A-4-1 - Amendement VVD - Geen ontwerpverklaring van geen bedenkingen groengasinstallatie Damsingel 27 Sumar afgeven

Amendement A-4-1 Agendapunt: 4. Ontwerpverklaring van geen bedenkingen groengasinstallatie Sonac Burgum B.V. Onderwerp: Geen ontwerpverklaring van geen bedenkingen groengasinstallatie Damsingel 27 Sumar afgeven De raad van de gemeente Tytsjerksteradiel in vergadering bijeen d.d. 22 januari 2026 Wijziging/aanvulling: Het besluit als volgt te wijzigen (doorgehaalde en vetgedrukte tekst): Beslút: 1. Geen Onder voorwaarde een ontwerpverklaring van geen bedenkingen af te geven voor de op 19 juli 2024 gewijzigde aanvraag om een omgevingsvergunning fase 1 van Sonac Burgum B.V. (oorspronkelijke indieningsdatum: 25 april 2023, aanvraagnummer: 7498357) ten behoeve van de realisatie van een groengasinstallatie aan de Damsingel 27 te Sumar; 2. De ontwerpverklaring van geen bedenkingen af te geven, onder de voorwaarde dat aan de omgevingsvergunning fase 1 voor Sonac Burgum B.V. een voorschrift wordt verbonden. Dit voorschrift houdt in dat moet worden voldaan aan de landschappelijke inpassing zoals beschreven in bijlage 6 bij het besluit. Het betreft een instandhoudingsverplichting waarbij de functie van de groenstrook als contrastverzachtend element behouden moet blijven. 3.

De onder 1 genoemde verklaring van geen bedenkingen en de onder 2 genoemde voorwaardelijke verplichting aan te merken als een definitieve verklaring en definitieve voorwaardelijke verplichting indien er geen zienswijze op de ontwerpverklaring van geen bedenkingen en bijbehorende voorwaardelijke verplichting zijn ingediend. Toelichting: De gemeenteraad van Tytsjerksteradiel beoordeelt de Verklaring van Geen Bezwaren (VVGB) op basis van een goede ruimtelijke ordening. Bij de toetsing van een goede ruimtelijke ordening wordt gekeken naar de volgende kernaspecten van een goede ruimtelijke ordening (Wabo/Omgevingswet): • Bouwen & Wonen: Het vergroten van woningen, realiseren van bijgebouwen, omzetten van agrarische complexen naar woningen, etc., mits binnen de gestelde kaders. • Milieu: Beoordeling van geluidsoverlast, luchtkwaliteit, milieu-hinder en zonering (afstanden tussen gevoelige bestemmingen en bedrijven). • Natuur & Ecologie: Bescherming van flora en fauna en het waarborgen van biodiversiteit. • Bodem & Water: Bodemkwaliteit, waterhuishouding en -beheer. • Infrastructuur & Verkeer: Effecten van verkeersbewegingen, parkeren, en bereikbaarheid. • Archeologie & Cultureel Erfgoed: Bescherming van archeologische waarden en historische elementen.

• •

Externe Veiligheid: Risico's van bedrijven en transportroutes voor omwonenden. Leefbaarheid: Het creëren van een gezond en prettig woon- en leefklimaat voor burgers.

