Document · PDF

Aangepaste programmabegroting 2023-2026, inclusief amendementen

RAADSVERGADERING 2018 t/m 2024 3 november 2022, gemeente Tytsjerksteradiel29.692 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Programmabegroting 2023-2026

Inhoudsopgave Inhoudsopgave............................................................................................................................2 1 BEGROTING ..............................................................................................................................4 1.1 Ynlieding ...........................................................................................................................4 1.2 Leeswijzer .........................................................................................................................6 1.3 2023 in vogelvlucht ...........................................................................................................7 1.3.1 Begroting in beeld .......................................................................................................7 1.3.2 Ontwikkelingen beleid ..............................................................................................10 2 Besluitvorming .......................................................................................................................38 3 BELEIDSBEGROTING ................................................................................................................41 3.1 Programmaplan ...............................................................................................................42 0.

Bestuur en ondersteuning ..............................................................................................43 1. Veiligheid .......................................................................................................................51 2. Verkeer, vervoer en waterstaat .......................................................................................55 3. Economie .......................................................................................................................61 4. Onderwijs.......................................................................................................................64 5. Sport, cultuur en recreatie..............................................................................................66 6. Sociaal domein ...............................................................................................................71 7. Volksgezondheid en milieu ............................................................................................81 8.

Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing .............................................................86 Overhead ...........................................................................................................................89 3.2 Paragrafen .......................................................................................................................95 3.2.1 Lokale heffingen .......................................................................................................96 3.2.2 Weerstandsvermogen c.a. ...................................................................................... 106 3.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................. 118 3.2.4 Financiering ........................................................................................................... 122 3.2.5 Bedrijfsvoering ....................................................................................................... 126 3.2.6 Verbonden partijen ................................................................................................ 134 3.2.7 Grondbeleid ........................................................................................................... 152 4 FINANCIËLE BEGROTING ......................................................................................................

155 4.1 Overzicht baten en lasten ............................................................................................. 156 4.1.1 Meerjarenbegroting ............................................................................................... 157 4.1.2 Toelichting ............................................................................................................. 158 Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

4.1.3 Baten en lasten per taakveld .................................................................................. 174 4.2 Uiteenzetting financiële positie en toelichting .............................................................. 178 4.2.1 EMU-saldo ............................................................................................................. 178 4.2.2 Investeringen ......................................................................................................... 180 4.2.3 Financiering ........................................................................................................... 182 4.2.4 Reserves ................................................................................................................ 183 4.2.5 Voorzieningen........................................................................................................ 184 4.3 Meerjarenbalans ........................................................................................................... 185

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

1 BEGROTING 1.1 Ynlieding In fûnemint sûnder grûnslach Foar jo leit de begrutting 2023-2026. De earste begrutting fan dizze riedsperioade. Finansjeel sjocht it der op it each goed út. It Ryksregear hat helderheid jûn oer bygelyks de Jeugdsoarch, en benammen om’t wy yn eigen hûs tal fan yngripende besluten naam ha om de finânsjes op oarder te krijen. Dat docht fertuten en tagelyk binne der noch ombûgings dy’t realisearre wurde moatte. Wichtiger is dat de wrâld op tal fan flakken yn ‘e brân stiet. Dat soarget foar noed op allerhande gebiet, sadat je amper witte wêr’t je earst en lêst de skouders ûnder sette moatte. Dy ûnwissichheid op tal fan terreinen; enerzjy, klimaat, flechtlingen, wenningen, grûnstoffen ensfh. makket dat wy dizze begrutting boppesteande titel jûn ha. Wy ha in fûnamint, mar we witte net as it hâldfêst genôch wêze sil. Dêrom wolle wy hoeden operearje. Krises As gemeente binne wy der foar de mienskip, foar ús ynwenners en ûndernimmers. Dreamen, ambysjes, plannen dy’t we graach meielkoar ta libben roppe. En wy steane foar de minsken, organisaasjes, ferienings, it sosjale spinnenweb dat ús mienskip byelkoar hâldt en dat seker yn dizze ûnwisse tiden ekstra omtinken en stipe fertsjinnet.

Fanwegen de ûngrypberheid en it karakter fan akute problematyk dy’t direkt om in antwurd freget (enerzjyearmoed, ynflaasje esfh), kiest dit kolleezje derfoar om oan de ried foar te lizzen om in ‘behoedzaamheidsbuffer’ binnen de begrutting op te nimmen. Dat tsjinnet meardere doelen. Om akute problematyk de holle te bieden en om de grutte skommelingen fanwege it ûnwisse karakter dat de ferskate krises no ien kear yn him draacht ek binnen ús begrutting op te fangen. Dêrmei stjûre wy op in mear lykwichtige risseltaten yn it mearjierrenperpektyf, en kinne wy tagelyk de holle biede oan dat wat him akuut oantsjinnet. Riedsprogramma/Koalysjeakkoart Krekt foar de simmer wiene it riedsprogramma en kolleezjeakkoart klear. Fanwege de krappe tiid tusken opleverjen fan dizze twa dokuminten en it goede petear dat it kolleezje hân hat mei in delegaasje fan de ried om ferfolch te jaan oan it riedsprogramma, freget dat noch efkes tiid om de ambysjes yn tiid en jild te ferwurkjen. It is dus net slagge om dat folslein yn dizze begrutting kwa prioriteiten op te nimmen. Utsein de BOA kapasiteit en it trochsetten fan it de oanpak ‘Omtinken foar Elkenien’ (klassieke doelgroep). Fansels wurdt der wurke en sil der wurke wurde oan de ambysjes en plannen dy’t opskreaun binne. Us reguliere systematyk fan begruttingswizigingen stiet neat yn it paad om útein te setten.

In grut tal stiene ek al op priemmen en dêr wêr’t noch neier op trochtocht wurde moat, freegje krekt wat mear tiid om dy goed yn de tiid fuort te setten. De ôfstimming dêroer kriget yn de ferfolchpetearen mei de riedsdelegaasje har beslach. Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

Ta beslút Yn dizze programmabegrutting wurde yn de algemiene haadstikken it belied en de finansjele middels dy’t dêrby hearre foar de kommende jierren op haadlinen presintearre. De fierdere útwurking fynt plak yn de programma's. Elts programma kent syn eigen útdagings dy't wy allinnich mei-inoar oanpakke kinne. Graach wolle wy, mei de ried en de mienskip, de opjeften foar it kommende jier oppakke en duorsum oparbeidzje oan in gemeente dêr’t rûmte is foar elkenien. It kolleezje tanket alle meiwurkers foar de ynset om dizze begrutting wer rûn te breidzjen en op te leverjen.

Burgum, 11 oktober 2022 Boargemaster en wethâlders fan Tytsjerksteradiel

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

1.2 Leeswijzer In hoofdlijnen is de programmabegroting als volgt opgebouwd: BEGROTING 2023 IN VOGELVLUCHT Dit is het vrije en daardoor meest toegankelijke deel. U vindt hierin o.a. de begroting in beeld en de balans. Ook worden hier de belangrijkste ontwikkelingen beschreven op het gebied van beleid en ook financieel. BESLUITVORMING Hierin staat concreet waarover u als raad een besluit neemt. BELEIDSBEGROTING De indeling hiervan is wettelijk verplicht en bevat o.a. •

Programmaplan De programma's bestaan uit een aantal vaste onderdelen: 

Inhoudelijk, met daarin een korte beschrijving van het programma, de voorstellen uit de Kadernota en hoe die een plek hebben gekregen in deze begroting.



Beleidsindicatoren die verplicht zijn op grond van de BBV.



Financieel, de lasten en baten per programma inclusief een verklaring van de verschillen ten opzichte van de vorige begroting.

 •

Verbonden partijen.

