12 - Bijlage 1 - Beheerplan Verhardingen 2024-2028

projectnummer 0492686.100 definitief 8 november 2024

Beheerplan Verhardingen

Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 www.anteagroup.nl

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 projectnummer 0492686.100 definitief 8 november 2024

Auteur(s)

datum 8 november 2024

beschrijving definitief

vrijgave

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

Inhoudsopgave Inhoudsopgave

3

1.

Inleiding

4

1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5.

Aanleiding Vastgestelde beleidskaders Doel beheerplan Planvorming Leeswijzer

4 4 5 5 5

2.

Huidige situatie

6

2.1. 2.2. 2.2.1. 2.2.2. 2.3.

Areaal Inspectie Proces Huidige kwaliteit Ontwikkelingen

6 7 7 8 9

3.

Beheerstrategie

10

3.1. 3.2. 3.2.1. 3.2.2. 3.3.

Inleiding Onderhoud en vervanging Uitgangspunten Kwalitatief korte termijn Budgetconfrontatie

10 11 12 12 13

4.

Conclusies

15

4.1.

Aanbevelingen

16

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

1.

Inleiding De gemeente is verantwoordelijk voor deugdelijk beheer en onderhoud van de verharding. Er ligt in de gemeente 2,7 miljoen vierkante meter aan verharding, waar de gemeente de beherende partij is. Dat klinkt als veel, en dat is het ook. Daarom zijn de uitgangspunten hiervoor vastgelegd in een kwaliteitsvisie. De vervangingswaarde van asfalt, beton en elementenverharding is hoog. Effectief beheer is essentieel. Dat is ook belangrijk vanuit het oogpunt dat de verharding wordt gebruikt om van A naar B te komen. Voor het werk en de economie, voor school, boodschappen of ontspanning. Met andere woorden: het vervult een economische en maatschappelijke functie.

1.1.

Aanleiding Zodra je je voordeur of voortuin uitstapt, ben je in de openbare ruimte! De directe leefomgeving van onze inwoners, ondernemers en bezoekers. Deze ruimte is maatschappelijk belangrijk, mensen wonen, verblijven en ontmoeten elkaar hier. Daar moeten we als beheerder van de openbare ruimte goed op passen. De gemeente is als goed ‘huisvader’ (lees: beheerder) verantwoordelijk voor haar bezittingen en heeft een zorgplicht om goed op de kapitaalgoederen te passen. Denk hierbij aan de rijbanen, voet- en fietspaden, maar ook de bermen, beplanting en bomen, bruggen en oevers. De beheerder wil dat graag herleidbaar, doelgericht en efficiënt doen. Kapitaalgoederen zijn alle objecten (of assets) in de openbare ruimte, die samen de leefbaarheid en veiligheid van die openbare ruimte vormen. Deze objecten vertegenwoordigen een grote waarde voor de gemeente en voor de gebruikers en moeten op adequate wijze in stand worden gehouden of worden verbeterd, om de leefbaarheid van de openbare ruimte te garanderen. De scope van dit beheerplan betreft de verharding die in beheer is bij de gemeente.

1.2.

Vastgestelde beleidskaders Op donderdag 20 juni 2024 is het ‘Kwaliteitsplan Wegen 2024’ vastgesteld door de gemeenteraad. Er is gekozen voor scenario 3: doorzetten van de huidige beheerkwaliteit met daarbij de kanttekening dat de fietspaden naar een hoger kwaliteitsniveau worden gebracht binnen de huidige budgetten.

Figuur 1 Bron: kwaliteitsplan wegen 2024

*Uitzondering hierop zijn de trottoirs (voetpaden), die op dit moment op een B-C niveau worden beheerd, omdat deze regelmatig open gebroken worden voor werkzaamheden aan kabels en leidingen. B niveau (veiligheid) is daarbij leidend, maar incidenteel komt een C niveau voor. Dit verklaart ook het toegenomen aantal meldingen. Het kwaliteitsplan vormt het uitgangspunt voor dit beheerplan. We geven aan wat we in de komende jaren moeten doen, wanneer we dat moeten doen en wat het kost om het scenario te bewerkstelligen.

blad 4 van 16

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

1.3.

