17 - Bijlage 2 - Notitie uitvoering Participatiewet 2021 klassieke doelgroep

Notitie uitvoering Participatiewet 2021 klassieke doelgroep

Auteur: Nienke de Vries Team: Ontwikkeling en Advies Sociaal Datum: 12 maart 2021 Zaaknummer: Z2021-01420

1

INHOUDSOPGAVE 1.

Aanleiding

Blz. 3

2.

Scope van de opdracht

Blz. 3

3.

Leeswijzer

Blz. 3

4.

Doel Participatiewet en huidig beleid

Blz. 3

5.

Gevolgen Gevolgen bezuinigingen en beleidskeuzes voor dienstverlening

Blz. 4

6.

Huidige dienstverlening

Blz. 4

6.1 6.2 6.3

Huidige dienstverlening klassieke doelgroep Huidige dienstverlening nieuwe doelgroep (Vso/Pro) Huidige dienstverlening jobcoaches en werkgeversteam

Blz. 4 Blz. 5 Blz. 5

7.

Opdracht ondersteuning personen Participatiewet

Blz. 6

7.1 7.2 7.3 7.4

Iedereen die onder de Participatiewet valt ondersteunen Extra ondersteuning klassieke doelgroep Gevolgen Corona De kosten en baten van ‘meedoen

Blz. 6 Blz. 7 Blz. 8 Blz. 8

8

Voorstel

Blz. 9

2

1.

Aanleiding

Op 21 januari 2021 heeft de raad een motie aangenomen met betrekking tot de uitvoering van de Participatiewet en het college opgedragen om: 1. Te komen met een interventie/voorstel voor de klassieke doelgroep. Hierin staat beschreven wat de impact is en is geweest voor hoeveel mensen en een verbeter aanpak om deze mensen per de kortst mogelijke datum (uiterlijk 15 april 2021) weer de noodzakelijke ondersteuning te geven, met de bijbehorende menselijke maat die recht doet aan eerder goedgekeurd beleid. 2. Alle mensen die onder de Participatiewet vallen de ondersteuning te geven waar ze recht op hebben. In 2020 hebben wij de uitvoering van de Participatiewet geëvalueerd. Het evaluatierapport hebben wij in december 2020 besluitvormend voorgelegd aan de raad. De motie van de raad sluit aan op de conclusies en aanbevelingen die wij in het evaluatierapport hebben opgenomen.

2.

Scope van de opdracht

De opdracht van de raad aan het college interpreteren wij breed. Wij gaan ervan uit dat het bieden van ondersteuning betrekking heeft op bemiddeling naar werk, maar ook op activering van personen die (nog) niet aan het werk kunnen. In het laatste geval ligt het accent dan op maatschappelijke participatie (meedoen). Bij het uitwerken van de opdracht geven wij ook aan wat de mogelijke doorwerking op andere leefgebieden is wanneer wij personen die onder de Participatiewet onvoldoende ondersteunen.

3.

Leeswijzer

In hoofdstuk 4 gaan we in op de opdracht die de raad het college heeft gegeven. Hoofdstuk 4 gaat in op de doelgroepen van de Participatiewet en ons huidige beleid. In hoofdstuk 5 schetsen wij de gevolgen van de bezuinigingen in de afgelopen jaren voor de huidige dienstverlening. In hoofdstuk 6 gaan we in op de huidige dienstverlening. In hoofdstuk 7 hebben we de opdracht van de raad nader uitgewerkt waarbij we ook aandacht besteden aan de gevolgen van Corona en de kosten en baten van “meedoen”. Tot slot komen wij in hoofdstuk 8 met een voorstel om uitvoering te geven aan de motie.

4.

Doel Participatiewet en huidig beleid

In dit hoofdstuk gaan we in op de doelgroepen van de Participatiewet en de huidige beleidskaders.

4.1

Doelgroepen

Het doel van de Participatiewet is dat iedereen meedoet naar vermogen, het liefst via betaald werk. De Participatiewet kent de volgende doelgroepen: Nieuwe doelgroep Klassieke doelgroep Niet uitkeringsgerechtigden

Personen uit het voortgezet speciaal onderwijs (Vso) en praktijkonderwijs (Pro) die voorheen instroomde in de Wajong of Wsw. Personen die voorheen onder de Wet werk en bijstand vielen. Vaak heeft deze groep een ‘langer’ traject nodig (soms jaren). Personen die geen uitkering ontvangen, maar die wel aanspraak kunnen maken op ondersteuning door de gemeente. Het gaat dan vooral om personen die een verdienende partner hebben met een inkomen boven bijstandsniveau en 16- en 17- jarigen.