Gevoerde procedure: Alvorens wij inhoudelijk ingaan op de verschillende aspecten willen we een opmerking maken over de gevoerde procedure door de Provinsje Fryslân: De Provinsje Fryslân is bevoegd gezag over de installaties van Sonac. De raad van de Gemeente Tytsjerksteradiel gaat over de ruimtelijke ordening van dit plangebied. Omdat de raad in december 2023 geen VVGB heeft afgegeven voor deze aanvraag had de Provinsje de aanvraag van Sonac meteen moeten afwijzen. Dit is de gebruikelijke procedure. De Provinsje nam geen besluit op de aanvraag en zij bood echter de mogelijkheid aan Sonac om de plannen aan te passen. Dit is niet gewenst en ook niet eerder toegepast door de Provinsje Fryslân. Ook tijdens een zitting bij de Raad van State heeft de rechter de Provinsje erop gewezen dat de aanvraag meteen na de eerste weigering voor het afgeven van een VVGB meteen had moeten worden afgewezen. De behandeling van een tweede verzoek binnen dezelfde procedure in de raad is daardoor uiterst discutabel. Inwoners kunnen deze werkwijze door de Provinsje Fryslân aangrijpen voor beroep en bezwaar. We verwijzen graag naar de brief van advocaat Bondine Kloostra van Prakken d’Oliveira met referentie D20250493/DK/bk. Inhoudelijke behandeling van dit amendement: Wij kunnen een VVGB alleen weigeren in het belang van een goede ruimtelijke ordening.

Een goede ruimtelijke ordening houdt in dat de meest gunstige voorwaarden worden gecreëerd voor het gebruik en de ontwikkeling van een gebied. De raad kijkt hierbij naar het betreffende bedrijventerrein, de twee naastgelegen dorpskernen Burgum en Sumar en de nabijgelegen natuurgebieden en toeristische gebieden. Vanwege de geuremissies houden we ook rekening met de meest voorkomende windrichtingen. Als gemeenteraad wegen wij de belangen van de ruimtelijk relevante belangen tegen elkaar af. Niet alleen 'harde' criteria zoals bouwhoogtes en bestemmingsplannen zijn hierbij van belang, maar ook de meer 'zachte' kant met criteria die een goede leefomgeving en een prettig woon- en leefklimaat garanderen. Zo worden bijvoorbeeld geur- en geluidsoverlast, maar ook gezondheidsaspecten en -risico's meegenomen in de beoordeling van de gemeenteraad, wanneer deze van invloed zijn op de leefomgeving en het leefklimaat. Bij deze belangenafweging houden wij ook rekening met de belangen van Sonac. Beleid: De groengasinstallaties worden geplaatst binnen het door de gemeenteraad vastgestelde bestemmingsplan 'Sumar bedrijventerreinen Kanaalzone 2008'.

Dit bestemmingsplan, in het kader van een goede ruimtelijke ordening, omvat bepalingen met betrekking tot bijvoorbeeld maximale bouwhoogtes, zonering zoals ‘Groene voorzieningen’ (groene bufferzone tussen Sonac en de dorpen Burgum en Sumar) en ‘Bedrijventerrein 4’, en doelstellingen voor de toekomst. Ter info: Een soortgelijke installatie van Rendac (ook onderdeel van Darling Ingredients) staat in Son. De milieuklasse voor dit terrein is vastgesteld op 5.2. De afstand tussen de installatie en de d dichtstbijzijnde dorpskern is hierbij vele malen groter dan bij Sonac in Sumar. De geplande installatie past niet binnen de kaders van het bestemmingsplan. Zo zijn de bouwhoogtes van de te bouwen silo’s hoger dan toegestaan. Ten opzichte van het vorige plan zijn de silo’s gedraaid. Vanuit Burgum staan de vier silo’s naast elkaar, waardoor er een oppervlak ontstaat van 90 meter breed en 20 meter hoog. Deze beeldbepalende objecten passen niet binnen het bestemmingsplan. De regels zijn destijds niet voor niks opgesteld. In het vigerende bestemmingsplan wijzen wij graag op het volgende citaat: ‘Het doel blijft om de geuruitstoot in de toekomst verder te verminderen.’ Het citaat toont aan dat wij als gemeente de vermindering van geuroverlast als belangrijke beleidsprincipe voor dit plangebied beschouwen.

