23-239-A - Bijlage 1 - Woon- en leefbaarheidsagenda

DORPS

PLANNEN WOON- EN LEEFBAARHEIDSAGENDA’S MET DE DORPEN In opdracht van

Gemeente Tytsjerksteradiel

Hilda Hoekstra Thomas van Zeewijk Vink Veerle Brokke

Lieke Mijnheer

GRONINGEN | ROTTERDAM | EINDHOVEN

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 2

INLEIDING

4

DE GROTE LIJN

8

AGENDA PER DORP

18

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 3

I

INLEIDING AANLEIDING PROCES DOELSTELLING

INLEIDING AFSPRAKEN TUSSEN GEMEENTE EN DORP Maatwerk voor accommodaties en woningbouw

Doel: actie op woningbouw en accommodaties

Afspraken over de samenwerking tussen

De gemeente Tytsjerksteradiel maakt een woon- en

Dit dorpsplan biedt perspectief voor woningbouw en

gemeente en in het dorp aanwezige initiatieven

leefbaarheidsagenda voor alle kernen in de gemeente.

ontwikkelingen over accommodaties. Het bevat geen

Deze woon- en leefbaarheidsagenda leunt op de

Dat is een uitvloeisel van het gemeentelijke

dingen waar raad of college een nieuw besluit over

volgende bouwstenen:

woningbouwprogramma en de visie op maatschappelijk

moeten nemen. Dit is een uitvoeringsagenda; kaders

•

vastgoed. Het college wil een vervolg geven aan het

en het woningbouwprogramma kunnen altijd

gesprek dat al met de dorpen in Tytsjerksteradiel is

veranderen maar we gaan in deze agenda uit van de

gevoerd over het wonen en plannen die spelen op het

bestaande kaders.

gebied van maatschappelijk vastgoed. We brengen de

We brengen ontwikkelrichtingen in beeld, plus een

ontwikkelkracht die in ieder dorp aanwezig is in beeld

volgorde op hoofdlijnen zodat dorpen weten waar ze

op beide thema’s.

aan toe zijn en we onze ambtelijke inzet kunnen richten. Het plan bevat:

Afbakening: wonen en ontmoeting als basis

•

Dit rapport is een uitvoeringsagenda van het wonen en het maatschappelijk vastgoed in de dorpen, met name

•

de ontmoetingsplekken. In sommige dorpen zijn ook andere thema’s besproken (de haven, kerktoren, een speeltuin of de verkeerssituatie). Waar die besproken

•

zijn benoemen we dat, maar dit rapport bevat daarover verder geen uitwerkingsplan.

•

Een woningmarktonderzoek die elk jaar wordt herzien. De uitkomsten worden verwerkt in een

woningmarktmonitor; •

Een inventarisatie van het maatschappelijk vastgoed in de daarvoor gemaakte atlas;

•

Een avond in het dorp met vertegenwoordigers van de vereniging van dorpsbelangen;

•

Interne bespreking met de gemeente hierover;

Een beeld van de vraag en de nu bekende mogelijkheden/plannen voor woningbouw;

Het hoofdstuk met de grote lijn van de woon- en

Een inventarisatie van het maatschappelijk

leefbaarheidsagenda volgt hierna. Vervolgens

vastgoed, plus de behoeftes die dorpsbelangen

beschrijven we de stappen die we gaan zetten per dorp

signaleren op dit gebied;

én de samenwerkingsafspraken die we met het dorp

De rol die de gemeente kan spelen in het

maken over woningbouw en maatschappelijke

verwezenlijken van de lokaal aanwezige wensen;

accommodaties.

Eventuele slimme combinaties van ontwikkelingen op het gebied van accommodaties én woningbouw; Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 5

INLEIDING AANPAK Proces: langs 16 dorpen als aanvulling op cijfers

In gesprek met dorpsbelangen

Hoe gaan we hiermee om?

We hebben al verschillende onderzoeken en monitors

Om een beeld te krijgen van de lokale initiatieven die

Deze gesprekken hebben inzicht gegeven in welke

op het gebied van wonen en accommodaties.

spelen en wat de behoefte is in het dorp, hebben we in

processen er nodig zijn om woningbouwprogramma’s

Prognoses, bezettingsgraden, de staat van gebouwen,

ieder dorp een avond gesproken met bestuursleden

tot uitvoering te brengen en keuzes te maken over

het is allemaal behoorlijk goed in beeld – vaak ook op

van de vereniging van dorpsbelangen. Daarbij lag

maatschappelijke accommodaties, natuurlijk rekening

kernniveau. Er zijn veel woonkernen in

steeds een kaart van het dorp op tafel en zijn vier

houdend met bestaande beleidskaders.

Tytsjerksteradiel, verschillend in grootte, cultuur,

onderwerpen behandeld: de mienskip (sociale

vraagstukken en plannen. Wat daar speelt is maar voor

samenhang en cultuur), accommodaties, woonbehoefte

Daarbij weten we dat er méér speelt in een dorp dan

een klein deel uit cijfers af te lezen.

en mogelijke –locaties en tot slot de gewenste

wat dorpsbelangen presenteert, en dat hun wensen en

toekomstige ontwikkelingen.

ideeën niet per se die van het hele dorp zijn. Het blijft

Omdat overal iets speelt, en we graag willen ophalen

steeds zo dat initiatiefnemers direct met de gemeente

wat dan, hebben we een grote dorpenronde gemaakt.

We gebruiken deze gesprekken om de lokale energie,

contact moeten opnemen en dat we alle projecten

In de periode november ’22 tot maart ‘23 hebben we

behoefte en ideeën te verzamelen. Dorpsbelangen

beoordelen op hun haalbaarheid en wenselijkheid.

de 16 grootste dorpen in Tytsjerksteradiel bezocht. Er

staat midden in het dorp en weet wat er speelt, ook is

zijn meer kernen, maar daar speelt niks op het gebied

ze vaak op de hoogte van dilemma’s die in het dorp

Zeker in het vervolg van projecten worden meer

van accommodaties en/of wonen. We houden er wel

spelen en mogelijk tegenstrijdige belangen. In

partijen betrokken. Wie dat moeten zijn, hebben we

rekening mee dat ook voor bewoners van die kleinste

sommige dorpen waren ook andere partijen aanwezig,

per (potentieel) initiatief in beeld gebracht.

buurtschappen, ontwikkelingen in de bezochte dorpen

zoals initiatiefnemers van woningbouwprojecten,

van grote invloed zijn.

besturen van dorpshuizen of van andere verenigingen.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 6

INLEIDING OP DE KAART De 16 bezochte dorpen zijn op de kaart hiernaast weergegeven. Sommige dorpen liggen meer verbonden, andere meer afgelegen, maar voor

voorzieningen kijken bewoners uiteraard ook over gemeentegrenzen heen. De verbinding met andere kernen is in vrijwel ieder gesprek aan de orde geweest, en van invloed op de leefbaarheid en behoefte aan accommodaties in het eigen dorp. Overkoepelende discussies Trynwâlden Binnen de Trynwâlden speelt een aantal overkoepelende thema’s, met de discussie over de toekomst van de scholen als belangrijkste. Ook woningbouw en clustering van voorzieningen worden vaak ‘Trynwâldenbreed’ opgepakt. Daar gaan we nog verder over in gesprek met afvaardigingen van die dorpen. De onderstreepte kernen vallen onder de Trynwâlden: Wyns, Aldtsjerk, Mûnein, Oentsjerk, Gytsjerk en Ryptsjerk.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 7

II

DE GROTE LIJN WAT KOMEN WE VAAK TEGEN?

8

DE GROTE LIJN SCHOLENDISCUSSIE Scholendiscussie van grote invloed op

Niet alleen in de Trynwâlden

Soms moeten we nu afwachten

ontwikkelingen wonen én accommodaties

In Garyp staat nieuwbouw gepland van de school,

De uitkomsten van de scholendiscussie, en de snelheid

In veel dorpen die we hebben gesproken, speelt de

waarbij afstemming met een mogelijk nieuw MFC van

daarvan, beïnvloeden de ontwikkeling van wonen en

toekomst van de school in het dorp – en daarmee die

belang is.

maatschappelijke accommodaties in meerdere dorpen.

van het schoolgebouw. Soms staan scholen al leeg, in

Juist de schoolgebouwen zijn namelijk, als zij

andere dorpen moet er op korte termijn een afweging

In Noardburgum is een samenwerkingsschool, de vraag

vrijkomen, aantrekkelijk als woonlocatie. Ook

gemaakt worden door schoolbesturen, gemeente en

is wat de definitieve locatie wordt – clustering met het

beïnvloedt de toekomst van een schoolgebouw soms

het dorp over de toekomst van het onderwijs in het

relatief nieuwe MFC wordt overwogen. In Jistrum ligt

de ontwikkeling van andere accommodaties, zoals

dorp.

een vergevorderd plan om een nieuw MFA te

clustering of nieuwbouw.

combineren met nieuwbouw van de school. En in Dit speelt in enkele dorpen, maar vooral in die in de

Eastermar loopt in 2027 het huurcontract van de

Dat betekent dat we in sommige dorpen moeten

Trynwâlden. Hier vindt een onderzoek plaats naar de

gemeente met de eigenaar van het schoolgebouw De

wachten met beslissingen nemen, of dat we nog niet

toekomst van de scholen, dit moet duidelijkheid

Kjellingen af, daarover moeten we als gemeente tijdig

kunnen zeggen welke ontwikkelrichting we hier kiezen.

opleveren over de koers. Dan wordt ook duidelijk

in gesprek met het schoolbestuur.

