Bijlage 1 - Centrumvisie Burgum

Burgum Centrumvisie

Burgum Centrumvisie

Opdrachtgever: Projectnummer: Datum:

Gemeente Tytsjerksteradiel 0621.502 20/01/2022

Adres Telefoon E-mail Web

Wederik 1 9801 LX Zuidhorn 0594-528358 info@brdgadvies.nl www.brdgadvies.nl

3

4

Inhoud

1

Inleiding

Deel A

5 8

2

Centrumvisie

9

3

Ruimtelijke vertaling

18

4

Actieplan

25

Deel B

30

5

Bestaande visie (Masterplan)

31

6

Ligging en demografie Burgum

33

6.1 Ligging 6.2 Demografie

33 33

Trends en ontwikkelingen

36

7.1 Algemene trends 7.2 Coronacrisis 7.3 Ontwikkelingen Burgum

36 38 39

Kwantitatieve analyse

41

8.1 Detailhandelsaanbod 8.2 Horeca aanbod 8.3 Relevant onderzoek 8.4 Distributieplanologische analyse

41 44 45 47

Kwalitatieve analyse

49

9.1 Verzorgingsstructuur 9.2 Structuur winkelgebied 9.3 Afbakening kernwinkelgebied 9.4 SWOT-analyse

49 50 55 56

Situatie woningmarkt

59

10.1 Ontwikkelingen Burgum 10.2 Kansen voor het centrum

59 60

7

8

9

10

Bijlage 1 - Trends en ontwikkelingen

5

1

Inleiding

In de sectoren detailhandel en horeca is sprake van een zeer forse dynamiek. Er gebeurt met andere woorden veel en veranderingen gaan snel. Aannames over de ontwikkeling van de retail, horeca en andere centrumfuncties zoals deze de afgelopen jaren werden gedaan, gelden niet meer automatisch. Daar is het afgelopen jaar de coronapandemie nog bovenop gekomen, die zorgt voor een ongekende impact op centrumgebieden. De lockdown en de ‘anderhalve meter-economie’ hebben geleid tot een zeer moeilijk jaar voor met name de bedrijven gericht op het recreatieve winkelen, zoals de mode. De online winkels hebben het afgelopen jaar een enorme groei doorgemaakt, doordat mensen feitelijk aangewezen waren op het online bestellen. Het coronajaar heeft de positie van webshops naar verwachting blijvend versterkt. De coronacrisis en haar nasleep versnelt niet alleen het al langer gaande saneringsproces in de detailhandel, maar ook dreigen momenteel in potentie kerngezonde bedrijven ten onder te gaan door het gebrek aan liquiditeit en doorlopende kosten. In toeristische gebieden hebben zowel de detailhandel als de horeca de afgelopen zomer nog het nodige goed kunnen maken, maar de daaropvolgende ‘lockdown’ heeft de situatie in veel gevallen nijpend gemaakt. Ondertussen blijft de fysieke horeca en retail van wezenlijk belang voor aantrekkelijke en levensvatbare centra en een leefbare woonomgeving.

Een toekomst met mogelijk minder fysieke winkels vraagt voor elke gemeente om kritisch naar de huidige centrumstructuur te kijken: hoe blijft een centrumgebied aantrekkingskracht en sociale meerwaarde houden? Hoe verandert de functiemix en wat vragen nieuwe centrumfuncties van hun omgeving? Naast algemene landelijke ontwikkelingen hebben in Burgum zelf ook de nodige veranderingen plaatsgevonden. De invulling van de Markt met onder meer een Jumbosupermarkt en Action is er hier één van. Een andere is de realisatie van de Centrale As langs Burgum. Bovendien lijkt, aangewakkerd door de coronapandemie, de woonsituatie aan het veranderen: de vraag naar woningen in de omgeving van Leeuwarden en in het Noorden in het algemeen is toegenomen. Al deze ontwikkelingen hebben meer of minder invloed op de gevraagde functiemix in een centrum. De vorige visie op het centrum van Burgum dateert van 2010. Deze heeft een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van het centrum de afgelopen jaren, maar is toe aan vernieuwing vanwege alle veranderingen. Juist nu is daarom een actueel kader nodig om aantrekkelijke, levensvatbare en toekomstbestendige centra te behouden en de actuele ontwikkelingen van een passend antwoord te voorzien. De probleemstelling wordt met de volgende punten en vragen omschreven: •

•

Hoe heeft de detailhandel zich de afgelopen jaren ontwikkeld en wat zijn de verwachtingen voor de komende 10 tot 15 jaren, de trends en ontwikkelingen die een rol spelen voor het centrumgebied; Burgum wil haar positie als regiokern behouden en waar nodig versterken. De demografische ontwikkelingen spelen hierin een belangrijke rol. U vraagt zich af hoe u de demografische ontwikkelingen moet zien tegen het licht van (bijvoorbeeld) de toenemende vraag naar woningen van mensen uit de Randstad;

6 •

•

Leegstand van commercieel vastgoed in het centrumgebied, waarbij vanuit de markt steeds vaker de vraag wordt gesteld of een functieverandering van winkels/kantoren naar wonen mogelijk is; Vanuit de vraag naar meer parkeerruimte voor zowel de woonfuncties als detailhandel, ontstaat er een toenemende druk op de openbare ruimte. Hoe gaan we om met de beperkte ruimte in het centrum, hoe is de verdeling van de functies in het centrum en hoe kunnen we flexibel blijven ten aanzien van toekomstige veranderingen in het centrumgebied.

Doelstelling De nieuw op te stellen visie heeft als doel om te komen tot een heldere afbakening van het centrumgebied waarbij de commerciële functies, het wonen en maatschappelijke voorzieningen goed op elkaar zijn afgestemd. Het resultaat moet opnieuw een visie zijn waar de gemeente haar beleid en de mogelijke bestemmingsplanwijzigingen de komende jaren weer op kan baseren. In de visie ziet u graag de focus op diverse actuele ontwikkelingen en vragen, zoals: • • • •

• •

•

Significante wijzigingen in het centrum ten opzichte van de visie uit 2010; De (verwachte) veranderingen voor centra in Nederland in het post-coronatijdperk; Wat zijn, afgezet tegen de hedendaagse ontwikkelingen, de beste ontwikkelkansen voor het centrum van Burgum; Welke andere alternatieve functies dan wonen zijn er voor vrijkomende gebouwen in het centrum, die bovendien meerwaarde hebben voor het toekomstig functioneren van het centrum; Flexibiliteit van functies binnen het centrum, mogelijkheid tot snelle omschakeling om aantrekkelijk te blijven als centrumgebied; Een duidelijk beeld op het parkeren (inclusief bereikbaarheid) voor alle centrumfuncties in relatie tot de beschikbare ruimte. Welke specifieke mogelijkheden biedt het centrumgebied daar (nog) voor; Wat is het effect op het centrum van Burgum na realisatie van de nieuwe rondweg om het dorp, de ‘Centrale As’.

Vraagstelling Op basis van de door u benoemde probleem- en doelstelling hebben we ook de volgende onderzoeksvragen opgesteld: 1.

2.

3. 4.

5.

Hoe ziet de huidige aanbodstructuur (winkels, horeca, diensten ed.) in het centrum van Burgum eruit en hoe verhoudt zich dit ten opzichte van de vraag (kwalitatief en kwantitatief)? Wat is de huidige positie van het centrum van Burgum in de regio? Welke recente relevante trends en ontwikkelingen, inclusief corona, zijn van invloed op de detailhandel, de horeca en de woonsituatie van Burgum, welke zijn nog te verwachten en op welke wijze (kansen) kan hier mee worden omgegaan? Hoe ziet de SWOT-analyse voor het centrum van Burgum eruit en wat is het bijbehorende perspectief? Wat is de invloed van met name e-commerce en de woningbouw (‘nationale periferie’) op ontwikkelingen in Burgum? Wat is de voor de toekomst gewenste flexibele functiemix voor het centrumgebied? Wat is op hoofdlijnen de toekomstig gewenste detailhandelsstructuur van Burgum? Wat is hierbij de gewenste en haalbare positie (schaal en functie) van het centrum van Burgum, rekening houdend met de verschuiving in de beleving van winkelcentra?

7 6.