Paragrafen

De paragrafen zijn in feite een dwarsdoorsnede uit de programma's. Naast de programma's moeten gemeenten minimaal zeven programma-overstijgende paragrafen in de begroting opnemen. In de paragrafen staat belangrijke informatie voor raadsleden om inzicht te bieden in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige kanten daarvan en de risico's. FINANCIËLE BEGROTING Dit is een financiële samenvatting van de baten en lasten vanuit de programma's. Ook een prognose van de balans over de volgende vier jaren wordt hier gepresenteerd.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

1.3 2023 in vogelvlucht

1.3.1 Begroting in beeld OM TE BEGINNEN Tytsjerksteradiel is een middelgrote gemeente met veel groen en water. Het werk voor onze gemeente doen we vanaf verschillende plekken, zowel vanuit beide gemeentehuizen als vanuit thuis. Daarnaast gebruiken we ook enkele locaties voor de buitendienst, zoals bijvoorbeeld de afvalinzameling en het beheer van het openbaar groen. We zijn een groene gemeente, met aandacht voor mens en milieu. Daar zetten we ons elke dag weer met hart en ziel voor in. Uitgezonderd de taken van de afdeling Beheer worden de taken voor ons uitgevoerd door de Werkmaatschappij 8KTD. Dit is in feite de ambtelijke organisatie die besluiten van onze raad en ons college uitvoert. Om de opdracht uit te kunnen voeren verstrekt de Gemeenteraad een bijdrage aan de Werkmaatschappij. De Werkmaatschappij heeft een eigen begroting en legt zelfstandig verantwoording af. PROGRAMMA'S EN TAAKVELDEN De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht gesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). in de programma's vertellen we wat we willen bereiken en wat dat mag kosten. We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: •

Wonen en werken

•

Samenleving

•

Bestuur en dienstverlening

De inkomsten zijn verdeeld in •

wat we van het Rijk ontvangen

•

alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

BEGROTING 2023 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze begroting geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2023 van de gemeente Tytsjerksteradiel (bedragen x € 1.000).

UITGAVEN

95.888

per inwoner

Bestuur en dienstverlening

18.192

563

Bestuur en ondersteuning

18.192

563

Samenleving

68.604

2.124

Onderwijs

4.888

151

Sociaal domein

42.993

1.331

Sport, cultuur en recreatie

8.582

266

Veiligheid

2.732

Volksgezondheid en milieu

9.408

291

Wonen en werken

9.092

282

900

Verkeer, vervoer en waterstaat

5.398

167

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening

2.795

Economie

Per inwoner (in hele euro's) *

2.969

INKOMSTEN

97.148

per inwoner

Ontvangen wij van het rijk

63.149

1.955

Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen

33.999

1.053

Per inwoner (in hele euro's) *

RESULTAAT Per inwoner (in hele euro's) * * inwoneraantal per 01.01.2022

Gemeente Tytsjerksteradiel

3.008

1.260

per inwoner 39 32.295

Programmabegroting 2023-2026

BALANS De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment. Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen. De twee zijdes van de Balans Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen. De balans is in evenwicht De balans laat zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dus dat de twee zijdes van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam.

Balans per 1 januari 2023 (x € 1.000) BEZITTINGEN Bezittingen Voorraden, geld en vorderingen

70.979 12.403

TOTAAL

83.382

SCHULDEN Eigen vermogen Schulden

25.972 57.410

TOTAAL

83.382

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

1.3.2 Ontwikkelingen beleid Algemene ontwikkelingen Inleiding De Kadernota 2023-2026, zoals die op 14 juli 2022 met uw raad is besproken, was richtinggevend voor de voorbereiding van deze programmabegroting. De tijd heeft echter niet stilgestaan tussen het bespreken van de Kadernota en het moment van samenstellen van deze begroting. De tussentijdse ontwikkelingen worden in deze paragraaf nader toegelicht. Wij moeten een begroting vaststellen waarvan de uitgaven en inkomsten structureel en reëel in evenwicht is. Met deze begroting kunnen we constateren dat we hier aan voldoen. Uitgangspunten begroting 2023-2026 Bij de begrotingsopstelling van 2023-2026 wordt uitgegaan van het bestaand beleid zoals geformuleerd in de (meerjaren)begroting 2022-2025 en de Kadernota 2023-2026. De nieuwe beleidswensen op basis van de Kadernota 2023-2026 zijn geïntegreerd in deze begroting. Voor een toelichting verwijzen we u naar de programma’s. Daar waar nodig vinden bijstellingen plaats op grond van volumeaanpassingen in relatie tot de autonome ontwikkelingen van onze gemeente. Het kan dan gaan om aanpassingen aan zowel de uitgaven- als aan onze inkomstenkant. Ook vindt in de begroting een actualisatie plaats van het prijspeil. Dit alles mede gebaseerd op de eerder in dit jaar op de LIST geplaatste uitgangspunten voor de begroting 2023-2026 (LIST 10 februari 2022).

De (meerjaren)begroting 2023-2026 wordt uitgedrukt in verwachte prijzen van 2023. Dit betekent dat we voor de jaren 2023 en verder uitgaan van een constant loon- en prijsniveau voor zowel de uitgaven als inkomsten. Bij de samenstelling van de meerjarenraming is uitgegaan van de begroting 2023. De ramingen zijn vervolgens doorgetrokken naar de jaren 2024, 2025 en 2026. De becijferingen kunnen voor een deel worden beschouwd als extrapolatie van de ramingen van het begrotingsjaar 2023, waarbij rekening is gehouden met: • stijging van inkomsten, zoals uit belastingopbrengsten • ontwikkelingen algemene uitkering gemeentefonds • ontwikkeling van de boekwaarden van de investeringen.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

Uitkomst begroting 2023-2026 Rekening houdende met bovengenoemde uitgangspunten is de uitkomst van de begroting en meerjarenraming als volgt: (bedragen x. 1000)

2023

2024

2025

2026

Saldo Begroting 2023-2026 na Kadernota

2.945

4.285

5.393

1.731

Ontwikkelingen na vaststelling Kadernota

-1.685

-1.310

-2.680

-1.719

Stand Begroting 2023-2026

1.260

2.975

2.713

Met de uitkomst van deze begroting voldoen wij aan de toetsingscriteria van de provincie voor de meerjarenbegroting, die structureel materieel in evenwicht dient te zijn. Een mooi perspectief, waarin aan de ene kant een forse behoedzaamheidsbuffer is verwerkt, maar waar aan de andere kant ook nog een forse ombuigingstaakstelling moeten worden gerealiseerd om de begroting sluitend te houden. In onderstaande tabel is dit schematisch weergegeven. Bedragen x. 1000

2023

2024

2025

2026

Saldo Begroting 2023-2026

1.260

2.975

2.713

Nog te realiseren ombuigingen

1.718

2.452

2.769

3.051

Stand Begroting 2023-2026 zonder ombuigingen

-444

868

-56

-3.039

Ontwikkeling van het begrotingssaldo Om u inzicht te geven in de ontwikkelingen op hoofdlijnen tussen de begroting 2022-2025 en de begroting 2023-2026 is onderstaande tabel opgenomen. Hierin is de ontwikkeling van de begroting tussen de beide jaren weergegeven inclusief de stand bij de Kadernota 2023 - 2026. De diverse ontwikkelingen worden daarna toegelicht onder Ontwikkelingen na de Kadernota.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

(bedragen x. 1000) Saldi jaren 2023-2026 uit Begroting 2022

2023

2024

2025

2026

1.653

2.649

2.886

2.656

Ontwikkelingen inkomsten gemeentefonds

2.056

2.540

3.461

-166

Ontwikkelingen in bestaand beleid

-195

-390

-195

Ontwikkeling nieuw beleid

-569

-514

-564

Saldo Begroting 2023-2026 na Kadernota

2.945

4.285

5.393

1.731

Afspraken jeugdmiddelen in meerjarenraming

563

-116

-203

Ontwikkelingen Septembercirculaire

602

-7

-578

682

-1.500

Subsidiëring sociale basis

-151

Beleidsplan openbare verlichting

103

Ontwikkeling gasprijzen

-450

-312

107

-11

Verkiezingsbudget 2026 Griffie

-20

Toezicht en handhaving controle gastouderopvang

-29

Temporisering huurtarieven sportaccommodaties

-14

-28

Temporisering leges evenementenbeleid

-44

Extra BOA jeugd

-88

Structureel maken project "Omtinken foar elkenien”

