3.4 - Bijlage bij vragen VVD - Pachtbeleid 2023 versie 3.0

Pachtbeleid provincie Fryslân 2023-2026 Ter vaststelling Gedeputeerde Staten 1 november 2022

Inleiding De provincie Fryslân heeft ongeveer 2.000 hectare agrarische en natuurgrond in eigendom die tijdelijk aan agrarische ondernemers in pacht wordt uitgegeven in afwachting van de definitieve inrichting en bestemming. Gedeputeerde Staten stellen jaarlijks de uitgangspunten vast ten aanzien van de extra voorwaarden voor het grondgebruik en de selectie- en toewijzingscriteria. De uitgangspunten voor het pachtseizoen 2023 zijn niet gewijzigd ten opzichte van pachtseizoen 2022.

Beleidsmatig kader Het beleidsmatige kader voor de verpachting van provinciale grond is vastgelegd in de Nota Grûnbelied vastgesteld in mei 2020. In aansluiting op het provinciaal beleid op het gebied van natuur, water en duurzame landbouw gelden er gebruiksvoorwaarden bij de verpachting van de provinciale grond. Voortvloeiend uit het Didam-arrest van 26 november 2021 is besloten door de afdeling Vastgoed en grondzaken om naast verkoop, ook verhuur en pacht te publiceren. Dit houdt in dat de meeste uitgeefbare provinciaal grond via het openbare “Pachtportaal” verpacht gaat worden. Uitzonderingen hierop zijn; • •

• • •

Gronden die ingezet dienen te worden om provinciale doelstellingen te realiseren. De Provincie zal hierbij de gefundeerde adviezen van de grondcommissies opvolgen. Gronden die al in verkooptraject zitten. (Hiervoor geldt het uitgangspunt; er is sprake van een mondelinge of een schriftelijke overeenstemming met een partij waarvan de eigendomsoverdracht in 2023 gepland staat). Natuurgronden waarbij het beheer middels een aanbesteding reeds wordt gegund. Er is sprake van juridische verplichtingen uit het verleden of een voorkeursrecht voor een partij(en). In dat geval gaat de desbetreffende partij vóór. Akkerbouwgronden. Deze gronden worden anders dan in 2022 in 2023 toegewezen aan de huidige pachter tot en met 31 oktober 2023. In 2023 zal worden overgegaan tot openbare verpachting voor 12 maanden met een periode van 1 november 2023 tot en met 31 oktober 2024. Dit in verband met de cyclus zaaien-oogsten, die zich niet aan een kalenderjaar houdt.

Doel pachtbeleid Het pachtbeleid van de provincie is in beweging. De provincie Fryslân wil biodiversiteit blijven stimuleren en tegelijk een economisch sterke en vitale landbouwsector behouden. In haar beleid streeft ze naar een natuur inclusieve landbouw. Het pachtbeleid van de provincie wordt daarop continu aangepast. Afhankelijk van het gebied worden aanvullende beheereisen gesteld om de biodiversiteit te stimuleren. Zo zijn de eisen voor het beheer van natuurgronden strenger dan die van reguliere landbouwgrond. Dit vertaalt zich in een navenant lager pachtprijs per ha. Bij het toekennen van pachtgronden aan inschrijvers wordt rekening gehouden met het gebied waarbinnen de agrariër is gevestigd en waar de pachtgrond zich bevindt, de reisafstand van het vestigingsadres tot het pachtperceel en het 1

bedrijfsvoeringsmodel (bio certificering) van de agrariër. Voor reguliere landbouwgronden die zich tussen de natuurgebieden in de provincie Fryslân bevinden geldt verder dat wanneer deze eenmaal zijn uitgegeven aan een SKAL gecertificeerde agrariër deze in beginsel niet opnieuw zullen worden uitgegeven aan agrariërs die niet SKAL gecertificeerd zijn. Voor nieuwe SKAL- deelnemers geldt de omschakelregeling van SKAL. Algemene uitgangspunten -

