23-16-A - Bijlage 1 - Uitgangspunten voor de begroting 2024

Uitgangspunten voor de begroting 2024 van de werkmaatschappij 8KTD en de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel Samenvatting Jaarlijks worden aan de organisatie(s) de planningsschema's en de daarbij behorende uitgangspunten voor de opstelling van de nieuwe programmabegroting(en) en de jaarrekening(en) beschikbaar gesteld. Het dagelijks bestuur (colleges en DB) stelt deze uitgangspunten en planningsschema’s vast. Voor de organisatie(s) is dit het startpunt om de invulling van het financiële instrumentarium voor de volgende cyclus vorm te geven. Definitieve vaststelling van de programmabegroting en de jaarrekening vindt uiteraard plaats in de raad en AB. Ten opzichte van voorgaande jaren is het niet eenvoudig om reële uitgangspunten te bepalen. We hebben te maken met structurele zorgen ondanks zwarte cijfers voor de meeste jaren in de begroting 2023-2026. De ene crisis volgt de andere en de loon- en prijsstijgingen zijn op dit moment fors. Incidentele middelen zijn er voldoende maar kunnen niet structureel worden ingezet. Want de regel is dat gemeenten structurele kosten moeten dekken met structurele inkomsten. Dus niet met incidenteel geld. Dit maakt vooruitkijken en plannen voor de komende jaren dan ook moeilijk. Ook met het oog op de periode vanaf 2026 (“ravijnjaar 2026”).

Tot 2025 zijn gemeenten redelijk zeker van hun inkomsten, maar in dat jaar wordt opnieuw gekeken naar de verdeling van het gemeentefonds en komt de opschalingskorting weer in beeld. Gezien de ontwikkelingen die nu spelen zullen we met de kennis van nu vanaf 2026 te maken krijgen met een fors negatief begrotingsresultaat. Toch zullen we in de opmaat naar de begroting 2024-2027 een aantal uitgangspunten moeten kiezen. Het voorstel is om voorlopig uit te gaan van onderstaande uitgangspunten: • • • •

Loonontwikkeling WM8KTD en gemeenten; 6% voor 2023 en 2,5% voor 2024 Budget voor inhuur bij ziekte; 10% vanaf 2023 Prijsontwikkelingen ICT WM8KTD; 10% voor 2023 en 5% voor 2024 Overige prijsontwikkelingen; per budget onderbouwd en marktconform; denk hierbij bijvoorbeeld aan investeringsbudgetten voor onderwijs, wegen riolering en MFC's

In welke mate we bij de meicirculaire 2023 worden gecompenseerd voor deze ontwikkelingen valt nu nog niet te zeggen. We komen hier in het kader van de Kadernota 2024-2027 bij u op terug. Wel is eind november bekend geworden dat het kabinet bij de Voorjaarsnota 2023 extra accres aan het gemeentefonds uit gaat keren voor de prijsbijstelling 2022 met effect op de jaren 2023 en verder. Het precieze bedrag is nog niet bekend, maar het leidt naar schatting tot gemiddeld € 300 miljoen extra accres vanaf het jaar 2023. Dit heeft het kabinet bij de najaarsnota besloten, omdat de prijsontwikkeling aanzienlijk hoger ligt dan eerder verwacht. Vanwege de uitzonderlijke stijging van de prijzen sinds het uitkeren van de prijsbijstelling voor het jaar 2022 met de meicirculaire, wijkt het kabinet eenmalig af van de reguliere systematiek. Met dit geld kunnen gemeenten in 2023 onder andere de kosten opvangen voor het op de been houden van (semi)maatschappelijke organisaties die kampen met hoge energielasten, zoals de daklozenopvang, culturele instellingen, verenigingen en andere organisaties in de (semi)collectieve sector. Omdat de situatie per instelling verschilt, kunnen gemeenten met deze extra middelen zorgen voor maatwerk om te voorkomen dat instellingen in de problemen komen door de hogere kosten.

Daarnaast bestaat de Tegemoetkoming Energiekosten energie-intensief mkb (TEK) waar een deel van de (semi)collectieve sector ook aanspraak op kan maken. Voor zwembaden komt