3

4.2

Huidig beleid

In mei 2015 heeft de raad de Contourennotitie Participatiewet vastgesteld. In de Contourennotitie zijn de volgende keuzes gemaakt: Klantgroepen Klantgroep Participatie

Klantgroep Werk

Klantgroep Zorg

Inzet Participatiebudget Werkzoekenden die niet zelfstandig het wettelijk minimumloon kunnen verdienen. Het gaat dan vooral om personen die voorheen instroomden in de Wajong of Wsw. Voor deze klantgroep zetten wij het grootste gedeelte van het Participatiebudget in. Werkzoekenden die zelfstandig werk kunnen vinden of een korte afstand tot de arbeidsmarkt hebben, krijgen geen of minimale ondersteuning. Werkzoekenden waarvan wij tijdelijk of blijvend geen arbeidsparticipatie verwachten, krijgen geen of minimale ondersteuning.

In april 2019 heeft de raad het Beleidskader Sociaal Domein vastgesteld. Voor het onderdeel Participatie is het volgende bepaald: Beleidskader Sociaal Domein

We doen onze wettelijke taak en ondersteunen alleen jongeren uit het VSO/PRO 1, personen met een indicatie Banenafspraak en personen met een indicatie Beschut Werk. We kiezen ervoor om mensen die langdurige werkloos zijn en een bepaalde leeftijd hebben bereikt niet meer actief te benaderen. Wanneer deze groep aan trajecten wil deelnemen, dan is dat alleen mogelijk op basis van bestaande werk-leer-trajecten (bv Beurtschip). Uitgangspunt voor deze groep is maatschappelijke participatie en één contactmoment per jaar. Dit heeft in 2020 geleid tot de volgende maatregelen: ▪ stopzetten project doorval WW ▪ minder budget voor de inzet van re-integratietrajecten ▪ schrappen van het innovatiebudget ▪ stopzetten project 45+ ▪ geen inkoop meer van re-integratietrajecten voor 55 plussers ▪ halvering werkgeversteam

5.

Gevolgen beleidskeuzes en bezuinigingen voor dienstverlening

Op dit moment bieden wij een substantieel aantal klanten die onder de klassieke doelgroep vallen geen re-integratie dienstverlening. Dit is het gevolg van de gemaakte beleidskeuzes en de bezuinigingen op de inzet van re-integratievoorzieningen en formatie. Deze conclusie hebben wij ook opgenomen in de evaluatie van de uitvoering van de Participatiewet. De beschikbare financiële middelen (na de bezuinigingen) voor re-integratievoorzieningen en formatie en de beleidskaders zijn leidend voor onze dienstverlening. Formatie en budget voor re-integratievoorzieningen bewegen niet mee bij verhogingen en verlagingen van het aantal re-integratieklanten.

1

Voortgezet speciaal onderwijs en praktijkonderwijs. 4

6.

Huidige dienstverlening

Voordat we tot een voorstel komen, gaan we in dit hoofdstuk eerst in op onze huidige dienstverlening. Om een goed beeld te schetsen doen we dit niet alleen voor de klassieke doelgroep, maar ook voor de nieuwe doelgroep. Om het beeld compleet te maken betrekken we hierbij ook de huidige dienstverlening van de jobcoaches en het werkgeversteam

6.1

Huidige dienstverlening klassieke doelgroep

Voor de klassieke doelgroep geldt dat ongeveer 80% van de mensen niet direct aan het werk kan door psychische of lichamelijke problemen. Dit vraagt om langere re-integratietrajecten. In veel gevallen is hierbij samenwerking nodig met andere partijen zoals de GGZ of schulddienstverlening, om uiteindelijk de eerste stap naar betaald werk te zetten. Wij zetten nu vooral in op klanten waarvan wij verwachten dat zij een re-integratietraject met goed gevolg afsluiten. Personen die langdurig werkloos zijn en/of een bepaalde leeftijd hebben benaderen we niet meer actief. Uitgangspunt voor deze groep is maatschappelijke participatie en één contactmoment per jaar. Op dit moment ondersteunen wij ongeveer 250 klanten actief (40%). Op grond van de gemaakte beleidskeuzes en bezuinigingen is dit ongeveer het maximaal aantal klanten dat wij kunnen ondersteunen. Willen we meer mensen ondersteunen, dan is er meer formatie en budget voor re-integratievoorzieningen nodig. In onderstaande tabel hebben wij de huidige omvang van de klassieke doelgroep in beeld gebracht. Totaal Klassieke doelgroep (inclusief inburgering) 638