Doel beheerplan Met dit beheerplan geven we binnen de kaders van het kwaliteitsplan uitvoering aan het wegbeheer. Beleid wordt vertaald naar beheerplannen of uitvoeringsplannen met daarin de benodigde beheermaatregelen op korte- en middellange termijn en de financiële behoefte (programmeren). Hiermee ontstaat eveneens tijdig inzicht in aankomende vervangingspieken. In deze fase bieden afstemmingsmogelijkheden tussen de beheerdisciplines en andere domeinen en projecten kansen om de leefomgeving zo weinig mogelijk te belasten en werk met werk te maken. Bijvoorbeeld tussen riolering en wegen. Figuur 2 Beheermodel Antea Group

De beheerambitie is niet geheel vrijblijvend in te vullen. Zo is een gemeente vanuit wetgeving verplicht areaal op deugdelijke wijze te onderhouden, de veiligheid te borgen en kapitaalvernietiging te voorkomen (Burgerlijk Wetboek artikel 6:162 en 6:174, de Wegenwet en de Gemeentewet artikel 15 en 16).

1.4.

Planvorming Kaderstelling (Nota Openbare Ruimte) De kwaliteitsvisie ‘Kwaliteitsplan Wegen 2024’ vormt de (financiële) kapstok voor het beheer en onderhoud van de wegen in de openbare ruimte. Het is daarmee kaderstellend voor de uitvoering. Dit strategische kader is vastgesteld door de raad. Uitvoering (Beheer- en uitvoeringsplannen) Vervolgens wordt het kader uitgewerkt in een beheer- en uitvoeringsplan. Het beheerplan ligt nu voor u. Hierin wordt specifiek vastgelegd wat de beheeropgave is op korte termijn en voor de langere termijn. In het uitvoeringsplan wordt vervolgens vastgelegd welke beheeractiviteiten worden uitgevoerd om te (blijven) voldoen aan dit vastgestelde kader samen met het vigerende beleid. De uitvoering valt onder verantwoordelijkheid van het college.

1.5.

Leeswijzer In hoofdstuk 2 gaan wij in op de huidige situatie. We kijken naar het areaalvolume, de inspectie (proces en resultaat) en de ontwikkelingen omtrent het areaal en het beheer. In hoofdstuk 3 gaan we in op de beheerstrategie. Hoe zit het met beheer en vervangingen? Welke maatregelen moeten we op korte en langere termijn nemen en hoe zit het met de financiën, zijn vragen die we daar beantwoorden. In hoofdstuk 4 trekken we een aantal conclusies, die we koppelen aan praktische aanbevelingen.

blad 5 van 16

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

2.

Huidige situatie In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het wegbeheerareaal van de gemeente. Allereerst worden de vaste gegevens van het wegenareaal beschreven. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om vragen zoals: Wat ligt er nu? Welke functie heeft het? De figuren en overzichten zijn gebaseerd op de data uit het beheerprogramma, met als peildatum juli 2024. Vervolgens wordt de huidige kwaliteit beschreven aan de hand van de actuele weginspectie van 2024.

2.1.

Areaal In de gemeente Tytsjerksteradiel ligt een totaal oppervlak van ruim 2,7 miljoen m2 aan verhardingen. Het areaal bestaat voor 55% uit elementenverharding (Elementen), 37% asfaltverharding (Dicht asfaltbeton), 3% betonverharding (Cementbeton) en 5% overige verhardingen (Overige), bijvoorbeeld halfverhardingen. Onderstaande figuren geven inzicht in de verhardingstypes en wegtypes van het areaal.

Figuur 3 Areaal per verhardingstype

Figuur 4 Areaal per wegtype

De gemeente beheert met name weg in woongebieden en licht belaste wegen. 28% Van het areaal is weg in woongebied, gevolgd door 27% aan licht belaste wegen. Dit is gezamenlijk goed voor 55% van het totale areaal.

blad 6 van 16

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

In onderstaande figuur wordt het areaal weergegeven per verhardingsfunctie. 68% Van het areaal bestaat uit rijbanen. Naast de rijbanen zijn er fietspaden, voetpaden, parkeervakken en overige verhardingsfuncties.

Figuur 5 Areaal per verhardingsfunctie

2.2.

Inspectie Elk jaar wordt door de gemeente een globale visuele weginspectie uitgevoerd. Tijdens de weginspectie beoordeelt een weginspecteur de aanwezige schadebeelden en classificeert ze. Met deze actuele weginspectiecijfers is er een goed en actueel inzicht in de huidige kwaliteit.

2.2.1.