We zijn wel inhoudelijk betrokken bij discussies over de

welke schoolgebouwen in stand blijven danwel worden

scholen, zodat we snel kunnen handelen als er meer

afgestoten.

duidelijkheid is.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 9

DE GROTE LIJN WONEN Bekende behoeften naar betaalbaar, starters

Grofweg twee opties voor ouderenwoningen

Afspraken met WoonFriesland

met binding, lokale initiatieven

Voor ouderen zien we grofweg twee wensen:

Als gemeente hebben we via prestatieafspraken met

In vrijwel alle dorpen horen we dezelfde wensen op

doorstroming in het dorp zelf mogelijk maken (met

WoonFriesland invloed op het bouwen van sociale

het gebied van wonen: er wordt aandacht gevraagd

echte seniorenwoningen – vooral in de grotere kernen)

huurwoningen in verschillende kernen. We constateren

voor betaalbaarheid van nieuwbouw, mogelijkheden

of mensen zo lang mogelijk in hun eigen huis laten

vanuit de dorpenronde dat dorpen meer invloed van de

voor starters uit het dorp en het bieden van ruimte aan

wonen met steun van hun netwerk. In veel dorpen is

gemeente verwachten én graag willen dat de

lokale initiatieven.

de Mienskip sterk genoeg om het gebrek aan

gemeente zich actief inzet om bijvoorbeeld het

zorgvoorzieningen deels op te vangen, maar er zijn

verduurzamen van woningen door WoonFriesland te

grenzen.

versnellen, het onderhoud te verbeteren of starters uit

In meerdere dorpen zijn er wensen of meer concrete initiatieven voor het zelf ontwikkelen van woningen.

het dorp meer mogelijkheden te bieden. Groei is op

Soms een groep jongeren die hun eigen woonvorm

Sociale huur: samenwerking met corporatie

meerdere plekken mogelijk en ook WoonFriesland ziet

willen hebben, soms juist voor ouderen. Vaak loopt dat

Sociale huur is een complex thema. In sommige dorpen

het belang van vernieuwing op alle plekken, ook in

soort initiatieven nu spaak door gebrek aan grond, te

is kritiek op de staat van onderhoud van de woningen

kleinere dorpen. Een veelgehoorde wens en

weinig kennis en/of begeleiding vanuit de gemeente en

van de woningcorporatie – al worden die ook op veel

verwachting vanuit de dorpen is ook dat WoonFriesland

een exploitatie die niet rond te krijgen is. Er is vanuit

plaatsen al wel verduurzaamd en opgeknapt. Ook

niet alleen met haar eigen huurders communiceert over

de gemeente een keuze nodig over hoe we met

ervaren inwoners van het dorp dat zij als

renovatie, verduurzaming of sloop-nieuwbouw van

dergelijke initiatieven omgaan. Ze hebben vaak meer

dorpsbewoner geen voorrang hebben op

woningen, maar dit ook op een concreter niveau

ambtelijke begeleiding nodig, geven we die? Waaraan

woningzoekenden van buiten het dorp. Dat is in

bespreekt en laat zien aan de gemeente en de dorpen.

geven we prioriteit, wetende dat we niet alles kunnen

principe ook zo: iedereen mag zich inschrijven op

We brengen dit in bij bestuurlijke overleggen met

doen en keuzes moeten maken.

woningen in ieder dorp.

WoonFriesland.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 10

STUREN OP WONINGBOUW KADER Sturen op prijs en doelgroep bij nieuwbouw

Geen maximale aantallen, wel prioriteren

Nieuwbouw voor mensen met lokale binding?

De gemeente bepaalt zelf met welke woningbouw-

Gemeente en provincie werkten lang met een

In veel dorpen speelt de vraag of nieuwbouw speciaal

plannen ze akkoord gaat. Bij nieuwe projecten

maximaal aantal woningen dat per kern toegevoegd

voor lokale inwoners/starters kan zijn. Dat kunnen wij

proberen we te sturen op segmenten en doelgroepen. •

•

•

•

mag worden. Inmiddels is dat beleid verruimd. De

niet afdwingen, mensen hebben immers vrij recht van

De doelgroepenverordening die in de maak is kan

essentie is: in plaats van naar een kwantitatieve vraag,

vestiging – al komt hier wel meer instrumentarium voor

ons daarbij helpen. In een bestemmingsplan kan zo

kijken we naar een kwalitatieve behoefte. Draagt een

beschikbaar. Ook is een lokale bouwer misschien

vastgelegd worden welke segment woningen aan

project veel bij aan de huidige voorraad? Is er een

bereid woningen eerst in het dorp aan te bieden, die

bepaalde inkomensgroepen moeten worden

bewezen (lokale) behoefte? Dan staan we daar positief

mag zelf bepalen aan wie die woningen verkoopt.

toegewezen

tegenover. Dat geldt voor koop- én huurwoningen.

We kunnen ook zelf locaties ontwikkelen (zeker als

Woningcorporatie Elkien heeft begin dit jaar een proef

we de grond al in bezit hebben). Dat vraagt meer

Het belangrijkste nu is een prioritering aan te brengen

gestart om mensen uit het dorp voorrang te geven bij

ambtelijke inzet maar geeft ook meer controle

in de initiatieven en projecten die er al zijn. Daarbij

de helft van de vrijkomende woningen in dat dorp. De

We geven ontwikkelaars duidelijke instructies mee

hanteren we de criteria in het afwegingskader ANNO-

voorwaarden: ingeschrevenen moeten het afgelopen

over de segmenten die we graag ontwikkeld zien

gemeenten. We focussen ons op de projecten die het

jaar minsten een jaar onafgebroken in dat dorp hebben

op een locatie (een ‘bouwenvelop’), zeker bij

meest kansrijk zijn, qua type en segment het meest

gewoond, of zes jaar gedurende de afgelopen tien jaar.

grotere projecten.

voorzien in een behoefte en ruimtelijk gezien het

Daarmee hoopt de corporatie mensen met lokale

Proceskosten die we maken bij projecten, maken

meest wenselijk zijn – waarbij inbreiding voor

binding voor ‘hun’ dorp te behouden. De proef duurt

we onderdeel van de exploitatie van een

uitbreiding gaat.

twee jaar en is landelijk uniek. Volgens Elkien past het

ontwikkelaar (het ‘kostenverhaal’).

binnen alle juridische regels.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 11

DE GROTE LIJN ACCOMMODATIES Scholen en dorpshuizen grootste thema’s

MFC’s populair, goede samenwerking dan nodig

Clustering tussen de dorpen werkt vaak ook

Tijdens de dorpenronde is vooral gesproken over

In meerdere dorpen leeft het idee dat clustering dé

Als er ergens voorzieningen verdwijnen, doet dat vaak

scholen en dorpshuizen. In mindere mate zijn

manier is om alle voorzieningen toekomstbestendig te

in het begin pijn. Toch blijkt (op termijn) vaak ook dat

sportaccommodaties, havengebouwen, de

kunnen huisvesten. Essentieel daarbij is dat een

het niet zo erg is om naar een nabijgelegen dorp te

bibliotheekfunctie en kerkgebouwen aan de orde

multifunctioneel centrum meer is dan een gebouw

moeten voor bepaalde dingen. Dat bijvoorbeeld vrijwel

gekomen. Dat hangt maar net af van het aanbod in de

waar alle verenigingen in zitten. Het gaat om slim

alle sportvoorzieningen in de Trynwâlden nu geclusterd

verschillende dorpen. Doordat in grotere kernen als

ruimtegebruik, goede verdeling van verenigingen over

zijn in Oentsjerk, wordt breed geaccepteerd.

Burgum en Hurdegaryp het voorzieningenaanbod goed

de ruimtes en over de week en zo een goede

op orde is, speelt het thema accommodaties daar iets

bezetting. Dat bespaart ook kosten.

minder dan het thema wonen.

Niet alles wat nu in een dorp aanwezig is aan voorzieningen, kan of moet daar per se behouden

Vaak wordt er naar de gemeente gekeken om

blijven. Het is soms financiëel niet mogelijk om alle

In lijn met de visie op Maatschappelijk vastgoed zijn

dergelijke processen te begeleiden. Ze zijn vrijwel altijd

accommodaties overeind te houden. Clustering binnen

dorpshuizen, vanwege hun ontmoetingsfunctie,

ook het onderzoeken waard, waarbij we vooraf wel

dorpen lijkt vaak ideaal, maar ook clustering tussen

essentiële accommodaties. In meerdere dorpen is het

goed in beeld moeten hebben wat we als gemeente

dorpen is het onderzoeken waard.

de enige voorziening die er is, die op een

willen bijdragen. We betalen namelijk niet mee aan

laagdrempelige manier voor ontmoeting zorgt.

kantines van sportverenigingen, bijvoorbeeld.