Aantal Klantgroep Participatie 324

Aantal Klantgroep Werk 87

Aantal Klantgroep Zorg

227

6.2. Huidige dienstverlening nieuwe doelgroep (Vso/Pro) De nieuwe doelgroep kenmerkt zich door de aanwezigheid van multi problematiek die steeds complexer wordt. Deze groep groeit jaarlijks. Is er sprake van uitstroom naar werk, dan blijven wij deze personen en de werkgever begeleiden (sociaal werkers en jobcoaches). Dit betekent dat uitstroom naar werk niet leidt tot uitstroom uit de caseloads. In onderstaande diagram hebben wij aangegeven wat het aandeel Vso/Pro jongeren (rode kolommen) op dit moment is per leeftijdscategorie. Dit maakt goed inzichtelijk dat met de tijd die vordert, deze doelgroep langzaam maar zeker het grootste deel wordt van ons klantenbestand. Zetten wij niet in op deze doelgroep met een arbeidsbeperking en een afstand tot de arbeidsmarkt, dan doet deze groep (maatschappelijk gezien) niet meer mee. Het gevolg is langdurige uitkeringsafhankelijkheid en hoge uitkeringslasten voor de gemeente.

5

Op dit moment ondersteunen wij ongeveer 100 klanten actief (83%). Op grond van de gemaakte beleidskeuzes en bezuinigingen is dit ongeveer het maximaal aantal klanten dat wij kunnen ondersteunen. Willen we meer mensen ondersteunen, dan is er meer formatie en budget voor reintegratievoorzieningen nodig. In onderstaande tabel hebben wij de huidige omvang van de nieuwe doelgroep in beeld gebracht. Totaal Nieuwe doelgroep 130

6.3

Klantgroep Participatie 85

Klantgroep Werk 32

Klantgroep Zorg 13

Huidige dienstverlening jobcoaches en werkgeversteam

Het is van belang dat we personen die met een loonkostensubsidie bij een reguliere werkgever aan de slag zijn begeleiden. Dit geldt ook voor de begeleiding en ontzorging van de werkgevers zelf. Daarnaast is het van belang om blijvend te investeren in de relatie met werkgevers en daarbij actief op zoek te gaan naar geschikte banen, goede matches te maken en de re-integratie inspanningen af te stemmen op de vraag en behoefte van klanten en werkgevers.

6.3.1 Jobcoaching Onze jobcoaches begeleiden vooral klanten uit de nieuwe doelgroep die in dienst zijn bij een reguliere werkgever. Daarnaast ontzorgen en begeleiden de jobcoaches de werkgever. De groep personen die wij met een loonkostensubsidie bij een reguliere werkgever plaatsen groeit jaarlijks. Op dit moment bedienen we ongeveer 60 klanten en 60 werkgevers. Op grond van de gemaakte beleidskeuzes en bezuinigingen is dit ongeveer het maximaal aantal klanten dat wij kunnen ondersteunen. Willen wij de groeiende groep personen die wij met een loonkostensubsidie bij een reguliere werkgever plaatsen bedienen, dan moet de formatie meegroeien.

6.3.2 Werkgeversdienstverlening en jobhunting De afgelopen jaren heeft het Werkgeversteam vooral de jaarlijks groeiende nieuwe doelgroep bediend en veel minder de klassieke doelgroep. Daarnaast is de werkgeversdienstverlening onder druk komen te staan door de halvering van het Werkgeversteam in 2020 2. Hierdoor is er onvoldoende tijd om de klassieke doelgroep in het oog te houden. Het gevolg hiervan is dat we werkgevers onvoldoende bedienen voor wat betreft het aandragen van geschikte kandidaten voor reguliere vacatures.

7.

Opdracht ondersteuning personen Participatiewet

De opdracht van de raad aan het college is om alle mensen die onder de Participatiewet vallen de ondersteuning te geven waar ze recht op hebben, in het bijzonder de klassieke doelgroep. In dit hoofdstuk gaan wij inhoudelijk in op deze opdracht. Daarbij betrekken we ook de gevolgen van Corona en de kosten en baten van ‘meedoen’.