een aparte noodregeling. Het kabinet vindt openbare zwembaden van groot maatschappelijk belang vanwege de zwemlessen. Om de zwemlessen veilig te stellen stelt het kabinet maximaal € 207 miljoen in 2023 beschikbaar voor de jaren 2022 en 2023. Voor de amateursport geldt dat een deel van de sector (3.600 van de 26.000 verenigingen) energie-intensief is en niet in aanmerking komt voor de TEK. Voor deze groep wordt een noodfonds opgericht voor het geval ze in de continuïteitsproblemen komen. Hiervoor reserveert het kabinet € 6 miljoen op de VWS-begroting 2023. De behandeling van deze uitgangspunten heeft plaatsgevonden in de colleges en het DB van 17 januari 2023. Nadere toelichting Inleiding Voor het maken van een begroting is het belangrijk om uitspraken te doen over een aantal uitgangspunten. Deze uitgangspunten worden in dit voorstel genoemd. Voor zowel de werkmaatschappij als voor de beide dragende organisaties willen we zoveel mogelijk dezelfde uitgangspunten aanhouden. Daar waar dit niet passend is, is dit bij het betreffende uitgangspunt weergegeven. Werkmaatschappij De begroting 2023 van de werkmaatschappij is in juni 2022 vastgesteld in het AB. Daarna zijn er in november nog begrotingswijzigingen in de begroting van de WM8KTD doorgevoerd bij de behandeling en vaststelling van de begroting 2023-2026 van de gemeenten.

Samen met de primitieve begroting vormt dit de basis voor de begroting 2024-2027. Uiterlijk 1 februari 2023 zendt het Dagelijks Bestuur van de werkmaatschappij 8KTD de uitgangspunten voor het opstellen van de begroting 2024 en een overzicht van de voor het dan komende jaar te hanteren kosten van bedrijfsvoering aan de beide gemeenten. De werkmaatschappij 8KTD baseert de ontwerpbegroting op deze uitgangspunten. De te hanteren uitgangspunten voor de werkmaatschappij zijn grotendeels gelijk aan die van de dragende organisaties en zijn hieronder vermeld. De uitgangspunten worden op de LIS /LIST van de beide raden geplaatst. Normaal gesproken wordt de periode tot en met juli gebruikt als ambtelijke voorbereiding op de begroting. Formeel volgt de werkmaatschappij een ander tijdstraject. Mocht het nodig zijn om de begroting van de werkmaatschappij uiteindelijk bij te stellen, dan kan dit door middel van het voorleggen van één of meer begrotingswijzigingen. Bij het vaststellen van de begrotingen 2024 van beide gemeenten kan in dezelfde vergadering een begrotingswijziging voor de WM8KTD worden geagendeerd. Dit voor onder andere de onderwerpen die via de Kadenota in de begrotingen van de gemeenten zijn opgenomen en een relatie met de WM8KTD hebben. De begroting 2024 van de WM8KTD bevat geen nieuw beleid.

Indien nieuw beleid van toepassing is, volgt dit zijn reguliere traject via de kadernota’s van de gemeente Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel. Wel kan in de begroting 2024 van de WM8KTD de verwachte ontwikkeling van het nieuwe beleid alleen tekstueel worden geschetst, die vervolgens in kadernota’s wordt meegenomen. Voor wat betreft de onderwerpen van nieuw beleid vindt afstemming plaats tussen de WM8KTD en de beide gemeenten.

Voor het begrotingsjaar 2024 zullen de kadernota’s in juli door de raden worden besproken. Nieuw beleid uit deze instrumenten dat de begroting van de WM8KTD raakt, leidt tot begrotingswijziging voor de WM8KTD. Voor het overige traject verwijzen wij naar het planningsschema van de werkmaatschappij 8KTD (zie bijlage(n)). Uitgangspunten begroting 2024-2027 van de WM8KTD: • Basis is begroting 2023-2026 van de WM8KTD • Meerjarige effecten begrotingswijzigingen voor de WM8KTD van 3 november 2022 • (Eventuele) structurele effecten uit jaarrekening 2022 van de WM8KTD • Geactualiseerde personeelsbegroting op basis van vastgestelde formatie en uitgangspunten voor loonontwikkeling • Overige budgetten geactualiseerd op basis van uitgangspunten voor prijsontwikkeling en eventuele ontwikkelingen uit jaarrekening 2022 WM8KTD Dragende organisaties Voor de begrotingen van de dragende organisaties wordt net als voorgaande jaren de periode tot en met juli gebruikt als ambtelijke voorbereiding op de begroting. De te hanteren uitganspunten zijn hieronder vermeld. Voor het overige traject verwijzen wij naar het planningsschema van de dragende organisaties. Uitgangspunten Werkmaatschappij en dragende organisaties De afgelopen jaren werd voor de nieuwe begroting de verwachte prijsstijging gebaseerd op de opgenomen prijsontwikkeling in de septembercirculaire.

