12 - Raadsvoorstel - Gewijzigde aanpak Kinderopvangtoeslagaffaire (gewijzigd)

Riedsútstel Ried Agindapunt Status Program Eardere behandeling Portefúljehâlder Amtner Taheakke

: : : : : : : :

Saak- en stiknûmer

:

27 januari 2022 12 Besluitvormend Programma 6 – Sociaal Domein Presintaasje Iepen Poadium: 20 januari 2022 Mevr. G. Hoekstra en Dhr. A. Bouwman Dhr. J. Jager 1. Plan van aanpak van de ervaringsdeskundigen Kinderopvangtoeslagaffaire en de opbouwwerker van KEaRN Z2021-05052 / S2021-31332

Underwerp Gewijzigde aanpak Kinderopvangtoeslagaffaire Wy stelle jo foar te besluten om: 1. In te stemmen met de gewijzigde aanpak Kinderopvangtoeslagaffaire met ingang van februari 2022 tot en met 31 december 2024. 2. De daartoe benodigde middelen hiervoor ter hoogte van € 69.000 in 2022 via begrotingswijziging te dekken vanuit de via de decembercirculaire ontvangen en gereserveerde middelen. De middelen voor 2023 en 2024 ter hoogte van € 69.000 in 2023 en € 69.000 in 2024 via de Kadernota en begroting 2023-2026 mee te nemen en te dekken uit de voor deze jaren te ontvangen POK-middelen. Koarte gearfetting De Kinderopvangtoeslagaffaire heeft ook een aantal inwoners van onze gemeente geraakt. Gemeenten zijn bij de hersteloperatie ingeschakeld om deze inwoners hulp en ondersteuning te bieden bij problemen op het gebied van financiën, wonen, werk/dagbesteding, gezondheid en gezinssituatie. Van dit aanbod is door slechts 6 ouders gebruik gemaakt. Er is op basis van gewijzigde inzichten een andere aanpak nodig. Foech ried/kolleezje: Het beschikbaar stellen van middelen uit de Algemene reserve behoort tot het budgetrecht van de gemeenteraad en de raad moet hierover dan ook een besluit nemen. Ynlieding Het Rijk heeft gemeenten verzocht om ondersteuning te bieden aan alle inwoners die in aanraking zijn geweest met de Kinderopvangtoeslagaffaire.

In onze gemeente gaat het tot dusverre om 65 ouders. Een deel van deze inwoners is door de Belastingdienst erkend als gedupeerde en een ander deel (nog) niet. Omwille van de leesbaarheid wordt echter in het vervolg alleen gesproken van “gedupeerden” of “gedupeerde ouders”. Gedurende dit proces heeft de gemeente de gedupeerden, die zich bij de Belastingdienst hebben gemeld, benaderd en hulp en ondersteuning aangeboden. Dit heeft in onze gemeente geleid tot slechts 6 hulpverleningstrajecten. Bij informerend raadsvoorstel van 12 oktober 2021 bent u van de stand van zaken rondom de Kinderopvangtoeslagaffaire in kennis gesteld. Sindsdien is naar aanleiding van gesprekken met gedupeerden geconstateerd dat de

Ried Punt Side

: : :

27 januari 2022 12 2

eerder ingezette aanpak niet effectief genoeg is en niet goed aansluit bij de problematiek/vraag omdat: • veel gedupeerden een sterk wantrouwen koesteren richting de overheid waardoor zij elk aanbod vanuit de overheid, waartoe ook de gemeente behoort, afwijzen. • vragen en behoeften van gedupeerden vaak verder reiken dan het dienstenaanbod dat de gemeente beschikbaar heeft. Denk bijvoorbeeld aan juridische advisering en ondersteuning in het proces tegen de Belastingdienst, het gidsen van gedupeerden door de brij van maatregelen die ingesteld zijn door de Belastingdienst of hoe te handelen met opgeslagen inkomstenbelasting op basis van de ontvangen € 30.000 schadeloosstelling als voorschot. • er bij gedupeerden een grote behoefte is aan erkenning en herkenning (lotgenotencontact en heling) • Het huidige aanbod van de gemeente tot dusverre onvoldoende vindbaar is en onvoldoende aansluit bij wat de gedupeerden nodig hebben. Histoarje Het voorstel omtrent de gewijzigde aanpak Kinderopvangtoeslagaffaire kent geen voorgeschiedenis. Te berikken effekt De visie binnen het sociaal domein gaat ervan uit dat de samenleving steeds zelfredzamer wordt waardoor het beroep op ondersteuning kleiner wordt. Vanuit de gemeente is het faciliteren van de zelfredzaamheid een krachtig middel.