Dit wordt uiteraard bepaald door de ligging van dit bedrijventerrein tussen en nabij de dorpen

Burgum en Sumar. Op grond van het vigerende bestemmingsplan is de plaatsing van een GroenGas-installatie niet toegestaan. In de revisievergunning van de Provinsje Fryslân, die werd afgegeven op 24 mei 2023, wordt er door de vergunningsverlener voortdurend geschreven dat de geuremissie moeten worden beperkt. De aanleg van de groengasinstallaties is tevens in strijd met onze eigen omgevingsvisie. Daarin geven wij aan dat nieuwe te bouwen installaties en gebouwen moeten worden ingepast en met respect voor het bestaande landschap. Een installatie van circa 90 meter breed en 20 meter hoog past daarin niet. Ook heeft de gemeente een nieuwe centrumvisie voor Burgum vastgesteld. Extra geurhinder past niet in deze visie. Bouwen en Wonen De geurzonering rondom de terreinen van Sonac zijn vastgelegd in 2006. Dit is ruim 20 jaar geleden. De Best Beschikbare Technieken bieden de mogelijkheid om de geuremissies significant te verkleinen en dat is deels ook gebeurd. Op deze manier kan de geurzonering worden beperkt. Omdat de geurzonering grote delen van de dorpskernen van Burgum en Sumar overlapt, kunnen deze gebieden niet worden gebruikt voor woningbouw. We maken daarbij de opmerking dat vrijwel het halve dorp Sumar wordt “overlapt” door de geurzonering. Inbreiding van woningbouw is daardoor niet mogelijk.

Vasthouden aan een geurzonering, die is opgesteld in 2006, doet onze inwoners enorm tekort. Milieu Voor een goede ruimtelijke planning en een passende landschapsintegratie moet ook rekening worden gehouden met milieueffecten zoals 'geuroverlast' en de impact daarvan op het welzijn en de leefkwaliteit van de dorpsbewoners (in dit geval Burgum en Sumar). Voor een goede en gezonde leefomgeving is het wenselijk dat de bestaande 'geuroverlast' afneemt in plaats van toeneemt (ongeacht of dit is toegestaan of niet). Gezondheidsrisico's, bijvoorbeeld op toxicologisch gebied, kunnen ook worden veroorzaakt door de te fermenteren producten, die nog onvoldoende worden ingeschat, terwijl dit een grote impact kan hebben op het leefklimaat van de lokale bewoners. De locatie en de omvang van de geplande broeikasgasinstallatie hebben geen positieve aspecten voor de bewoners wat betreft leefklimaat. Er is geen sprake van een afname van de geuroverlast, maar juist van nieuwe gezondheidsrisico's (toxicologisch). Tijdens het Iepen Poadium van 28 november 2023 gaf de FUMO aan dat er een nieuw geuronderzoek zal worden uitgevoerd om aan te tonen dat de geuruitstoot aan de normen voldoet. Wij zijn van mening dat dit onderzoek eind 2023 tijdens de eerste behandeling al had moeten worden uitgevoerd om de brede ruimtelijke beoordeling moeten maken.

Nu, januari 2026, moeten we constateren dat dit geuronderzoek inclusief een overzicht van uitgestoten stoffen nog steeds niet is uitgevoerd. Bij het drogen van het digestaat komt er een flinke hoeveelheid geuremissie vrij. Vanwege het ontbreken van rapportages van soortgelijke drooginstallaties is er door de raad aanvullende onderzoek gedaan naar de geuremissies van de drooginstallaties in Son, die hieronder worden belicht. De afwijking van bestemmingsplan kan slechts worden toegestaan indien er sprake is van goede ruimtelijke ordening (artikel 6.5 lid 2, besluit omgevingsrecht). Er is mogelijk sprake van onaanvaardbare gevolgen aangaande geur. Dit zijn aspecten die op de goede ruimtelijke ordening zien en dus in beginsel aanleiding kunnen zijn de VVGB te weigeren. Het is algemeen bekend dat er veel geurklachten aangaande Sonac zijn in Burgum en Sumar. Opvallend is dat er geen (jaarlijkse) controlemetingen aanwezig zijn bij de aanvrager van de vergunning. De te verwachten geuruitstoot is grotendeels gebaseerd op aannames. De aangevraagde geurvracht is waarschijnlijk een onderschatting van de werkelijk te verwachten geurbelasting. Het is niet uit te sluiten dat deze uitbereiding (digestaat drogen) nog meer geuroverlast in Burgum en Sumar tot gevolg heeft. Samengevat is er is onvoldoende zekerheid