-171

Actualisering afvalinzameling

151

100

Actualisering kapitaallasten

165

-20

Actualisering riolering

-2

Ontwikkelingen GR-en

-71

-79

-88

-74

Overige ontwikkelingen waaronder loon- en prijsontwikkelingen

114

1.260

2.975

2.713

Kadernota 2023-2026

Ontwikkelingen na Kadernota 2023-2026

Nagekomen ontwikkelingen

Verhogen behoedzaamheidsbuffer

Ontwikkelingen Sociaal Domein; jeugd incl. stelpost herverdeeleffect

Ombuigingen

Raadsprogramma en Coalitie akkoord

Overige ontwikkelingen

Stand Begroting 2023-2026

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

Ontwikkelingen na Kadernota 2023-2026 Nagekomen ontwikkelingen Extra rijksbijdragen voor Jeugdzorg De VNG heeft op 9 augustus 2022 een bericht “Afspraken jeugdmiddelen in meerjarenraming” gepubliceerd. Hieruit blijkt dat het Rijk, de VNG en het IPO voor de jaren 2024, 2025 en 2026 zijn overeengekomen dat gemeenten zowel de extra rijksbijdragen voor de jeugdzorg als de geplande bezuinigingen voor 100% in de begroting 2023 mogen opnemen. In de begroting 2022 mochten de gemeenten nog 75% opnemen. Verder zijn afspraken gemaakt zijn gemaakt over een aanvullende besparing van structureel € 511 miljoen, waarbij de Rijksoverheid de verantwoordelijkheid heeft om deze besparing in te vullen met (wettelijke) maatregelen. De afspraken over de extra rijksbijdragen voor de jeugdzorg dienen alleen voor de verwerking in de begroting 2023 en de meerjarenbegroting 2024 - 2026. Voor de jaren na 2026 blijft onduidelijk of gemeenten 100% mogen ramen of 75%, aangezien deze jaren nog niet opgenomen zijn in de richtlijnen van de provinciaal toezichthouder.

Verwerking in Begroting 2023-2026 Bovenstaande afspraak is als volgt in onze begroting verwerkt. (bedragen x. € 1 mln. Rijk)

2023

2024

2025

2026

Basis landelijk

1.828

Dossiers met overeenstemming

-374

-463

-570

-961

idem zonder

p.m.

-9

Inkomensafhankelijke bijdrage

p.m.

Totale middelenjeugdzorg

1.445

1.365

1.258

867

-100

-500

1.445

1.265

758

367

2.368.000

2.073.000

1.242.000

601.000

Ministerie van VWS uitvoering hervormingsagenda

Aanvullende maatregelen (besparing); coalitieakkoord Rijk Gereserveerde middelen Rijk begroting 2023-2025

Aandeel TD (in hele euro's)

Beleidsplan openbare verlichting In de raad van 30 juni is het beleidsplan openbare verlichting vastgesteld. De financiële effecten hiervan zijn meegenomen in de begroting 2023-2026. Ontwikkeling gasprijzen Onze gemeente heeft voor de levering van aardgas voor de gebouwen een contract met Gazprom. Tot voor kort zou dit contract op grond van de Nederlandse uitleg van de Europese sancties tegen Rusland per 10 oktober 2022 beëindigd moeten worden. Voortschrijdend inzicht bij het rijk heeft ertoe geleid dat er een ontheffingsmogelijkheid is geboden tot - in ieder geval - 1 januari 2023. Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

Middels de OVEF wordt deze ontheffing aangevraagd. Het Rijk wil antwoorden van uit Brussel op vragen of Gazprom (inmiddels SEFE Energy genaamd) uiteindelijk wel of niet onder het sanctiepakket valt. Bij het opstellen van de voorliggende begroting hanteren we het uitgangspunt dat we per saldo het contract met SEFE Energy kunnen continueren tot 'einde contract' oftewel 1 januari 2024. Daarna gaan we over naar het zelf leveringsmodel via de OVEF, waarbij voornamelijk lokaal groen gas wordt ingekocht. De keuze voor continuering van het contract is onder voorbehoud van de uitkomsten van het overleg van het Rijk met 'Brussel'. Wij volgen dit en zullen u op de hoogte houden.

Effect op totaalniveau (organisatie) Uitwerking van het uitgangspunt van continuering van het contract tot 1 januari 2024 heeft ook financiële consequenties voor de begroting. Het contract kent namelijk clausules die inhouden dat voor een deel van energieleveranties geen vooraf afgegeven vaste prijs is afgesproken maar dat deze op een zeker moment vastgeklikt worden. Er is een inschatting gemaakt dat dit vastklikken voor 2023 betekent dat de inkoopkosten voor gas en elektra € 450.000 stijgen. Deze stijging is verwerkt in meerjarenbegroting. Verkiezingsbudget 2026 Griffie In de begroting 2023-2026 is voor het jaar 2026 een verkiezingsbudget opgenomen. Ten opzichte van de reguliere budgetten voor gemeenteraadsverkiezingen brengt dit een uitzetting voor 2026 met zich mee van € 20.000. Subsidieregeling Sociale Basis De subsidieregeling Versterken Sociale Basis 2023-2027 is uitgewerkt in 2022. Op basis van een aantal

bezwaarschriften

twijfel

ontstaan

over

een

juiste

uitvoering

van

subsidieregeling. Daarom is besloten om alle aanvragen voor 2023, onder voorbehoud van de vaststelling van de begroting, toe te kennen. Het incidentele financiële nadelige effect hiervan voor de begroting 2023 is € 251.000. Hiervan kan een deel (€ 100.000) worden gedekt uit de bestemmingsreserve voor de Sociale Basis. Lobby herijking gemeentefonds Bij de behandeling van de Kadernota 2023-2026 in Achtkarspelen is de motie “Lobby herijking gemeentefonds” aangenomen. Voor de komende drie jaar wordt driemaal € 20.000 incidenteel beschikbaar gesteld voor een noordelijke lobby tegen de ongewenste effecten van de herijking en verdeling van het gemeentefonds. De voorwaarde is dat een aantal andere noordelijke gemeente hier evenredig aan meebetalen. Als partnergemeente willen we dit initiatief ondersteunen en onder dezelfde voorwaarde eveneens een bedrag van driemaal € 20.000 ten laste van de algemene reserve meenemen in de begroting 2023-2026. Toezicht en handhaving De gemeente is wettelijk verplicht om toezicht te houden op de gastouderopvang. De GGD voert dit toezicht voor ons uit. Momenteel wordt 10% van de gastouderopvang gecontroleerd. De gemeente is wettelijk verplicht om dit percentage per 2023 op te hogen naar 50%.

Dit levert zowel een hogere kostenpost op voor wat betreft de dienstverlening van de GGD als een extra administratieve en juridische last binnen de eenheid Toezicht & Handhaving. Deze extra kosten worden geschat op € 16.000 jaarlijkse kosten inspecties door GGD, € 13.000 jaarlijkse kosten Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

voor de eenheid Toezicht & Handhaving. De compensatie die wij hiervoor vanuit het rijk ontvangen is volstrekt onvoldoende om deze extra kosten te dekken. In afwachting van een hogere vergoeding van de kosten vanuit het rijk willen we het toezicht op de gastouderopvang wel oppakken en hebben we de extra kosten meegenomen in de begroting 2023-2026. Ontwikkeling septembercirculaire 2022 c.a.

Algemene uitkering De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de totale rijksuitgaven (accresrelevante uitgaven; ARU). Volgens de reguliere normeringssystematiek (trap-op-trap-af) hebben wijzigingen in de ARU direct invloed op de ontwikkeling van de algemene uitkering en daarmee op de omvang van het gemeentefonds. De jaarlijkse toe- of afname van het gemeentefonds, voortvloeiend uit de normeringssystematiek, wordt het accres genoemd. Het kabinet heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) het voorstel gedaan om het volumedeel van het accres voor 2022–2025 vast te zetten op stand Voorjaarsnota 2022. De VNG heeft met dit voorstel ingestemd. De accresraming voor het jaar 2022 en verder is in de septembercirculaire opgenomen, waarbij deze is opgesplitst in een volumedeel en een loon-prijsdeel. In het Coalitieakkoord is het accres vanaf 2026 vastgezet op een plus van € 1 miljard bovenop de stand Miljoenennota 2022. Het accres wordt vanaf 2026 enkel nog aangepast voor de loon- en prijsontwikkeling. De doorrekening van de septembercirculaire is meegenomen in deze begroting.