Gedupeerden willen graag hun zelfredzaamheid vergroten en van daaruit zoeken naar een oplossing voor hun situatie. Daarbij willen wij, met respect voor de bijzondere aspecten van de doelgroep, samen met de gedupeerden, het volgende bereiken: • Een laagdrempelige ingang en voorziening, onafhankelijk van de gemeente, voor gedupeerden binnen de sociale basis. • Lotgenotencontact met ruimte voor (h)erkenning en heling. • Het signaleren van hulpvragen bij gedupeerden en deze gedupeerden warm doorverwijzen naar speciaal daartoe georganiseerde regisseurs gebiedsteam sociaal domein of andere meer geschikte organisaties. • Een kennisnetwerk over aanbod en aanpak door en voor gedupeerden op regionaal, provinciaal en landelijk niveau. • Een verbeterde werkwijze en aanpak binnen het sociaal domein door gedupeerden vanuit hun perspectief feedback daarop te laten leveren. • Een zo groot mogelijk aantal gedupeerden bereiken en de voor hen benodigde hulp organiseren. • Bij de onderbenutting van minimaregelingen bestaat het vermoeden dat een gebrek aan vertrouwen in de gemeente een rol speelt. Door een koppeling te maken met de evaluatie van het minimabeleid en het en het versimpelteam 1 (motie) willen wij een grotere doelgroep bereiken. De ervaringsdeskundigen hebben hierbij een belangrijke signalerende en adviserende rol die bijdraagt aan de verbetering van onze dienstverlening.

Deze aanpak kan hierdoor ook bijdragen aan het herstel van vertrouwen in de gemeente. Wij willen dit bereiken door: • Twee ervaringsdeskundigen gedupeerden Kinderopvangtoeslagaffaire inzetten om lotgenoten te ondersteunen en te begeleiden, waarbij zij beide ingezet worden binnen het werkgebied van 8KTD.

1 O.a eenvoudig taalgebruik en eenvoudige aanvraagprocedures

Ried Punt Side

•

•

: : :

27 januari 2022 12 3

KEaRN in staat te stellen deze ervaringsdeskundigen een betaalde baan aan te bieden voor de jaren 2022 t/m 2024 voor 24 uren elk per week. Hierbij draagt elke gemeente de kosten van één ervaringsdeskundige. Dit kunnen we voor het jaar 2022 realiseren door KEaRN een afzonderlijke opdracht te geven en daarbij de benodigde middelen over te dragen. Voor de jaren 2023 en 2024 zal ten aanzien van de opdracht aan KEaRN en het ter beschikking stellen van de daarbij behorende middelen in 2022 een meer structurele oplossing worden ontworpen. De reden om de ervaringsdeskundigen niet in dienst van de gemeente te nemen is enerzijds het verloren gegane vertrouwen in de overheid en anderzijds willen we de onafhankelijke positie van de ervaringsdeskundigen borgen. Binnen de subsidieovereenkomst 2022 (zonder meerkosten) ondersteunt een opbouwwerker van KEaRN de ervaringsdeskundigen. Deze opbouwwerker adviseert en ondersteunt bij het realiseren van de hierboven genoemde gewenste resultaten. Denk daarbij aan het bedenken en inregelen van een werkplan, communicatieplan, het in contact brengen van andere gedupeerden met de lotgenotengroep, het inventariseren van vragen en het regelen van hulp via andere kanalen (bijvoorbeeld landelijke advocaten of voorzieningen van de gemeente, etc.), etc.