dat de fabriek binnen de aangevraagde geurvracht blijft. Voor de nadere onderbouwing verwijzen wij graag naar bijlage “Expert Judgement aanvraag Sonac”. De eindconclusies uit het deskundigenrapport zijn hieronder opgesomd. 1. Met name het geurverwijderingsrendement van de luchtwasser digestaat droging voor de nieuw te realiseren vergister is onvoldoende aannemelijk gemaakt. 2. Bij zusterbedrijf Rendac is bovendien sprake van bijna tweemaal hogere ingangsconcentratie gemeten voor luchtwasser droging dikke fractie digestaat uit dierlijke producten. 3. Vooral berekening van de te verwachten geur droging digestaat vergisting is grotendeels gebaseerd op aannames. 4. De jaarlijkse controle metingen van zusterbedrijf Rendac zijn geraadpleegd, omdat dit zowat de enige referentie in Nederland is. 5. Uit de controlemetingen van Rendac volgt een ruim 4 maal hogere geuremissie voor droging digestaat uit de vergister. 6. Met betrekking tot de aangevraagde uitbreiding moet rekening gehouden worden met het feit dat bij Rendac het overgrote deel van de emissie wordt veroorzaakt door de droging van digestaat uit vergisting dierlijke materialen en dat geeft een extra reden tot onzekerheid aangaande te verwachten geuremissie bij Sonac. Dit is het belangrijkste aandachtspunt van de aanvraag. 7.

Er is wel een recente (jaarlijkse) controlemeting aangaande geur, met daarbij een fors hogere geuruitstoot van de RTO. 8. Daarbij moet de gemeten emissie van de RTO nog verhoogd worden vanwege extra luchtstroom uit de diverse opslagtanks van de nieuw op te richten vergisting. 9. Uit de uitkomsten van deze metingen blijkt dat de aanvraag voor de uitbreiding een onderschatting is van de gemeten waarden, vanwege RTO, zeker wanneer gedeeltelijke vetstook vergund blijft. Aanpassing aanvraag is onvermijdelijk. 10. Bij de controlemeting van emissie van de RTO schoorsteen is, ook na correctie op meetonzekerheid, sprake is van een forse overschrijding. Het bedrijf dient met een plan van aanpak te komen. 11. Kortom er is onvoldoende zekerheid dat de uitbreiding binnen de aangevraagde geurvracht blijft. De aangevraagde geurvracht is waarschijnlijk een onderschatting van de werkelijk te verwachten geurbelasting. 12. Een gevolg kan zijn dat deze uitbereiding (digestaat drogen) nog meer geuroverlast in Burgum en zeer nabij gelegen Sumar tot gevolg heeft. Het is algemeen bekend dat er veel geurklachten aangaande Sonac zijn in Burgum en Sumar. 13. Het verdient aanbeveling om bij vergunningverlening de emissie per bron vast te leggen. Daarmee is het mogelijk om bij overschrijding per bron te handhaven. Bij de controle meting van sept 2025 is er m.b.t.

RTO, ook na correctie voor meetfout, sprake van een behoorlijke overschrijding. In de directe woon- en leefomgeving van de voorgestelde installaties zijn plannen gemaakt, waar extra geurhinder niet wenselijk is. Dit belemmert woningbouw in Burgum en Sumar. Dit is in strijd met een plan in Burgum-West, waar uitgebreide burgerparticipatie is uitgevoerd en waar een hotelfunctie en recreatieve activiteiten zijn voorzien. Recreatielocaties ten noordwesten van de Sonac installaties vrezen toenemende continue stankoverlast door de vergistingsinstallaties. Door de omgevingsdienst FUMO wordt er niet gemeten op geuremissies. Tijdens diverse raadsbijeenkomsten in 2023 werd dit ook toegegeven door de vertegenwoordiger van de omgevingsdienst. Er wordt slechts gemodelleerd. Op basis van metingen is het niet bekend hoeveel geuremissie er vrijkomt. Tijdens de raadsbehandeling van 13 december 2023 is door de raad een motie aangenomen, waarin we het bevoegd gezag (Provinsje Fryslân) verzochten om een onderzoek te doen naar de uitstoot van Sonac. De Provinsje weigert hieraan mee te werken, danwel het onderzoek uit te voeren. Het is voor de omwonenden nog steeds onbekend aan welke emissies ze dagelijks worden blootgesteld..