Welke concrete maatregelen zijn gewenst om de gewenste structuur te realiseren, rekening houdend met het planologische beleidskader? (Plan van aanpak). Dan gaat het onder meer om: a. Zijn er gebieden in het centrum, die kunnen worden toegewezen als potentiële herontwikkeling-/herbestemmingsgebieden (in relatie tot wonen in het centrum), en zo ja, welke? b. Welke delen in de openbare ruimte lijken slecht te functioneren en behoeven op korte termijn een verbetering? c. Zijn er - en zo ja, welke - aanpassingen gewenst in de infrastructuur (routing) en de parkeersituatie?

Samenwerking Deze rapportage is tot stand gekomen door een brede samenwerking. Tijdens het proces om tot deze rapportage te komen is gewerkt met een begeleidingscommissie, bestaande uit vertegenwoordigers van de gemeente, van de ondernemersvereniging (Himbo), van Koninklijke Horeca Nederland en van Doarpsbelang Burgum. Verder is nog met andere stakeholders gesproken vanuit o.a. de makelaardij, vastgoed, woningbouw en recreatie. Verder is ook een samenwerking tussen onderzoekbureaus gezocht. BRDG Advies is hoofduitvoerder van de opdracht, maar zij heeft hierbij samengewerkt met en de expertise ingezet van KAW op het gebied van woningbouw en van Frans Beune Landschap en Stedenbouw op het gebied van de ruimtelijke vertaling.

Leeswijzer Na de inleiding wordt op basis van de analyses in deel B (hoofdstuk 6 t/m 10) in hoofdstuk 2 de visie voor het centrum van Burgum beschreven. De ruimtelijke vertaling hiervan – met suggesties voor de uitvoering – wordt in hoofdstuk 3 beschreven. Tenslotte volgt in het laatste hoofdstuk van deel A, hoofdstuk 4, nog het actieplan ter realisatie van de visie. Een terugblik op de huidige, nog vigerende, visie voor het centrum van Burgum, het Masterplan wordt in hoofdstuk 5 gegeven. In hoofdstuk 6 worden de ligging, demografie en demografische ontwikkelingen van Burgum in beeld gebracht. De belangrijkste trends en ontwikkelingen met betrekking tot het winkellandschap worden in hoofdstuk 7 weergegeven. Ook wordt in dit hoofdstuk stilgestaan bij de effecten van de coronacrisis en worden een aantal actuele ontwikkelingen binnen Burgum behandeld. Vervolgens worden in hoofdstuk 8 en 9 de kwantitatieve en kwalitatieve analyse van de detailhandel en horeca weergegeven. Hoofdstuk 10 gaat tenslotte in op de situatie van de woningmarkt.

8

Deel A

9

2

Centrumvisie

De trends en ontwikkelingen, de kwantitatieve en kwalitatieve analyse en de beoordeling van de huidige centrumstructuur in deel B van dit rapport zijn de basis voor deze centrumvisie. In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste uitgangspunten voor de nabije toekomst.

1. Focus op bestaande structuur, optimalisatie waar nodig De bestaande winkelstructuur functioneert goed en kan grotendeels blijven bestaan. Om te bewerkstelligen dat het winkelgebied ook in de toekomst aantrekkelijk blijft met een aaneengesloten winkel- en horecafront, is het aan te raden om enkele details in de structuur aan te passen. Niet-commerciële uitingen op de begane grond zijn in het hart van het winkelgebied dan ook niet gewenst. Het is aan te bevelen om in het centrumgebied een onderscheid aan te brengen tussen een kernwinkelgebied en een aanloopgebied. Het kernwinkelgebied wordt gevormd door de Schoolstraat, de Tsjibbe Geartsstrjitte, de Passaazje en de Markt; het winkelgebied sluit dan nog beter aan op de huidige situatie. Het aanloopgebied bestaat dan uit de Bulthuissingel, de oostkant van de Schoolstraat en het noordelijke deel van de Lageweg (zie ook figuur 2.1). Figuur 2.1: Nieuwe detailhandelsstructuur

Bron: BRDG Advies

10 Een geconcentreerd en aaneengesloten aanbod is aantrekkelijk voor zowel bezoekers als ondernemers; bezoekers kunnen eenvoudig alle boodschappen doen en ondernemers profiteren van elkaars nabijheid. Daarom pleiten wij ervoor om in het kernwinkelgebied geen toevoeging van woningen meer op de begane grond toe te staan, in het aanloopgebied kan dit wel. Buiten het centrumgebied is enkel de al aanwezige detailhandel toegestaan. Vestiging van nieuwe retail buiten het centrumgebied is niet gewenst. Aan de randen van het winkelgebied is een drietal ontwikkellocaties aangegeven; dit zijn gebieden waar op de langere termijn mogelijk ontwikkelingen plaats kunnen vinden. Zie figuur 2.1 en hieronder. Ontwikkelgebied ‘Bulthuissingel-Noordersingel” Het ‘ontwikkelgebied Bulthuissingel’ bevindt zich net buiten het kernwinkelgebied, maar kan functioneel van grote betekenis zijn voor het kernwinkelgebied. Het ‘ontwikkelgebied’ bevat een aantal grotere gebouwen en verschillende functies. In dit gebied bevinden zich naast woonfuncties, onder andere een supermarkt (Poiesz), een kerk van de Protestantse Gemeente Burgum (PGB), de voormalige Rabobank en een aantal kleinere parkeerlocaties. Voor dit gebied worden de komende jaren enkele nieuwe ontwikkelingen verwacht. De eerste verandering in het gebied betreft de voormalige Rabobank.

In december 2021 is de voormalige Rabobank verkocht aan enkele ondernemers. Het is de bedoeling dat er een gezondheidscentrum wordt gevestigd, met ruimte voor ondernemers uit andere branches. In het ‘ontwikkelgebied Bulthuissingel’ is er niet sprake van een overcapaciteit aan parkeervoorzieningen voor centrumbezoekers (dat het centrum vanuit het noorden benaderd). In het gebied bevindt zich een kerkgebouw dat (in haar functie) geen ondersteuning geeft aan de functies van het kernwinkelgebied in Burgum. Ontwikkelaars hebben de laatste jaren vaker laten weten belangstelling te hebben voor de locatie van het kerkgebouw. Wij houden om voornoemde reden de komende jaren rekening met nieuwe ontwikkelingen voor de nietcommerciële functie van het kerkgebouw in het centrumgebied. Daarnaast is het oostelijk deel van het winkelcentrum, als startpunt van een ‘winkelrondje Burgum’ is, vergeleken met het ‘startpunt Markt’, onder de maat qua ruimtelijke inrichting. De ruimtelijke kwaliteit heeft de komende jaren meer aandacht nodig. Het gehele gebied is op grond van alle hiervoor genoemde argumenten, geduid als één van de ‘ontwikkellocaties’ in deze centrumvisie. Ontwikkelgebied ‘De Pleats-Ds. Talmasingel’ Het ontwikkelgebied ‘De Pleats-Talmasingel’ bevindt zich aan de oostzijde van het kernwinkelgebied van Burgum. Aan de noordzijde van de Ds.

Talmasingel bevinden zich een 24-tal huurwoningen van WoonFriesland. De huurwoningen zijn geschikt voor ouderen die zelfstandig kunnen wonen. De woningen kenmerken zich als laagbouwwoningen, zijn gedateerd en hebben in het aanloopgebied naar het winkelgebied onvoldoende uitstraling. De route vanaf de Kwekerstrjitte via ds. Talmasingel naar het centrum is door de huidige woningtypologie aan deze route, moeilijk ‘afleesbaar’ als aanloopstraat naar het kernwinkelgebied. De uitstraling van de huurwoningen aan deze route naar het centrum, in combinatie met de inrichting van het wegprofiel, verdient een opwaardering als aanloopstraat naar het kernwinkelgebied. Er liggen de komende jaren, gelet op de leeftijd van de bebouwing, kansen om het straatbeeld en de herkenbaarheid als aanloopstraat, te wijzigen. Een andere plek in dit ‘ontwikkelgebied’ waar de beeldvorming de komende jaren zal wijzigen, betreft het laatste deel van de Schoolstraat en de verbinding van de Schoolstraat (nabij ‘De Pleats’) naar de Markt. Op de hoek van de Markt, waar voorheen de apotheek was gesitueerd, zal de komende jaren een nieuwe ontwikkeling gaan plaatsvinden. De voormalige apotheek staat momenteel leeg en is onlangs van eigenaar veranderd. Supermarkt Aldi heeft als ‘huurder’ van het huidige winkelpand, haar positie als huurder ook kunnen wijzigen naar die van ‘eigenaar’.