Proces Het beheer van verhardingen in de gemeente Tytsjerksteradiel verloopt volgens een cyclisch werkproces. De gemeente heeft gekozen voor technisch onderhoud dat aansluit bij de CROW-richtlijnen. Dit onderhoudsniveau, door CROW aangeduid als ‘heel en veilig’, correspondeert met het kwaliteitsniveau Basis. Dit is het uitgangspunt voor het verdere beheer en onderhoud. Globaal visuele inspectie Het proces begint met een weginspectie, welke - naar keuze - elk jaar of elke twee jaar wordt uitgevoerd volgens de CROW-richtlijnen voor een globale visuele inspectie. De gemeente Tytsjerksteradiel inspecteert op deze manier haar volledige wegennet elk jaar. Tijdens de inspectie registreert de inspecteur schadecijfers voor verschillende schadebeelden, wat inzicht geeft in de ernst en omvang van de schade aan de betreffende wegen. Ook kan de inspecteur tijdens deze inspectie direct melding maken van 'klein onderhoud'. Opstellen basisplanning en begroting wegen De resultaten van de inspectie worden ingevoerd in het beheerprogramma van de gemeente. Deze data vormen de basis voor verdere analyse en planning. Conform de CROW-richtlijnen wordt een basisplanning opgesteld, waarin voor wegen die de waarschuwingsgrens of richtlijn hebben overschreden, maatregelen worden voorgesteld.

Deze maatregelen worden voorzien van een planjaar en kostenraming, wat een eerste inzicht biedt op basis van de theorie. Dit wordt echter alleen gedaan voor de korte termijn (1-5 jaar), omdat verder vooruitkijken op basis van inspectieresultaten niet betrouwbaar is. Voor de middellange en lange termijn wordt gebruik gemaakt van een cyclische planning. Hierbij worden onderhoudsverwachtingen en begrotingen opgesteld op basis van gedragsmodellen. Langer vooruitkijken brengt grotere onzekerheden met zich mee, waardoor bedragen en maatregelen meer indicatief zijn. Maatregeltoets wegen Alleen de maatregelen voor de korte termijn (eerste en tweede planjaar) en met een vooraf bepaalde omvang worden door middel van een maatregeltoets vastgesteld. Tijdens deze toets worden de voorgestelde

blad 7 van 16

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

maatregelen gecontroleerd op prioriteit, geschiktheid en kosten. Wegvakonderdelen kunnen tijdens deze toetsing worden toegevoegd of verwijderd van de planning. Het resultaat wordt vastgelegd in het beheerprogramma. Deze stap is binnen het proces van dit onderhavige beheerplan niet uitgevoerd. Zie ook paragraaf 4.1. De maatregeltoets is van belang om tot een jaarlijks uitvoeringsplan te komen. Integraal afstemmen Na de maatregeltoets bevat de planning alleen nog wegvakonderdelen die op korte termijn uitgevoerd moeten worden. Door de planningen van verschillende disciplines naast elkaar te leggen, kan een integrale planning worden gemaakt. Dit betekent bijvoorbeeld dat rioleringswerkzaamheden in een straat worden gecombineerd met wegwerkzaamheden. Door maatregelen vanuit verschillende disciplines integraal af te stemmen, kan synergievoordeel worden bereikt. Uitvoering Uiteindelijk worden de maatregelen, integraal of sectoraal, daadwerkelijk uitgevoerd. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten onderhoud (zie volgende paragraaf). Na uitvoering worden de uitgevoerde werkzaamheden verwerkt in de areaalgegevens (in het beheerprogramma/BGT), waarmee de beheercyclus wordt afgesloten en opnieuw kan worden gestart.

2.2.2.

Huidige kwaliteit De huidige kwaliteit van het areaal is in onderstaande figuur weergegeven. Deze kwaliteit is gebaseerd op de kwaliteitsthema’s veiligheid, comfort, duurzaamheid en aanzien, vanuit de CROW-methodiek. Deze kwaliteitsthema’s kunnen een voldoende, matig of onvoldoende krijgen. Hierbij is per wegvakonderdeel de minimale beoordeling leidend. Hierbij is 85% van het areaal met een voldoende beoordeeld. Ten opzichte van 2023 zijn de matige beoordelingen gedaald van 10% naar 7%. De onvoldoende is daarmee met 4% gestegen ten opzichte van 2023 naar 8%.

Figuur 6 CROW kwaliteit areaal

blad 8 van 16

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

2.3.