Plan van aanpak Het is de bedoeling dat de gemeente Achtkarspelen ook een ervaringsdeskundige inzet via KEaRN. In totaal zijn er dan dus twee ervaringsdeskundigen beoogd, één voor Tytsjerksteradiel en één voor Achtkarspelen. Deze beide ervaringsdeskundigen hebben tezamen met de opbouwwerker van KEaRN een plan van aanpak opgesteld. Uit dit plan blijkt het volgende: Doelstelling inzet ervaringsdeskundige Gedupeerde ouders verlangen naar transparantie, vertrouwen en lotgenotencontact. Zij hebben hulp- en zorgvragen en hebben hierbij de behoefte aan actieve ondersteuning. Daarnaast schort er veel aan de informatievoorziening. Door een bundeling van middelen, kwaliteiten en ervaringen is er meer te bereiken voor de gedupeerden. De ervaringsdeskundigen willen, waar mogelijk door middel van multidisciplinaire overlegmomenten, samenwerken met de gebiedsteams van de gemeente en partijen zoals de dienst Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen, de VNG en Slachtofferhulp Nederland. Door deze samenwerking te borgen hopen zij daarmee ook het vertrouwen van gedupeerde ouders in de overheid terug te winnen en de huidige informatievoorziening te structureren. Inspanningen ervaringsdeskundigen • Actief op zoek gaan naar gedupeerden die zich nog niet hebben gemeld.

• Organiseren van lotgenotencontact gericht op heling en het in verbinding brengen met de gemeente, wanneer wenselijk, en andere aanbieders van zorg of hulp. • Op basis van ontvangen signalen van lotgenoten de gemeente informeren en adviseren met betrekking tot het verbeteren van de dienstverlening. • Blijvend agenderen en zorgen dat gedupeerden van de Kinderopvangtoeslagaffaire de steun en de hulp krijgen die zij nodig hebben. • De gemeente actief helpen of ondersteunen met het zoeken en vinden van de juiste informatie en hulp en ervoor zorgen dat deze informatie niet alleen de gedupeerden, maar ook de hulpaanbieders bereikt. • In kaart brengen van de mogelijkheden voor hulp en ondersteuning en de gedupeerden begeleiden naar de juiste hulpaanbieder als deze zich door wantrouwen in de overheid geremd voelen.

Ried Punt Side

• •

• •

: : :

27 januari 2022 12 4

Wanneer gewenst bijwonen van eerste gesprekken met hulpaanbieders, waarbij herstel van vertrouwen het streven is. De gemeente ondersteunen bij het maken van een plan van aanpak voor ouders; samen met de gedupeerden inzichtelijk maken op welke gebieden (financiën, gezondheid, wonen, werk en/of gezin) er hulp wenselijk is en op welke termijn deze ingezet moet worden. Blijvend agenderen wat goed gaat en wat beter kan bij de gemeente tot alle gedupeerden de steun hebben ontvangen die nodig is. Monitoring van de inspanningen.

Arguminten 1. Wij willen de getroffen inwoners zoveel mogelijk helpen Wij willen gedupeerde ouders van de Kinderopvangtoeslagaffaire zoveel mogelijk helpen bij ontstane problemen op het gebied van financiën, wonen, werk/dagbesteding, gezondheid en gezinssituatie. Door dit laagdrempelig te organiseren binnen de sociale basis en een ervaringsdeskundige in te zetten die hulp en ondersteuning biedt, is dit mogelijk. Naast het bieden van hulp en ondersteuning richt de ervaringsdeskundige zich ook op het herstel van vertrouwen in de overheid. De ervaringsdeskundige is ook inzetbaar wanneer gedupeerden van andere toeslagenproblematiek, zoals huurtoeslag of zorgtoeslag, zich melden. 2. De voorgestelde aanpak sluit aan bij bestaand beleid “Hulpverlening aan elkaar door lotgenoten” is een uitgangspunt dat uitstekend past binnen het beleid van de sociale basis. Echter, de omvang van dit traject is dermate groot dat subsidiëring door middel van bijvoorbeeld de Tijdelijke Subsidieregeling Zelf- en Samenredzaamheid geen optie is. De bijzondere situatie vraagt om tijdelijke extra middelen. 3. De huidige aanpak is onvoldoende succesvol Uit de 65 meldingen bij de Belastingdienst heeft naar aanleiding van het aanbod van de gemeente slechts 6 verzoeken om aanvullende hulp en ondersteuning gevraagd. 4.