Dit zou volgens onderstaande tabel betekenen dat we voor de jaarschijf 2024 uit zouden gaan van een percentage van 2,5%. Dit is gezien de huidige ontwikkeling van het loon en prijsniveau niet realistisch. De index ten opzichte van 2023 stijgt in 2024 met 2,5%, terwijl we nu al weten dat de gekozen uitgangspunten voor de begroting 2023-2026 op basis van de huidig bekende ontwikkelingen aan de lage kant zijn. Niet voor niks dat beide gemeenten een behoedzaamheidsbuffer hebben opgenomen in hun begroting. In de organisatie is als voorverkenning op de Kadernota en begroting 2024-2027 binnen de clusters gevraagd met welke loon- en prijsontwikkelingen we rekening zullen moeten houden. Het lastige is dat nog niet alle clusters een goed beeld kunnen geven van de te verwachten ontwikkelingen. En dat is logisch omdat vaak vanaf deze periode van het jaar de verwachte prijsontwikkelingen voor 2023 bekend worden gemaakt. Het voorstel is om voorlopig uit te gaan van onderstaande uitgangspunten: • • •

Loonontwikkeling WM8KTD en gemeenten; 6% voor 2023 en 2,5% voor 2024 Prijsontwikkelingen ICT WM8KTD; 10% voor 2023 en 5% voor 2024 Overige prijsontwikkelingen; per budget onderbouwd en marktconform

Loonontwikkeling WM8KTD en gemeenten Er is nog geen akkoord over de nieuwe cao voor de gemeentelijke sector, die per 1 januari 2023 zou ingaan. Op basis van de uitgangspunten van vorig jaar hebben we rekening gehouden met een percentage van 1,9%. Dit zal te weinig zijn.

Het laatste voorstel van de VNG is voor een cao met een looptijd van twee jaar. Het loonbod is een loonsverhoging van 5% voor 2023 en 3% voor 2024. De verwachting is dat de uitkomst voor 2023 iets hoger zal zijn, omdat de inzet van de vakbonden nog ver boven de 5% zit. Ons uitgangspunt is 6% voor 2023 en 2,5% voor 2024. Een eenmalige uitkering van € 750 voor mensen met (omgerekend naar een voltijds arbeidsovereenkomst) salaris tot en met het maximum van schaal 7 en een eenmalige uitkering van € 375 voor mensen met een hoger salaris is al meegenomen voor 2022. Budget voor inhuur bij ziekte Het budget voor inhuur bij ziekte is structureel te laag. Het verzuim is hoog en de tarieven voor inleen stijgen met 10%. Voor de begroting 2024 betekent dit dat op basis van de tariefstijging het budget met € 87.000 omhoog moet. Echter dit budget wordt de afgelopen jaren door het verhoogde ziekteverzuim al fors overschreden. Voor 2022 was het gemiddelde ziekteverzuim rond de 10% binnen de WM8KTD. De totale besteding aan inleen voor ziekte komt voor 2022 uit op ongeveer € 2.000.000. Uiteraard is het van belang om te werken aan het terugdringen van het ziekteverzuim, maar zelfs bij een ziekteverzuimpercentages van 5% tot 7,5% is er meer budget nodig.

Daarom is het verstandig om het budget voor inhuur bij ziekte eveneens nominaal te verhogen met minimaal € 300.000 naast de mee te nemen prijsstijging. Hiermee komt het budget voor inhuur bij ziekte op € 1.250.000 ten opzichte van het huidige bedrag van € 866.000. Prijsontwikkelingen ICT WM8KTD: De ICT-branche heeft zijn prijsontwikkelingen voor 2023 bekend gemaakt. Deze variëren tussen de 5% en 13%, waarbij de grootste systeemaanbieders op zo’n 10% zitten, We gaan in eerste instantie uit van 10%. Overige prijsontwikkelingen: Voor de overige prijsontwikkelingen is het zondermeer ophogen van de huidige budgetten met een percentage niet gewenst. Het is beter om hier op basis van de analyse van de jaarrekening 2022 te kijken naar zowel het benodigd budget en de actuele prijsontwikkelingen. Subsidies: Bij een aantal meerjarige subsidies is sprake van budgetovereenkomsten, waarin afspraken zijn gemaakt over indexering van de subsidie. Voor de begroting 2024 gaan wij uit van de afspraken zoals vastgelegd in deze budgetovereenkomsten en zullen de aanvragen van de gesubsidieerde instellingen hierop beoordelen. Op basis van de bestaande subsidieverleningen zal in voorbereiding op de Kadernota in beeld worden gebracht welke eventuele consequenties hier voor de loon en prijsontwikkelingen uit voortvloeien.

Verbonden partijen: De verbonden partijen zoals de Veiligheidsregio Fryslân zullen ook met hun uitgangspunten en voorstellen voor indexering komen. Om meer grip te krijgen op de ontwikkelingen bij de verbonden partijen adviseren we het bestuur om de discussie over de bijdragen aan de voorkant met de verbonden partijen te voeren en samen met de overige deelnemers hierin één lijn te kiezen. In de VFG-commissie financiën van februari 2023 zou dit geagendeerd kunnen worden.