Ontwikkelingen Ontwikkelingen areaal Het totale areaal is in 2024 met 0,9% toegenomen ten opzichte van 2023. In onderstaande figuren worden de areaalontwikkelingen weergegeven per verhardingstype en per wegtype. Leeg betekent dat de betreffende m² geen label in de beheerdata hebben.

Figuur 7 Areaalontwikkeling per verhardingstype

In 2024 is de hoeveelheid elementenverharding toegenomen. De asfaltverharding is minimaal afgenomen, terwijl de betonverharding een lichte toename heeft laten zien.

Figuur 8 Areaalontwikkeling per wegtype

Het aantal licht belaste wegen is ten opzichte van 2023 met 4% toegenomen. De gemiddeld belaste wegen zijn iets gedaald ten opzichte van 2023. De andere wegtypes blijven ongeveer hetzelfde. Algemene ontwikkelingen Naast de ontwikkelingen in het areaal (vierkante meters), spelen er ook andere ontwikkelingen. Denk aan klimaatadaptatie (waterdoorlatende verharding en hittestress) of circulaire economie/duurzaamheid (materiaalkeuze en hergebruik materialen). Hier wordt zoveel als mogelijk rekening mee gehouden, maar kan mogelijk extra (nu nog niet geraamde) kosten met zich meebrengen.

blad 9 van 16

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

3.

Beheerstrategie In dit hoofdstuk worden de beheerstrategie en de resultaten van de kwalitatieve en cyclische planning beschreven.

3.1.

Inleiding Het figuur geeft inzicht in de verschillende stappen binnen het wegbeheer werkproces. Op basis van deze cyclus wordt invulling gegeven aan de ambitie en worden de budgetten daadwerkelijk ingevuld. Een korte toelichting per werkstap: Inspecteren Het proces begint met de weginspectie. Geadviseerd wordt alle wegen binnen het beheerareaal één keer per twee jaar globaal visueel te inspecteren conform de CROW. De weginspectie wordt ingelezen in een beheerprogramma. Vaststellen kengetallen, opstellen beheerstrategie en opstellen basisplanning Met behulp van het beheerprogramma een kwalitatieve en cyclische planning wegen worden opgesteld. Hiervoor is het noodzakelijk dat de kengetallen en beheerstrategie aansluiten bij de gemeente. Advies is deze getallen jaarlijks te herijken. De basisplanning geeft inzicht in de maatregelen die op basis van het (theoretische) gedragsmodel moeten worden uitgevoerd. Figuur 9 Wegbeheer werkproces

Maatregelen toetsen De maatregelen van de kwalitatieve planning dienen (bij voorkeur buiten) te worden getoetst. Tijdens de toets wordt gecontroleerd op de maatregel (is dit de juiste), het uitvoeringjaar, de kosten en de prioriteit. Deze maatregellijst/kaart vormt de basis voor de rest van het proces. Integraal afstemmen disciplines en opstellen integrale plankaart De planning wegen is in concept gereed. Advies is deze af te stemmen met andere disciplinaire planningen (bijvoorbeeld riolering, groen, openbare verlichting) en andere projecten (nieuwbouw, inbreiding, ruimtelijke projecten, etc.). Door deze op kaart te presenteren ontstaat een goed inzicht van alle projecten in de openbare ruimte binnen de gemeente Tytsjerksteradiel. In een gezamenlijke werksessie kan gekeken worden waar integraal kan worden samengewerkt. De integrale projecten kunnen vervolgens worden gedefinieerd en vastgelegd in een integrale plankaart. Daarbij dient onderscheid te worden gemaakt tussen onderhouds- en investeringsprojecten (vervangingen). Opstellen uitvoeringsplan De uiteindelijk buiten uit te voeren maatregelen worden opgenomen in een uitvoeringsplan (of operationeel plan). Advies is dit plan jaarlijks op te stellen/te actualiseren. Vanuit dit plan worden de werkzaamheden uitgevoerd (sectoraal of integraal). Na het uitvoeringsplan komen de maatregelen daadwerkelijk in uitvoering.

Na uitvoering dienen de uitgevoerde werkzaamheden te worden verwerkt in de areaalgegevens (in het beheerprogramma/BGT), daarmee is de beheercyclus rond en kan deze opnieuw worden opgestart.

blad 10 van 16

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

3.2.