De gemeente krijgt middelen van het Rijk Wij ontvangen rijksmiddelen voor de ondersteuning van gedupeerden van de Kinderopvangtoeslagaffaire, maar in het regeerakkoord is ook veel opgenomen over armoedebestrijding. Dit alles rechtvaardigt een nieuwe laagdrempelige aanpak waarbij gedupeerden steun en begeleiding ontvangen en waarbij we de koppeling maken met armoedebestrijding en het versimpelteam. Alternativen Het alternatief is geen gevolg geven aan dit initiatief en met de inspanningen die we tot nu toe hebben verricht de Kinderopvangtoeslagaffaire als afgedaan te beschouwen. Kanttekenings/risiko’s 1. Er melden zich niet meer slachtoffers Als dit het geval is dan kan het initiatief worden afgebouwd. Om deze reden zal de arbeidsovereenkomst ook in eerste instantie voor een jaar worden aangegaan en zal vervolgens jaarlijks worden beoordeeld of er een nieuw dienstverband moet worden aangeboden. 2. Vanaf 2023 geldt een andere subsidierelatie met KEaRN Er is onzekerheid of de kosten van de opbouwwerker van KEaRN na 2022 nog worden betaald als gevolg van een andere subsidierelatie. Dit risico wordt echter

Ried Punt Side

: : :

27 januari 2022 12 5

ondervangen door het feit dat de taken van de opbouwwerker gedurende het eerste jaar vanaf 2023 door de ervaringsdeskundige kunnen worden overgenomen. Finânsjes De kosten van de ervaringsdeskundigen voor 2022 tot en met 2024 bedragen per ervaringsdeskundige € 69.000 per jaar. Deze kosten worden op basis van 50/50 gedragen door de beide gemeenten. Wij stellen voor om de kosten voor de inzet van ervaringsdeskundigen voor de jaren 2022 tot en met 2024 te dekken uit de POKmiddelen (zie hieronder). SPUK Van het Rijk ontvangen wij in het kader van de toeslagenaffaire een specifieke uitkering (SPUK) op cliëntniveau op basis van realisatie tot een maximum van € 6.092 per gedupeerde, voor zover deze door de Belastingdienst als zodanig is erkend. Het Rijk heeft bestedingseisen verbonden aan de inzet van deze middelen en wij moeten de inzet van deze middelen verantwoorden aan het Rijk. De middelen zijn niet bedoeld om de inzet van de ervaringsdeskundige te bekostigen. Wel kan de inzet van de ervaringsdeskundigen leiden tot meer plannen van aanpak met gedupeerden waarvan de kosten wel onder de SPUK kunnen worden gedeclareerd. Verantwoording van de SPUKuitkering vindt plaats in 2023. Na verantwoording kunnen deze inkomsten ten gunste komen van de Algemene Reserve. Het is op dit moment onzeker welk bedrag uit de SPUK kan worden gedeclareerd.