Pachtovereenkomsten tussen de provincie Fryslân en derden worden in principe aangegaan voor de duur van één jaar, waar mogelijk 3 jaar (voor beter beheer van de pachtgrond ten gunste van de pachter en de provincie); Pachtgronden die in het vorig pachtseizoen zijn uitgeven aan een biologisch bedrijf (SKAL) worden nu onder de speciale categorie SKAL-gronden in het pachtportaal aangeboden. Bestemd voor bestaande of nieuwe SKAL-bedrijven. Pachtovereenkomsten komen tot stand door bemiddeling via de gebiedscommissie of via openbare inschrijving op het provinciaal publiekelijk toegankelijk portaal; of een specifiek uitgifteplan opgemaakt door de provincie zelf; Wanneer voor een stuk pachtgrond meerdere gegadigden zijn wordt in beginsel de gunning toegekend op basis van het vooraf vastgesteld puntensysteem; Op pachtpercelen zijn algemene gebruiksvoorschriften en soms beperkingen* van toepassing die bij uitgifte vooraf kenbaar worden gemaakt aan de pachters. Gebruiksbeperkingen leiden over het algemeen tot een korting* op de standaard pachtprijs.

Puntensysteem voor toekenning pacht Bij de uitgifte van pachtpercelen (via het portaal) wordt bij meerdere gegadigden voor één en hetzelfde perceel de volgende puntentoekenning gehanteerd op basis waarvan de gunning plaatsvindt. Uitgifte punten voor 1 Aantal kilometers gerekend vanaf bedrijfsadres tot pachtperceel. 2 Totaaloppervlakte van inschrijvingen groter dan 15 Hectare 3 Certificaat SKAL 4 Deelname agrarisch collectief/ agrarische natuurvereniging 5 Deelname duurzaamheidsprogramma van A-ware en AH met bijbehorende voorwaarden voor duurzame landbouw 6 Deelname Boerengilde 7 In omschakeling naar SKAL dierlijk 8 In omschakeling naar SKAL plantaardig 9 Leverancier biologische melkverwerker 10 Maatlat duurzame veehouderij 11 Milieukeur plantaardig / On the way to PlanetProof 12 Natuurboer certificaat (opleiding Natuurbeheer en ondernemerschap) 13 Weidemerk 14 SKAL (biologisch plantaardig)

Aantonen via Punten (bewijs van) NHR -10 vestigingsadres N.v.t. -1 Certificaat Lidmaatschap

60 15

Deelname

30

Toetreding Certificaat

35 60

Certificaat Aansluiting Certificaat Certificaat Certificaat

60 30 10 10 20

Afrekening melkfabriek Certificaat

10

eenheid per km per Ha

60 2

15 Zeldzame landbouwrassen 16 Biologisch-dynamisch demeter 17 Deelname duurzaamheidsprogramma’s van DOC, Royal A-ware, Ausnutria, Hochwald, FrieslandCampina 18 Pachter heeft agrarisch bedrijf als hoofdinkomen

I&R RVO Deelname Deelname

10 80 20 Ja / nee

Gebruiksvoorwaarden en/of beperkingen • •

Het gebruik van Glyfosaat is op alle provinciale gronden verboden. Bestaand grasland mag niet worden gescheurd (alleen na vooraf verleende schriftelijke toestemming verpachter kan hiervan worden afgeweken).

Op onderstaande gebruiksvoorwaarden en/of beperkingen kunnen vanuit ecologisch oogpunt specifieke afspraken worden gemaakt. Deze uitzonderingen dienen schriftelijk met verpachter overeengekomen en vastgelegd te worden. Zo geheten maatwerk. Reguliere landbouwgrond (Bouwland) 1. Voor bouwland geldt een verplichting tot het inzaaien met een inheems bloemrijk kruidenmengsel (voor 15 mei) in een strook van minimaal gemiddeld 3 meter langs de slootkant(-en). 2. Voor bouwland groter dan 5 ha, geldt hiervoor genoemde verplichting voor een van minimaal gemiddeld 6 meter langs de slootkant(-en). 3. Deze strook mag niet als kopakker worden gebruikt. 4. Op deze strook mag geen bemesting plaatsvinden en is het niet toegestaan om pesticiden te gebruiken. 5. De strook mag na de oogst van het hoofdgewas worden geklepeld of gemaaid. 6. Bij voorkeur onkruid mechanisch bestrijden, indien dit niet afdoende uitwerking heeft of niet toepasbaar is, is het toegestaan wettelijke bestrijdingsmiddelen toe te passen (deze mogen geen glyfosaat bevatten). Reguliere landbouwgrond (grasland) buiten NNN 1. Voor alle graslandpercelen geldt een bemestingsvrije strook langs de sloten (watervoerend en perceel afscheiding) van 5 meter, gemeten vanaf de insteek van de sloot. Voor percelen smaller dan 50 meter geldt een bemestingsvrije strook van 3 meter. 2.