Onderhoud en vervanging Vanuit de beheercyclus komen verschillende types onderhoud naar voren. De verschillende types en de aanpak ervan worden hier kort beschreven (deze sluiten aan bij BBV indeling): Klein onderhoud en incidenteel onderhoud We spreken van klein onderhoud als de omvang van de schade beperkt is tot een aantal vierkante meters. Het gaat dan bijvoorbeeld om het herstraten van een aantal tegels of het vullen van scheuren in asfaltverhardingen. Verschillende signalen kunnen het klein onderhoudsproces opstarten, namelijk: ▪ een klein onderhoudsmelding vanuit de weginspectie; ▪ een melding vanuit de inwoner; ▪ een melding naar aanleiding van ongevallen/calamiteiten; ▪ een melding van eigen medewerkers; ▪ een schadebeeld uit de weginspectie, die kleinschalig gerepareerd kan worden. Op basis van het signaal wordt het klein onderhoudsproces gestart. Waar nodig wordt de melding eerst verder geïnventariseerd. Daarna herstelt de klein onderhoudsaannemer of eigen dienst de schade. Groot onderhoud Groot onderhoud wordt uitgevoerd om het wegvakonderdeel in stand te houden gedurende de levensduur. Groot onderhoud wordt planmatig vormgegeven. De groot onderhoudswerkzaamheden in de gemeente Tytsjerksteradiel worden aanbesteed aan een aannemer.

Levensduur verlengend onderhoud Een maatregel waarmee de eerder bepaalde levensduur van een weg wordt verlengd, noemen we levensduur verlengend onderhoud. Verschillende typen onderhoudsmaatregelen kunnen worden aangeduid als levensduur verlengend onderhoud, bijvoorbeeld het aanbrengen van asfaltwapening. Door het uitvoeren van deze maatregel wordt een volledige vervanging uitgesteld. Vervanging en reconstructie Bij een vervanging of reconstructie wordt de totale weg opnieuw aangelegd en opgebouwd. Na uitvoering van een vervanging kan de weg weer een totale levensduur (van 50 tot 60 jaar) mee. Dit soort maatregelen worden projectmatig opgepakt vanuit de integrale planning. Voor daadwerkelijke uitvoering worden separate bestekken opgesteld. Onderhoud op overige onderdelen Naast het onderhoud op de verharding zelf, zijn er nog een aantal overige onderdelen waar ook onderhoud op dient te worden uitgevoerd. Deze onderdelen worden niet meegenomen in de weginspectie en dienen separaat in beeld te worden gebracht. Het gaat om: ▪ Bermonderhoud; ▪ Markeringen; ▪ Straatmeubilair; ▪ Onderhoud half-verharding en paden; ▪ Onderhoud onverharde wegen (zandwegen).

blad 11 van 16

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

3.2.1.

Uitgangspunten Voor het opstellen van de planning zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: ▪ Er is uitgegaan van een A-kwaliteit voor fietspaden, centra en winkelgebieden. Voor voetpaden is uitgegaan van een C-kwaliteit en het overige areaal een B-kwaliteit; ▪ Voor de korte termijnplanning wordt gebruik gemaakt van de kwalitatieve planningsmethodiek. Deze plant op basis van de schadecijfers uit de laatste weginspectie de benodigde maatregel in. Hiervoor is de GBIapp kwalitatief plannen wegen gebruikt. Deze is CROW gecertificeerd en voldoet daarmee aan de CROW eisen voor wegbeheer (publicatie 147 druk 2011); ▪ Voor de lange termijnplanning is gebruik gemaakt van de cyclische planningsmethodiek. Deze plant op basis van het jaar van aanleg en een vooraf ingestelde onderhoudscyclus de maatregelen in. ▪ Areaal wegvakonderdelen, zoals vastgelegd in het beheerprogramma GBI (peildatum juli 2024); ▪ Er wordt alleen budget berekend voor groot (technisch) onderhoud en vervanging.

Klein onderhoud, calamiteitenonderhoud, bermonderhoud en verzorgend onderhoud (bijvoorbeeld straatvegen) worden niet meegenomen in de berekening; ▪ De eenheidsprijzen zijn conform Antea Group standaard versie 2024, prijspeil januari 2024; ▪ Er is rekening gehouden met de volgende staartkostenpercentages: Algemene kosten 10%, Eenmalige en Uitvoeringskosten 6%, Onvoorzien 0%, Voorbereiding/Administratie/Toezicht (VAT) 10% en Winst/Risico 4%; ▪ Er is geen rekening gehouden met aanbestedingsvoordeel of marktwerking.