Daarbij: vrijwillige besturen kunnen zelf vaak meer

Helderheid over welke bijdrage er van wie wordt

verantwoordelijkheid nemen wanneer ze zelf eigenaar

verwacht, en wat de gemeente kan doen (zowel in het

zijn van een overzichtelijke locatie. Clustering vraagt

proces als later in de exploitatie) zijn essentieel.

om afstemming en coördinatie, waarvoor vaak steun bij de gemeente wordt gezocht.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 12

DE GROTE LIJN ACCOMMODATIES Dorp Garyp

Thema Dorpshuis/MFC, ontmoetingsfunctie Haalbaarheidsonderzoek MFC

Sumar

Versterken organisatiekracht verenigingsleven

Versterken organisatiekracht verenigingsleven

Hurdegaryp

Vanuit de gemeente is er wens/ noodzaak om It Maskelyn te verduurzamen. Bouw nieuw MFA Dorpshuis eigen bezit dorp: verduurzamen

Sporthal behouden: nieuwbouw of verduurzamen Bouw nieuw MFA

Jistrum Ryptsjerk

School Haalbaarheidsonderzoek MFC

Bouw nieuw MFA scholendiscussie Ryptsjerk en Trynwâlden scholendiscussie Trynwâlden

Gytsjerk

Bibliotheek gecombineerd met ontmoetingsfunctie in stand houden in afwachting van scholendiscussie en gesprek over MFC.

Munein

In stand houden oude dorpshuisgebouw totdat uitkomsten scholendiscussie bekend zijn. Nu reeds starten met behoefte- en haalbaarheidsonderzoek voor nieuwe ontmoetingsfunctie in het dorp.

scholendiscussie Trynwâlden

Oentsjerk

In stand houden cultuuraccommodatie BOB. Na uitkomsten scholendiscussie een MFC overwegen in relatie tot Gytsjerk en Munein.

scholendiscussie Trynwâlden

Wyns

Dorp onderhoudt dorpshuis zelf, plannen zonnepanelen

Aldtsjerk

Dorpshuis eigen bezit dorp: verduurzamen.

Eastermar

Gemeente geeft 3 jaar lang huurvergoeding ontmoetingsruimte. Dat is geen bezit van gemeente en/of dorp. Voldoende alternatieven voor ontmoetingsfunctie in dorp aanwezig.

Tytsjerk

Nieuw MFC wordt aanbesteed: gymzaal, dorpshuis, basisschool en kinderopvang

Noardburgum Optimaliseren clustering functies Burgum

Eigen bezit gemeente: Glinstra State. Verduurzamen.

Suwâld

Eigen bezit dorp. Dorp maakt plan voor verduurzamen en/of herontwikkeling. Doarpskeamer gerealiseerd door het dorp i.s.m. kerk.

Earnewâld

Sport Haalbaarheidsonderzoek MFC

Overig

Eigen initiatief strand & voedselbos

Gymzaal hangt samen met scholendiscussie Trynwâlden

Sporthal Oentsjerk hangt samen met scholendiscussie Trynwâlden Stichting De Oerset beheert haven

scholendiscussie Trynwâlden

Bouw nieuw MFA

Gymfunctionaliteit in Eastermar behouden

Havengebouw onderhouden door dorp

Gymzaal herbestemmen na realisatie MFC

In gesprek met korfbal & kaatsclub

Zwembad verduurzamen

Mogelijk locatiezoektocht bibliotheek en muziekschool

Locatiekeuze De Klimstien

Organisatie Haven & havengebouw

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 13

DE GROTE LIJN INTEGRALE AFWEGINGEN Op dorpse schaal samenhang in beleid

Wie doet wat? Omschrijving rollen

3. Mobiliseren: partijen bij elkaar brengen

Er zijn veel beleidskaders van invloed op

Zowel bij het realiseren van nieuwe woningen als bij

Er zijn soms veel verschillende belangen (partijen) van

ontwikkelingen van maatschappelijk vastgoed en

het ondersteunen van accommodaties is de gemeente

waaruit onderwerpen bij de gemeente geagendeerd

woningbouw. Denk aan: woningbouwbeleid van

steeds op een andere wijze betrokken. We

worden. De gemeente kan er dan voor kiezen om

gemeente en provincie, visie op maatschappelijk

onderscheiden vijf soorten van rollen en relaties.

mensen en partijen bij elkaar te brengen om daarmee

vastgoed & verduurzaming ervan, sport- en

bij te dragen aan voortgang.

scholenbeleid. In dit uitvoeringsprogramma kijken we

1. Regie: projectleiding gemeente

vanuit het gebied – het dorp. Daardoor worden

Bij diverse ontwikkelingen is projectleiding vanuit de

4. Kaderstellend: belangen afwegen

verschillende beleidskaders met elkaar in verband

gemeente gewenst. Het gaat om het trekken,

De gemeente is kaderstellend en verantwoordelijk voor

gebracht, kunnen we inspelen op initiatieven en

aanjagen, initiatief nemen, vaak ook omdat we

belangenafweging. Deze rol heeft de gemeente veelal

mogelijkheden van de mienskip en zetten we

verantwoordelijk zijn als eigenaar van de grond of een

ook naast de andere rollen: ongeacht wie het voortouw

ontwikkelingen in volgorde. De prioritering wordt

gebouw.

neemt, stellen wij kaders en voorwaarden.

zoals het IHP (integraal huisvestingsprogramma)

2. Faciliteren: initiatiefnemer ondersteunen

5. Mienskip: dorp neemt zelf het voortouw

onderwijs, voor een deel wordt ingespeeld op lopende

Initiatiefnemers worden door ons ondersteund en

Het dorp draagt vanuit de draagkracht van de mienskip

initiatieven in het dorp en de logica die daaruit volgt.

gefaciliteerd bij het uitwerken van hun initiatieven. Hier

zorg voor gebouw of een (woon)ontwikkeling. De rol

Voor wonen prioriteren we op basis van de meest

vragen we soms een vergoeding voor (dat is

gemeente kan variëren door de tijd, afhankelijk van de

geschikte en beschikbare locaties. De volgorde is de

bijvoorbeeld verplicht bij woningbouwinitiatieven) óf

kracht en vraag vanuit de mienskip. Het betekent niet

uitvoeringsverantwoordelijkheid van het college en kan

we ondersteunen de mienskip bij het vinden van

dat de gemeente zich voor de rest afzijdig kan houden:

gaandeweg bijgesteld worden, mede op basis van

middelen voor planontwikkeling.

we stellen sowieso kaders en wegen belangen af.

deels bepaald door vastliggende kaders vanuit de raad,

ambtelijke capaciteit. Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 14

DE GROTE LIJN VOLGORDE ONTWIKKELINGEN Dorp Garyp

Waar speelt het? Greatte Buorren 15, It Geahus Master Lubwei 2, de Wraldpoarte

Thema Ontmoetingsfunctie Onderwijs

Wie doet wat? Volgorde regie regie

Wonen Sport Wonen Wonen Wonen Ontmoetingsfunctie Sport Kerk Wonen Wonen Wonen Ontmoetingsfunctie Sport Wonen Wonen Wonen Wonen Ontmoetingsfunctie

Wat speelt er? Haalbaarheidsonderzoek MFC, besluitvorming raad Haalbaarheidsonderzoek MFC, Aanleiding nieuwbouw school, besluitvorming raad nodig Locatie komt mogelijk vrij Haalbaarheidsonderzoek MFC, besluitvorming raad Locatie mogelijk vrij Initiatiefnemer heeft toezegging tot 1-1-24, hinder van boerderij mogelijke volgende uitleglocatie Versterken organisatiekracht verenigingsleven Versterken organisatiekracht verenigingsleven Versterken organisatiekracht verenigingsleven Uitvoering Uitvoering Locatie dorpsbelangen Verduurzamen It Maskelyn Sporthal bij It Maskelyn verduurzamen It Súd fase 3 ontwikkelen It Súd fase 4 in 2023 starten met initiatieffase mogelijk vrijkomende centrumlocaties ontwikkelen Koopmans College herontwikkelen Bouw nieuw MFA

Master Lubwei 2 Greatte Buorren 14, gymzaal Greatte Buorren 14 Brandsmaloane Gravinneloane Sumar Knilles Wytseswei 15, dorpshuis de Kamp Iestwei, sportvereniging Suameer Greatte Buorren, kerk De Finne fase 1 De Finne fase 2 It Houtsjepaad Hurdegaryp Easter Omwei 5, MFC It Maskelyn Van Helsdingenstraat 2, sporthal De Hege Fiif It Súd 3 It Súd 4 Centrumlocaties Koopmans College Jistrum fjildwei, Hessel Loonstrastrjitte, MFA Jistrum Fjildwei, Hessel Loonstrastrjitte, voetbalvereniging Jistrum Buorrefinnewei, Bernemienskip De Greide Buorrefinnewei, De Greide Buurtlaan 3 Overige locaties