7.1

Iedereen die onder de Participatiewet valt ondersteunen

De raad wil dat iedereen die onder de Participatiewet valt de ondersteuning krijgt waar hij of zij recht op heeft. Het gaat dan om de volgende doelgroepen: 1. Klassieke doelgroep, inclusief inburgeraars 2. Nieuwe doelgroep, inclusief inburgeraars 3. Niet uitkeringsgerechtigden

2 Bezuiniging ogv Beleidskader Sociaal Domein

6

Voor 2021 is er € 269.505 begroot voor re-integratievoorzieningen. Slaan we dit bedrag om naar het huidige aantal klanten, dan is er € 350,91 per klant beschikbaar ‘3. Dit is uiteraard een gemiddelde. Afhankelijk van de problematiek kan de inzet per klant behoorlijk verschillen. Willen we iedereen bedienen, dan betekent dit concreet dat wij de financiële kaders loslaten, zowel voor wat betreft de inzet van formatie als voor de inzet van re-integratievoorzieningen. De benodigde financiële middelen voor formatie en re-integratievoorzieningen moeten dan meebewegen. Het komt regelmatig voor dat een sociaal werker een traject wil inzetten, maar dit wegens de budgettaire en beleidskaders niet doet. Om een beeld te geven wat de kosten van reintegratievoorzieningen zijn, hebben wij in onderstaand overzicht de meest ingezette voorzieningen en de kosten hiervan op een rijtje gezet. Voorziening Diagnostiek

Max. tarief variërend € 400 - € 1.750

Werk- en/of Activeringstraject licht Werk- en/of Activeringstraject midden Werk- en/of Activeringstraject zwaar Individuele coaching midden Individuele coaching zwaar

€ 2.400 - € 4.800 € 3.600 - € 6.000 € 4.800 - € 7.200 € 4.400 € 6.300

Periode Eenmalig Bijv. medische, psychologische of arbeidsdeskundige onderzoek Op jaarbasis Op jaarbasis Op jaarbasis Op jaarbasis Op jaarbasis

Zouden wij iedereen bedienen die onder de Participatiewet valt door bijvoorbeeld een licht Werk of Activeringstraject in te zetten voor een ½ jaar, dan bedragen de kosten minimaal € 921.600 4. Deze weg is onbegaanbaar omdat hier geen budget voor is.

7.2

Extra ondersteuning klassieke doelgroep

Naar aanleiding van de evaluatie van de uitvoering van de Participatiewet stellen wij dit jaar nieuw beleid op dat wij voorleggen aan de raad. In afwachting van dit nieuwe beleid wil de raad dat wij onze dienstverlening verbeteren aan de klassieke doelgroep. In dit verband beschouwen wij het jaar 2021 als overgangsjaar. Wij bedienen de klassieke doelgroep in 2021 zo goed mogelijk, waarbij we voor 2021 incidenteel middelen vragen om deze dienstverlening te bekostigen. We gebruiken 2021 om nieuw beleid op te stellen, waarbij wij aandacht besteden aan een heroverweging van de huidige budgettaire en formatieve inzet voor de klassieke en nieuwe doelgroep. Het nieuwe beleid dat de raad in de loop van 2021 vaststelt, is bepalend voor de structurele lasten vanaf 2022. Met het oog op de structurele financiering van onze re-integratie dienstverlening voeren wij dit onderwerp op in de kadernota.

3 € 269.505 gedeeld door 768

(638 + 130) klanten

4 768 x € 1.200 (50% van € 2.400)

7

7.3

Gevolgen Corona

Op dit moment stijgen door toedoen van Corona de WW-cijfers in onze gemeente snel. Wij verwachten dat een deel van de WW-gerechtigden een beroep moet doen op een bijstandsuitkering. Vanuit de Arbeidsmarktregio (Fryslân Werkt!) zijn er diverse initiatieven opgestart in het kader van crisis- en hersteldienstverlening. De drie lijnen van de crisis- en hersteldienstverlening zijn: 1. Crisisdienstverlening De crisisdienstverlening binnen Fryslân Werkt! heeft grotendeels betrekking op de intensieve ondersteuning en begeleiding naar nieuw werk (van-werk-naar-werk). Fryslân Werkt! is de afgelopen periode gestart met de ontwikkeling van extra dienstverlening om de bemiddeling en begeleiding van verschillende groepen werkzoekenden te versterken. 2. Scholing Om werkzoekenden voor te bereiden op werk en om werkgevers te kunnen voorzien van voldoende gekwalificeerd personeel is scholing van essentieel belang. De eisen die bedrijven met een personeelsvraag aan werknemers stellen, komen vaak niet overeen met de kwalificaties van werkzoekenden die beschikbaar zijn voor vacatures. Om die koppeling te maken is het noodzakelijk om praktijkgerichte scholing te organiseren, in veel gevallen in combinatie met het opdoen van werkervaring en begeleiding. 3. Bestrijding van jeugdwerkloosheid Als gevolg van Corona lopen jongeren extra risico om geen baan te vinden of hun opleiding niet af te ronden.