De algehele teneur bij omwonenden is dat er hinderlijke geur- en geluidsoverlast ontstaat door Sonac. Ook wordt er veel geklaagd dat meldingen bij de omgevingsdienst FUMO niet zorgvuldig worden opgepakt en afgehandeld. Natuur & ecologie In het compensatiepakket voor de aanleg van een provinciale weg, de Centrale As (Nijega – Dokkum) is ten oosten van het plangebied Sonac nieuwe natuur aangelegd. Deze wetlands, rondom de Ringsleat is van grote meerwaarde voor de omgeving. In onze optiek strookt de aanleg van zware industrie niet met de instandhouding van dit natuurgebied. Er is nog geen stikstoftoets uitgevoerd. In het kader van goede ruimtelijke ordening kunnen we de aanvraag voor het afgeven van een Verklaring Van Geen Bedenkingen niet in totaliteit beoordelen. Wel heeft de aanvrager heel veel woorden nodig voor eventueel intern salderen. In het kader van stikstof maken wij hierbij wel de opmerking dat de ontwikkeling van een bedrijventerrein (Garyp Noard) niet kon doorgaan vanwege stikstofproblematiek. Dit geplande bedrijventerrein is gesitueerd aan de andere kant van de Centrale As (provinciale weg van Nijega naar Dokkum). Bodem en water Vanuit de directie Sonac hebben wij vernomen dat de locatie hoofdzakelijk wordt gekozen vanwege economische motieven. Het betreft hier vooral de aanwezigheid van de bestaande waterzuiveringsinstallatie op het terrein van Sonac.

Wij verwachten dat het vrijkomende vocht tijdens het drogen van het digestaat op een ordentelijke wijze worden gezuiverd en nadien worden geloosd op het Prinses Margrietkanaal. De Omgevingsdienst FUMO zal hier frequent onderzoek naar moeten blijven doen. Infrastructuur & Verkeer De terreinen van Sonac bevinden zich nabij een netwerk van provinciale wegen. Het terrein is toegankelijk via de rondweg van Sumar, waarbij enkele rotondes worden gepasseerd. Voor de aan- en afvoer zullen een aantal extra verkeersbewegingen plaatsvinden. Sonac heeft gecommuniceerd dat er jaarlijks 140 ton grondstoffen (swill, over-datum-producten ODP en dierbijproducten) worden aangeleverd. Dit betekent in de praktijk dat er dagelijks circa 20-25 vrachten met grondstoffen worden aangevoerd. Dit is een toename van het aantal verkeersbewegingen. In de stukken wordt aangegeven dat swill wordt aangevoerd vanuit een ander bedrijf dat behoort tot het Darling-concern. Dit bedrijf zit in St. Nicolaasga. Gezien de afmetingen van dit bedrijf verwachten wij dat de grondstoffen voor het goed laten functioneren van de Groen Gas Installaties niet alleen vanuit St. Nicolaasga worden aangevoerd, maar vanuit een veel groter gebied. De oorsprong en samenstelling van de grondstoffen is onbekend. Vanwege de afmetingen van de vergistingsinstallaties zal aanvoer van swill niet alleen beperkt zijn tot de aanvoerlocatie St.