Indien er geen afspraken tussen de verschillende deelnemers worden gemaakt dan spreken we voor Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel af dat we uitgaan van constante prijzen. Dit betekent dat we vervolgens de gevraagde bijdrage vanaf de jaren 2025 en verder van sommige GR-en negatief gaan corrigeren voor lopende prijzen. Voor de begroting 2024 zien we op basis van de conceptbegrotingen van de verbonden partijen een nadere onderbouwing tegemoet. Belastingen en tarieven: Voor de belastingen en tarieven hanteren we voorlopig de prijsontwikkeling voor 2024 van de septembercirculaire 2022. Deze is 2,5% voor 2024. Definitieve bepaling van de tarieven vindt plaats bij vaststelling van de begroting 2024-2027. Bouwgronden: Voor de prijzen van de bouwgronden sluiten we aan op de bestaande afspraken en daarnaast op het nieuwe prijsbeleid zoals geformuleerd in de nieuwe nota grondbeleid. Huren en pachten: Daar waar dit wettelijk mogelijk is, wordt rekening gehouden met een verhoging van de huren en pachten van 2,5%. Dit sluit eveneens aan de bij de septembercirculaire 2022. Rentepercentages Bij de wijzigingen van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de invoering van de Vennootschapsbelasting (VPB) voor de lagere overheden is de toerekening van rente een belangrijk aandachtspunt.

Eén van de belangrijkste wijzigingen is dat we niet meer met een gekozen omslagrentepercentage mogen rekenen, maar dat het te hanteren rentepercentage moet worden berekend conform een voorgeschreven model. Dit betekent dat voor de drie organisaties een afzonderlijke berekening wordt gemaakt. Belangrijke input als basis voor deze berekening zijn de rekeningcijfers 2022 en de daarop gebaseerde prognose voor de begroting 2024. Op dit moment kunnen we dus nog geen definitief omslagrente percentage noemen. Dit is later in het voorjaar bekend en kan bijvoorbeeld worden meegenomen in de kadernota’s. Op basis van de huidige verwachtingen gaan we voor Achtkarspelen uit van een omslagpercentage van 0,5% (begroting 2023 = 0,5%) en voor Tytsjerksteradiel van 1,25% (begroting 2023 = 1,25%) Vervangingsinvesteringen: Actualisatie op basis van nut en noodzaak en marktconforme prijzen In de begroting is bij veel investeringen rekening gehouden met het feit dat aan het einde van de afschrijvingsperiode vervanging van de investering plaats moet vinden. Uiteraard bekijken we ieder jaar of de vervangingsinvesteringen die voor de komende vier jaar staan genoteerd wel daadwerkelijk vervangen moeten worden. Sommige investeringen zijn soms nog in prima staat, waardoor vervanging wel met één of meerdere jaren kan worden uitgesteld.

Verder bekijken we of het bedrag van de oorspronkelijke investering nog toereikend is om datgene het komend jaar te vervangen. Als uitgangspunt hanteren we dan ook dat de vervangingsinvesteringen jaarlijks worden geactualiseerd op basis van nut en noodzaak en op basis van marktconforme prijzen. Het financieel risico van diverse bovenmatige prijsontwikkelingen met betrekking tot investeringen is nog niet meegenomen in de bedragen voor vervangingsinvesteringen.

Planning schema’s In de bijlage is voor de diverse instrumenten van zowel de werkmaatschappij als de dragende organisaties de planning P&C-cyclus voor het jaar 2022 opgenomen met daarin de belangrijkste organisatorische en bestuurlijke momenten. Voor de organisatie wordt nog per product gewerkt aan een meer gedetailleerde planning, waarin vooral de planning van de diverse bijeenkomsten en de interne deadlines inclusief de daarbij behorende oplevering van stukken wordt vermeld. De behandeldata in raden en AB voor de verschillende P&C-instrumenten zijn hieronder weergegeven. Werkmaatschappij 8KTD: • Begroting 2024-2027 (AB 20 juni 2023); • Jaarrekening en jaarverslag 2022 (AB 20 juni 2023) • Begrotingswijzigingen (20 april; 22 juni; 12 oktober en 14 december 2023) Dragende organisatie 8K: • Kadernota 2024-2027 (raad 13 juli 2023) • Programmabegroting 2024-2027 (raad 2 november 2023) • Jaarrekening en jaarverslag 2022 (raad 22 juni 2023) • Begrotingswijzigingen (20 april; 22 juni; 12 oktober en 14 december 2023) Dragende organisatie TD: • Kadernota 2024-2027 (raad 13 juli 2023) • Programmabegroting 2024-2027 (raad 2 november 2023) • Jaarrekening en jaarverslag 2022 (raad 22 juni 2023) • Begrotingswijzigingen (20 april; 22 juni; 12 oktober en 14 december 2023)