Tytsjerksteradiel een voorziening. Door de OPK inzameling met een minicontainer te verzorgen, blijven de kosten en opbrengsten binnen de afvalstoffenheffing. In de nieuwe situatie, waarbij alle inwoners een minicontainer ontvangen en het OPK wordt ingezameld door de eigen dienst betekent dit dat er milieu- en kostenefficiënter wordt ingezameld. Dit heeft invloed op de hoogte van de afvalstoffenheffing en betekent een verlaging voor alle huishoudens van Tytsjerksteradiel.

7.4.3 Service De service is voldoende voor de inzameling van OPK, bij een frequentie van 1 x in de 4 weken. De meeste gemeenten in Nederland en alle omliggende regiogemeenten hanteren deze inzamelfrequentie (zie bijvoorbeeld o.a. de gemeente Achtkarspelen en Smallingerland). Ook wijzigt dit niet met wat de inwoners nu gewend zijn. In de afvalapp worden de inzameldata weergegeven. 79% van de huishoudens maakt gebruikt van deze afvalapp.

7.4.4 Juridische punten De huis-aan-huis inzameling van OPK door onze eigen buitendienst met een minicontainer voldoet aan de juridische eisen en is er geen sprake meer van schaarse subsidies/rechten. Daarmee voldoet het college aan het rechtsgelijkheidsbeginsel en handelt het college rechtmatig.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

43

Het is de OPK-verenigingen vanaf de vaststelling van het GBP 2020-2025 bekend dat de manier van inzamelen bij het opstellen van nieuw beleid opnieuw aan de raad voorgelegd zal worden. Wanneer de wijziging ingaat per 1-1-2027 voldoet de gemeente aan de juridische regel dat één jaar voordat een subsidieregeling stopt dit kenbaar gemaakt wordt aan belanghebbenden. De verenigingen hebben ruim een jaar de tijd om alternatieve inkomsten te zoeken. Verenigingen kunnen dan aanspraak maken op het beschikbare (verhoogde) dorpenbudget.

7.5

Wekelijkse frequentie bioafval verlengen van 1 nov -> 1 dec

De biobak wordt per 2026 in de periode van vanaf 1 maart tot 1 december wekelijks geleegd. Dit is een verschil met de periode van 2021-2025 toen de biobak van 1 maart tot 1 november wekelijks werd geleegd.

7.5.1 Milieu De wens komt voort uit de Denk Mee enquête en de buitendienst. De buitendienst ziet dat in november meer sortibakken worden afgevuld met bladafval. Door de wekelijkse frequentie een maand te verlengen wordt in november het bladafval beter gescheiden.

7.5.2 Kosten In tabel 9 wordt in aangegeven wat de zijn wanneer het bioafval een maand langer wekelijks wordt ingezameld. Nieuwe s ituatie** Extra kosten inzameling

€ 9.952

Aandeel invloed ASH

Verhoging ASH

EPH MPH

€ 0,56 € 0,80

*: Inzameling biobak wekelijks van 1 maart tot 1 november **: Inzameling biobak wekelijks van 1 maart tot 1 december ASH : Afvalstoffenheffing EPH: Eenpersoonshuishouden MPH: Meerpersoonshuishouden

Tabel 9 Uitwerking kosten maand langer wekelijkse inzamelen bioafval

Een maand langer wekelijks legen van de biobak zorgt voor een verhoging van de afvalstoffenheffing voor alle huishoudens van Tytsjerksteradiel.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

44

7.5.3 Service De wens komt voort uit de Denk Mee enquête en de buitendienst. Door het bioafval een maand langer wekelijks in te zamelen verhoogt het de service in een periode dat inwoners hun bladafval, dat niet meer in de perken van de tuin past, aan-huis kwijt kunnen.

7.6

Extra sortibak alleen voor huishoudens vanaf 4 personen

Vanaf 2026 is het alleen voor huishoudens vanaf 4 personen mogelijk tegen betaling één extra sortibak aan te vragen. Alle huishoudens van 1 t/m 3 personen zullen per brief worden geïnformeerd over deze wijziging. De eerder verstrekte extra sortibak zal aan huis worden opgehaald. Dit geldt ook voor enkele grotere huishoudens (tot en met 6 personen) die een tweede extra sortibak (en in totaal 3 sortibakken) in gebruik hebben. Huishoudens vanaf 7 personen hebben de mogelijkheid een tweede extra sortibak aan te vragen. Een uitzondering is er voor huishoudens met medisch afval. Zij kunnen een gratis 2e sortibak aanvragen voor de periode dat zij medisch afval hebben.

