Document · PDF

11 - Bijlage 2 - Ontwerp Wrp Tytsjerksteradiel 2026-2031 achtergronden

RAAD IT BESLUT 19 februari 2026, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Winsken en betinkingen untwerp Wetter- en rioleringsprogramma (Wrp) Wettersoarch (hammerstik)24.406 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Aansluitgraad Op dit moment zijn 642 percelen niet aangesloten op de gemeentelijke riolering. Deze percelen hebben een eigen voorziening die in de bodem of op oppervlaktewater loost (particuliere IBA).

Bedrijfszekerheid gemalen De rioolgemalen zijn een kritisch onderdeel binnen het rioleringsstelsel. Uitval van een rioolgemaal kan al snel leiden tot overlast en schade. In ons rioolsysteem zijn in totaal 379 gemalen toegepast. In de periode januari 2021 tot en met maart 2025 zijn in totaal 112 meldingen geregistreerd waarbij bewoners/ondernemers melding gemaakt hebben van een storing bij een gemaal. Deze storingen worden dezelfde dag en anders de volgende dag afgehandeld.

Pagina | 28

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

Technische staat vrijverval riolering gemengd & vuilwater Jaarlijks wordt een deel van de vrijverval riolering geïnspecteerd. Aansluitend op de inspectie vindt een beoordeling van de eventuele schades plaats en wordt bepaald waar en welke maatregelen nodig zijn. Afhankelijk van aard, omvang en urgentie worden maatregelen eventueel geclusterd. De maatregelen zijn ingedeeld in de volgende categorieën: Geen maatregel: Er is geen of geringe schade en er zijn geen maatregelen nodig Toestand monitoren/ onderzoek: Er zijn enkele schades welke nog niet direct vragen om ingrijpen Reparatie / renovatie: Er zijn schades die om ingrijpen vragen. Echter de riolering is met reparatie nog wel in stand te houden. Er geen sprake van ernstige deformatie of scheurvorming. Vervangen / relinen: Er is sprake van ernstige schade(s). De streng moet vervangen worden of er moet met relinen weer gezorgd worden voor een waterdichte afsluiting. Voor dit nieuwe Wrp is een geactualiseerde onderhouds- en vervangings-planning vrijverval riolering opgesteld.

vervanging / relinen

onderhoud / reparatie

toestand monitoren / onderzoek

geen maatregel

0 - 5 jaar

leeftijd riolering

6 - 15 jaar 16-25 jaar 26-35 jaar 36-45 jaar 46-55 jaar 56-65 jaar > 65 jaar Onbekend

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Het overgrote deel van de geïnspecteerde riolen, zelfs bij een leeftijd van >65 jaar, verkeert momenteel nog in een goede technische staat. Het merendeel van de riolen waar maatregelen nodig zijn betreft riolen die op dit moment circa 60 jaar oud zijn (de gemiddelde technische levensduur). Echter er zijn ook al maatregelen nodig in jongere riolen. Dit aandeel is nu nog beperkt De meeste maatregelen bestaan uit reparatie / renovatie of monitoring / onderzoek. Ook bij relatief jonge riolen komt de maatregel reparatie voor, maar dit betreft veelal reparatie van aansluitingen op het hoofdriool zoals inlaten en huisaansluitingen.

Pagina | 29

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

8.3

Nulmeting hemelwater Riolering Voor inzameling en transport van overtollig hemelwater in het stedelijk gebied wordt gebruik gemaakt van 243 km vrijverval riolering. Via dit riool wordt het hemelwater wat op stoepen, daken, wegen, parkeerplaatsen en pleinen valt afgevoerd. In circa 159 km riolering wordt het 'schone' hemelwater samen met het vuile afvalwater in één buis afgevoerd (de gemengde stelsels). Bij circa 52 km riolering wordt het hemelwater (verbeterd) gescheiden ingezameld en afgevoerd naar oppervlaktewater of in de bodem.