Herijking verdeling gemeentefonds Met ingang van 1 januari 2023 is sprake van de invoering van een nieuwe verdeling van de algemene uitkering. Op 6 april 2022 zijn de Tweede Kamer en gemeenten door de fondsbeheerders geïnformeerd over de invoering van de nieuwe verdeling per 1 januari 2023. Zoals ook met de Tweede Kamer is besproken, tijdens het Kamerdebat Financiën decentrale overheden en versterking lokaal bestuur van 7 april 2022, is dit model geen eindstation en vraagt het model continu onderhoud. In de Kamerbrief van 5 juli 2022 heeft de minister de Tweede Kamer geïnformeerd over de organisatorische inbedding en de inhoud van de onderzoeksagenda.

Eenmalige rijksbijdrage 2026 Het Rijk werkt met gemeenten en provincies verder aan een nieuwe financieringssystematiek vanaf 2026. In aanloop daarnaartoe stelt het kabinet voor gemeenten eenmalig € 1 miljard extra in 2026 beschikbaar. Voor onze gemeente gaat het om een bedrag van € 1.476.000. Raadsprogramma en coalitieakkoord

Algemeen De ambities uit het raadsprogramma en het collegeprogramma van deze periode zijn op een rij gezet. Gezien de krappe tijd tussen het vaststellen van het raadsprogramma en coalitieakkoord én de begroting zal de verwerking hiervan in de loop van de tijd plaatsvinden. Vanaf 2023 gaat dit indien nodig nog leiden tot begrotingswijzigingen en nieuwe voorstellen bij de Kadernota 2024-2027. Daar waar mogelijk zijn hiervan onderdelen meegenomen in deze begroting, zoals de Jeugd BOA en structurele invulling ‘Omtinken foar elkenien’.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

Extra BOA capaciteit De toenemende alcohol- en drugsproblematiek vraagt in de gemeente om versterking. Hiervoor wordt een op jeugd gerichte BOA aangenomen die een belangrijke preventieve taak heeft en contacten onderhoudt met de jeugd van Tytsjerksteradiel. Deze BOA zal samenwerken met de dorpencoördinator, jongerenwerkers, gebiedsteams, scholen en de politie. De op jeugd gerichte BOA, zoals genoemd in het coalitieakkoord, start al in 2023. Hier is geld voor vrijgemaakt in de begroting. De totale kosten (inclusief overhead) op basis van 1fte bedragen € 88.000 per jaar.

Structurele invulling ‘Omtinken foar elkenien’ Op basis van de uitkomst van de evaluatie van het project ‘Omtinken foar elkenien’ willen wij hier vanaf 2023 structurele invulling aan geven. Dit project vloeit voort uit de opdracht (motie) die u ons in 2021 heeft gegeven om onze re-integratie dienstverlening te intensiveren voor inwoners die niet direct aan het werk kunnen door psychische en/of lichamelijke problemen. U heeft hiervoor budget beschikbaar gesteld dat wij inzetten voor de inhuur van 1,75 extra fte en overige kosten. Wij willen structureel invulling geven aan het project om de volgende redenen: •

Coalitieakkoord

•

Relatie met nieuw participatiebeleid en visie versterken sociale basis

•

Uitkomsten evaluatie

Hierbij is continuïteit van deze werkwijze en een vast gezicht voor onze inwoners van groot belang. De (structurele) kosten van € 175.000 zijn meegenomen in deze begroting. Voor een nadere toelichting verwijzen we u naar programma 6. Ombuigingen In de begroting 2021-2024 is een pakket van ombuigingen meegenomen. Dit was nodig om op termijn een gezond financieel perspectief te bereiken. Deze taakstellingen maken uiteraard ook onderdeel uit van de begroting 2023-2026. Voor

taakstelling

met

betrekking

tot

huurtarieven

van

gemeentelijke

sportaccommodaties willen we gezien de huidige oplopende lasten voor onze inwoners, sportverenigingen, scholen en overige gebruikers een pas op de plaats maken. Voor de jaren 2023 en verder worden de huurtarieven los van de reguliere indexatie niet extra verhoogd. Voor de begroting betekent dit dat we hiervoor in 2023 een nadeel van €14.000 meenemen en voor de jaren 2024 en verder een nadeel van € 28.000. In het kader van de ombuigingen (begroting 2021) is als uitgangspunt afgesproken dat de tarieven de leges op het gebied van evenementen en horeca kostendekkend moeten zijn. Hierbij is voor de komende jaren een ingroeipad afgesproken met een gefaseerde stijging naar 100% kostendekkendheid. We zien dat de combinatie van beoogde tariefaanpassingen vanuit kostendekkendheid en de maatschappelijke effecten hiervan op dit moment vraagt om temporisering van het ingroeipad. Ons voorstel is om voor 2023 voor de leges voor het overgrote deel alleen te verhogen met het indexpercentage van 1,9%. Omdat het ingroeipad van de verhoging van de leges al in de meerjarenbegroting 2022-2025 was opgenomen, betekent dit voor 2023 een eenmalig nadeel van € 44.000. In de aanloop naar de Kadernota 2024-2027 werken we voor de komende jaren uit wat een haalbaar en wenselijk ingroeipad voor de verhoging van deze leges is.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

Voor wat betreft de overige ombuigingen gaan we ervan uit dat deze conform planning in de diverse jaren worden gerealiseerd. Periodiek beoordelen we in hoeverre de begrote taakstelling tijdig en volledig gerealiseerd wordt. Daar waar zich ontwikkelingen voordoen melden we u dit via ons P&C instrumentarium. In de onderstaande tabel een overzicht van de oorspronkelijke taakstelling inclusief de aanpassingen hierop. Bedragen (x € 1.000)

2021

2022

2023

2024

2025

2026

TD Ombuigingen Sociaal 1.1 - Vervallen budget gob

TD Ombuigingen Sociaal 1.2 - Verlagen budget peutopv

300

414

121

TD Ombuigingen Sociaal 1.20 - Schrappen "overige en onvoorzien"

TD Ombuigingen Sociaal 1.21 - Verlagen budget maatwerkvz

150

160

TD Ombuigingen Sociaal 1.9 en 1.10 - Beëindigen subsidie Welzijn SCW TD Ombuigingen Sociaal 1.17 - Reductie formatie Gebiedsteams TD Ombuigingen Sociaal 1.18 - Beurtschip, lasopl. en spitkeet in Regiodeal

TD Ombuigingen Sociaal 1.27 - Heronderzoeken wmo TD Ombuigingen Sociaal 1.28 - Afschaffen aanvullend pakket GGD TD Ombuigingen Sociaal 1.31 - Beschermd wonen TD Ruimtelijk 2.14 - Veiligheid TD Ruimtelijk 2.17 - Taakstellende bezuiniging RO

TD Beheer 3.4 Aanpassing onderhoud graskanten

TD Beheer 3.5 Aanpassing onderhoud boomspiegel

TD Beheer 3.6 Aanp. oh beeldkwaliteit heestervakken

TD Beheer 3.8 Huurtarieven sportaccommodaties

TD Beheer 3.9 Zwembad De Wetterstins prijzen verhogen

TD Beheer 3.10 Zwembad De Sawn Doarpen prijzen verhogen

TD Beheer 3.15 Besparing op inzet ondergrondse containers

TD Ruimtelijk 2.22 Geen serviceverlening vergunningen

TD Ruimtelijk 2.2 Kostendekkende tarieven evenementen ca

TD Ruimtelijk 2.23 Digitaal toezicht

TD Ruimtelijk 2.20 Deregulering kapvergunning particulier terrein

TD Beheer 3.13 Stoppen met inzameling mest

TD Ombuigingslijn 4 Inkomsten verhogen 4.1 - Ozb

195

390

585

780

TD Ombuigingslijn 4 Inkomsten verhogen 4.5 - verhogen leges RO

TD Ombuigingslijn 4 Inkomsten verhogen 4.9 - licentiekosten

-5

TD Ombuigingslijn 5.1 - Intensiveren samenwerking

113

270

392

480

100

150

200

1.072

1.507

2.289

3.268

3.390

3.478

TD Beheer 3.11 Versobering ambitieniveau, vermindering openstelling TD Beheer 3.12 Versoberen ambitieniveau geen afvalcoach aanstellen

TD Ombuigingslijn 5.5 - Kaders rondom pers. aspecten - voordeel bedrijfsvoering TD Ombuigingslijn 5.6 - Niet indexeren bijdragen diverse samenwerkingsverbanden Totaal ombuigingen begroting 2021-2024 (e.v.)