3.2.2.

Kwalitatief korte termijn Op basis van de uitgevoerde weginspectie is een kwalitatieve basisplanning gemaakt. In onderstaande tabel zijn de resultaten weergegeven per jaar, maatregelgroep en verhardingstype. De weginspectie is in 2024 uitgevoerd, daarom is conform de methodiek planjaar 1 op 2024 ingesteld. De kwalitatieve planning komt op een totaal van ca. € 9,5 miljoen. Dit is gemiddeld ca. € 1,9 miljoen over 5 jaar, inclusief achterstanden. Exclusief de achterstanden, komt het gemiddelde uit op ca. € 1,4 miljoen over 4 jaar (excl. planjaar 1).

Tabel 1 Kosten kwalitatieve basisplanning 2024 - 2028

Groot onderhoud Van de basisplanning is het overgrote deel groot onderhoud, namelijk circa. € 9,2 miljoen. Som van KOSTEN VERHARDINGSTYPE Dicht asfaltbeton

AG_maatregel onderdeel Conserveren Ged. groot onderhoud Verbeteren vlakheid

Totaal Dicht asfaltbeton Elementen Ged. groot onderhoud 30% Ged. groot onderhoud 50% Verbeteren vlakheid Totaal Elementen Cementbeton Conserveren Verbeteren vlakheid Totaal Cementbeton Eindtotaal

JAARVANUITVOERING 2024 2025 2026 2027 2028 Eindtotaal € 320.332 € 42.343 € 595.903 € 91.440 € 109.157 € 1.159.176 € 487.567 € 404.526 € 216.618 € 311.417 € 273.520 € 1.693.648 € 16.436 € 333.065 € 18.649 € 368.150 € 824.335 € 779.935 € 812.522 € 421.506 € 382.677 € 3.220.974 € 1.219.606 € 287.420 € 32.595 € 1.539.621 € 749.225 € 179.325 € 1.809.725 € 2.738.275 € 632.452 € 55.937 € 894.412 € 1.582.802 € 2.601.283 € 522.682 € 2.736.732 € 5.860.697 € 33.546 € 33.546 € 59.460 € 740 € 12.615 € 72.816 € 59.460 € 34.287 € 12.615 € 106.362 € 3.485.078 € 1.336.904 € 812.522 € 3.170.853 € 382.677 € 9.188.034

Tabel 2 Kosten groot onderhoud

blad 12 van 16

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

3.3.

Budgetconfrontatie De begroting voor wegen is ieder jaar ca. € 1,6 miljoen en is door de jaren heen relatief stabiel. In figuur 12 zijn de begrotingscijfers van 2018-2023 weergegeven. Daarbij is ook aangegeven wat de daadwerkelijke uitgaven en het bijbehorende saldo is.

Figuur 10 Begroting verhardingen door de jaren heen

* De bedragen bevatten alle uitvoeringskosten voor onderhoud aan wegen, fietspaden en voetpaden (asfalt, elementen, beton). De bedragen zijn exclusief VAT- en personeelskosten en ook exclusief inkomsten uit leges.

Aandachtspunten en ontwikkelingen bij de begroting en uitgaven: ▪ De stand van de voorziening is op dit moment (stand 1-1-2024) ca. € 2,6 miljoen. Dit is budget dat naast de reguliere jaarlijkse € 1,6 miljoen eenmalig beschikbaar is voor groot onderhoud; ▪ Op dit moment worden vervangingen/rehabilitaties zeer beperkt als investering gefinancierd (activeren en vervolgens afschrijving + rente). Dat gebeurt alleen bij grootschalige reconstructies/herinrichtingen. Om de financiële druk van de achterstanden en de verwachte vervangingspiek op te vangen, is het een mogelijkheid om vervangingen standaard te activeren, met inachtneming van de financiële verordening. ▪ Te zien is dat het werkelijk besteed budget in de periode 2018-2023 aanzienlijk is toegenomen van ca. € 1,0 miljoen naar € 1,9 miljoen per jaar. Dit wordt verklaard door: Ambitie om hogere kwaliteit te behalen (zie figuur 1) vraagt om extra inzet/maatregelen, er is extra capaciteit vrijgemaakt om de inzet ook daadwerkelijk te realiseren. Het areaal veroudert. Er zijn veel jaren 60-70-80 wijken, het onderhoud en/of vervanging om op niveau te blijven gaat steeds meer kosten omdat einde levensduur wordt bereikt. Prijzen voor wegonderhoud zijn fors gestegen, zo is de index van GWW van het CBS tussen 2018 en 2024 gestegen van 114,4 naar 162,9.