De supermarktketen heeft aangegeven om, nu zij eigenaar is, de winkel te ‘restylen’ naar een grotere, modernere supermarkt. Plannen daarvoor zijn in de maak. Aan het eind van de Schoolstraat staat de voormalige Scapino. Dit gebouw staat op dit moment leeg. De locatie is onlangs verkocht en wordt (december 2021) opnieuw ontwikkeld. Een

11 concreet plan en welk programma dit pand gaat krijgen heeft de huidige eigenaar nog niet gedeeld met de gemeente. Het ‘ontwikkelgebied ‘Pleats-Talmasingel’ biedt kansen om de hoofdwinkelstraat (Schoolstraat) te verbinden met de Markt en de aanloopstraat vanuit het oosten te verbeteren. Ontwikkelgebied ‘Kûpersstrjitte-PM-kanaal’ In het ‘Masterplan Centrum Burgum’(februari 2010) werd dit gebied al genoemd in het hoofdstuk ‘ús dream’ (‘onze droom’). Het gebied kent een diversiteit aan functies (wonen, bedrijven, verkeersgebied) en is als aanloopstraat naar het centrum onduidelijk in structuur. Zo wordt de route naar het centrum bijvoorbeeld aangegeven met een verwijsbord. De route naar de Markt, toch het belangrijkste vetrekpunt voor het gebruik van het kernwinkelgebied, is zonder deze ‘centrum-verwijzing’ als aanlooproute moeilijker herkenbaar. Ook het bebouwingsbeeld van de Kûpersstrjitte is moeilijk afleesbaar als aanloopstraat naar het kernwinkelgebied, hoewel er met de schaalvergroting van de woonlocatie aan de Westzijde Kûpersstrjitte (WoonFriesland, december 2021 nog in aanbouw) meer ‘gewicht’ wordt gegeven aan importantie van deze aanloopstraat. Het gebied rondom het kruispunt Kûpersstrjitte-Oppedijk van Veenweg heeft met de komst van de Estafettewinkel onlangs een nieuwe impuls gekregen.

Toch zijn er nog een aantal potentiële locaties in dit ‘ontwikkelgebied’ die bij een herontwikkeling ook de routing naar het kernwinkelgebied kunnen versterken. Net als in het Masterplan van 2010 kan de volgende ontwikkeling worden gezien als een ‘dream’ (Masterplan 2010), als een langere termijnvisie. Het gaat voor deze locatie om de ontwikkelkans, waarbij iets wordt gedaan met de waterbeleving in relatie tot het centrumgebied. Een bijzondere kwaliteitsimpuls voor de ruimtelijke kwaliteit en voor de beleving van ‘Burgum-aan-het-water’ zou kunnen zijn dat het water van de haven en het PM-Kanaal aan de Oppedijk van Veenweg ‘zichtbaar’ wordt gemaakt en deze kwaliteit voor Burgum beter wordt benut (ook recreatief). Dergelijke kansen en verbeteringen kunnen leiden tot een herstructurering en verbeteringen van het aanloopgebied, waar het kernwinkelgebied direct bij gebaat is.

2. Behouden van de functiemix in het centrum Om regionaal aantrekkelijk te blijven, is het ook van belang om de mix van functies in het centrumgebied te behouden, zodat er een divers aanbod voor bezoekers is. Winkelen alleen is niet meer voldoende om regionaal aantrekkelijk te zijn voor omliggende kleinere kernen. Maar mede door de Centrale As is de bereikbaarheid en aantrekkelijkheid voor een nieuwe groep bezoekers binnen de mogelijkheden gekomen. Ook deze bezoekers moeten vastgehouden en gelokt worden met sterke winkelconcepten, aantrekkelijke horeca, recreatie, cultuur en sfeer. Momenteel is er een goede menging van detailhandel, horeca en dienstverlening, verspreid over het centrumgebied. Zo is de aanwezigheid van de bibliotheek in de Schoolstraat een pluspunt. Getracht moet worden om de huidige functiemenging maximaal te behouden, met daarbij aandacht voor het wonen op de begane grond. Een uitbreiding van wonen op de begane grond moet in het kernwinkelgebied zo min mogelijk gefaciliteerd worden. In het aanloopgebied blijft dit wel mogelijk.

3. Behouden van de supermarktstructuur in het centrum De aanwezigheid van vier supermarkten in/nabij het centrumgebied van Burgum heeft een positieve invloed op het centrumgebied. Het grote parkeerterrein aan de Markt vormt een belangrijk bronpunt en de aanwezigheid van de supermarkten heeft een grote meerwaarde wat betreft passantenstromen. De distributieve berekening heeft laten zien dat er in de dagelijkse sector een geringe overbewinkeling is, maar gezien de regiofunctie van het dorp is een klein overschot aan dagelijkse winkels niet storend. Een uitbreiding van de Aldi zou –

12 mits goed onderbouwd – dan ook nog tot de mogelijkheden moeten behoren; deze supermarkt kent momenteel een erg geringe oppervlakte. Voor het centrumgebied van Burgum is het van belang om ook in de toekomst de supermarkten hier te behouden en niet te verplaatsen naar locaties buiten het centrum.

4. Mogelijke (beperkte) uitbreiding aanbod overige winkels De aantrekkelijkheid van een winkelgebied wordt voor een groot deel ook bepaald door het aanbod van voldoende breed en diep assortiment in de niet-dagelijkse sector. Volgens de distributieplanologische analyse van paragraaf 9.4 is er nog relatief veel marktruimte (ca 4.000 m2 winkelruimte) in deze sector. Deze analyse is gebaseerd op gegevens van enige jaren geleden (2017). Omdat het percentage online-inkopen daarna fors toegenomen is, zal de marktruimte in de praktijk waarschijnlijk kleiner zijn. Als ondernemers een winkel willen toevoegen of willen uitbreiden zou dat gefaciliteerd kunnen worden, maar het blijft van belang om kritisch naar toevoegingen te kijken. De vestiging van nieuwe winkels is bij voorkeur in het kernwinkelgebied maar kan, als dat niet mogelijk is, ook gefaciliteerd worden in het aanloopgebied. In de 3 van Sminia komt bovendien nog winkelruimte terug.

5. Versterken horeca aanbod (kwalitatief) Een goed horeca aanbod levert een positieve bijdrage aan het leefklimaat van winkelgebieden. Het is een belangrijke aanvullende functie in winkelcentra en het kan in Burgum verder worden versterkt. Momenteel zijn er verspreid over de Schoolstraat, Lageweg, Markt en De Passaazje restaurants aanwezig, voornamelijk avondhoreca. De daghoreca, die voornamelijk voor winkelbezoekers aantrekkelijk is, is slechts beperkt aanwezig. Het toevoegen van bijvoorbeeld een brasserie of een horecaconcept in het midden of hogere segment behoort tot de opties om het horeca aanbod in het dorp verder te versterken. Met de nieuwbouw in de Drie van Sminia komt hierin mogelijk verandering. Een langer verblijf van bezoekers is gunstig voor de beleving in een centrum en verleidt tot meer winkelbezoek. Kwantitatief gezien is de ruimte beperkt.

6. Investeren in beleving en leefbaarheid Om de beleving en sfeer op voldoende niveau te houden is het van belang om te investeren in de openbare ruimte. Het sfeerbeeld tussen de Schoolstraat en bijvoorbeeld de Markt verschilt nu aanzienlijk en ook de Passaazje, die de verbinding vormt tussen noord en zuid, heeft door de uitstraling van de gevels een matige aantrekkingskracht. In het algemeen is het zo dat de bestrating en het straatmeubilair op een redelijk niveau zijn, maar veel groen op straat ontbreekt. Zo doet met name de Markt relatief ‘stenig’ aan, mede door de grote oppervlakte van het parkeerterrein. Omdat de Markt een belangrijk (parkeer)bronpunt is voor

13 het centrum van Burgum, is het aan te raden om dit deel van het centrum aantrekkelijker te maken en de grote vlakte te doorbreken door onder andere met meer groen. In hoofdstuk 4 met de ruimtelijke vertaling van de aanpak voor het centrum wordt hier een eerste voorzet voor gegeven.