Algemene Uitkering (POK middelen) Volgens zeer recente informatie van de VNG d.d. 14 december 2021 wordt in het kader van de “versterking van de gemeentelijke dienstverlening naar aanleiding van de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK)” door het Rijk over de periode 2021 t/m 2027 landelijk 150 miljoen euro per jaar vrijgemaakt ten behoeve van de gemeenten. Indien en voor zover de gemeente via de Algemene Uitkering middelen in de vorm van compensatie als tegemoetkoming ontvangt, dan worden de kosten voor zover de compensatie toereikend is in eerste instantie gedekt uit deze tegemoetkoming, waarbij het restant dan ten laste van de Algemene Reserve wordt gebracht. In de decembercirculaire 2021 wordt de hoogte van de POK middelen bekend gemaakt. Wij verwachten deze circulaire in januari 2022 te ontvangen. Ynwenners- en oerheidspartisipaasje Wij informeren de Cliëntenraad Werk, en Inkomen over dit onderwerp na het besluit van het college ten behoeve van de vergadering van de Cliëntenraad van 13 januari 2022. Aangezien het wijzigen van de aanpak omtrent de Kinderopvangtoeslagaffaire geen beleid betreft maar uitvoering is een advies van de Cliëntenraad niet benodigd. Kommunikaasje Er zal communicatie moeten worden ingezet m.b.t. de verwijzing van de inwoners naar de ervaringsdeskundige Kinderopvangtoeslagaffaire.

Ook intern naar gebiedsteams, inkomensconsulenten en KCC zal de inzet van de ervaringsdeskundige bekend moeten worden gemaakt, met het oog op eventuele doorverwijzing. Het communiceren van acties door de ervaringsdeskundige is bij uitstek een zaak voor de ervaringsdeskundige zelf.

Ried Punt Side

: : :

27 januari 2022 12 6

Yntegraliteit Financiën is om advies gevraagd. Dit advies is ook afgestemd met de clustermanager Sociaal Domein, de programmamanager Sociaal Domein en de beleidsadviseurs Welzijn en Participatie. Daarnaast zijn de gebiedsteams geïnformeerd. Previnsje Door gedupeerden van de Kinderopvangtoeslagaffaire op deze wijze te ondersteunen wordt voorkomen dat deze inwoners verder in de problemen komen en kan vervolgens worden gewerkt aan structurele oplossingen. Gearwurking Eenzelfde voorstel ligt voor in de gemeente Achtkarspelen. Ook daar is het doel om te komen tot een gewijzigde aanpak van de Kinderopvangtoeslagaffaire. Ferfolchtrajekt • Na een positief besluit verstrekken wij een opdrachtaan KEaRN. • Externe en interne communicatie moet worden opgepakt. Evaluaasje Blijkt uit de jaarlijkse evaluatie dat deze vorm van dienstverlening niet aanslaat, dan stoppen wij met dit project. Begin 2022 stellen wij de toetsingscriteria op voor deze evaluatie. Na besluitvorming in het college ontvangt de raad deze toetsingscriteria ter informatie. Daarnaast ontvangt de raad de uitkomst van de jaarlijkse evaluatie ter informatie.

Burgum, 21 december 2021 Het college van burgemeester en wethouders van Tytsjerksteradiel, secretaris,

burgemeester,

mevr. H.M. van Gils

dhr. drs. L.J. Gebben

Riedsbeslút De raad van de gemeente Tytsjerksteradiel; gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders d.d. 21 december 2021, punt nummer: 12; Beslút: 1. In te stemmen met de gewijzigde aanpak Kinderopvangtoeslagaffaire met ingang van februari 2022 tot en met 31 december 2024. 2. De daartoe benodigde middelen hiervoor ter hoogte van € 69.000 in 2022 via begrotingswijziging te dekken vanuit de via de decembercirculaire ontvangen en gereserveerde middelen. De middelen voor 2023 en 2024 ter hoogte van € 69.000 in 2023 en € 69.000 in 2024 via de Kadernota en begroting 2023-2026 mee te nemen en te dekken uit de voor deze jaren te ontvangen POK-middelen. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Tytsjerksteradiel van 27 januari 2022.

De griffier,

De voorzitter,

Dhr. O.E. de Vries

Dhr. drs. L.J. Gebben