Sport

Bouw nieuw MFA

faciliteren

Doctor O. Postmastrjitte 6, OBS Thrimwalda Centrumplan Locatie De Schuur Zoeklocaties

Onderwijs Wonen Wonen

Onderwijs Wonen Wonen Wonen Haven Ryptsjerk, Heermawei 3, Doarpshûs De Einekoer Ontmoetingsfunctie Trynwalden Heermawei 5, CBS Alpha Onderwijs De Tunen Wonen Binnendyk Wonen Gytsjerk, Simke Kloostermanstrjitte 6, dBieb Ontmoetingsfunctie Trynwalden Simke Kloostermanstrjitte 44, CBS Ichtusschool Onderwijs

Initiatief en ontwerpfase Voorbereidingsfase Uitvoeringsfase

regie regie regie faciliteren kaderstellend faciliteren faciliteren faciliteren regie regie regie regie regie regie faciliteren regie faciliteren

Bouw nieuw MFA herontwikkeling scholenlocaties herontwikkeling scholenlocaties naar wonen (nu Carex) Initiatief de Geasten en eigen grond Schoolstraat

faciliteren regie regie kaderstellend mienskip Dorpshuis eigen bezit dorp: verduurzamen faciliteren Scholendiscussie Ryptsjerk en Trynwâlden regie Huidig ontwikkelgebied in uitvoering regie Initiatief landbouwpad en woningbouw, mogelijk voetbalvelden betrekken regie na scholendiscussie gesprek ontmoetingsfunctie vervolgen faciliteren Scholendiscussie Trynwâlden regie Scholendiscussie Trynwâlden 14 duurdere koopappartementen, gemeente stelt grond beschikbaar

regie regie kaderstellend

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 15

DE GROTE LIJN VOLGORDE ONTWIKKELINGEN Dorp Waar speelt het? Munein, Trynwalden Mounewei 1, De Mounestien Mounewei 32, OBS- school Zoeklocaties Oentsjerk, Wynzerdyk 3, BOB Trynwalden Van Haersmasingel 6, CBS Paadwizer Heemstrasingel 45, OBS de Opstap Rengersweg 21 Bedrijventerrein Sanjesfjild Wyns. Trynwalden Wyns 8, Dorpshuis De Skûle Nabij De Winze 30 Diverse zoeklocaties vanuit dorp Aldtsjerk, Trynwalden Van Sminiaweg 68, Dorpshuis Oerein Van Sminiaweg 114-b, OBS Sinnehonk

Eastermar

Thema Ontmoetingsfunctie Onderwijs Wonen Ontmoetingsfunctie

De Kjellingen 15, gemeenschapshuis

Onderwijs Onderwijs Wonen Wonen Ontmoetingsfunctie Recreatie Wonen Ontmoetingsfunctie Onderwijs Wonen Wonen Ontmoetingsfunctie

Wat speelt er? Wie doet wat? Volgorde Toekomst heeft relatie scholendiscussie. Ontmoetingsfunctie onderzoeken. mobiliseren scholendiscussie Trynwâlden regie regie Na scholendiscussie MFC onderzoeken ism Gytsjerk en Munein. Relatie met mobiliseren BOB. scholendiscussie Trynwâlden regie scholendiscussie Trynwâlden woningbouw in voormalige school faciliteren woningbouw regie Dorpshuis: warmtepomp en updaten door dorp in overleg met gemeente mienskip Haventerrein en speeltoestellen eigen initiatief toestaan op gemeentegrond mienskip Planontwikkeling wonen mienskip dorpshuis van het dorp, kerk is eigenaar: verduurzamen. mienskip scholendiscussie Trynwâlden regie planontwikkeling wonen regie plan Aldtsjerk Foarût (check MER, zandwinning) mienskip Huurvergoeding is tijdelijk. Voldoende alternatieven aanwezig. faciliterend

De Kjellingen 15, De Twirre

Onderwijs

Huurcontract school voor 2027 heroverwegen

regie

Gymfunctionaliteit in Eastermar behouden In ontwikkeling Havengebouw onderhouden door dorp Nieuw MFC wordt aanbesteed: gymzaal, dorpshuis, basisschool en kinderopvang Nieuw MFC wordt aanbesteed: gymzaal, dorpshuis, basisschool en kinderopvang Nieuw MFC wordt aanbesteed: gymzaal, dorpshuis, basisschool en kinderopvang Gaat naar nieuw MFC

regie kaderstellend mienskip regie

Herontwikkeling leegkomende scholenlocaties Leegstandsbeheer school door Carex, verkenning woonlocatie Herontwikkeling leegkomende scholenlocaties Gaat naar nieuw MFC, herbestemmen gymzaal Toekomst korfbalclubgebouw (incl. kaatsen) ivm MFC én samenhang Oentsjerk

regie regie regie mobiliseren mienskip

t Hof 86, voetbalvereniging Eastermar Sport Grote Hornstweg 16 Wonen Recreatie Tytsjerk, Trynwalden Noarderein 1, Doarpshûs Yné Mande Ontmoetingsfunctie nabij Noearderein 1

Onderwijs

nabij Noarderein 1

Sport

Reidfjild 4, Ontmoetingsschool de Romte Reidfjild 4 Wylgekamp 59 Wylgekamp 59 Rijksstraatweg 18 Rijksstraatweg 20

Onderwijs

Zoeklocaties

Wonen

Wonen Onderwijs Wonen Sport Sport

Initiatief en ontwerpfase Voorbereidingsfase Uitvoeringsfase

regie regie

regie

regie Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 16

DE GROTE LIJN VOLGORDE ONTWIKKELINGEN Dorp Waar speelt het? Noardburgum Van Cronenburgweg 1, dorpshuis Balstien Van Cronenburgweg 1, Balstien Van Cronenburgweg 1, Balstien Marijkepaed 2, de Klimstien Marijkepaed 2

Burgum

Suwald

Earnewald

Reidekkersstrjitte 49, voetbalvereniging Noardburgum It Heech Schoolstraat 83, Glinstrastate Lauermanstraat 16B, sportcomplex Wetterstins Schoolstraat 27, bibliotheek Schoolstraat 90, muziekschool Voetbalvelden Kloosterlaan Noord Locatie manage Elingsloane Kerkbuurt 2, dorpshuis de Suderfinne Mostermune Mindertsfean Wiidswei 6, dorpskamer Piet Miedemaweg

Thema Ontmoetingsfunctie Zorg Kinderopvang Onderwijs Wonen Sport

Wat speelt er? MFC De Balstien in relatie tot locatiezoektocht school Idem Idem Locatiekeuze school Na locatiekeuze school mogelijk locatieonderzoek voor woonontwikkeling Sporthal 't Heech

Wonen Uitleg Noardburgum West nabij It Heech Ontmoetingsfunctie Eigen bezit gemeente: Glinstra State. Verduurzamen. Sport Ontwikkeling zwembad Onmoetingsfunctie, overig Overleg toekomst huisvesting bibliotheek opstarten Ontmoetingsfunctie, overig Overleg toekomst huisvesting muziekschool opstarten Wonen Nieuwbouw op voormalige voetbalvelden, nog geen AO Wonen Nieuwbouw Wonen Nieuwbouw op huidige locatie manege Wonen Contouren hoogspanningskabels van invloed op plan Ontmoetingsfunctie Eigen bezit dorp. Dorp maakt plan voor verduurzamen en/of herontwikkeling. Wonen woningbouw Wonen Woonontwikkeling (geurhinder, bestemmingsplanwijziging) Ontmoeting Net gerealiseerde doarpskeamer door dorp i.s.m. protestantse gemeente Haven Beheer en organisatie haven wijzigen

Initiatief en ontwerpfase Voorbereidingsfase Uitvoeringsfase

Wie doet wat? Volgorde faciliteren faciliteren faciliteren regie regie mienskip regie regie regie regie regie regie regie faciliterend kaderstellend

regie mienskip mienskip faciliteren

Wat geven we wel weer en wat niet? Dit schema bevat niet alle accommodaties, maar alleen

Het startmoment is dan nog onbekend.

initiatieven (een of twee woningen) die wel op de

die waar iets speelt of naar verwachting gaat spelen.