7. Verbeter de vindbaarheid en bereikbaarheid De routing naar en rondom centrum voor auto’s is op dit moment niet logisch. Voor bekenden zal het geen probleem vormen, maar voor (nieuwe) bezoekers vanuit de regio en voor toeristen is verbetering op dit punt mogelijk en gewenst. Komend vanuit zuidelijke richting (vanaf de Centrale As) staat het centrum bij de rotonde duidelijk vermeld. De autobezoeker wordt naar de Markt geleid. De afslag richting de Markt staat met een relatief klein bordje aangegeven, maar dit is inmiddels de doorgaande route geworden. Vanuit noordelijke richting wordt het verkeer naar dezelfde route geleid; een entree aan de noordzijde, met toch een kleine 200 parkeerplaatsen, is niet aanwezig. Deze bezoeker gaat dus eerst het centrumgebied voorbij, en via een bocht er weer terug te keren. Vanaf de Kwekersstrjitte (oostkant) loopt de verwijzing naar het centrum-parkeren naar de Markt via de Dominee Talmasingel. De P-route is volledig gericht op het parkeren op de Markt. Hier ligt dan ook wel de grootste capaciteit, maar 1/3 van het totaal ligt – weliswaar versnipperd – aan de noordzijde. Deze P-locaties aan de noordzijde van het centrum worden niet vermeld, terwijl de afslag naar het centrum via de Noordersingel evenmin wordt aangegeven. Gevolg is dat de druk op de Markt richting het weekend steeds groter wordt.

14 Figuur 2.2: Verbetering bereikbaarheid

Bron: BRDG Advies Het parkeerterrein aan de Pastoriekamp en de J.D. de Vriesstraat zijn alleen voor bekenden te vinden. Het inzichtelijk maken van de parkeerdruk op de diverse parkeerlocaties middels tellingen maakt duidelijk hoe de verdeling over de locaties nu is en hoe de piekbelasting op bijvoorbeeld de Markt is. Het aanpassen en uitbreiden van de verwijzingen kan helpen om de bezoekers beter door en langs het centrum te leiden. In figuur 2.2 staat naast de verwijzing naar parkeerlocaties ook aangegeven waar kruisingen aangepast zouden dienen te worden. Dit gaat in vier gevallen (grote oranje bollen) om dezelfde locaties als in het eerdere Masterplan. Deze volgen de bus route, kunnen duidelijker aangeven hoe het centrum te benaderen en hoe bij de parkeerlocaties te komen. Vooral het kruispunt van de Mr. W.M. Oppedijk van Veenweg met de Kûpersstrjitte is een uiterst belangrijk punt, waar de bezoeker in feite welkom geheten zou moeten worden, met de juiste uitstraling. Bovendien ligt hier wellicht de mogelijkheid om aan te sluiten op de genoemde ontwikkeling vanaf de jachthaven. Daarnaast is een tweetal nieuwe locaties aangegeven. Het westelijke punt ligt bij de kruising met de Noordersingel, waar veel (regio-)bezoekers naar Burgum komen.

Het kruispunt zelf dient wellicht geen aanpassing, maar een juiste verwijzing van het centrumgebied en autogeleiding naar parkeerlocaties is wel gewenst. De kruising van de Tjalling H. Haismastraat

15 met de Freerk Bosgraafstraat maakt parkeerterreinen aan de noordzijde bereikbaar. Vanaf hier is verwijzing gewenst, ook al blijft de Markt de primaire parkeerlocatie van Burgum. Op drukke momenten bieden deze terreinen ruimte voor ‘overloop’.

8. Meer accent op looproutes en entrees De entrees van het winkelgebied zijn als zodanig niet of nauwelijks herkenbaar. De Markt is het meest gebruikte startpunt voor een bezoek aan het centrum. Maar welke kant je dan moet oplopen is niet direct duidelijk; markeringspunten ontbreken. De Passaazje is dan wel het meest logisch, maar de uitstraling van het straatje spreekt niet echt tot de verbeelding. Alleen de hoek met Plus en Primera is goed ingevuld, maar in de rest van de straat is een deel van de gevels storend. De looproute over het plein vanaf de Jumbo/Action via de Passaazje naar de Schoolstraat kan beter geaccentueerd worden. In de Passaazje is het gewenst om de gevels meer uitstraling te geven en met de toevoeging van nieuwe (straat)elementen de sfeer en beleving fors te verhogen. Daarbij is ook een verbetering van de verblijfskwaliteit van de aanwezige horeca zeer gewenst. Ook komend vanaf de Kûpersstrjitte, de Dominee Talmasingel of J.D. de Vriesstraat is geen sprake van een warm welkom, het gevoel dat men echt in het winkelgebied gearriveerd is. Ondanks het compacte centrum kunnen bij de looproutes focuspunten behulpzaam zijn. Een winkelrondje ontbreekt in het centrum; de route via de Markt/Lageweg langs de Plus is niet aantrekkelijk, en ook aan de oostzijde langs het centrum kent geen trekkers.

De Schoolstraat kent een goede aangename sfeer, met voldoende aandachtspunten. Burgum heeft een aantrekkelijke jachthaven; de verbinding met het centrum wordt niet of nauwelijks aangegeven. De routing vanaf de jachthaven naar het centrum behoeft verbetering. Dit geldt ook voor andere toeristisch of recreatieve locaties. Extra aandacht voor toerisme en marketing is aan te bevelen.

9. Wonen zien als aanvulling, niet vervanging van centrumfuncties Woningen toevoegen in het centrum is denkbaar, maar het moet niet ten koste gaan van de commerciële functies van het centrum. Het is beter eerst in te zetten op de aantrekkelijkheid van het centrum (zie daarvoor de andere punten in deze lijst), zodat het centrum zijn regiofunctie kan behouden. Er is óók zeker vraag naar woningen in en om het centrum. Kijk

16 daarvoor naar de ruimtes boven winkels – met name voor jongerenwoningen – en naar ruimte voor nieuwbouw in de aanloopstraten – met name voor ouderenwoningen. Daarbij kan woningbouw ook strategisch ingezet worden om de commerciële functies van het centrum te ondersteunen: het draagt bij aan de levendigheid van de winkel- en de aanloopstraten en zorgt voor meer draagvlak voor de winkels, zeker als er ook gebouwd wordt voor draagkrachtige doelgroepen.

10. Optimalisatie van randvoorwaarden Gastvrijheid is steeds belangrijker en het blijven optimaliseren van de randvoorwaarden in het centrum is essentieel om een modern, aantrekkelijk én functioneel winkelgebied te behouden en/of te ontwikkelen. Een voorbeeld van een goede randvoorwaarde is onder andere het goed regelen van de bevoorrading van winkels, zodat consumenten zo min mogelijk hinder ondervinden; op dit moment levert dit geen grote problemen op, maar dit blijft wel een aandachtspunt door filevorming in de Schoolstraat op sommige momenten. De aanwezigheid van auto’s in de Schoolstraat wordt op dit moment door de bezoekers niet als hinderlijk ervaren. Het is wel belangrijk om op termijn dit te checken en met de ondernemers te overleggen over de tijden waarop op de straat wel afgesloten is voor auto’s. Het creëren van voldoende aanbod van oplaadpunten voor elektrische auto’s en elektrische fietsen wordt ook steeds belangrijker, zeker wanneer bezoekers ook van verder komen. Voldoende (zit-)straatmeubilair en het aanbieden en inzichtelijk maken van toiletmogelijkheden (bijvoorbeeld via de app Hoge Nood) komen ten goede aan de gastvrijheid en kwaliteit van het winkelgebied. Al deze elementen bepalen mede de mate waarin bezoekers zich welkom voelen in een winkelgebied.

Bereikbaarheid en voldoende parkeergelegenheid zijn zo mogelijk de belangrijkste randvoorwaarden voor een winkelgebied. De parkeerdruk in het centrum van Burgum is op bepaalde momenten in de week hoog, maar zij wordt nog niet als te hoog ervaren. Harde data hierover ontbreken evenwel. Omdat de aanwezigheid van voldoende (gratis) parkeerplaatsen voor Burgum van groot belang is ten opzichte van de grote winkelkernen Leeuwarden en Drachten (met betaald parkeren) dient deze parkeerdruk nauwlettend in de gaten gehouden te worden. Een parkeertelling kan hiervoor het startpunt zijn. De samenwerking tussen de ondernemers in het centrum is goed. Zij zijn verenigd in de HIMBO. De Burgumer Aktiviteiten Kommissie (BAK) organiseert de diverse evenementen voor het centrum. Hiervoor is een ondernemersfonds ingesteld. De contacten tussen de gemeente en HIMBO en BAK zijn goed. Vanuit de Stichting Burgum heeft Meer wordt jaarlijks een magazine uitgegeven om de consumenten in contact te laten komen met alles wat Burgum te bieden heeft. De digitale versie is te bekijken (https://www.burgumheeftmeermagazine.nl/).