Technische staat vrijverval riolering hemelwater Ook de hemelwaterriolen maken onderdeel uit van de geactualiseerde onderhouds- en vervangings-planning vrijverval riolering. geïnspecteerde riolering; kwalitatieve vervanging / relinen 25.000

geïnspecteerde riolering; kwalitatieve reparatie / renovatie geïnspecteerde riolering; toestand monitoren / onderzoek

lengte [m]

20.000

geïnspecteerde riolering; geen maatregel riolering ongeïnspecteerd

15.000

10.000

5.000

Onbekend

1970 - 1979

1980 - 1989

1990 - 1999

2000 - 2009

2010 - 2019

2020-2025

leeftijd en jaar van aanleg vrijverval riolering

vervanging / relinen

onderhoud / reparatie

toestand monitoren / onderzoek

geen maatregel

leeftijd riolering

0 - 5 jaar

6 - 15 jaar

16-25 jaar

26-35 jaar

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

De hemelwaterriolen zijn, in vergelijking tot de gemengde riolen, nog relatief jong. De eerste stelsels zijn na de jaren ’80 aangelegd, die zijn op dit moment circa 30 jaar oud; halverwege de gemiddelde technische levensduur. Het aandeel schades is nog gering. Waarbij wel de kanttekening geplaatst wordt dat de inspectiegraad van de hemelwaterriolen nog relatief laag is.

Emissies vanuit overstorten Onze gemengde rioolstelsels zijn voorzien van overstorten om (verdund) afvalwater gecontroleerd te lozen op watergangen. Deze overstorten treden in werking op het moment dat bij regenval de druk in het rioolstelsel te hoog wordt en de ontwerpcapaciteit van systemen wordt overschreden. Het water wat tot overstorting komt is dan al sterk verdund (door vermenging met hemelwater en deels door voorbezinking in de randvoorzieningen). In de gevallen waar de overstorten voor problemen of overlast zorgden zijn in het verleden zogenaamde randvoorzieningen gebouwd. Deze zijn destijds bepaald op basis van de kaders uit de basisinspanning.

Pagina | 30

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

Afvoercapaciteit riolering De riolering is bedoeld om bij normale buien probleemloos het water van wegen en daken af te voeren. Het rioleringssysteem is hiervoor, conform de landelijke normen, gedimensioneerd op een hevige bui met een herhalingstijd van eens per twee jaar. Om de gevoeligheid voor wateroverlast in beeld te brengen toetsen wij de laatste jaren bij nieuwe modelberekeningen de stelsels ook aan buien met een grotere neerslagintensiteit (bui 9, met een herhalingstijd van 5 jaar en bui 10, met een herhalingstijd van 10 jaar). Uit de modelberekeningen blijkt dat er een aantal locaties zijn waar de afvoercapaciteit in theorie onvoldoende is. Deze locaties zijn getoetst aan praktijkwaarnemingen/-ervaringen. Op die locaties die ook in de praktijk als aandachtspunt c.q. knelpunt naar voren komen zijn verbeteringsmaatregelen bepaald; in totaal circa 40 maatregelen verdeeld over de diverse kernen. Een deel van de maatregelen is de achterliggende periode gerealiseerd. Daarnaast is een deel van de maatregelen vervallen. Aanvullend onderzoek heeft aangetoond dat een andere insteek van de maatregelen efficiënter is en/of de maatregel is ondertussen overbodig omdat elders in het systeem maatregelen zijn getroffen. Op dit moment staan er nog 5 maatregelen open voor de komende planperiode (zie ook paragraaf 10.2).

Wanneer bij nieuwe modelberekeningen nieuwe en/of andere knelpunten naar voren komen bepalen we op dat moment of en welke maatregelen nodig zijn en worden deze op de uitvoeringsagenda gezet.