7.6.1 Milieu Om een volgende stap te zetten in de afvalpreventie en afvalscheiding om zo de VANG kilo’s verder te beperken, het scheidingsresultaat verder te verbeteren om zo het hoogst haalbare recyclingresultaat te behalen is het goed om de ruimte van de sortibak per inwoner voldoende maar niet te ruim te houden. Het principe van frequentie gestuurd scheiden is dat de ruimte van de sortibak inwoners beweegt hun afval te scheiden zodat alleen de juiste afvalstromen in de sortibak komen. Uit de foto’s gemaakt met de camera’s van de zijladers blijkt dat wanneer er ruimte is in een container er gelegenheid is de container af te vullen met onjuiste afvalstromen. Dit is onwenselijk en zorgt voor VANG-kilo’s, een lager scheidings-en recyclingsresultaat. Op basis van de gezinsgrootte heeft een huishouden van 1 t/m 3 meer ruimte over in de sortibak dan een huishouden van 4 of meer personen. In 2026 zal in het uitvoeringsbesluit afvalstoffenverordening deze wijziging worden opgenomen ter besluitvorming van het college van B&W.

7.6.2 Kosten In tabel 10 wordt in een overzicht aangegeven wat de opbrengsten en kosten zijn van het beperken van het verstrekken van een extra sortibak. 3% (443 huishoudens) van het totaal aantal huishoudens, neemt tegen (gereduceerd) tarief een extra sortibak af. Wat opvalt is dat 29% van de extra sortibakken zijn uitgegeven aan huishoudens van 1 t/m 3 personen. Er zijn 93 extra sortibakken zijn verstrekt (peiljaar 2024) tegen een tarief van € 164,40. De totale verwachte impact op de scheiding – en de vermindering van de verbrandde kilo’s afval door deze maatregel - is niet geheel in te schatten. De verwachting is dat de meeste huishoudens het restafval dat ze hebben passend maakt in één sortibak. Een klein deel van de inwoners zal (incidenteel) het fijn huishoudelijk afval in zakken naar de milieustraat brengen.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

45

Nieuwe s ituatie Beperken en terugnemen 2e sortibak

€ 1.866

Inkomstenderving

€ 15.289

Aandeel invloed ASH

Verhoging ASH

EPH MPH

€ 0,11 € 0,16

Tabel 10 Beperken van het verstrekken van een extra sortibak

Het beperken en terugnemen van de 2e sortibak bij huishoudensgrootte van 1 t/m 3 personen zorgt voor een kleine verhoging van de afvalstoffenheffing voor alle huishoudens van Tytsjerksteradiel.

7.6.3 Service Elk huishouden heeft één sortibak (240L) en één biobak (240L) in bruikleen van de gemeente - aan huis. Zoals blijkt uit de cijfers in hoofdstuk 4.2.6 blijkt komen de 14.016 huishoudens, inclusief de huishoudens groter dan 4 personen, over het algemeen uit met één sortibak en de 3-wekelijkse lediging. Vanaf 4 personen dient men bewuster om te gaan met afval en de ruimte in de sortibak en zijn mogelijk aanpassingen nodig om er voor te zorgen de sortibak met de deksel gesloten aan te bieden. Voorbeelden van aanpassingen zijn: bewust inkopen (afvalpreventie), afvalscheiden, lucht uit de verpakkingen, de sortibak efficiënt te vullen en het afval los in de container te doen.

7.7

Evaluatiemoment Grondstoffenbeleid

Onderliggende Grondstoffenbeleid is van kracht vanaf 2026. We zien dat de meeste maatregelen uitvoerend van aard zijn en daarmee de bevoegdheid van het college. De geldigheid van het grondstoffenbeleid is minimaal 5 jaar. Op het moment dat er interne of externe factoren zijn die een grote impact hebben op het huidige grondstoffenbeleid wordt het beleid te geëvalueerd en/of geagendeerd. In 2035 volgt een evaluatie van het onderliggende Grondstoffenbeleid.

Op nei in sirkelgong ekonomy…

46

Bijlage 1 – Afvalstoffenheffing gemeenten 2025 Gegevens gemeenten 2025

2 0059 2 0060 2 1891 2 1940 2 0072 2 0074 2 0080 2 1970 2 0085 2 0086 2 0088 2 0090 2 1900 2 0093 2 0737 2 0096 2 1949 2 0098

Achtkarspelen Ameland Dantumadiel De Fryske Marren Harlingen Heerenveen Leeuwarden Noardeast-Fryslân Ooststellingwerf Opsterland Schiermonnikoog Smallingerland Súdwest Fryslân Terschelling Tytsjerksteradiel Vlieland Waadhoeke Weststellingwerf

Op nei in sirkelgong ekonomy…

euro 264 175 205 223 213 206 208 195 170 201 253 235 225 216 194 255 251 193

ou d sh ui sh

ee rp er so on M

Eé np er so on sh ui sh

co de Ge m ee nt en aa m

Ge m ee nt e

Pr ov in cie co

de

ou d

en

en

Afvalstoffenheffing

© COELO, Groningen

euro 377 229 256 286 316 267 320 278 236 244 330 277 270 216 277 340 314 290

47

Bijlage 2 – Resultaten DENK MEE enquête

Op nei in sirkelgong ekonomy…

48

Bijlage 3 – Infografic – Wat doen wij met uw afval?

Op nei in sirkelgong ekonomy…

49