blad 13 van 16

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

Besteed budget versus kwaliteit areaal In onderstaande grafiek is de CROW kwaliteit van het areaal weergegeven ten opzichte van het bestede budget. Hierin is te zien dat de bestede budgetten oplopen. De kwaliteit is in de eerste jaren gestegen en is de laatste jaren relatief stabiel (zie ook uitleg werkelijk besteed budget vorige paragraaf).

Figuur 11 kwaliteit versus budget

blad 14 van 16

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

4.

Conclusies De gemeente Tytsjerksteradiel heeft een zorgplicht voor de wegen (vanuit het Burgerlijk Wetboek, de Wegenwet en de Gemeentewet). Met dit beheerplan verhardingen wordt invulling gegeven aan het structureel beheren van de wegen. Belangrijke ontwikkelingen voor wegbeheer, die ook mogelijk extra kosten met zich meebrengen in de komende periode, zijn de ontwikkeling van de nieuwe beheersystematiek en de uitwerking van de thema’s (klimaat, duurzaamheid, energietransitie, etc.) op wegbeheer. Ook de plicht om een actueel beheerplan te hebben ten aanzien van de voorziening wordt hiermee ingevuld. De gemeente Tytsjerksteradiel beheert een areaal aan wegen van circa 2,7 miljoen m2. Het grootste gedeelte van het areaal is elementenverharding (55%) en wordt gebruikt als rijbaan. Daarnaast is het grootste gedeelte van het wegenareaal weg in woongebied, gevolgd door licht belaste wegen. Kijkend naar de kwaliteitsthema’s krijgt 85% van het areaal een voldoende. Dit is gelijk gebleven ten opzichte van 2023. Er zijn wat verschuivingen in de verhoudingen onvoldoende en matig. Het percentage onvoldoende is gestegen van 4% naar 8%. Het percentage matig is gedaald van 10% naar 7%. Op basis van de weginspectie 2024 is een gedifferentieerde CROW-planning opgesteld, rekening houdend met de ambities uit het Kwaliteitsplan Wegen 2024.

De maatregelen voortkomend uit deze planning zijn buiten getoetst. Voor het uitvoeren van de kwalitatieve basisplanning 2024 – 2028 is verdeeld over de jaren in totaal circa € 9,5 miljoen nodig (€ 9,2 miljoen voor groot onderhoud en € 300.000 voor vervanging). Om deze basisplanning te vertalen naar de praktijk en te laten aansluiten bij het gemeentelijk beleid en de feitelijke situatie buiten, voert de gemeente een maatregeltoets uit. Tijdens deze toets wordt gecontroleerd op zowel de maatregelen als de geplande uitvoeringsjaren. Dit proces kan leiden tot doelmatige en efficiënte aanpassingen, zoals verschuivingen in het uitvoeringsjaar of wijzigingen in het type maatregel, om zo beter aan te sluiten bij de werkelijke behoeften en het beleid van de gemeente. Op basis van de maatregeltoets wordt een uitvoeringsplan opgesteld. De kosten op korte termijn op basis van de inspectie zijn lager dan de resultaten van de cyclische planning laten zien. Hier komt uit dat er de komende 60 jaar gemiddeld € 2,9 miljoen per jaar nodig is voor groot onderhoud van verhardingen. Daarnaast is er jaarlijks gemiddeld € 3,3 miljoen nodig voor vervangingsopgaves. Dit zijn echter theoretische bedragen die kijken naar de aanlegjaren. Op basis hiervan wordt wel een indicatief en globaal inzicht gegeven voor de opgave voor de lange termijn.