Afvoercapaciteit openbare ruimte Door de klimaatverandering zullen zeer zware regenbuien vaker en heftiger optreden. In alle KNMI-scenario's nemen de buien toe. Het rioolstelsel kan deze grote hoeveelheden neerslag niet meteen op alle plaatsen verwerken. De riolering is bedoeld om bij normale regenbuien het water van wegen en daken af te voeren. Om bij grote hoosbuien schade te voorkomen, is afvoercapaciteit van de totale openbare ruimte nodig. Bijvoorbeeld infiltratie in de bodem, afvoer naar open water en kortdurende berging op straat of in groenvoorzieningen. De achterliggende jaren hebben wij door middel van stresstest-berekeningen in beeld gebracht of en hoe onze buitenruimte bestand is tegen zeer zware regenbuien:  In 2018 hebben wij met alle Friese gemeenten de Friese Klimaatatlas opgesteld; hierin hebben we in beeld gebracht wat er gebeurt als er een hoosbui valt met een intensiteit van 60 mm per uur;  In de periode 2019-2024 hebben wij bij de actualisaties van de stelselberekeningen in de kernen met zwaardere neerslagintensiteiten (o.a. 70 mm neerslag) om de kwetsbaarheid beter te kunnen duiden dan in de Friese Klimaatatlas. Met deze inzichten hebben wij klimaatadaptatiemaatregelen bepaald. Een deel daarvan is al opgenomen in het huidig vGRP en ondertussen gerealiseerd (zie ook hoofdstuk 6). De resterende maatregelen zijn onderdeel van dit nieuwe Wrp.

8.4

Nulmeting grondwater In 2015 is er een grondwaterbeleidsplan opgesteld en een beperkt grondwatermeetnet aangelegd. In de periode van 2015 t/m 2020 is er actief gemeten. Meetresultaten van die tijd bevestigen dat er een aantal gevoelige locaties zijn waar tijdens natte perioden hoge(re) grondwaterstanden optreden. Probleemlocaties uit het verleden zijn ondertussen aangepakt. Er zijn, op dit moment, geen meldingen bekend dat op deze (of andere locaties) nog sprake is van problemen. Grootschalige grondwaterproblematiek is in de gemeente niet bekend.

Pagina | 31

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

8.5

Meldingen In 2021 is overgestapt op een andere meldingenregistratiesysteem. Deze kent een andere, iets minder gedetailleerdere, manier van melding registratie dan de vorige applicatie. Over de registratieperiode 2021-2025 is gemiddeld sprake van circa 326 meldingen. Verstoppingen zijn het grootste aandeel meldingen, waarna wateroverlast en diversen het grootste aandeel hebben. Categorie Stankoverlast

2021

2022

2023

2024

Storing gemaal

Verstoppingen

100

150

Verstopte straatkolken

wateroverlast

48 52

diversen 48 Tabel 8-1: details meldingenregistratie periode 2021-2025

2025 14

totaal 7

110

211

568

111

311

293

Pagina | 32

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

Ambities Ondanks de taakstellingen en wettelijke verplichtingen die ons vanuit Europese en landelijke wet- en regelgeving wordt opgelegd is er nog ruimte om op onderdelen te differentiëren of te nuanceren. Daarnaast dienen er op onderdelen ook (beleids)keuzes gemaakt te worden. Denk daarbij aan lokale omstandigheden en welke rol en verantwoordelijkheden de gemeente neemt en wat zij van haar inwoners verwacht.

9.1

Wat is onze ambitie? De ambitie is het bereiken van het gewenste kwaliteitsniveau voor riolering en water in onze gemeente. De ambitie stelt ons een doel en geeft aan wat voor product (o.a. streefbeelden) wij willen bieden aan inwoners, ondernemers maar ook aan bezoekers (o.a. toeristen) van onze gemeente. Bij het bepalen van de ambitie zijn er nog keuzemogelijkheden in kwaliteit. Elk kwaliteitsniveau heeft bijbehorende voordelen en consequenties. Oftewel: elke kwaliteit heeft een ander prijskaartje.