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

Bedragen (x € 1.000)

2021

2022

2023

2024

2025

2026

125

1.197

1.632

2.414

3.393

3.515

3.603

-8

-7

-100

-150

-200

-121

-195

TD Ombuigingslijn 5.1 - Intensiveren samenwerking

-24

Recreatieve haven Earnewâld

-125

Vertraging procesoptimalisatie (TD Ombuigingslijn 5.1)

-21

-27

Verlaging OZB lasten (2023 en 2024)

-195

-389

-195

-14

-28

912

1.062

1.704

2.452

2.769

3.051

Taakstellingen uit eerdere begrotingen Recreatieve haven Earnewâld Totaal ombuigingen Vervallen/aangepaste/niet gerealiseerde bezuinigingen Amendementen begroting 2021-2024 TD Ombuigingen Sociaal 1.21 - Verlagen budget maatwerkvoorzieningen TD Beheer 3.8 Huurtarieven sportaccommodaties Kadernota 2022-2025 TD Ombuigingslijn 5.6 - Niet indexeren bijdragen diverse samenwerkingsverbanden TD Ombuigingen Sociaal 1.18 - Beurtschip, lasopl. en spitkeet in Regiodeal Begroting 2022-2025 Vervallen extra verhoging OZB (2,5% voor 2022) Jaarrekening 2021

Begrotingswijzigingen 2022 Recreatieve haven Earnewâld Kadernota 2023-2026

Begroting 2023-2026 Temporisering verhoging huurtarieven sportaccommodaties (3.8) Totaal ombuigingen gecorrigeerd voor begroting 2023-2026

Overige ontwikkelingen

Actualisering afvalinzameling De kosten binnen taakveld afval laten een kleine daling zien. De structurele verwerkings- en inzamelingskosten nemen toe. Dit wordt echter meer dan gecompenseerd door de opbrengsten vanuit de herbruikbare afvalstromen (o.a. papier/kunststof/metaal). Daarnaast wordt een incidenteel voordeel in de productie van duurzame energie door verwerker Afvalsturing Friesland NV benut voor een lager verwerkingstarief alleen in 2023.

Actualisering bijdragen Werkmaatschappij Onder meer op basis van de Kadernota 2023-2026 zijn er ontwikkelingen die een effect hebben op de bijdrage van de WM8KTD. Onder het kopje "Effecten bijdrage aan WM8KTD" en de daar vermelde uitsplitsing van de diverse wijzigingen vindt u een nadere toelichting.

Actualisering kapitaallasten Jaarlijks vindt een actualisatie van de kapitaallasten plaats, waarbij voor de geplande (vervangings)investeringen wordt bekeken, wanneer vervanging noodzakelijk is. Op basis van deze actualisatie kunnen we voor de jaren 2023-2026 de volgende voordelen als gevolg van deze actualisatie meenemen. Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

•

2023:

€ 165.000

•

2024:

€ 71.000

•

2025:

€ 31.000

•

2026:

€ -20.000

Actualisering riolering De kosten binnen taakveld riolering laten een kleine daling zien. Door fasering in de uitvoering van rioolprojecten in de tijd is er vrijval van kapitaallasten die net iets groter is dan de kostenstijgingen in de budgetten voor personeel, onderhoud en energie.

Ontwikkelingen GR-en De bijdragen aan de Veiligheidsregio Fryslân, Marrekrite en FUMO voor onze begroting zijn bijgesteld op basis van de begroting(en) 2023-2026 van deze gemeenschappelijke regelingen.

Actualisering overige ontwikkelingen In het kader van het reguliere begrotingsproces worden de budgetten beoordeeld op basis van de ontwikkelingen, die voor een deel voortvloeien uit begrotingswijzigingen van het lopende jaar en de reguliere actuele ontwikkelingen van de budgetten. Voor de begroting 2023-2026 heeft dit per saldo een gering effect. Voor wat betreft de ontwikkeling van de prijzen in de komende tijd bestaan onzekerheden. Hiervoor hebben we de bij de Kadernota genoemde Behoedzaamheidsbuffer gereserveerd in deze begroting. We komen in dit meerjarenperspectief met een meer dan sluitende begroting. Ook de Algemene Reserve is robuust genoeg is om eventuele tegenvallers in de komende jaren op te vangen. Voor de komende tijd blijft het uitermate lastig om in te schatten, of deze buffer voldoende is, gezien de hoge inflatie en vele onzekerheden waarmee de gemeente de komende jaren heeft te maken. Het aantal crises stapelt zich op: de woningmarktcrisis, de stikstofcrisis, de energiecrisis, de vluchtelingencrisis, de grondstofcrisis, de klimaatcrisis en een overspannen arbeidsmarkt. Voor de komende jaren betekent dit een hele uitdaging om een reële prognose te doen over het verloop van de gemeentefinanciën Daarom hebben in deze begroting een voorstel tot verhoging van de behoedzaamheidsbuffer verwerkt.

Gezien de roerige tijd, waarin we leven, is het niet onverstandig om deze buffer te verhogen met een structureel bedrag van € 1.500.000. Met deze behoedzaamheidsbuffer creëren we financiële mogelijkheden om in voorkomende (nood)situaties binnen onze mienskip zowel op het terrein van verenigingen als stichtingen, maar ook het bedrijfsleven snel te kunnen anticiperen. Maar is tevens bedoeld voor financiële ruimte om onderwerpen uit het coalitieakkoord en raadsprogramma te kunnen dekken. In de tabel hieronder is aangegeven hoe groot onze behoedzaamheidsbuffer is voor de jaren 2023-2026.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

(bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Behoedzaamheidsbuffer Kadernota 2023-2026

1.342

1.638

1.932

700

Begroting 2023-2026

1.500

Totaal

2.842

3.138

3.432

2.200

Incidentele baten en lasten Om vast te kunnen stellen dat er sprake is van een structureel begrotingsevenwicht is het van belang dat inzicht bestaat in welke geraamde baten en lasten incidenteel zijn en welke structureel. Op grond van artikel 19 BBV moeten de incidentele baten en lasten limitatief per programma en meerjarig inzichtelijk worden gemaakt. Zie hiervoor het verplichte overzicht op bladzijde 161 t/m 172 in deze begroting. Een samenvatting daarvan treft u hieronder. (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Saldo baten en lasten

-2.746

907

1.731

-146

Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

4.006

2.068

982

159

Begrotingssaldo

1.260

2.975

2.713

151

1.411

2.975

3.084

Waarvan incidentele baten en lasten saldo Structureel begrotingssaldo

Algemene Reserve Onderstaande tabel toont de verwachte ontwikkeling van de Algemene Reserve in de periode 2022-2026. (bedragen x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand begin van het jaar

19.060

18.744

17.396

17.747

20.672

23.385

Voor een nadere specificatie van de ontwikkeling van de Algemene Reserve verwijzen we u naar pagina 107 t/m 109 van deze begroting.