Op dit moment staat het areaal in Tytsjerksteradiel er goed voor en heeft goed onderhoud ervoor gezorgd dat de wegen in de praktijk nog goed meegaan en de theoretische levensduur overschrijden. Maar doorkijk laat wel zien dat de financiële behoefte de komende jaren waarschijnlijk groter wordt (vervangingsopgave jaren ‘60-, ’70-, ’80-wijken). De uitgavetrend van afgelopen jaren zet zich daarmee naar verwachting door, maar om de exacte kosten in beeld te houden blijven jaarlijkse inspecties nodig. De begroting voor wegen is ieder jaar ca. € 1,6 miljoen. In 2023 is voor een andere systematiek van financieren gekozen. Dit betekent dat er een onderhoudsvoorziening is ingesteld. De stand van de voorziening is op dit moment ca. €2,6 miljoen. Dit is budget dat naast de reguliere jaarlijkse € 1,6 miljoen eenmalig beschikbaar is voor groot onderhoud.

blad 15 van 16

Beheerplan Verhardingen Uitwerking van de kaders 2024 - 2028 8 november 2024

4.1.

Aanbevelingen Uitvoeren maatregeltoets De basisplanning en begroting zijn opgesteld en de wegvakken die onderhoud vereisen zijn op basis van de CROW-methodiek in kaart gebracht. Het is belangrijk om te benadrukken dat dit een theoretische planning betreft. Om deze basisplanning te vertalen naar de praktijk en aan te laten sluiten bij het gemeentelijk beleid is het advies om een maatregeltoets uit te voeren. De maatregeltoets kan leiden tot doelmatige en efficiënte aanpassingen en is de basis voor het opstellen van een uitvoeringsplan (zie laatste aanbeveling). Financiën Alle maatregelen worden op dit moment gefinancierd vanuit de voorziening. Het is echter mogelijk om vervangingen en levensduurverlengende onderhoudsmaatregelen als investering te activeren. Dit is een andere manier van financieren, waarbij de afschrijving en rente als kapitaallast op de exploitatiebegroting komen en het investeringsbedrag dus niet in één keer betaald hoeft te worden. Gezien de leeftijd van het areaal (voornamelijk elementverharding in jaren 60-70-80 wijken), gaan er de komende tijd steeds meer vervangingen aan komen. Het advies is om voor alle uitvoeringsmaatregelen te bepalen of de maatregel in aanmerking komt om te activeren, dit vast te leggen in de financiële verordening en vervolgens de begroting hierop aan te passen.

Uitvoeringsplan Stel op basis van de uit te voeren maatregelen een uitvoeringsplan op voor de komende 1 à 2 jaar, om goed vinger aan de pols te houden bij de actuele en daadwerkelijk benodigde maatregelen om te voldoen aan het beleid. Dit uitvoeringsplan is tevens samen met de toekomstige inspectie informatie om het beheerplan en de kwaliteitsvisie bij te kunnen sturen.

blad 16 van 16

Over Antea Group Antea Group is het thuis van 1700 trotse ingenieurs en adviseurs. Samen bouwen wij elke dag aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Je vindt bij ons de allerbeste vakspecialisten van Nederland, maar ook innovatieve oplossingen op het gebied van data, sensoring en IT. Hiermee dragen wij bij aan de ontwikkeling van infra, woonwijken of waterwerken. Maar ook aan vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en de vervangingsopgave. Van onderzoek tot ontwerp, van realisatie tot beheer: voor elke opgave brengen wij de juiste kennis aan tafel. Wij denken kritisch mee en altijd vanuit de mindset om samen voor het beste resultaat te gaan. Op deze manier anticiperen wij op de vragen van vandaag en de oplossingen voor morgen. Al 70 jaar.

Contactgegevens Tolhuisweg 57 8443 DV Heerenveen Postbus 24 8440 AA Heerenveen

Copyright © Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs. De informatie die in dit rapport is opgenomen is uitsluitend bestemd voor geadresseerde(n) en kan persoonlijke of vertrouwelijke informatie bevatten. Gebruik van deze informatie, door anderen dan de geadresseerde(n) en gebruik door hen die niet gerechtigd zijn van deze informatie kennis te nemen, is niet toegestaan. De informatie is uitsluitend bestemd om te worden gebruikt door de geadresseerde, voor het doel waarvoor dit rapport is vervaardigd. Indien u niet de geadresseerde bent of niet gerechtigd bent tot kennisneming, is openbaarmaking, vermenigvuldiging, verspreiding en/of verstrekking van deze informatie aan derden niet toegestaan, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group en wordt u verzocht de gegevens te verwijderen en direct een melding te maken bij security@antegroup.nl. Derden, zij die niet geadresseerd zijn, kunnen geen rechten aan dit rapport ontlenen, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group.

www.anteagroup.nl