Niet alle woningbouwprojecten en –initiatieven staan in

planlijst staan, zijn hier niet opgenomen. Die hebben

Als het onzeker is wanneer een project opgestart moet

de tabel. Projecten die al in de uitvoeringsfase zitten

namelijk weinig invloed op de totale woningvoorraad.

worden (afhankelijk van ontwikkelingen), is er in de

(zoals in het centrum van Burgum) staan niet in het

Als grondspeculatie een rol kan gaan spelen, is geen

volgorde geen kleur gegeven.

schema, ze zijn immers al opgestart. Ook kleine

exacte locatie gegeven. Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 17

G

GARYP WOON- EN LEEFBAARHEIDSAGENDA MET HET DORP

GARYP LOKALE SITUATIE Mienskip en omschrijving dorp

Wat speelt er? Maatschappelijke accommodaties

Wat speelt er? Wonen

Met ongeveer 1.900 inwoners is Garyp een kern van

Er is een lokaal initiatief om een nieuw multifunctioneel

De koppeling tussen accommodaties en wonen is

gemiddelde grootte in de gemeente. Het ligt ongeveer

centrum te realiseren in het dorp. De school wil

duidelijk in dit dorp: bij vrijkomende voorzieningen

5 kilometer ten zuidoosten van Burgum en Sumar. Eén

namelijk graag nieuwbouwen en ook het dorpshuis is

komen ook geschikte locaties vrij. Mogelijk zijn dat dus

keer in het uur verbindt de busdienst Garyp met

aan vernieuwing toe. Vanuit het dorp is ook de wens

de huidige gebouwen van de school en de kerk.

Burgum en Nijega. Er zijn een basisschool, een

om een grote gymzaal te nieuwbouwen, de huidige

dorpshuis, een gymzaal en twee kerken. En nog een

zaal is te laag voor bijvoorbeeld volwassenenvolleybal.

Er is een woonprogramma van 23, dat voor 15

voetbal-, een korfbal- en een tennisvereniging. Ook is

De kerk wil ook graag onderdeel uitmaken van het

woningen al is ingevuld. Deels zijn dat losse woningen

er een supermarkt.

multifunctioneel centrum.

op particuliere locaties, deels is dat afronding van

Garyp is een actief dorp met veel actieve verenigingen.

In het huidige idee komt het MFC op de locatie van de

woningen). De belangrijkste locatie is uitbreiding aan

Verenigingen hebben nu soms moeite om

sporthal en het dorpshuis, wat vlak bij de

de Brandsmaloane, een nog niet ingevuld plan voor

bestuursfuncties in te vullen. Vanuit de vereniging voor

sportverenigingen ligt. Al deze partijen moeten

zeven tot acht woningen.

dorpsbelangen klinkt de zorg dat het actieve

betrokken worden in het proces richting een nieuw

verenigingsleven – en daarmee de leefbaarheid –

MFC – waarbij de vraag is wie er allemaal meedoen en

De gemeentelijke koers is nu eerst afmaken wat er al

verminderen, vooral als er geen woningen worden

hoe er slim omgegaan kan worden met de beschikbare

in de pijplijn zijn. Eventuele nieuwe ontwikkelingen

gebouwd voor groepen die binding hebben met het

ruimtes op verschillende tijden. Het dorp kan en wil dit

moeten óf inbreiding zijn, of anders langs de

dorp.

project echter niet zelfstandig organiseren, er ligt een

Gravinneloane. Er is vooral behoefte aan extra

vraag aan de gemeente om het project te begeleiden.

rijwoningen en tweekappers in het betaalbare

uitbreiding bij Sânhichte (fase 2, komen nog vier

koopsegment, en aan seniorenwoningen.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 19

W3: Ontwikkelingen Gravinneloane afwachten

GARYP WAT SPEELT WAAR? Legenda – locaties op de kaart W1 Sânhichte fase 2: is al ingevuld

A3: School bij MFC? A1: Initiatief nieuw MFC

W2 Brandsmaloane, al aangemerkt voor woningbouw. Toezegging loopt in november 2023 af. Valt binnen hindercontour, lastige locatie. Nu geen prioriteit.

W2 locatie Gravinneloane voor uitbreiding. Vraag afwachten voordat het programma ingevuld wordt

A2: Nieuwe sporthal, wedstrijdformaat?

W2: Brandsmaloane: in gesprek met ontwikkelaar

A1 Burgerinitiatief: nieuw MFC op locatie dorpshuis. Plek voor dorpshuis, sportverenigingen school, kinderopvang en mogelijk kerk. A2 Onderdeel van nieuw MFC is beoogde nieuwe gymzaal. Lokale wens is die te vergroten tot een wedstrijdhal. A3 De huidige schoollocatie komt vrij bij nieuw MFC. Op termijn is hier transformatie naar woningbouw mogelijk. A4 Onderdeel van de discussie m.b.t. MFC is of de kerken meedoen.

Mochten die in het MFC komen, komen er twee locaties vrij voor woningbouw.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 20

GARYP WIE DOET WAT? Per locatie: welke opties, welke acties, welke partijen? W1 Sânhichte fase 2, is al ingevuld. Na dit project eerst focus op ontwikkeling rond nieuw MFC.

W2 Brandsmaloane: eerst afwachten of de ontwikkelaar met een plan komt voor de toezegging afloopt. Als het weer loskomt: aansturen op betaalbare woningen, meewerken aan snelle ontwikkeling. Komt waarschijnlijk pas op lange termijn in beeld gezien de uitdagingen op deze locatie. W2 Gravinneloane: nu geen actie ondernemen. Eerst ontwikkelingen binnen het dorp afronden. Wel in beeld houden als mogelijke back-up.

A1 Locatie dorpshuis: lokaal initiatief voor ontwikkeling nieuw MFC. Actie gemeente: projectleider ingesteld om partijen te begeleiden. Dorpsbelangen, bestuur, kerk- en schoolbesturen bij elkaar brengen. A2 Locatie sporthal: lokaal initiatief om nieuwe sporthal op wedstrijdformaat te bouwen. Het is aan de initiatiefnemers om hierbij de haalbaarheid te onderzoeken en het gesprek aan te gaan met sportverenigingen en sportbonden, evenals het zoeken naar financiële dekking. Gemeente draagt daar zelf financieel niet aan bij. A3 Locatie school: het bestuur van de school onderzoekt mogelijkheden om bij nieuw MFC in te trekken. Omdat de gemeente samen met de schoolbesturen verantwoordelijk is voor goede schoolgebouwen, is betrokkenheid van de gemeentelijke projectleider van belang. A4 Kerken: trekken mogelijk bij MFC in. Heeft voordelen voor draagkracht MFC. De gebouwen die nu gebruikt worden en vrijkomen, kunnen worden getransformeerd naar woningbouw. Heeft invloed op de mogelijke ontwikkeling aan de Gravinneloane.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 21

GARYP ONTWIKKELINGSRICHTING GEMEENTE Accommodaties: initiatief nieuw MFC

Gemeente als regisseur stelt projectleider aan

Vanuit haar verschillende rollen brengt de gemeente bij

Garyp heeft al een verzorgende functie voor de

Dorpsbelangen heeft aangegeven dat zij voor het

overleggen in hoe er het beste kan worden

omliggende woondorpen Sigerswâld en Sumarreheide,

samenbrengen van alle belangen en wensen in het

samengewerkt en bespreekt wat ieders rol kan zijn.

bovendien is er ook op langere termijn bevolkingsgroei

traject naar een nieuw MFC, externe begeleiding nodig

Daarbij maakt de gemeente duidelijk vanuit welke

mogelijk. Dit helpt om de bezetting van accommodaties

hebben. Mogelijk kan dit via een DOM-traject

beleidskaders de gemeente wel of geen medewerking

op niveau te houden.

aanvullend op de reeds betrokken gemeentelijke

kan verlenen. In Garyp betekent dat dat rekening

projectleider gevonden worden.

gehouden moet worden met:

Voor Garyp is in het integraal huisvestingsplan

1.

Het sportbeleid, dat uitgaat van grote sporthallen

vervangende nieuwbouw van de school opgenomen.

De gemeente heeft verantwoordelijkheid over de

De huidige gymzaal vereist hoge investeringen. Voor

schoolgebouwen, heeft maatschappelijk en financieel

in Burgum, Oentsjerk en Hurdegaryp

het dorpshuis is wel verduurzaming van het gebouw

belang in het dorpshuis en de sporthal en is

uitgaat dat nieuwe ontwikkelingen moeten passen

mogelijk.

maatschappelijke partner van de kerk. Dat betekent dat

bij de vraagstukken in het dorp, en met de

2.

de gemeente vanuit deze rollen vertegenwoordigd

De visie op maatschappelijk vastgoed, die ervan

bestaande middelen gefinancierd kunnen blijven

Omdat er verschillende ontwikkelingen tegelijkertijd

moet zijn. Het initiatief kan niet alleen lokaal worden

spelen, gaan we onderzoeken in hoeverre clustering

getrokken, daarvoor zijn er teveel partijen betrokken

van school, dorpshuis en gymzaal kan plaatsvinden, om

waarin de gemeente een belang heeft. Bovendien gaat

Dat betekent dat de gemeentelijke projectleider met

het aanbod toekomstbestendiger te maken. Er ligt een

het om geld: de gemeente financiert nu de scholen,

bovenstaande kaders het proces met het dorp ingaat

koppelkans met de naastgelegen Andreaskerk, of die

dorpshuis en gymzaal en zal dat ook voor de nieuwe

en aan de gemeente rapporteert wanneer er keuzes

bij het MFC wil en kan gaan behoren moet nog

gebouwen (gedeeltelijk) doen.

gemaakt moeten worden die buiten bestaande kaders

onderzocht worden.