Lastenontwikkeling burgers Voor de begroting 2023 worden de tarieven voor OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing aangepast op de uitgangspunten die gehanteerd zijn voor het opstellen van de begroting 2023 en de ombuigingslijnen, die noodzakelijk zijn om hiermee de voorzieningen maximaal in stand te kunnen houden.

Onroerendezaakbelasting Het OZB-tarief wordt in 2023 alleen verhoogd met een inflatiecorrectie van 1,9% voor de totale omzet ten opzichte van 2022 op basis van de vastgestelde kaderbrief.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing daalt voor de meerpersoonshuishouden en eenpersoonshuishoudens met respectievelijk 4,94% en 5,00%. Per saldo leiden al deze ontwikkelingen tot een daling van de afvalstoffenheffing van respectievelijk € 14,40 en € 10,20 per huishouden.

Rioolheffing Voor de rioolheffing blijven de tarieven op basis van het amendement gelijk aan 2022. In de paragraaf Lokale heffingen vindt u hierover een nadere toelichting.

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

Effecten bijdrage aan Werkmaatschappij WM8KTD De begroting 2023 van de WM8KTD is reeds voor de behandeling van de Kadernota 2023-2026 vastgesteld zonder uiteraard de daarin opgenomen voorstellen die betrekking hebben op de Werkmaatschappij. Daarnaast zijn er nog een paar ontwikkelingen, die van invloed zijn op de bijdrage aan

de Werkmaatschappij.

Voor

de Werkmaatschappij is hiervoor nog

een

begrotingswijziging nodig om de begroting 2023 van de Werkmaatschappij op het gewenste peil te krijgen. In totaal gaat de bijdrage van onze gemeente aan de Werkmaatschappij met € 1.483.000 omhoog. Hiervan heeft € 1.397.000 betrekking op voorstellen, die in de Kadernota 2023-2026 zijn vermeld. Voor wat betreft de ontwikkelingen na de Kadernota 2023-2026 gaat de bijdrage van onze gemeente aan de Werkmaatschappij nog omhoog met een bedrag van € 86.000. Omdat de processen van de Werkmaatschappij en de gemeente ten aanzien van de begroting niet synchroon lopen, hebben we er bewust voor gekozen om op deze plek een toelichting te geven op de ontwikkeling van de bijdrage aan de Werkmaatschappij vanuit de begroting 2022 naar de begroting 2023 toe. U vindt daarom in de programma's geen afzonderlijke toelichting op het verschil in de bijdrage aan de Werkmaatschappij. In de onderstaande tabel hebben we samengevat hoe de bijdrage zich via de verschillende besluitmomenten heeft ontwikkeld. Vervolgens is een overzicht opgenomen van alle afzonderlijke wijzigingen met een effect op de bijdrage vanaf de primitieve begroting 2023-2026 van de Werkmaatschappij. Het effect van deze begrotingswijzigingen is al meegenomen in onze begroting 2023. U ontvangt voor deze wijzigingen dus geen afzonderlijk raadsvoorstel meer. In de besluitvorming onder punt 2 is dit formeel op de juiste wijze vertaald.

Ontwikkeling begroting WM8KTD

(bedragen x € 1.000) Primitieve begroting 2022-2025; jaarschijf 2023

2023 Bijdrage 8K Bijdrage TD

Totaal

17.794

18.392

36.186

747

560

1.307

Saldo 2023 - 2026 na vaststelling gemeentebegroting 2022

18.541

18.952

37.493

Ontwikkelingen in primitieve begroting WM8KTD 2023-2026

763

570

1.333

19.304

19.522

38.826

134

220

Wijzigingen n.a.v. Kadernota 2023-2026

1.391

1.397

2.788

Bijdragen begroting na wijziging

20.829

21.005

41.834

Ontwikkelingen in cyclus 2022-2025 Vastgestelde wijzigingen bij begrotingsbehandeling 2022

Primitieve begroting 2023-2026; jaarschijf 2023 Ontwikkelingen na Kadernota 2023-2026 met effect op de bijdrage

Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

Bijdragen van 8K en TD aan de WM8KTD

(bedragen x € 1.000)

2023 8K

2024

Tot.

2025

18.515 36.455

17.821

Tot.

18.398 36.219 17.750

Tot.

Primitieve begroting

19.304 19.522 38.826

Voorgestelde wijzigingen

1.526

1.482

3.008

815

820

1.635

614

600

1.214

610

604

1.214

134

220

106

213

144

125

270

140

129

270

Wijzigingen n.a.v. Kadernota 2023-2026

1.391

1.397

2.788

708

714

1.422

469

475

944

469

475

944

Saldo 2023 - 2026

20.829 21.005 41.834

18.754

19.335 38.090

18.435

Ontwikkelingen na Kadernota met effect op bijdrage

17.939

Tot.

2026

18.997 37.433 18.360

18.326 36.075

18.930 37.289

Dit saldo bestaat uit de volgende wijzigingen. Effecten op de bijdrage aan WM8KTD

(bedragen x € 1.000)

2023 8K

2024

Tot.

2025

18.515 36.455

17.821

Tot.

18.398 36.219

17.750

Tot.

Vastgestelde primitieve begroting

19.304

19.522 38.826

Voorgestelde wijzigingen

1.430

1.482

2.912

719

820

1.539

518

600

1.118

514

604

1.118

120

WM: KN 2023-2026; Dorpencoördinator; 00.07

WM: KN 2023-2026; Extra inzet recreatie en toerisme

134

WM: KN 2023-2026; Bestuursondersteuning college

17.939

Tot.

2026

18.326 36.075

Achtkarspelen; 00.09 WM: KN 2023-2026; Capaciteitsuitbreiding contractmanagement en contractbeheer; 00.04.11 WM: KN 2023-2026; DIV: Medewerker semi statisch en openbaar archief; 00.04.19

03.02 WM: KN 2023-2026; Facilitair senior beleidsadviseur; 00.04.07 WM: KN 2023-2026; Formatie medewerker recordbeheer; 00.04.01 Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

WM: KN 2023-2026; Historische informatie en materiaal

WM: KN 2023-2026; HR: Recruitment; 00.04.16

WM: KN 2023-2026; HR: Talentschouw in het kader van

192

384

192

384

WM: KN 2023-2026; IBP/Informatieveiligheid; 00.04.02

WM: KN 2023-2026; ICT datagedreven werken; 00.04.04

WM: KN 2023-2026; ICT diverse noodzakelijke upgrades;

WM: KN 2023-2026; ICT informatieveiligheid; 00.04.05

WM: KN 2023-2026; Inkoop Wmo en Participatiewet

146

WM: KN 2023-2026; Inrichten Mijngemeente.nl; 00.03

WM: KN 2023-2026; Invulling actiepunten vanuit

138

WM: KN 2023-2026; Jurist Veiligheid; 01.01

WM: KN 2023-2026; Kwantitatieve en kwalitatieve impuls

297

593

143

286

gemeente Achtkarspelen en restauratie daarvan; 00.02

Strategisch Personeelsplan (SPP); 00.04.17 WM: KN 2023-2026; I&A: doorontwikkelingen team en organisatie; 00.04.20

00.04.03

(implementatieplan); 06.03

communicatiestrategie; 00.04

stafdiensten (HR en communicatie); 00.04.12 WM: KN 2023-2026; Noodzakelijke upgrading financieel informatiesysteem naar een nieuw platform in de cloud; 00.04.08 WM: KN 2023-2026; Omzetting van het dashboard (digitalisering) voor Liberaux; 00.04.18 WM: KN 2023-2026; Organiseren en faciliteren van het thuiswerken; 00.04.09 WM: KN 2023-2026; Samengestelde objectregistratie; 00.04.21 WM: KN 2023-2026; Structurele inbedding energiecoaching; 07.04 Gemeente Tytsjerksteradiel