9.2

Proces ambitieverkenning Net als bij het opstellen van het huidig vGRP zijn ook ditmaal bewoners, ondernemers en raadsleden betrokken bij de verkenning van de ambities voor dit nieuwe Wrp:  De raad is bij de start van het planproces in april 2025 via een startnotitie geïnformeerd over de aanpak en inbreng bij de beleidskeuzes;  Bewoners en ondernemers zijn via een enquête op ons “denkmee” platform benaderd over o.a. klimaatverandering (of en zo ja in welke mate men momenteel problemen ervaart) en anders omgaan met water op eigen terrein (wat heeft men al gedaan, wat kan en wil men nog doen en wat heeft men daarbij eventueel nodig);  Donderdag 5 juni is de raad uitgenodigd voor een themamiddag Wrp (Iepen Podium) voor de raad georganiseerd. In deze themamiddag zijn de resultaten van de nulmeting en de enquête gepresenteerd en is met de raadsleden gediscussieerd over de beleidskeuzes voor het nieuwe Wrp;  Woensdag 2 juli is een fysieke inloopavond voor bewoners en ondernemers georganiseerd waarop geïnteresseerden in gesprek konden met de gemeentelijke vakspecialisten over de keuzes voor dit nieuwe Wrp; De vragen en beleidskeuzes die in de enquête en de themamiddag/Iepen Podium zijn voorgelegd zijn voorbereid in een workshop met de ambtelijke projectgroep (donderdag 8 mei).

De resultaten van de enquête, themamiddag/Iepen Podium en de inloopavond zijn vertaald naar een beleidskeuzenotitie. Deze is behandeld in de raadsvergadering It Debat van donderdag 4 september. De reacties van de raad zijn meegenomen in de uitwerking/aanscherping van het ambitiescenario van dit nieuwe Wrp. Hierbij zijn de ambities en beleidsdoelstellingen van het waterplan “Wetter yn sicht” geïntegreerd; deze liep formeel t/m 2025 en wordt geïntegreerd in dit nieuwe Wrp.

Pagina | 33

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

9.3

Uitkomsten enquête “denk-mee” platform Via de bewonersenquête zijn circa 250 reacties gegeven, welke inzicht geven in de denkwijze van bewoners (en ondernemers) over water en riolering:  Het zijn hoofdzakelijk bewoners die gereageerd hebben (ook enkele ondernemers hebben gereageerd);  Circa drie kwart van de deelnemers heeft al maatregelen op eigen terrein getroffen, of is dat nog van plan te gaan doen (een aantal deelnemers wil niks doen);  Circa de helft van de deelnemers vindt dat de gemeente kaders/richtlijnen moet geven omtrent het verharden van tuinen;  Ruim de helft van de deelnemers vindt dat de gemeente advies en voorbeelden moet geven om erf of tuin klimaat adaptief te maken. In grote lijnen komt het resultaat van deze enquête overeen met de enquête die bij het opstellen van het huidig vGRP (juni 2019) is gebruikt. Ook toen gaven veel deelnemers (ruim 60%) aan dat men al iets deed om anders met water om te gaan. Wel zien dat we het aandeel de achterliggende jaren is gegroeid (van ruim 60% naar circa 75%). Mogelijk dat het “water- en klimaatbewustzijn” de achterliggende jaren is toegenomen.