17 Het probleem van opvolging van oudere Burgumer centrumondernemers speelt nu nog niet concreet maar dit kan op een termijn van 5 à 10 jaar wel voor een grotere percentage leegstand zorgen. Het is goed om dit te monitoren, om verrassingen op termijn te voorkomen.

11. Het centrum van Burgum als het duurzame winkelgebied. Er zijn in Nederland nog niet veel duurzame winkelcentra. Een duurzaam centrum is er niet van de ene op de andere dag. In het streven hiernaar zou het centrum van Burgum voor op kunnen lopen. Gezamenlijk kunnen de gemeente voor het openbaar gebied en de ondernemers en vastgoedeigenaren voor de verschillende gebouwen kijken daar duurzame aanpassingen. Maar ook ondernemers kunnen zich richten op de verkoop van duurzame producten. Er zijn heel veel mogelijkheden om dit te realiseren maar het moet door alle stakeholders gezien worden als een win-winsituatie en niet gevoeld worden als een kostenpost. Tevens moet de “sky the limit” zijn bij dat onderzoek. Alleen met die mindset zijn gezamenlijke onderzoeken naar de vele mogelijkheden zinvol.

18

3

Ruimtelijke vertaling

In onderstaande figuur (3.1) is de ruimtelijke vertaling van de centrumvisie weergegeven. Een aantal elementen zullen we puntsgewijs nader beschrijven en toelichten. Figuur 3.1: Ruimtelijke vertaling centrumvisie

Markt De Markt is ingericht als een functioneel parkeerterrein; als zodanig voldoet de locatie ook prima. De supermarkten aan de rand van de Markt hebben een grote parkeerbehoefte. De sfeerbeleving kan verbeterd worden; het verschil met de Schoolstraat is tamelijk groot en het gevoel op de Markt is vooral groot en stenig. Midden over de Markt loopt een route van de Passaazje naar de Action/Jumbo en vice versa. Hiernaast ligt een watergang, tevens voor waterberging (zoals ook onder de rest van de Markt). Dit onderdeel valt nauwelijks op, terwijl de Markt zelf qua afmeting erg groot aanvoelt. Door dit te onderbreken en het geheel een vriendelijker aanzien te geven is een compartimentering van de ruimte aan te bevelen. Dit kan het beste door in de hoogte te werken, met bijvoorbeeld een bomenrij, waardoor de oriëntatie ook verbetert. Bovendien zijn klimatologisch gezien bomen een goede toevoeging. De rijwoningen aan de west- en zuidzijde (ten westen van Jumbo/Action) maken geen deel uit van het winkelgebied; de kwaliteit van de Markt kan opgewaardeerd worden door langs

19 deze huizen bijvoorbeeld leilindes of andersoortige leibomen te plaatsen. Dit geeft een fraaie afronding van de Markt, en de vergroening past goed bij de ‘dorpse’ sfeer van Burgum. Ter aanvulling kunnen zowel aan het eind van de route bij Jumbo/Action als bij de poort naar Aldi (of bij de toekomstig vergrootte Aldi) aan de zuid- en oostzijde van de Markt nog enkele verhoogde groenobjecten geplaatst worden, mogelijk in combinatie met zitranden. Passaazje Op dit moment doet de Passaazje gedateerd en vooral rommelig aan, terwijl het de belangrijkste verbinding is tussen de Markt en de Schoolstraat. Een betere uitstraling en herwaardering van de Passaazje kent dan ook een hoge prioriteit. Belangrijk is dat de aandacht getrokken gaat worden door de goede kwaliteiten en niet door de minder aantrekkelijke onderdelen van de passage. In feite zou het in de gewenste situatie een ‘langwerpige winkel in de openlucht’ moeten zijn, waar het prettig en verrassend doorheen wandelen is. Te denken valt aan een bazaarachtige sfeer en opzet, waarbij de aandacht wordt getrokken door de (open) winkels en producten, en waarbij de architectuur ondergeschikt is aan de veelkleurigheid van de producten. Tevens is het gewenst om ook de bestrating en de verlichting in het geheel mee te nemen; hiermee is de aandacht van de bezoeker goed te sturen.

Te denken valt aan artistieke verlichtingselementen, zoals lichtlijnen, op de grond of juist hoger, of aan mozaïek-achtige verharding. In figuur 3.2 staan enkele suggesties van mogelijkheden. Gezien de complexheid zal dit middels een aparte, breed samengestelde projectgroep verder uitgewerkt dienen te worden. Figuur 3.2: Sfeervoorstellen Passaazje Burgum

20

Oriëntatie In het vorige hoofdstuk is onder meer aangegeven dat de oriëntatie en de entrees in Burgum verbetering behoeven. In het centrum is ter oriëntatie bijvoorbeeld geen hoge kerktoren of iets anders kenmerkends aanwezig. Met karakteristieke ‘landmarks’ kan dit sterk verbeterd worden. Evenals op de Markt is ook hierbij hoogte van belang. Deze landmarks komen dan op plaatsen waar ze de oriëntatie ook echt ondersteunen, zie de rode stippen in figuur 3.1. Dit is onder meer het geval bij de entrees van de Passaazje. Hier zullen ze ook het grootst in omvang dienen te zijn. Kleinere zijn wellicht mogelijk op plekken waar men het centrum vanaf parkeerlocaties binnenkomt, zoals vanaf de Pastoriekamp en de J.D. de Vriesstraat. Ook bij de (nieuwe) westelijke entree van het centrumgebied is een herkenningspunt aan te bevelen. Twee andere belangrijke locaties betreffen de entrees van de Markt vanaf de oosten zuidzijde. Vanaf de Ds. Talmasingel en vanaf de zichtlijn vanaf de Schoolstraat is een startpunt van het winkelgebied. Hetzelfde geldt voor de Kûpersstrjitte; vanaf deze zijde is weinig dat wijst op de start van het winkelgebied. Op deze locatie zal een groter element gewenst zijn; wanneer sprake is van mogelijk toch een openbaar toilet, in combinatie met andere functies, dan zou dit een goede locatie hiervoor zijn. In figuur 3.3 zijn voorbeelden van mogelijke landmarks gegeven.

Het gaat hier slechts om enkele suggesties; de toren van keien sluit mogelijk wel goed aan bij de huidige ‘Poppestienen’ in Burgum.

21 Figuur 3.3: Markeringsobjecten kernwinkelgebied Burgum

22 Verbinding jachthaven De meest logische route voor bezoekers van de jachthaven om naar het centrum te gaan loopt op dit moment via de Burgumerdaam en Lageweg. In de visiekaart (figuur 3.1) staat dit blauw en met een bootje aangegeven (voor de duidelijkheid: geen water). Op de lange termijn is verder onderzoek naar een meer directe route te overwegen. Deze zou dan vanaf de jachthaven via de huidige locatie van de milieustraat in Burgum naar de Kûpersstrjitte lopen. Vanuit toeristisch oogpunt kan dit een aantrekkelijke route worden. Bovendien kan dan het kruispunt met de Mr. W.M. Oppedijk van Veenweg bij herinrichting hiermee ook rekening houden. Dit maakt de entree van het centrum vanaf deze zijde veel duidelijker en markanter. Dit is dan ook als een ontwikkellocatie voor de langere termijn aangemerkt. Bestrating en aankleding Het overgrote deel van het centrumgebied ziet er op dit moment nog goed uit. Er is daarom geen noodzaak om de bestrating snel aan te pakken. Voor de langere termijn (wanneer bijvoorbeeld toch aanpassingen verricht gaan worden) is het gewenst om het besproken onderscheid tussen een kernwinkelgebied en aanloopgebied ook duidelijk aan te geven. Voor het kernwinkelgebied ligt het voor de hand om voor Hollandse straatbaksteen te kiezen. Dit sluit het beste aan bij de gewenste hoogwaardige sfeer in het centrum.