Programmabegroting 2023-2026

WM: KN 2023-2026; Taakverzwaring strategische

131

-2

-5

21.005 41.834

18.754

19.335 38.090

18.435

18.997 37.433

18.360

advisering colleges, raden, DB en AB; 00.01 WM: KN 2023-2026; Toezicht kabels, leidingen, wegopbrekingen; 02.12 WM: Raad 03-11-2022; Actualisatie kapitaallasten 20232027 WM: Raad 03-11-2022; Coalitieakkoord TD; Op jeugd gerichte BOA WM: Raad 03-11-2022; Motie 8K; Op jeugd gerichte BOA; P1-M1 WM: Raad 03-11-2022; Motie 8K; Voortzetten Energiecoaching; P7-M1 WM: Raad 03-11-2022; Verschuiving WOZ budget naar BAG budget WM; KN 2023-2026: Civieltechnische medewerker; 02.13 Bijdragen begroting na wijziging

Gemeente Tytsjerksteradiel

20.829

18.930 37.289

Programmabegroting 2023-2026

WONEN EN WERKEN Overheids- en inwonersparticipatie In zowel het raadsakkoord als het coalitieakkoord wordt nadrukkelijk aandacht gevraagd voor zowel burger- als overheidsparticipatie. We gaan de komende maanden middels een interactief proces met uw raad in gesprek, om met u toe te werken naar concretisering van de gewenste richting en resultaten. Centrumvisie Burgum Het afgelopen decennium heeft het (winkel)centrum van Burgum sterk moeten anticiperen op nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld de COVID-pandemie of het online-winkelen. Ook de veranderende druk vanuit de vastgoedmarkt (de vraag naar wonen) heeft gevolgen voor de centrumfuncties van het ‘Winkelhiem’. Om het winkelcentrum van Burgum actueel te houden en goed aan te laten sluiten bij alle maatschappelijke ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden, hebben wij een uitgebreid onderzoek laten doen naar het huidige functioneren van het winkelcentrum van Burgum. Dit heeft geresulteerd in een nieuwe centrumvisie. De aandachtspunten, verbeterpunten en de gewenste aanpassingen uit de ‘Centrumvisie Burgum’ zijn samengevat in een actielijst. Deze actielijst kan worden gezien als het uitvoeringsprogramma van de centrumvisie voor het winkelcentrum van Burgum. Hiermee kan het winkelcentrum het komend decennium goed functionerend worden gehouden en kan Burgum als regiokern beter functioneren.

Op 15 september stelde u de ‘Centrumvisie Burgum’ vast. De actielijst uit de visie kan nu verder worden uitgewerkt. Dat wordt gedaan met alle direct belanghebbenden en alle ondernemers van het centrumgebied. Wij zullen de uitgewerkte onderdelen van de actielijst, inclusief een kostenraming, later opnieuw aan u besluitvormend voorleggen. Uitvoeringsplannen ANNO III De gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân en Tytsjerksteradiel en de Provinsje Fryslân en Wetterskip Fryslân zijn de derde periode van samenwerking ingegaan. Hiervoor hebben zij een agenda opgesteld met een looptijd tot en met 2025. Samen willen we de regio doorontwikkelen en in 2040 de topregio van Noord-Nederland zijn als het gaat om wonen, werken en recreëren. Samen met de regionale samenwerkingspartners zetten we de schouders er onder, langs het spoor van sûn, grien en ûndernimmend. Begin 2022 is gestart met de uitwerking: welke resultaten willen we wanneer boeken, met welke maatschappelijke partners pakken we de opgaven op, welke middelen zijn daarvoor nodig en waar vinden we die? Dit verschilt per opgave. Sommige opgaven lopen nog door vanuit ANNO II. Er zijn ook volledig nieuwe opgaven, die vanaf de basis moeten worden opgebouwd. Op dit moment worden de opgaven nader uitgewerkt in uitvoeringsplannen.

Past de uitwerking van de opgave in bestaande inhoudelijke en financiële kaders, dan beslissen de colleges, GS en DB van het Wetterskip er over. Gemeente Tytsjerksteradiel 26

Programmabegroting 2023-2026

Past het niet en is er iets extra nodig, dan is dat een bevoegdheid van de raden en in dat geval leggen de dagelijks besturen voorstellen voor de betreffende begrotingsprogramma's ter besluitvorming voor. Zodra er meer zicht is op de planning van de besluitvorming over de uitvoering van de verschillende opgaven wordt dit inzichtelijk gemaakt. De raden, Provinciale Staten en het AB van het Wetterskip worden op de hoogte gehouden door middel van voortgangsrapportages. Ôfspraken kaai- en wâlbehear yn Fryslân Sûnt in pear jier wurdt der wurke om mear dúdlikheid te krijen oer de ferantwurdlikens fan it behear en ûnderhâld fan de wâlen by de farwegen yn Fryslân del. Op 17 septimber 2020 hawwe wy besluten om yn te stimmen mei de foarkarsfariant fan de De Stjoergroep “Oevers Vaarwegen’. By de fierdere útwurking binne der in tal punten wêr't de ferskate partijen op in eigen wize nei sjogge en mei omgean wolle. Dit hat ek gefolgen foar de ferdieling fan de ferantwurdlikheden foar de 'Oevers Vaarwegen'. Om dit alles goed út te iten is der mear tiid nedich dan ferwachte. Doel is om foar de simmer 2022 de ynhâldlike saken ôfslúte te kinnen en dat beslúfoarming dan nei de simmer plakfine kin. Ek dan binne de (finansjele) konsekwinsjes foar ús gemeente dúdlik en de finansjele fertaling is dan oan de oarder yn de begrutting fan 2024.

Uteinlik is it oan provinsjale steaten om in beslút te nimme oer de tawizing "Oevers Vaarwegen", werby de gemeentebestjoeren en it wetterskip de provinsje advisearje. Ôfrûne perioade is de foarkarsfariant ‘Oevers Vaarwegen’ fjirder útwurke. It kollleezje hat 20 septimber 2022 besluten yn te stimmen mei de útwurking fan de foarkarsfariant en in advys te jaan oer it saneamde ‘Oeverfonds’ en de folling dêrfan. Dit beslút wurdt as advys meijûn oan provinsjale steaten. Omgevingswet

Inwerkingtreding en transitie De invoering van de Omgevingswet is inmiddels al diverse keren uitgesteld. Ook bij het opstellen van deze begroting is het nog steeds onzeker of de herziene ingangsdatum van 1 januari 2023 wordt gehaald. De wet beoogt modernisering, bundeling en vereenvoudiging van wet- en regelgeving op het gebied van de fysieke leefomgeving. Met als basis een goede balans tussen het benutten en beschermen van onze leefomgeving. De Omgevingswet brengt een omvangrijke transitieopgave met zich

mee. Deze transitie loopt ook na de

inwerkingtreding nog door tot in ieder geval 2030. Het jaar 2023 staat in het teken van doorontwikkeling, het opdoen van kennis en ervaring in de praktijk en het verder uitwerken en/of bijstellen van onze systemen, informatievoorzieningen, werkprocessen en beleidscyclus, om op deze wijze onze dienstverlening optimaal uit te blijven voeren. Daarbij geven we ook verder vorm aan ons participatiebeleid, één van de pijlers uit de Omgevingswet. Ook starten we met het vormgeven van het omgevingsplan aan de hand van een in 2022 ontwikkeld handboek en doorlopen pilot met een ontwikkelaar op het gebied van de Wet Kwaliteitsborging Bouwen. We passen ingaande 2023 onze organisatie aan op de Omgevingswet. Structurele effecten daarvan worden u middels een begrotingswijziging voorgelegd in 2023. Gemeente Tytsjerksteradiel 27

Programmabegroting 2023-2026

Het Rijk heeft aangekondigd de gemeenten tegemoet te komen in de transitiekosten Omgevingswet. In de septembercirculaire 2022 wordt helder welk extra bedrag de gemeente ontvangt vanuit de bestemde € 150 miljoen. Hiervan bekostigen we in eerste instantie conform afspraak in de begrotingswijziging van april 2022 - de extra inzet in 2022. Het eventueel resterende bedrag hebben we (onder meer door de vertraagde implementatie van het Digitaal Stelsel Omgevingswet) naar verwachting nodig om de uitvoering vorm te kunnen geven. Dit zullen we via de overlopende posten in de begroting 2023 duiden.