Fryslân Werkt! neemt extra maatregelen om hen langer door te laten leren en/of de stap naar betaald werk te laten maken. De Arbeidsmarktregio heeft voor de crisis- en hersteldienstverlening middelen van het Rijk ontvangen (herstelpakket 3). Om instroom (van alle doelgroepen) in de bijstand te voorkomen, sluiten we zoveel mogelijk aan bij de initiatieven die vanuit de Arbeidsmarktregio Fryslân worden opgestart. Daarnaast ontvangen wij van het Rijk in 2021 incidenteel middelen Participatie die wij lokaal kunnen inzetten. In totaal ontvangen wij € 279.865.

7.4

De kosten en baten van ‘meedoen’

Bij hoofdstuk 2 ‘scope van de opdracht’ gaven we al aan dat we in deze notitie ook aandacht besteden aan een mogelijke doorwerking op andere leefgebieden wanneer wij personen die onder de Participatiewet onvoldoende ondersteunen. Hieronder gaan wij hier nader op in. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de inzet van extra capaciteit voor het voorkomen van instroom en het bevorderen van uitstroom zich snel kan terugverdienen. Er is dan sprake van een win-win situatie. De klant is aan het werk en de gemeente bespaart op de uitkeringskosten 5. Ook in het geval van het activeren van klanten is er sprake van een win-win situatie omdat deze inzet doorwerkt op andere leefgebieden. Op basis van meerdere onderzoeken is het aannemelijk dat de baten van ondersteuning breder zijn dan de kosten. Uit deze onderzoeken blijkt ook dat de baten niet alleen neerslaan bij Werk & Inkomen maar bijvoorbeeld ook bij de Wmo (minder gebruik van voorzieningen) en andere domeinen zoals zorg en justitie. Uitstroom uit de bijstand naar werk leidt tot een duidelijke verbetering van de mentale en fysieke gezondheid en daarmee ook tot een daling van zorgkosten 6. Een aantal effecten, zoals verbetering van de zelfredzaamheid van klanten, zijn echter niet in geld uit te drukken. Toch zijn deze effecten wel belangrijk vanuit het perspectief van de klant en voor de maatschappij als geheel.

Het is daarom van belang om naast de gekwantificeerde 5

Een bijstandsuitkering wordt netto verstrekt. De gemiddelde netto uitkering bedraag € 14.500 per jaar. Na afloop van het jaar bruteert de gemeente dit bedrag omdat de gemeente de loonbelasting en premie volksverzekering is verschuldigd. De kosten van de gemeente zijn dus hoger dan de gemiddelde netto uitkering van € 14.500 per jaar. 6 M. Schuring, K. Reeuwijk, A. Burdorf (2016) Monitor Voorbeeldprojecten voor arbeidstoeleiding van mensen met grote afstand tot de arbeidsmarkt en gezondheidsproblemen. 8

kosten en baten in euro’s, ook de andere maatschappelijke effecten te betrekken bij de afweging om te investeren in activering en arbeidstoeleiding van mensen met diverse problematiek. Dit met de kanttekening dat de investering in activering/re-integratie verschilt per persoon en in sommige gevallen niet rendeert. In het nieuw op te stellen beleid besteden wij uitgebreider aandacht aan de kosten en baten van meedoen.

8.

Voorstel

In afwachting van nieuw Participatiebeleid stellen wij de raad het volgende voor: 1. 2. 3.

4.

Intensivering van de dienstverlening aan de klassieke doelgroep van de Participatiewet in 2021. Hiervoor de incidentele Coronamiddelen Participatie van € 279.865 in te zetten die wij in 2021 ontvangen. Dit voor zowel het huidige bestand als voor nieuwe instroom. Bovengenoemde middelen in te zetten voor: ▪ extra re-integratievoorzieningen; ▪ extra formatie. Met het oog op de structurele financiering van onze re-integratie dienstverlening het onderwerp ‘nieuw Participatiebeleid 2022’ op te voeren in de kadernota.

9