3.

Het onderwijsbeleid, waarin afspraken gemaakt worden met schoolbesturen over de gebouwen

vallen.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 22

GARYP ONTWIKKELINGSRICHTING GEMEENTE Wonen: nu kleine uitbreiding, op termijn locatie school en eventueel kerk Van het woonprogramma (voor Garyp 23) zijn al 15 in

plannen, waaronder het afmaken van Sânhichte fase 2 en enkele individuele bedrijfswoningen/kavels. Het grootste plan – waar acht woningen komen – is dat aan de Brandsmaloane. Het woningtype is hier nog niet ingevuld. Vanuit het dorp klinkt vooral de behoefte aan betaalbare woningen voor starters en voor senioren.

De meest recente nieuwbouwprojecten waren steeds grote woningen, die niet financieel bereikbaar waren voor lokale zoekers. Prioriteit in Garyp ligt nu bij het ontwikkelen van een nieuw MFC, met aansluitend woningbouw op de vrijkomende locaties. Op die locaties kan de behoefte van de komende jaren ingevuld worden.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 23

S

SUMAR WOON- EN LEEFBAARHEIDSAGENDA MET HET DORP

SUMAR LOKALE SITUATIE Mienskip en omschrijving dorp

Wat speelt er? Maatschappelijke accommodaties

Wat speelt er? Wonen

Met ongeveer 1.400 inwoners is Sumar een kern van

Het dorp is actief met het “Plan dorpskern” waarbij het

De krapte op de woningmarkt is toegenomen. Er is

gemiddelde grootte in de gemeente. Het ligt vlak ten

dorpshuis, de gymzaal en mogelijk enkele functies van

vooral behoefte aan extra koopwoningen, maar vanuit

zuiden van Burgum, op ongeveer drie kilometer van

de kerk worden betrokken; mogelijk resulterend in de

het dorp klinkt ook de vraag om meer sociale

het centrum. Sumar is een woondorp met weinig

bouw van een nieuw multifunctioneel centrum. Omdat

huurwoningen (met name voor lokale starters).

dagelijkse voorzieningen. Het dorp leunt op

de school net is opgeknapt en verduurzaamd ligt

Toevoegen van woningen is altijd maatwerk, passend

voorzieningen in Burgum. Bij een bushalte aan de rand

samenwerking met de school niet voor de hand.

bij de lokale vraag en schaal van het dorp. Hoe het

van het dorp stoppen bussen naar o.a. Dokkum en

aantal huishoudens zich op de langere termijn (na

Leeuwarden. Er zijn een basisschool, een dorpshuis,

Voor een dorp met 1.400 inwoners zijn de benodigde

een gymzaal en een kerk.

investeringen naar verduurzaming van het bestaande

2030) ontwikkelt, is nog onzeker.

dorpshuis De Kamp hoog. Dit is echter wel de enige

Uit de monitoring blijkt: er is veel vraag en dus ruimte

Sumar is een actief dorp maar tegelijkertijd ook vrij

accommodatie waar ontmoeting en niet-

voor extra woningen, mits dat kwaliteit toevoegt aan

gesloten; er is een vaste groep vrijwilligers die zich

sportgerelateerde verenigingsactiviteiten mogelijk zijn.

het dorp. Toevoegen is altijd maatwerk. Op termijn

voor allerlei activiteiten inzet. Het is verder aan de

Zeker nadat in april 2022 de kroeg permanent gesloten

neemt de onzekerheid toe en wordt het risico op

bewoners zelf om daarbij aan te sluiten – je kunt je er

is. Daarom is een toekomstbestendig onderkomen voor

overschotten groter. Wees daar als dorp op voorbereid,

ook gemakkelijk aan onttrekken.

een dorpshuis of multifunctioneel centrum belangrijk:

door nu al te zoeken naar slimme manieren voor

een plek waar op laagdrempelige manier ontmoeting

woningbouw. Zo wordt voorkomen dat een dorp

mogelijk wordt gemaakt. Nu bevindt dat proces zich

‘uitholt’ met alleen nieuwbouw aan de randen en

nog in het verkennen van de behoefte door het dorp

leegstand of lege plekken in het dorpshart.

zelf.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 25

SUMAR WAT SPEELT WAAR?

Recent opgeknapt schoolgebouw

A1: Plan Dorpskern: nieuw MFC? Eerst mobiliseren en A2: grotere nieuwe sporthal?

Legenda – locaties op de kaart W1 De Finne: voor deze locatie ligt al een plan, deels is dit al in uitvoering. Dorpsbelangen ziet graag iets kleinere woningen (betaalbaar voor starters) dan nu gepland. W2 It Houtsjepaad: wens van dorpsbelangen om met CPO nieuwe woningen te realiseren. Nog geen project. Wel meest logische richting voor

uitbreiding. A1 Plan dorpskern: het dorp werkt aan een initiatief voor mogelijk een nieuw MFC en daaromheen een aantrekkelijke plek in het dorp. Moet komen op de locatie van het huidige dorpshuis. Proces is nog in erg vroege fase. A2 nieuwe gymzaal: deel van het plan is een nieuwe gymzaal te ontwikkelen, mogelijk eentje die groter is (wedstrijdformaat). A3 kerk betrekken bij MFC: er wordt onderzocht of bij het nieuwe MFC enkele kerkfuncties kunnen worden ondergebracht (aula en consistorie). Is wegens financiële belangen en binding met gebouwen wel ingewikkeld.

Omdat de school net is opgeknapt en verduurzaamd, ligt samenwerking met de school m.b.t. gezamenlijk gebruik van een gebouw niet voor de hand.

W1: De Finne. Tweede fase nog bij te sturen

W2: potentiële ontwikkelrichting volgens dorpsbelangen

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 26

SUMAR WIE DOET WAT? Per locatie: welke opties, welke acties, welke partijen? W1 De Finne: voor deze locatie ligt al een plan, deels is dit al in uitvoering. Dorpsbelangen ziet graag iets kleinere woningen (betaalbaar voor starters) dan nu gepland. Dit project is op

gemeentelijke grond. De ruimte die nog over is, hoeft niet op korte termijn ingevuld te worden. Als we dat wel gaan doen, is betaalbaarheid van belang. W2 It Houtsjepaad: grond is particulier eigendom, locatie is buiten bestaande contouren en vlakbij bestaande bebouwing. Voorlopig doen we hier niets. Er is ook geen concreet initiatief, het werd door dorpsbelangen genoemd. We stellen wel vast dat dit de enige richting is waarin Sumar nog kan groeien. A1 Plan dorpskern: lokaal initiatief voor ontwikkeling nieuw MFC. Is nog in de fase van verkenning van behoefte en mogelijke activiteiten die kunnen plaatsvinden. Actie gemeente: op dit moment niks, Doarpswurk is betrokken om de gesprekken te begeleiden. Deel daarvan is dorpsbelangen, bestuur dorpshuis en kerkbestuur bij elkaar brengen en verkennen op welke

manier meer bewoners betrokken kunnen worden bij activiteiten. Mocht er voldoende behoefte zijn, stellen we een projectleider in om tot uitvoer over te gaan. Bij projecten als deze moeten we als gemeente goed betrokken zijn, ook vanwege de complexiteit. A2 Nieuwe gymzaal: lokaal initiatief om nieuwe sporthal op wedstrijdformaat te bouwen. Het is aan de initiatiefnemers om hierbij de haalbaarheid te onderzoeken en het gesprek aan te gaan met sportverenigingen en sportbonden, evenals het zoeken naar financiële dekking. Gemeente draagt daar zelf financieel niet aan bij, in lijn met ons sportbeleid. A3 kerk betrekken bij MFC: onderdeel van het MFC-traject is een onderzoek naar de kosten voor verduurzaming van bestaande kerkgebouwen en mogelijkheden om gebouwen meteen nieuwe (openbare) functie wel te behouden voor het dorp.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 27

SUMAR ONTWIKKELINGSRICHTING GEMEENTE Accommodaties: nieuw MFC en nieuw dorpshart

We hebben in potentie verschillende rollen,

De werkgroep vindt het daarom te vroeg om al zo

Sumar ligt vlakbij Burgum, waar een ruim

maar begeleiden in deze fase vooral het gesprek

groot te denken en gaat aan de slag met kleinere

voorzieningenaanbod is. We vinden het wel belangrijk

Er is een aparte werkgroep bezig in het dorp met

initiatieven zoals het starten van een huiskamer in het

dat ook in het dorp zelf aanbod blijft – zeker voor sport

ontwikkeling van het dorpshart. De gemeente heeft

bestaande dorpshuis, om zo ook ondertussen nieuwe

en ontmoeting, om dat zo bereikbaar mogelijk te

financieel belang in het dorpshuis en de sporthal en is

bewegingen proberen op gang te brengen.

houden. Verduurzaming van het bestaande dorpshuis is

maatschappelijke partner van de kerk. Dat betekent dat

kostbaar, dat maakt onderzoek naar nieuwbouw

de gemeente vanuit deze rollen betrokken moet zijn.

interessant.