Onkruidbestrijding stap 1 onkruiden uit te maaien en te verwijderen van het gepachte, indien dit niet afdoende werkt is schriftelijke toestemming verpachter nodig om stap 2 toe te passen; pleksgewijs toedienen van bij wet toegestane bestrijdingsmiddelen (deze mogen geen glyfosaat bevatten) in periode van 15 juni t/m 1 oktober.1 3. Beweiding is toegestaan als de bodem en/of weersomstandigheden dit toelaten (goed beheer pachtgrond). 4. Wanneer het gepachte zich in een weidevogelgebied bevindt dan verplicht afstemmen voor het maaien met de vogelwacht.

1

Indien u reeds eerder pachter van provinciale gronden bent geweest die u aansluitend en die via een grondcommissies of via het pachtportaal is uitgegeven, hoeft u geen toestemming voor het gebruik van pleksgewijs bestrijden van onkruiden met pesticiden te vragen.

3

SKAL-land Dit zijn gronden die door biologisch bedrijven met een SKAL-certificering gebruikt worden en conform SKAL-regels benut worden. Wanneer het gepachte zich in weidevogelgebied bevindt dan verplicht afstemmen voor het maaien met de vogelwacht.

Natuurland 1. In de periode van 1 april t/m 15 juni mogen er geen landbouwkundige werkzaamheden plaatsvinden (beweiden in deze periode is dus niet toegestaan). Beweiding is uitsluitend toegestaan in de periode van 1 augustus tot 1 maart, als de bodem en/of weersomstandigheden dit toelaten (goed beheer pachtgrond). 2. Met de datum van 15 juni wordt flexibel omgegaan. In overleg met de lokale vogelwachten kan ervoor worden gekozen om eerder of juist later dan 15 juni te maaien. Verplicht om mozaïek-maaibeleid toe te passen. Ook kan er vanuit botanisch oogpunt gezien, besloten worden om eerder te maaien. Pachter moet dit wel afstemmen met de verpachter (veldmedewerker), inclusief reactie vogelwacht. 3. Bemesting in welke vorm dan ook wordt uitgesloten, met uitzondering van vaste dierlijke stalmest in de weidevogelkerngebieden en bemesting waar dit gewenst is voor de toekomstige inrichting als natuur. Met een maximum van 15 ton per ha. 4. Het gebruik van pesticiden is verboden op natuurland, probleemonkruiden mogen wel handmatig of mechanisch verwijderd worden. 5. Bestaand grasland mag niet worden gescheurd, gefreesd of opnieuw worden ingezaaid. Natuurland Botanisch Voor natuurland botanisch gelden dezelfde voorwaarden als gewoon natuurland maar daar komen onderstaande extra voorwaarden bij; 1. Geen bemesting toegestaan 2. Geen kunstmatig waterbeheer 3.

Verplichting minimaal één keer per jaar te maaien en het maaisel afvoeren. Terp 1. Pachter zal het verpachte als een kundig agrariër gebruiken en de grond in goede staat houden. Pachter dient te zorgen voor een goede bewerking, afwatering en bemesting (met de toegestane middelen en hoeveelheden) van het verpachte en het verpachte zuiver te houden van schadelijke gewassen en onkruid en zal zo spoedig mogelijk de molshopen slechten. 2.