Door te werken met platte banden (en geen echte stoepranden) en mogelijk een iets smaller profiel ontstaat in feite een ‘shared space’-achtige situatie, waarbij de auto ook meer te gast is. Waar mogelijk en gewenst kunnen nog enkele zitelementen toegevoegd worden; deze dienen dan wel robuust te zijn en in de zon geplaatst worden. In figuur 3.4 staan enkele ideeën voor het kernwinkelgebied, terwijl in figuur 3.5 hetzelfde voor het aanloopgebied weergegeven is. Ook in het aanloopgebied is hoogwaardig materiaal gewenst, om de eenheid in het centrum te benadrukken. Voor het aanloopgebied is meer een rijloper gewenst, waarbij klinkers zowel voor de rijbaan als voor de stoepen worden aanbevolen. Figuur 3.4: Inrichting kernwinkelgebied

23

Figuur 3.5: Inrichting aanloopstraten

24

25

4

Actieplan

Om de ambities van de detailhandelsvisie te realiseren, is het belangrijk dat er op een aantal fronten concrete stappen worden gezet. In dit hoofdstuk benoemen we de belangrijkste acties en benoemen daarbij ook de verschillende verantwoordelijkheden.

Actielijn 1: Focus op bestaande structuur, optimalisatie waar nodig •

Het verdient aanbeveling om het planologisch regime tegen het licht te houden en waar nodig te actualiseren, om structuur van kernwinkelgebied en aanloopgebieden te borgen. De afbakening van het centrumgebied opnieuw vaststellen en vastleggen in het bestemmingsplan.

•

Binnen het centrumgebied onderscheid aanbrengen tussen kernwinkelgebied en aanloopgebied waarbij in het kernwinkelgebied de toevoeging van woningen op de begane grond niet gewenst is. Ook dit dient in het bestemmingsplan te worden vastgelegd.

Lange termijn: •

Aan de randen van het centrumgebied een drietal ontwikkelingsgebieden definiëren, met name ook gericht op toevoegen en aanpassen van de woningbouw.

Rolverdeling: de gemeente is verantwoordelijk voor het gewijzigde planologische regime en kan met betrekking tot de ontwikkelingsgebieden het initiatief nemen voor een traject vastgoedregie, bijvoorbeeld door hier capaciteit voor te organiseren.

Actielijn 2: Behouden van de functiemix in het centrum •

Actief opereren om de huidige functiemix van winkels, horeca en dienstverlening (zoals de bibliotheek) maximaal te behouden, met daarbij aandacht voor het wonen op de begane grond. Een uitbreiding van wonen op de begane grond in het centrumgebied kan alleen in het aanloopgebied.

•

Vastleggen dat bij de transformatie van winkels naar woningen in het aanloopgebied en bij nieuwbouw van woningen in het centrumgebied het uitgangspunt is dat de eigenaar/ontwikkelaar op eigen terrein de benodigde parkeerplaatsen dient te realiseren.

•

Onderzoeken of voor die gevallen waarbij het niet mogelijk is om zelf in de parkeerbehoefte te voorzien, een parkeerfonds op te richten om de afkoop van extra parkeerplaatsen voor de woningen te regelen.

Rolverdeling: de gemeente is verantwoordelijk voor het gewijzigde planologische regime met regels over de parkeerplaatsen bij het toevoegen van woningen in het centrumgebied. In een werkgroep kan door de gemeente samen met vastgoedeigenaren en ontwikkelaars gekeken worden naar de mogelijkheden voor een parkeerfonds.

26 Actielijn 3. Behouden van de supermarktstructuur in het centrum •

•

Voor zover nog niet planologisch geregeld; vastleggen dat supermarkten hier behouden moeten worden en niet kunnen verplaatsen naar locaties buiten het centrum. Een uitbreiding van de Aldi zou – mits goed onderbouwd – door de gemeente gefaciliteerd kunnen worden;

Rolverdeling: Het aanpassen van de diverse bestemmingsplannen buiten het centrum dat geen vestiging van een supermarkt aldaar is toegestaan, is de verantwoordelijkheid van de gemeente.

Actielijn 4: Mogelijke (beperkte) uitbreiding aanbod overige winkels •

Geen specifieke acties.

Actielijn 5: Kwalitatief versterken horeca aanbod •

Actief zoeken naar versterking van de daghoreca zoals bijvoorbeeld de toevoeging van een brasserie of een horecaconcept in het midden of hogere segment. Dit kan mogelijk in de nieuwbouw van de Drie van Sminia.

•

Onderzoeken of een terrassenbeleid gewenst is en kijken of in gesprek met de gevestigde horecaondernemers in de Schoolstraat en de Passaazje de mogelijkheden onderzoeken voor een verbetering en eventuele uitbreiding van hun terrassen/uitstraling. Veel is in de APV opgenomen, maar specifiek voor de uitstraling zijn aanvullend wellicht regels gewenst.

Rolverdeling: Voor het actief zoeken naar versterking van de daghoreca zijn makelaars, ondernemers en vastgoedeigenaren aan zet. Ten aanzien van het terrassenbeleid moet de gemeente de regie nemen, in samenspraak met KHN.

Actielijn 6: Investeren in beleving en leefbaarheid •

Aanpak Passaazje (prioriteit). Een projectgroep in het leven roepen waarin vastgoedeigenaren en ondernemers zitten. In deze projectgroep actief plannen ontwikkelen voor een opwaardering van de Passaazje. Hierbij moet ook nagedacht worden over in hoeverre gebruikskwaliteit door de menging van fietsers en voetgangers beïnvloed wordt. In hoofdstuk 4 zijn hiervoor enkele suggesties gedaan. (Initiatief: gemeente; breed samengestelde projectgroep)

•

Verhogen van de gastvrijheid. Het op de juiste wijze invullen van de randvoorwaarden (zie ook hierna) maken een belangrijk deel uit van de sfeer in een centrumgebied. Naast bijvoorbeeld de inrichting van de openbare ruimte en elaadpunten is ook het kunnen vinden van toiletmogelijkheden van belang. Een onderzoek naar de mogelijkheden voor de ontwikkeling van een soort kiosk op de Markt met een openbaar toilet, start- en eindpunt fietsroutes, infopunt ed. is dan ook aan te bevelen. Het gaat hier om een mix van elementen. (Initiatief: Himbo)

27 Lange termijn: •

Aanpassing van de bestrating. Op dit moment detoneert het straatbeeld niet, maar op termijn komt het de duidelijkheid ten goede wanneer de gewenste afbakening binnen het centrumgebied ook in het straatbeeld terugkomt.

•

Onderzoeken of het centrum van Burgum interessanter kan worden voor toeristen in de omgeving en hoe de huidige toeristen langer in het centrum vastgehouden kunnen worden.

Rolverdeling: De gemeente moet zo spoedig mogelijk een projectgroep opzetten en de regie nemen in het ontwikkelen en uitvoeren van de plannen voor de Passaazje.

Actielijn 7: Verbeter vindbaarheid en bereikbaarheid •

Uitvoeren van een parkeerdrukmeting van de verschillende parkeerterreinen om te bepalen hoe groot de piekbelasting van de Markt is. Op basis van de uitkomsten onderzoeken of een betere verdeling van de parkeerdruk over bijvoorbeeld de parkeerplaatsen ten noorden van de Schoolstraat gewenst is.

•

Aanpassing en uitbreiding van P-routing en parkeerverwijzingen vanaf de hoofdstructuur naar de parkeerlocaties. Deze aanpassingen kunnen afhankelijk zijn van de uitkomsten van de parkeerdrukmeting. Zo is het mogelijk om bij een (te) hoge parkeerdruk op de Markt de parkeerverwijzing vanaf de hoofdstructuur aan de noordzijde van het centrum in eerste instantie te verwijzen naar de parkeerterreinen ten noorden van het centrum. Verwijzingen kunnen in ieder geval verbeterd worden; dan gaat het vooral om de Noordersingel aan de westzijde en de Freerk Bosgraafstraat vanaf de oostkant.

•

Voor de bereikbaarheid en de verkeersafhandeling is het gewenst om de reconstructie van de kruisingen Oppedijk van Veenweg/Kûperstrjitte, Oppedijk van Veenweg/Kwekerstrjitte, Talmasingel/Kwekerstrjitte en Haismastrjitte/Hornstrasingel alsnog uit te voeren. De prioriteit ligt bij het eerstgenoemde kruispunt, mede vanwege de mogelijkheid van een verbinding vanaf de jachthaven èn zijnde de belangrijkste aanvoerroute naar de Markt.

Lange termijn: •

Verkennen of een verbetering van de verbinding tussen de losse parkeerterreinen aan de noordzijde van het centrum mogelijk is.

•

Mogelijkheden onderzoeken of een verbinding tussen het centrum en de jachthaven te realiseren is. Eventueel het water van het Prinses Margrietkanaal door te trekken tot aan de Meester W.M. Oppedijk van Veenweg.