Het initiatief wordt extern ondersteund vanuit Doarpswurk en kent veel betrokken partijen waarin de

Uit een gesprek met de voorbereidingsgroep over de

gemeente een belang heeft. Bovendien gaat het om

Het proces zit nu in de fase van onderzoek naar

projectdefinitie (op 28 februari ‘23) kwam naar voren

geld: de gemeente financiert nu de scholen, is eigenaar

draagvlak en behoefte. Het is nog niet zover dat er

dat er vooral sprake is van behoefte aan mobilisering

van het dorpshuis en sporthal en zal ook voor mogelijk

ontwerpen of een exploitatie gemaakt worden. Als

van de dorpsgenoten. Er is een vaste actieve kern van

nieuwe gebouwen (gedeeltelijk) betrokken blijven. Dat

gemeente zijn we zijdelings betrokken, maar eerst is

steeds dezelfde bewoners, de zorg is dat er

betekent dat we op termijn vanuit verschillende rollen

het dorp nog aan zet. We gaan alleen verder met

onvoldoende organisatievermogen in het dorp als

belanghebbende zijn en dus de regie zullen nemen.

ontwikkeling als duidelijk is dat er nu en later genoeg

geheel is om toekomstig gebruik van faciliteiten te

Omdat het proces nu zo ver nog niet is, voeren we nu

draagvlak is voor een MFC. Ook willen we duidelijk in

garanderen. De grote vraag is of een nieuwe

de gesprekken die lokaal plaatsvinden om de echte

beeld hebben welke partijen allemaal meedoen, vooral

accommodatie dat probleem gaat oplossen.

behoefte aan een nieuwe accommodatie in beeld te

van de kerk is dat nog de vraag.

brengen.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 28

SUMAR ONTWIKKELINGSRICHTING GEMEENTE Wonen: eerst De Finne, later verder kijken

Doorstroming lastig op gang te krijgen

De tweede fase van De Finne biedt nog ruimte voor

In de appartementen van WoonFriesland die bedoeld

acht woningen. In de eerste fase zijn huizen gebouwd

waren voor ouderen, wonen tegenwoordig ook jongere

in het hogere segment – soms voor instroom, soms

mensen en gezinnen. Ouderen verkopen hun

voor lokale inwoners, maar beiden hebben niet tot veel doorstroming geleid. Als we de rest van het project gaan ontwikkelen, zijn betaalbaarheid en het invullen van een aantoonbare behoefte daarom essentieel.

afbetaalde huis liever niet om kleiner te gaan wonen. En jongeren hebben de middelen niet om de huizen te kopen. We gaan in gesprek met WoonFriesland, niet alleen over Sumar maar over hun hele beleid van toevoeging

Er zijn in Sumar niet direct kansen voor inbreiding. De

in de dorpen.

ontwikkeling van Plan Dorpskern is van invloed, omdat daardoor mogelijk gebouwen van de kerk vrijkomen die eventueel voor woningbouw geschikt zijn. Dat gaat om kleine aantallen, dus kijken we ondertussen naar mogelijke nieuwe uitbreidingslocaties. Dat gaat wel om de lange termijn.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 29

H

HURDEGARYP WOON- EN LEEFBAARHEIDSAGENDA MET HET DORP

HURDEGARYP LOKALE SITUATIE Mienskip en omschrijving dorp

Wat speelt er? Maatschappelijke accommodaties

Wat speelt er? Wonen

Met ongeveer 5.000 inwoners is Hurdegaryp de tweede

Meerdere accommodaties in Hurdegaryp staan voor

Belangrijke wens vanuit het dorp is om de oude locatie

kern in de gemeente. Het ligt tussen Tytsjerk en

belangrijke keuzes: sporthal de Hege Fiif die tegen It

van het Oude Koopmanscollege met mensen uit het

Noardburgum, op ongeveer 12 kilometer van het

Maskelyn aanligt, heeft grote investeringen nodig om

dorp te ontwikkelen. Hurdgerayp heeft een van de

centrum van Leeuwarden. Hurdegaryp is een van de

te verduurzamen, maar wel een zeer goede bezetting.

grootste woningbouwprogrammas van de gemeente,

kernen met de meeste voorzieningen in de gemeente,

Ondertussen is in Burgum een nieuw sportcentrum

mede vanwege het station. Bij het station is een

veel omliggende dorpen maken dan ook gebruik van

gerealiseerd – waarvan de bezetting zeer goed is. Er is

project gestart voor twee keer zestien woningen, maar

Hurdegaryp voor zowel het dagelijkse als het niet-

ook een Integraal Kind Centrum in Hurdegaryp met

ontwikkeling daarvan gaat moeizaam vanwege de hoge

dagelijkse aanbod.

twee basisscholen, met dalende leerlingenaantallen.

rente (slecht voor de verkoop) en gestegen

Vanwege de vele voorzieningen en verenigingen zijn er

Hurdegaryp is vanwege het treinstation een

ook diverse groepjes en verbanden. Mensen ontmoeten

aantrekkelijke woonplaats. Deze bereikbaarheid zorgt

Ondertussen speelt de grote uitbreiding van It Sud.

elkaar langs interesselijnen. Een netwerk van

er ook voor dat Hurdegaryp bezoekers vanuit andere

Daar staan 50 woningen geprogrammeerd. Voor fase 4

buurtorganisaties is in ontwikkeling, maar op dit

dorpen trekt. Het is een dorp met relatief veel

lijkt (een deel van) dit project gebruikt te gaan worden

moment is het dorpsgevoel niet bijzonder sterk. Het is

forenzen. Dat maakt de kans kleiner dat de mienskip

voor flexwoningen.

een forensendorp waarin men zowel anoniem kan

zelf accommodaties overneemt, terwijl wél het

leven als op allerlei vlakken betrokken kan zijn.

clusteren van functies in het Multifunctioneel Centrum

Dan is er nog de visie van de gemeente om de

meer voor de hand ligt.

woonfunctie terug te brengen langs de doorgaande

bouwkosten.

hoofdweg. Ook staat het dorp open voor alternatieve woonvormen en lokale initiatieven.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 31

HURDEGARYP WAT SPEELT WAAR? Legenda – locaties op de kaart W1 It Súd: fase 1 is al afgerond, nu komen fase 3 en 4 nog. Voor fase 3 is het plan om regulieren woningen te realiseren. Voor fase 4 wordt er gekeken naar een alternatieve invulling (flexwoningen).

W2: appartementencomplex stationskwartier

W2 appartementencomplex stationskwartier: ontwikkelingen gingen hier stroef vanwege moeilijke omstandigheden. Inmiddels is de

verkoop van start gegaan.

A2: nieuw MFC, verouderde sporthal

W1: ontwikkelgebied it Sud fase 2 en 3

W3 oude Koopmanscollege: leegstaand oud schoolgebouw, wordt gesloopt. Nadruk op wonen en welzijn, voor jong en oud. W4 Rijksstraatweg: doorgaande weg waar nu verschillende winkels aan zitten. Op termijn willen we hier de woonfunctie terugbrengen. A1 tennis- en voetbalvelden: braakliggende velden zouden kunnen worden ingezet voor woningbouw, evt. tiny houses. A2 nieuw MFC, verouderde sporthal: MFC It Maskelyn is voorlopig toekomstbestendig. Sporthal de Hege Fiif is ouder en moet op

kortere termijn verduurzaamd worden.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 32

HURDEGARYP WIE DOET WAT? Per locatie: welke opties, welke acties, welke partijen? W1 It Súd: onduidelijk of er nu permanente of tijdelijke woningen komen in fase 2 en 3. We gaan in overleg met de ontwikkelaars. De gemeente is eigenaar van de grond en stuurt daarin op kwaliteit en segment. W2 stationskwartier: de verkoop is van start gegaan.

W3 Koopmanscollege: er is al €40.000 toegekend voor ontwikkeling, wij nemen hierin het voortouw en werken samen met lokale partijen. We werken ook aan ontwikkeling van de leefomgeving: voldoende groen en goede ontmoetingsplekken.

W4 Rijksstraatweg: op dit moment alleen nog visie. Dankzij de Noarder-Omwei is deze straat al wel rustiger geworden. Woonfunctie versterken vraagt om verplaatsing van winkels, dus een plan voor herhuisvesting.