Het is pachter uitsluitend toegestaan het verpachte te bemesten met kalkammonsalpeter met 27% stikstof met een dosering van 400 kg per hectare per jaar. Het opbrengen dient tussen 1 februari en 1 september te geschieden.

3. Vanwege de mogelijke kans op erosie, vergroting van toetreden van zuurstof in de bodem, vergroting van de kans op directe beschadiging van de bodemschatten en het verder vervagen van de contouren van het verpachte, is het pachter niet toegestaan de grond te bewerken. 4.

Beweiding is toegestaan als de bodem en/of weersomstandigheden dit toelaten (goed beheer pachtgrond). Beweiden is uitsluitend toegestaan met rundvee, geiten of schapen.

Pachtprijs Voor het pachtseizoen 2023 hanteert de provincie een pachtprijs van € 800,- per ha. De pachtprijs per perceel wordt bepaald aan de hand van onderstaand schema en toe te passen 4

kortingen. Voor akkerbouw kan van de prijs afgeweken worden, bijvoorbeeld voor aardappelland.

Kortingen doorgevoerd op de pachtprijs Uitgifte kenmerk Regulier landbouwkundig* Goed Voldoende Redelijk Matig

Omschrijving Gebruik buiten NNN

Korting

Conditie grond beoordeeld als goed Conditie grond beoordeeld als voldoende Conditie grond beoordeeld als redelijk Conditie grond beoordeeld als matig

-10 %

Bouwland Natuurland Normaal Botanisch Natuur buiten NNN

-25 % -37,5 % -43,75 % -20 %

Nieuwe Natuurnetwerk NL Cf. beleid -75% Cf. beleid botanisch -87,5% Buiten Nieuwe Natuurnetwerk -99 % NL Weidevogelgebied Beleid landbouw Normaal Cf. beleid -40 % Centrale As Cf. afspraken Centrale As -43,75 Terp Beleid archeologie -37,5 % Berm, depot, oeverstrook -75 % Overige *geen aanvullende beperkende voorwaarden. Eenmaal uitgeven landbouwpercelen tussen natuurgebieden aan een SKAL gecertificeerde agrariër zullen niet opnieuw worden uitgegeven aan een agrariër die deze certificering niet heeft.

Criteria voor selectie pachters Voor de uitgifte van de percelen wordt eerst een inventarisatie gemaakt met de projectleiders van de Natuuropgave en van infrastructurele projecten welke percelen verpacht kunnen worden. Ook wordt bij deze inventarisatie gekeken naar welke percelen nodig zijn binnen het gebiedsproces, zoals bijvoorbeeld voor compensatie, mogelijke verwerving en vooruitlopend op ruilingen. De percelen waar door de projecten geen aanspraak op worden gemaakt, worden via het digitale pachtportaal van de provincie ter inschrijving aangeboden. Hier gelden de onderstaande eisen en criteria voor. Eisen waaraan een kandidaat-pachter moet voldoen: • •

•

Alleen agrariërs die ingeschreven staan bij de KvK en bij RVO geregistreerd staan als “actieve landbouwer” komen in aanmerking voor de te verpachten percelen Alleen agrariërs die zich hebben aangemeld conform de procedure zoals vermeld op de website van de provincie Fryslân komen in aanmerking voor de te verpachten percelen Er is sprake van voldoende vakbekwaamheid van de kandidaat-pachter

5

•

De kandidaat-pachter is voor de continuïteit van zijn bedrijfsvoering niet afhankelijk van de te pachten grond (een bedrijf pacht de grond voor een maximale duur van 3 jaar en krijgt niet meer grond in gebruik dan 15 ha)