Verschuiving taken naar Fumo Uit de Omgevingswet volgt dat we een belangrijk deel van onze taken op gebied van Milieu (vergunningen, toezicht en handhaving) over moeten dragen aan de Omgevingsdienst, de Fumo. Daarnaast onderzoeken we of het wenselijk is om op andere taakvelden ook taken naar de Fumo over te hevelen vanwege o.a. kwetsbaarheid en kwaliteit. In de loop van 2023 volgt hiertoe een voorstel. De financiële gevolgen zijn nog niet helder. Wat we wel weten is dat de uitvoering door de Fumo doorgaans duurder is dan wanneer we het zelf doen. Wonen Vorig

jaar

extra

budget

beschikbaar

gesteld

voor

2022

ons

ambitieuze

woningbouwprogramma te realiseren. Vanuit het Rijk wordt er, via de Nationale Woon- en Bouwagenda, de komende jaren ook extra ingezet om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de samenleving. Op deze manier trekt het Rijk de regie naar zich toe. De minister benadrukt in de Nationale Woon- en Bouwagenda met name de bouw van betaalbare woningen welke een substantieel bestandsdeel vormen van deze agenda. Speciale aandacht hierbij is er voor het toegankelijk houden voor de woningmarkt voor met name starters op de woningmarkt. De woningmarktmonitor laat in Tytsjerksteradiel een groei zien van het aantal inwoners, meer dan het aantal huishoudens. Dat wijst op vestiging van gezinnen, in alle dorpen is groei. Op dit moment zitten er voldoende plannen in de pijplijn, die ontwikkeld kunnen worden naast de harde plancapaciteit en de plannen die in procedure zijn. We willen deze lijn voortzetten en blijven oog houden voor toevoeging van betaalbare huur en koop, voor het stimuleren van doorstroming waardoor de bestaande woningen toekomstbestendig en duurzamer worden, voor spreiding over de gemeenten en voor het toevoegen van plannen met kwaliteit en meerwaarde. Voor specifieke doelgroepen, zoals starters en statushouders, is de komende tijd meer aandacht nodig. Duurzaamheid, Transitievisie warmte c.a.

Invoering Energieloket n.a.v. vaststelling Transitievisie Warmte, de Duurzaamheidsagenda en ANNO III Vanuit de Transitievisie Warmte neemt het energieloket een belangrijke plek in voor de dienstverlening naar burger en bedrijf. Deze kunnen met duurzaamheidsvragen bij dit loket terecht. Het loket deelt zoveel als mogelijk is, informatie via website en bijvoorbeeld nieuwsbrieven, organiseert energiemarkten, ondersteunt projectmatige aanpakken, biedt producten aan zoals quickscans en andere energiebesparende maatregelen. Gemeente Tytsjerksteradiel 28

Programmabegroting 2023-2026

In 2022 volgt een nadere uitwerking voor de (formatieve) invulling van het Energieloket, zodat structureel

invulling

gegeven

kan

worden

aan

taken

die voortvloeien

uit

Duurzaamheidsagenda en de Transitievisie Warmte. Deze aanvullende formatie wordt alleen ingevuld als er via het Rijk voldoende uitvoeringsmiddelen vanuit het klimaatbeleid beschikbaar komen. Opstellen Warmte Uitvoering Programma's, verdere verkenning Transitievisie Warmte Voor de uitvoering van de Transitievisie warmte moeten Wijk Uitvoeringsplannen worden gemaakt. In samenspraak met de dorpen zullen concrete plannen worden gemaakt en uitgevoerd om de dorpen, in fasen, uiteindelijk aardgasvrij te maken. Hier zijn projectleiders voor nodig om samen met de dorpen en een integraal gemeentelijk projectteam aan de slag te gaan. In 2022 hebben wij een eerste verkenning uitgevoerd naar de benodigde (formatieve) invulling. Daarbij is en wordt ook gekeken naar de mogelijkheid om op dit gebied regionaal of provinciaal samen te werken. Vooralsnog kunnen wij hier echter verder nog geen invulling aan geven, omdat er vanuit het Rijk nog niet voldoende middelen beschikbaar zijn gekomen voor de uitvoering van de Transitievisie Warmte. Zodra dit wel het geval is, komen we hierop terug bij de raad.

Kwaliteitscriteria Energiebesparing en Duurzaamheid, toezichtsprogramma bedrijven Binnen de Kwaliteitscriteria is een nieuwe (wettelijke) taak geformuleerd en deze vraagt om uitbreiding van de formatie. Eerder is hiervoor 0,05 fte aan de formatie toegevoegd. Dit blijkt te weinig om de taak uit te kunnen voeren. We hebben in totaal 0,15 fte nodig. De benodigde capaciteitsinvulling vindt alleen plaats als er via het Rijk voldoende uitvoeringsmiddelen vanuit het klimaatbeleid beschikbaar komen. Uitvoeringsplan verkeersveiligheid n.a.v. risicoanalyse Op 14 februari 2019 is het Startakkoord Plan Verkeersveiligheid (SPV) 2030 ondertekend door o.a. het Rijk, IPO en VNG. Hierin is afgesproken dat alle wegbeheerders tot een analyse komen van de verkeersveiligheidsrisico’s. In deze analyse wordt gebruik gemaakt van verschillende data

zoals

snelheid,

ongevallen,

intensiteiten,

weginrichting,

bevolkingsopbouw,

voertuigbezit etc. Een combinatie van deze data brengt de risico’s in beeld waar proactief op gehandeld moet worden om ongevallen te voorkomen. Ons college heeft de risicoanalyse op 27 september jl. vastgesteld. Het bijbehorende uitvoeringsprogramma wordt gehanteerd als leidraad voor de in te dienen subsidieaanvraag bij het ministerie. Dit programma wordt verder uitgewerkt. Binnen het uitvoeringsprogramma kunnen er prioriteiten gesteld worden. Het ministerie van Rijkswaterstaat stelt een 2e tranche beschikbaar van de subsidieregeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-2023. Voor de 1e tranche heeft onze gemeente

een

subsidie

ontvangen

van

€ 320.500

voor

het

verbeteren

van

verkeersveiligheid. De rijksbijdrage wordt verstrekt op basis van cofinanciering en kan maximaal 50% van de uitvoerings- en infrastructurele kosten dekken. Het plafondbedrag voor 2022-2023 voor onze gemeente is € 296.600 en dat bedrag moet onze gemeente dus ook maximaal beschikbaar stellen om aanspraak te maken op dit plafondbedrag. De uitvoering moet 21 december 2027 gereed te zijn. Gemeente Tytsjerksteradiel 29

Programmabegroting 2023-2026

Realisatie MFC Tytsjerk en MFA Jistrum Met een klein faseverschil tussen de beide projecten (Tytsjerk loopt iets voor op Jistrum) wordt er in samenwerking met partijen (onderwijskoepels, verenigingen, etc.)

gewerkt aan de

realisatie van de centra. Inmiddels is duidelijk dat op ramingsbasis de projecten niet binnen de bij het raadsvoorstel aangegeven bouwsommen kunnen worden gerealiseerd. Dit is voornamelijk te wijten aan toen niet te voorziene ontwikkelingen: oorlog in de Oekraïne, logistieke en voorraadproblemen inzake bouwmaterialen e.d. Beide projecten hebben te maken met een prijsstijging, tot nu toe, van ca. 15 % met de kanttekening dat er nog een aanbesteding volgt welke uiteindelijk exact duidelijk gaat maken tegen welke prijs de markt deze projecten kan realiseren. Er is nog onderzoek gaande/opties worden verkend hoe deze prijsstijging uiteindelijk landt in de exploitatie en de gemeentelijke begroting. We komen daar bij u op terug zodra hier meer over bekend is. Nieuwe en grotere milieustraat In het coalitieakkoord 2022-2026 “Tytsjerksteradiel bloeit” is onder meer het volgende opgenomen: “We gaan op zoek naar een nieuwe en grotere milieustraat om afval beter te

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Tytsjerksteradiel&id=8df1d63c-f55d-426b-b8c3-093b064808cf