A1 tennis- en voetbalvelden: tennisvereniging wil wel verhuizen naar Caparislocatie bij voetbalvelden, vrijgekomen velden dan beschikbaar voor woningbouw. Het huidige beleid gaat ervan uit dat we niet investeren in (her)huisvesting van sportverenigingen. A2 sporthal: is functioneel, we onderzoeken mogelijkheden en kosten verduurzaming.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 33

HURDEGARYP ONTWIKKELINGSRICHTING GEMEENTE Accommodaties: It Maskelyn en nieuw dorpshart

Wonen: na uitbreiding, nu focus op inbreiding

Nog verschillende andere locaties benoemd

Wat betreft accommodaties staan we in Hurdegaryp

Met de ontwikkeling van It Sud zijn de contouren voor

Uit het gesprek met dorpsbelangen kwamen nog

niet voor veel keuzes. Gezien het aantal inwoners en

Hurdegaryp voorlopig weer vastgesteld. Na de

andere locaties naar voren waar óf nieuwbouw

de kansen die het station biedt om blijvend een

ontwikkeling van It Sud kan de focus worden gelegd op

mogelijk is, of ruimtelijke verbeteringen gewenst zijn.

aantrekkelijke woonplaats te zijn, gaan we ervan uit

binnendorpse locaties, voordat we aan nieuwe

Belangrijke wens vanuit het dorp is om de oude locatie

dat het huidige voorzieningenaanbod voorlopig in stand

uitbreiding gaan denken. Voor alle locaties die we

van het Oude Koopmanscollege met mensen uit het

kan blijven.

hierboven besproken hebben geldt dat we goed in

dorp te ontwikkelen. Hiervoor is inmiddels een

beeld willen hebben wat de behoefte is in Hurdegaryp,

gemeentelijke projectleider aan de slag. Ook

Dat betekent dat we in Hurdegaryp aan de slag gaan

en dat we voorwaarden stellen aan betaalbaarheid. We

bijvoorbeeld de oude Rabobank is genoemd.

met verduurzaming van de sporthal die tegen It

geven marktpartijen de kans te ontwikkelen, maar wel

Maskelyn aanligt. We onderzoeken de kosten van

binnen voorwaarden die wij stellen.

verduurzaming van de Hege Fif, en eventuele kosten

Dit zijn plekken waar misschien plek is voor enkele woningen, waarbij ontwikkeling gelijk aangegrepen kan

van sloop-nieuwbouw. Mogelijk kunnen we hiermee

In Hurdegaryp is plek voor alternatieve woonvormen.

worden om die locaties een ruimtelijke impuls te

een beter passend, meer flexibel gebouw ontwikkelen.

We wachten initiatieven voor tiny houses of

geven. Omdat we als gemeente onze aandacht en

Het aanbod van een sporthal in een kern als

flexwoningen af, en zijn bereid die te begeleiden als

capaciteit goed moeten inzetten, kiezen we ervoor de

Hurdegaryp is en blijft belangrijk.

initiatiefnemers de behoefte kunnen onderbouwen en

locaties die dorpsbelangen op het oog heeft nu niet

met een kloppende business case komen. Ook

verder te onderzoeken. We wachten hier voorlopig

initiatieven voor woningen bij bedrijfspanden zijn

initiatieven af, en focussen ons op de bestaande,

welkom, er zijn nu vrijwel geen woon-werk-

grotere initiatieven.

mogelijkheden terwijl daar wel behoefte aan kan zijn.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 34

J

JISTRUM WOON- EN LEEFBAARHEIDSAGENDA MET HET DORP

JISTRUM LOKALE SITUATIE Mienskip en omschrijving dorp

Wat speelt er? Maatschappelijke accommodaties

Wat speelt er? Wonen

Jistrum heeft zo’n 930 inwoners. Er zijn enkele

De grootste ontwikkeling is de nieuwbouw van de

Vanuit het dorp is er vooral vraag naar betaalbare

(dagelijkse) voorzieningen in het dorp: een basisschool,

nieuwe multifunctionele accommodatie (MFA).

woningen voor starters en senioren, in koop en huur.

een kinderdagverblijf, een kerk en voetbalvereniging.

Daarvoor wordt nu het definitief ontwerp gemaakt. De

De meeste ideeën voor woningbouw zijn op

Ook is er nog een café/zaalverhuur. Een supermarkt is

bestemmingsplanprocedure is ook in voorbereiding.

vrijkomende locaties door nieuwbouw van het MFA: de

er niet.

Met de realisatie van het MFA is de routekaart

kerk en de scholen.

verduurzaming voor Jistrum gelijk afgerond. Er is momenteel ook geen dorpshuis in het dorp;

De lokale behoefte aan starters- en seniorenwoningen

wanneer gebruik van een algemene ontmoetingslocatie

De gymzaal is onderdeel van het MFA en wordt

komt ook naar voren in een initiatief om een

gewenst is wordt nu de voetbalkantine of een zaal van

verduurzaamd. De peuterspeelzaal komt ook in het

generatiehuis te ontwikkelen. Dat is een woonconcept

kerk de Markant gebruikt. Verder zijn vergaderingen

MFA, het huidige gebouwtje kan daarna afgestoten

waarin jong en oud samen wonen en elkaar helpen. Er

van bijvoorbeeld dorpsbelangen bij mensen thuis.

worden. De school en VV Jistrum doen ook mee en

is een adviseur in de hand genomen om het dorp

verduurzamen daarmee hun gebouwen, met de PKN

hierbij te ondersteunen.

Misschien omdat het zo’n kleine gemeenschap is, is die

zijn ook gesprekken gaande.

behoorlijk hecht. Men wil zorg dragen voor het dorp en

Een aantal jongeren wil graag de kans krijgen zelf iets

de omgeving, wat blijkt uit de vele (kleine en grote)

te bouwen in Jistrum, maar dat is door gebrek aan

lokale initiatieven die er zijn. Dat varieert van

ruimte nu niet mogelijk.

groentetuinen tot de ontwikkeling van een nieuwe multifunctionele accommodatie.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 36

JISTRUM WAT SPEELT WAAR?

W2 initiatief de Geasten

Legenda – locaties op de kaart W1 Schoolstraat: gemeentelijke grond, nog geen plannen. Biedt kansen om (voor en/of met) starterswoningen te bouwen. Ligt wel

W1 plan Schoolstraat

binnen hindercontour van agrarische functie (net als W2). W2 de Geasten: particulier initiatief voor een aantal kavels. In de naastgelegen woning zit nu een agrarische functie met

hindercontour, pas als dat verplaatst is komt woningbouw in zicht.

A3 gebouw van de kerk bij MFA

W3 verzoek Tillewei: particulier verzoek voor woningbouw aan de Tillewei, buiten de bebouwde contouren. Voorlopig geen prioriteit. A1 nieuwbouw MFA: lokaal initiatief voor ontwikkeling van een nieuw MFA, waarvoor we al een projectleider hebben aangesteld

A2 scholen en kinderopvang bij MFA

A2 scholen en kinderopvang bij MFA: het is al vrijwel zeker dat de bestaande schoolgebouwen (waarvan er een leegstaat) en de peuterspeelzaal bij het MFA komen.

A1 nieuwbouw MFA

A3 gebouw van de kerk bij MFA: de gesprekken met de PKN lopen

nog, eventueel komt hun gebouw ook bij het MFA. Dan komt er een extra potentiële woningbouwlocatie vrij.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 37

JISTRUM WIE DOET WAT? Per locatie: welke opties, welke acties, welke partijen? W1 Schoolstraat: op deze locatie, waarvan we de grond zelf bezitten, onderzoeken we de mogelijkheid om starterwoningen te realiseren. Dorpsbelangen gaf aan open te staan voor twee- onder- een- kapwoningen. Betaalbaarheid is hier essentieel. W2 de Geasten: dit initiatief krijgt nu geen prioriteit. We richten ons eerst op ontwikkeling aan de Schoolstraat, dan op de vrijkomende locaties als de nieuwe MFA er is. Op langere termijn is ontwikkeling hier wel mogelijk, als het bedrijf verplaatst is. W3 verzoek Tillewei: dit verzoek geven we geen prioriteit, we focussen ons op andere ontwikkelingen in het dorp.

A1 nieuwbouw MFA: is in vergevorderd stadium, er is al een gemeentelijk projectleider ingesteld die dit project tot afronding kan gaan brengen. Voorlopig geen nieuwe acties.

A2 scholen en kinderopvang bij MFA: de vrijkomende gebouwen zijn misschien geschikt voor woningbouw. We onderzoeken de mogelijkheden daarvoor en veranderen de bestemming naar wonen. Mogelijk kan hier een Generatiehuis ontwikkeld worden. A3 gebouw van de kerk bij MFA: of de kerk zich aansluit bij ontwikkeling van het MFA is niet aan ons, wel proberen we daarop aan te sturen als het nodig is om het MFA daadwerkelijk gerealiseerd te krijgen.

Dorpsplannen Tytsjerksteradiel | juli 2023 | DEFINITIEF 38

JISTRUM ONTWIKKELINGSRICHTING GEMEENTE Accommodaties: met nieuw MFA voorlopig klaar

Wonen: samen met het dorp ontwikkelen

Ook op andere thema’s veel initiatieven

Al het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed wordt

In Jistrum zijn meerdere lokale ideeën voor