Nicolaasga. De verwachting is dat aanvoer vanuit andere locaties noodzakelijk zal zijn om de vergistingsinstallatie gevuld te houden. Archeologie & Cultureel Erfgoed Geen opmerkingen. Externe Veiligheid Bij de bedrijfsactiviteiten worden veel chemische stoffen verwerkt, die vrijkomen naar de omgeving. Vanwege de weigering door de Provinsje Fryslân als gevoegd gezag om onderzoek te doen naar de emissies, kan de raad niet met zekerheid aangeven dat de bestaande en nieuwe installaties veilig zijn voor onze inwoners rondom het plangebied en ver daarbuiten. De aanleg van nieuwe zware industrie inclusief gasproductie vinden wij ook qua veiligheid niet passend op een locatie die niet alleen is gelegen tussen twee dorpskernen, maar zich ook bevindt nabij recreatieve locaties, een belangrijke waterweg, sport- en werkfaciliteiten en natuurgebieden.

Leefbaarheid Zoals eerder aangegeven is het anno 2026 niet mogelijk om de bedrijfsactiviteiten van Sonac te vestigen op de huidige locatie. De geuremissies hebben een te grote invloed op de leefbaarheid in de dorpen Burgum en Sumar. Daarbij merken wij op dat de geuremissies in Burgum groter zijn dan in Sumar vanwege de aanwezige windrichtingen. Er wordt veel geklaagd over geuremissies. De aanwezige ruimte in de geurzonering, zoals deze is opgesteld in 2006, zal door de aanvrager worden gebruikt voor de nieuw op te richten installaties. De raad vindt het niet passend om nieuw op te richten installaties te vergunnen. Dit is ook in strijd met het bestemmingsplan, waar is vastgelegd om de geuremissies blijvend te verminderen. Belangen van Sonac Burgum B.V. Uit de aanvraag hebben wij geen significante belangen van Sonac gezien om met dit plan door te gaan. De balans tussen de mogelijkheden voor economische optimalisatie van een bedrijfsproces en de kwaliteit van de leefomgeving is hier verstoord. Conclusie: De gewenste groengasinstallaties passen niet in het betreffende bestemmingsplan vanwege een afwijkende hoogte en aangezien het een risicovolle inrichting betreft. Ook is de aanvraag in strijd met de omgevingsvisie en de centrumvisie Burgum.

Ook zorgen de aanwezigheid van de gewenste installaties voor een negatieve invloed op woningbouw, op het woonplezier, op de natuur van de recent aangelegde natuurgebieden, verkeersstromen en op de leefbaarheid in beide dorpen. Ook kan de raad niet met zekerheid zeggen dat de bestaande en nieuw op te richten installaties veilig zijn qua emissies. Daarnaast ontbreken in de aanvraag geurrapporten van soortgelijke installaties, waarover het bedrijf beschikt in Son. Het is uitermate vervelend dat wij via andere bronnen over deze informatie moesten beschikken. Uit berekeningen, die zijn uitgevoerd door een expert, blijkt dat de in de aanvraag omschreven emissies vier keer zo groot zijn dan dat deze zijn voorgesteld. Ook is op basis van onderzoek gebleken dat de meeste geuremissie in Son ontstaat door de droging van digestaat uit vergisting dierlijke materialen. Wij zijn van mening dat het voorgestelde plan van Sonac Burgum B.V. niet strookt met een goede ruimtelijke ordening, omdat de bouwhoogten niet passen in het bestemmingsplan en de geuremissies significant groter zijn dan dat deze zijn vermeld in de aanvraag. Aangezien wij geen belangen van Sonac hebben gehoord die zwaarder wegen dan de andere, waardoor een ontwerpVVGB alsnog moet worden uitgegeven, zijn wij van mening dat het algemeen belang zwaarder weegt. De gevraagde VVGB wordt daarom door de raad niet afgegeven.

VVD-Tytsjerksteradiel, Sjaak Hoekstra

Stemming Voor Tegen

: :

Aangenomen / Verworpen / Ingetrokken De raadsgriffier

De raadsvoorzitter