Rolverdeling: Alle bovengenoemde acties zijn een verantwoordelijkheid van de gemeente, maar de verwijzingen zullen in nauw overleg met de Himbo uitgevoerd worden.

28 Actielijn 8: Meer accent op looproutes en entrees •

•

Aanpassing Markt. De Markt is het belangrijkste startpunt voor veel bezoekers. Het is een functionele locatie, die ‘warmte’ mist. Het terrein voelt leeg en groot, terwijl het nog sterker het visitekaartje van Burgum zou moeten zijn. De grootte kan eenvoudig worden ondervangen door met hoogte te werken, zowel in het midden als aan de kanten als bij de entrees van de grote trekkers. Met een bomenrij kan hierin al veel verbeterd worden. Evenals voor de Passaazje staat het realiseren van een sterkere oriëntatie voor bezoekers ook hoog op het lijstje. De belangrijkste twee hiervoor zijn: o Duidelijker verbinding tussen Jumbo/Action en Passaazje (zie hiervoor). o Toevoegen van markeringsobjecten/landmarks, passend bij Burgum, zie ook hoofdstuk 4. Hiervoor is een projectgroep ook een goed vertrekpunt.

Actielijn 9: Wonen zien als aanvulling, niet vervanging van centrumfuncties • •

•

Woningbouw alleen inzetten als aanvulling op commerciële functies, niet als vervanging ervan. Ouderenwoningen toevoegen in de aanloopstraten (meer ruimte, grondgebonden) en jongerenwoning in het kernwinkelgebied boven winkels (meer reuring, kleiner en vaak betaalbaarder) Bouwen voor de regionale vraag in centrum, er is weinig kans op instroom van buiten de regio. Woningbouw in het centrum ontwikkelen afgestemd op het woningbouwprogramma van de gemeente, welke jaarlijks zal worden geactualiseerd.

Rolverdeling; de gemeente is verantwoordelijk voor een wijziging van het planologische regime waarin bovenstaande keuzes in geregeld worden.

Actielijn 10: Optimalisatie van randvoorwaarden •

•

• •

•

Aandacht blijven houden voor huidige situatie van bevoorrading. Dit levert op dit moment geen grote problemen op, maar dit blijft wel een aandachtspunt door filevorming op sommige momenten. (Ondernemers) In overleg met de ondernemers bepalen of het ook mogelijk om de paaltjes waarmee de Schoolstraat tijdelijk afgesloten wordt, te verplaatsen, waardoor de Lageweg altijd bereikbaar is voor auto’s (Ondernemers) Het creëren van voldoende aanbod van oplaadpunten voor elektrische auto’s en elektrische fietsen. (Initiatief ondernemers, samen met gemeente) Burgum kent momenteel een goede website. De ondernemers kunnen overwegen, nu deze ontwikkeling zich sterk doorzet, om ook een bestelmodus hieraan toe te voegen, in combinatie met de social media-uitingen. (Ondernemers). Het vergroten van de digitale vindbaarheid en zichtbaarheid voor het centrum van Burgum. De ”Stichting Burgum heeft Meer” heeft een initiatief genomen om de digitale vindbaarheid te vergroten. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de provinciale Subsidieregeling Friese Retailaanpak.

29 Lange termijn: • •

Onderzoeken op welke momenten van de week en/of het jaar het rijden van auto’s door de Schoolstraat gewenst is. (Gemeente met ondernemers en dorpsbelangen) Monitoren of de opvolgingsproblematiek van oudere ondernemers groter worden waardoor de leegstand kan toenemen. (Ondernemers)

Actielijn 11: Het centrum van Burgum als het duurzame winkelgebied. • •

•

•

Onderzoeken of er voldoende draagvlak is bij ondernemers, vastgoedeigenaren en bewoners voor de opzet van een duurzaamheidsplan voor het centrum. Samen met een enthousiaste en gemotiveerde groep ondernemers en vastgoedeigenaren een projectgroep opzetten en onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om het centrum duurzaam te maken. Hiervoor een plan met een prioritering van maatregelen opstellen waarmee andere partijen gemotiveerd kunnen worden om de duurzaamheidsmaatregelen in te voeren en/of te investeren. Bij aanpassingen in het openbare gebied aansluiting zoeken bij de T-diel4Global Goals (mei 2021) en de Duurzaamheidsagenda van de gemeente. Het vergroenen van de Markt pas hier bijvoorbeeld uitstekend bij. Bekend maken bij ondernemers dat een subsidieregeling mogelijk voor het mkb om een energieadviseur in te huren.

Rolverdeling: De gemeente moet het initiatief nemen voor een draagvlakmeting en bij voldoende interesse de organisatie van een projectgroep op zich nemen. Daarna is het de verantwoordelijkheid van de deelnemers om een plan te maken waarmee andere partijen gemotiveerd worden om te investeren en/of de maatregelen te implementeren. Lange termijn: •

Bij een goede samenwerking tussen de partijen en na implementatie van diverse maatregelen ten behoeve van het duurzame centrum deze samenwerking en maatregelen als marketingtool gebruiken en Burgum promoten als het meest duurzame centrum van Nederland.

30

Deel B

31

5

Bestaande visie (Masterplan)

In februari 2010 is het Masterplan Burgum Centrum vastgesteld. Aan de hand van de volgende thema’s zijn in plannen voor het centrum weergegeven: • Wonen • Winkels en voorzieningen • Verkeer • Infrastructuur Hieronder volgt per thema een korte opsomming van deze plannen en de discussie die erover heeft plaatsgevonden in de aanloop naar het tot stand komen van het Masterplan. Tevens wordt aangegeven of de plannen zijn uitgevoerd en in welke vorm dit heeft plaatsgevonden. Wonen Plannen: De woonfunctie in en rond het centrum werd ook toen al als belangrijk ervaren. Aan de Markt kon in combinatie met een aantal voorzieningen een aantal appartementen gerealiseerd worden. De ds. Talmasingel werd gezien als woongebied voor grondgebonden woningen. Ook in 2010 gold als uitgangspunt al dat in het kernwinkelgebied wonen ondergeschikt is aan andere functies en dat bij de nieuwbouw van woningen in de eigen parkeerbehoefte moest worden voorzien. Realisatie: Aan de zuidzijde van de Markt is een complex gerealiseerd met op de begane grond een supermarkt, op de eerste verdieping een winkelruimte met daar boven 2 en 3 lagen appartementen. De grondgebonden woningen aan de ds. Talmasingel zijn niet gerealiseerd. Aan de Kûperstrjitte wordt door WoonFriesland een complex met 39 huurappartementen gerealiseerd.

Winkels en voorzieningen Plannen: In het Masterplan werd gedacht aan de vestiging van een HOED of GOED aan de zuidzijde van de Markt. Deze ontwikkeling moest op de begane zodanig gerealiseerd worden zodat ombouw naar een winkelruimte mogelijk was. Eventuele uitbreiding van winkelruimte mocht alleen plaatsvinden in het kernwinkelgebied. In het gebied tussen de T. Geartsstrjitte en de Poiesz zou zich een supermarkt of een warenhuis kunnen vestigen in combinatie met een MFC. In de openbare ruimte werd gedacht aan toevoeging van meer zitelementen. Ook toen bestond er al behoefte aan een openbaar toilet dat onderdeel zou moeten zijn een nieuwe publieksruimte. Er moest meer ruimte gegeven worden aan de terrassen van de horeca. Eventueel zou deze uitbreiding zelfs op gemeentegrond plaats kunnen vinden. Realisatie: Aan de zuidzijde van de Markt is in plaats van een HOED in 2014 een Jumbo supermarkt en een Action gerealiseerd. Dat heeft tot gevolg gehad dat in het gebied tussen de T. Geartsstrjitte en de Poiesz geen supermarkt en geen warenhuis gevestigd werden. De HOED is in combinatie met de apotheek buiten het centrum aan de Mr. W.M. Oppedijk gesitueerd. Door de coronamaatregelen zijn de terrassen tijdelijk uitgebreid.