Criteria voor volgorde van toewijzing: 1. De kandidaat-pachter die heeft aangetoond dat zijn bedrijf beschikt over een erkend duurzaamheidscertificaat (bijv. SKAL-gecertificeerd) of heeft aangetoond deel te nemen aan een duurzaamheidsprogramma van een zuivelfabrikant (Foqus Planet / duurzaamheidsprogramma A-ware) of lid is van een Agrarische Natuurbeheer Collectief krijgt de voorkeur. Voor de rangorde hierbij zie het kopje rangorde van toewijzing. 2. De hoofdvestiging van het bedrijf van de kandidaat-pachter ligt binnen een straal van 5 km van de betreffende grond. Daarbij wordt uitgegaan van het adres van het bedrijf zoals deze is ingeschreven bij de Kamer van Koophandel 3. Zijn er 2 of meerdere kandidaten met hetzelfde aantal punten dan gaat het perceel naar het bedrijf dat het dichtst bij het perceel ligt. 4. Kandidaten kunnen op meerdere percelen/objecten inschrijven. Bij de gunning krijgen zij echter maar 1 object toegewezen, tenzij er geen andere gegadigden zijn voor het betreffende object. Indien er geen kandidaat-pachter te vinden is die voldoet aan de criteria voor toewijzing: • •

•

“Actief landbouwer” en de uitsluiting van slechte pachters zijn harde criteria. Daarvan wordt niet afgeweken. Indien er geen geschikte kandidaat-pachters zijn wordt eerst gekeken of er een geschikte pachter is buiten een straal van 5 km (in bezit van duurzaamheidscertificaat of deelnemend aan duurzaamheidsprogramma van zuivelfabrikant) . Indien dat niet mogelijk is kan het criterium van bedrijfsoppervlakte soepeler worden toegepast (te pachten oppervlakte groter dan de helft van de bedrijfsoppervlakte).

Uitzonderingen op de uitgiftecriteria: Gedeputeerde Staten kunnen beargumenteerd afwijken van de criteria. De volgende voorbeelden kunnen zich voordoen: •

• • •

De gronden moeten worden ingezet om een provinciaal doel te realiseren op de desbetreffende gronden of de gronden worden verkocht/geruild. In dat geval gaat realisatie van het provinciale doel voor. Dat kan ertoe leiden dat de grond voor een kortere termijn dan 3 jaar wordt verpacht (1 jaar +2 verlengen). Dit geldt ook voor de gronden die worden verkocht of onderdeel zijn van een ruiling. Er is sprake van juridische verplichtingen uit het verleden of een voorkeursrecht voor één partij. In dat geval gaat de desbetreffende partij vóór. Er kan gehoor worden gegeven aan de adviezen van grondcommissies om voor pachter(s) te kiezen die naar hun inzicht nodig zijn in het gebiedsproces. De kandidaat-pachter is geen goede pachter geweest in het verleden (bijv. pachter heeft de sloten niet geschoond, pachter heeft niet volledig betaald, pachter heeft overlast veroorzaakt, pachter heeft zich niet gehouden aan beperkende voorwaarden, pachter heeft zonder toestemming de pachtgrond in onderpacht uitgegeven, etc.).

6

Planning/werkwijze De planning van de gronduitgifte voor het pachtseizoen 2023 is afgestemd op het feit dat de huidige contracten op 31 december 2022 aflopen en de nieuwe contracten op 1 januari 2023 in moeten gaan.

De planning ziet er als volgt uit: September/oktober 2022: • • •

Inventarisatieronde over de te verpachten grond met de betrokken projectleiders van natuur en infra Maken lijst percelen voor inschrijving via website Verdere voorbereidende werkzaamheden voor pachtseizoen 2023

November 2022: • • • • •

Advertentie in regionale dagbladen en publicatie op provinciale website over openstelling inschrijving op provinciale pachtgrond via website Mailing aan voormalige/huidige pachters dat de inschrijving voor pachtseizoen 2023 eraan komt. Openstelling website/pachtportaal voor inschrijving op provinciale pachtgrond Afwijzingsbrief aan kandidaten die geen agrarisch bedrijf hebben of niet binnen het afstandscriterium vallen Gunning percelen aan hoogst scorende inschrijvers

December 2022 – maart 2023 • •

Veldmedewerkers bezoeken pachters om extra gebruiksvoorwaarden door te spreken en hier een zo praktisch mogelijke invulling aan te geven Maken pachtovereenkomsten en verdere administratieve afhandeling

7