Verkeer en infrastructuur Plannen: Evenals momenteel werd in 2010 al verschillend gedacht over het autovrij maken van het kernwinkelgebied. Uitgangspunt was dat het primaat bij fietsers en voetgangers kwam te liggen en dat terrassen meer ruimte zouden moeten krijgen. Met de Himbo zou gekeken worden of een verruiming van de autovrije periodes mogelijk zou zijn. Bij plannen voor nieuwbouw in het gebied tussen de T. Geartsstrjitte en de Poiesz moest parkeren extra aandacht krijgen waar bij de ontwikkeling van de infrastructuuraansluitingen zelfs gekeken kon worden naar het terugbrengen van water in het centrum van Burgum. Uitgangspunt

32 bleef dat in Burgum het parkeren gratis zou blijven. Het noordelijke deel van de Markt zou ingericht worden met meer aandacht voor de parkeer- en verblijffunctie. Indien nodig zou de gehele Markt ingericht worden ten behoeve van parkeren, rekening houdend met andere gebruiksfuncties. De nieuwbouw aan de zuidzijde van de Markt zou in z’n eigen parkeerbehoefte moeten voorzien. De herinrichting van de Kûperstrjitte zou met hetzelfde profiel moeten plaatsvinden als de ds. Talmasingel. Diverse kruisingen in de verkeersring zouden (deels met het ontwerpuitgangspunt “dielde romte”) aangepast worden. De uitvoering van deze aanpassingen zouden in het reguliere onderhoudsprogramma van de gemeente meegenomen worden of onderdeel moeten zijn van een stedenbouwkundige wijzing. Realisatie: Ten aanzien van het autoverkeer door de Schoolstraat zijn er geen wijzigen doorgevoerd. Door de ontwikkeling van het project “De drie van Sminia” is de aansluiting en het parkeren aan de noordwestzijde van het centrum aangepast. Het gebied tussen de T. Geartstrjitte en de Poiesz is nog niet ontwikkeld. De herinrichting van de Markt en de realisatie van een forse parkeervoorziening op de Markt is maximaal uitgevoerd, zonder afscheidingen behalve aan de noordzijde. De aanpassingen van de diverse kruisingen in de verkeersring zijn niet uitgevoerd.

33

6

Ligging en demografie Burgum

6.1 Ligging Het dorp Burgum ligt in het midden/noordoosten van Friesland, in de gemeente Tytsjerksteradiel. In de provincie is hoofdstad Leeuwarden het grootst qua inwonertal, daarna volgen Drachten, Sneek en Heerenveen. Zoals in figuur 6.1 te zien is, ligt Burgum op ongeveer even grote afstand van Leeuwarden als Drachten (circa 15 kilometer). Op ongeveer dezelfde afstand, ten noorden van Burgum, ligt Dokkum. Deze kern is met ruim 12.500 inwoners iets groter dan Burgum. Dokkum en Burgum zijn in het noorden/noordoosten van Friesland de meest interessante middelgrote kernen. Figuur 6.1: Ligging Burgum in provincie Friesland

Bron: BRDG Advies

6.2 Demografie Inwonertal Burgum telde op 1 januari 2021 9.780 inwoners1. Hiermee geldt Burgum als grootste kern binnen de gemeente Tytsjerksteradiel, die in totaal 32.060 inwoners telt. Hurdegaryp (4.995 inwoners) is na Burgum het grootste dorp in de gemeente. In de afgelopen vijf jaar is het inwonertal van Burgum van net boven de 10.000 inwoners naar net onder de 10.000 inwoners gedaald (zie tabel 6.1). In zowel de woonvisie van de gemeente als in de woningmarktanalyse (zie ook hoofdstuk 11) is volop aandacht voor de woningbouw in de gemeente en in de kern Burgum. 1

Kerncijfers wijken en buurten 2021 (CBS Statline, 2021)

34 Tabel 6.1: Inwonertal Burgum Jaar 2016

Aantal inwoners 10.140

2017

10.065

2018

9.925

2019

9.720

2020

9.750

2021

9.780

Bron: CBS Statline 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 & 2021, bewerking door BRDG Advies

Inkomensniveau Het inkomensniveau van de provincie Friesland ligt lager dan het landelijk gemiddelde. Het gemiddeld besteedbaar inkomen van de provincie ligt 7 à 8% onder het Nederlands gemiddelde2. Het gemiddelde besteedbare inkomen in de gemeente Tytsjerksteradiel ligt evenwel slechts 1 à 2% onder het Nederlands gemiddelde. Binnen Friesland is Tytsjerksteradiel naast Opsterland en De Fryske Marren één van de gemeenten met een relatief hoog inkomensniveau.

Nieuwbouwplannen Medio 2019 is de Woonvisie 2019-20243 voor de gemeente Tytsjerksteradiel definitief geworden. De visie zet in op vijf speerpunten: investeren in de bestaande woningvoorraad, zorgvuldige inzet op nieuwbouw, voldoende betaalbare en beschikbare sociale huurwoningen, wonen met zorg en het streven naar leefbare dorpen. De gemeente heeft weliswaar te maken met een lichte bevolkingsafname, maar het aantal huishoudens neemt wel toe. In de voorzieningenkernen van Tytsjerksteradiel (o.a. Burgum) is een grote woningvraag, zowel bij ouderen, gezinnen als starters. De plancapaciteit voor Burgum blijft echter achter bij de huidige woningvraag. Voor de gemeente geldt dat zij voldoende nieuwbouwwoningen willen realiseren om in te spelen op de vraag naar woningen. De uitgangspunten hierbij zijn: bouwen naar behoefte, kwaliteit boven kwantiteit en afstemming met de regio. In hoofdstuk 11 gaan we hier verder op in.

Demografische ontwikkelingen: vergrijzing en ontgroening Nederland vergrijst nog steeds. Momenteel is de ‘grijze druk’ 33,7%4 en dit zal de komende jaren verder toenemen. Dit betekent dat tegenover elke honderd potentiële arbeidskrachten (20- tot 64-jarigen) bijna 34 personen van 65 jaar of ouder staan. In vergelijking met de landelijke situatie is de grijze druk in gemeente Tytsjerksteradiel met 44,7%4 erg hoog. Naast vergrijzing heeft Nederland ook te maken met ontgroening, wat betekent dat het aandeel kinderen/jongeren daalt. Momenteel is de ‘groene druk’ in Nederland 36,4%4. In Tytsjerksteradiel is dit 41,8%4. De totale demografische druk in de gemeente is met 86,6% (grijze druk + groene druk) dus vrij hoog. Het landelijke percentage ligt op 70,1%.

2

CBS StatLine 2019 Woonvisie 2019-2024 (Companen, 2019) 4 Regionale kerncijfers Nederland (CBS Statline, 2021) 3

35 Demografische ontwikkelingen: krimp en groei Nederland heeft zowel krimpregio’s waar de bevolking afneemt (zoals delen van Friesland, Groningen, Drenthe, Zeeland en Limburg) als groeiregio’s waar de bevolking juist toeneemt (zoals de Randstad, Utrecht en Flevoland). Een afname van het inwonertal betekent ook een afname van de bestedingen in het gebied. Eén van de effecten van krimp is dat het draagvlak voor voorzieningen verminderd, waardoor ze het steeds moeilijker krijgen en deels verdwijnen. Hoewel het aantal inwoners in Burgum in 2018 onder de 10.000 zakte, is er geen sprake van een extreme bevolkingsafname; de afgelopen drie jaar is het inwonertal zelfs weer licht gestegen. Gemeente-breed werd tot enige jaren geleden ook een lichte afname in het aantal inwoners verwacht voor de komende decennia. Door onder meer de stikstofcrisis en de coronapandemie is de druk op de woningmarkt - ook in het Noorden van het land - evenwel aanzienlijk toegenomen en zijn migratiepatronen gewijzigd. Meer mensen zijn vanuit huis gaan werken en blijven dat naar verwachting de komende jaren ook in enige mate doen; hierdoor is de noodzaak voor dicht bij het werk wonen minder belangrijk geworden.

De verwachting voor Burgum is dan ook dat de komende jaren het inwonertal minimaal op peil zal blijven; door nieuwbouwplannen en meer behoefte aan woningen in dit deel van Friesland en Nederland zal mogelijk sprake kunnen zijn van een beperkte groei van het inwonertal.

36

7

Trends en ontwikkelingen

In dit hoofdstuk bespreken we kort een aantal algemene trends die direct of indirect te maken hebben met de Nederlandse winkelgebieden en winkelstructuur. Daarna staan we stil bij de effecten van de coronacrisis en de impact die de crisis heeft op winkelgebieden. Vervolgens gaan we in op een aantal actuele ontwikkelingen in Burgum.

7.1 Algemene trends De belangrijkste landelijke trends die te maken hebben met ons winkellandschap geven we hier weer (bijlage 1 gaat uitgebreider in op deze trends en ontwikkelingen).