9.4

Resultaten themamiddag raad Tijdens de themamiddag heeft de kerngroep een toelichting gegeven op de gemeentelijke waterzorgtaken onder de Omgevingswet; de verantwoordelijkheden van de gemeente en de particulier zijn toegelicht alsmede de uitdagingen voor de komende jaren (o.a. als gevolg van klimaatverandering en de aanleggolf van riolen in de jaren ‘70). Vervolgens is met de aanwezige raadsleden gediscussieerd over de invulling van de zorgtaken. De volgende thema’s kwamen nadrukkelijk tijdens deze middag naar voren:  Een gezonde en veilige leefomgeving heeft prioriteit, hieronder verstaan we ook een groene en klimaatrobuuste omgeving.  Effecten van klimaatverandering is niet alleen wateroverlast, maar ook steeds vaker droogte.  Investeren in veiligheid, zoals het beperken van wateroverlast, is gewenst maar het blijft een integrale afweging.  Integraliteit tussen Water en Riolering met andere disciplines en thema’s is een belangrijk onderwerp. Een wijkgerichte aanpak kan hiervoor uitkomst bieden.  Het stimuleren van particulieren om maatregelen tegen hemelwateroverlast te treffen op eigen terrein wordt benadrukt als belangrijk. Dit kan bijvoorbeeld door bewustwording, subsidie en een prikkel in de heffing. Het verplicht stellen van maatregelen op eigen terrein leverde meer verdeelde reacties op.

9.5

Fysieke inloopavond In de bewonersenquête hebben circa 40 deelnemers aangegeven, aanvullend op de enquête, graag in gesprek te gaan over wettersoarch met de specialisten van de gemeente. Daarop is 2 juli 2025 een fysieke inloopavond op het gemeentehuis georganiseerd. De uiteindelijke opkomst viel met slechts 5 deelnemers tegen.

9.6

Beleidskeuzes en beleidskeuzenotitie Aan de hand van de resultaten van de bewonersenquête en de themamiddag heeft het kernteam Wrp, van de ambtelijke projectgroep, een uitwerking van mogelijke keuzes ontwikkeld. In de beleidskeuzenotitie zijn de (beleids)keuzes geclusterd in drie sporen: 1. Het nemen van extra (klimaatadaptieve)maatregelen in de openbare buitenruimte; 2. Het betrekken en stimuleren van inwoners tot het treffen van klimaat robuuste maatregelen; 3. Het verplichten van klimaat robuuste maatregelen in het Omgevingsplan. In de beleidskeuzenotitie zijn de (beleids)keuzes binnen de drie sporen nader toegelicht en is per spoor en maatregel de impact op de middelen (kosten en capaciteit) in beeld gebracht.

Pagina | 34

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

De notitie is opiniërend besproken in de raadsvergadering It Debat van 11 september 2025. Onderstaand figuur toont de samenvatting met de uitkomsten van deze avond. 1. Het nemen van extra (klimaatadaptieve)maatregelen in de openbare buitenruimte Doorzetten huidige strategie Doelmatig afkoppelen en overlastlocaties aanpakken

1A BLAUWdruk klimaatrobuuste inrichting Per kern stellen we een klimaatrobuust inrichtingsplan op

De meeste fracties zien een meerwaarde in de maatregelen uit dit spoor. Een aantal fracties stellen dat het nu al goed genoeg is. Echter “nu is niet goed genoeg voor de toekomst”.

1B Proactief betrekken andere beheerrichtingen We betrekken andere beheerrichtingen in onze wateropgaven

1C Integrale wijk- of kernplannen We stellen discipline overstijgende integrale wijk- of kernplannen op

2. Het betrekken en stimuleren van inwoners tot het treffen van klimaat robuuste maatregelen Bewustwording & communicatie Doorzetten bestaande communicatie en campagnes

De meeste fracties zien een meerwaarde in de maatregelen uit dit spoor; uitgezonderd 2C “prikkel in de heffingsgrondslag”.

2A Kernschouwen Met inwoners overlast- en verbeteringslocaties vaststellen

2B Subsidieregeling Subsidie beschikbaar stellen voor particuliere maatregelen

2C Prikkel in heffingsgrondslag Jaarlijkse “korting” op de rioolheffing na het treffen van maatregelen

3. Het verplichten van klimaat robuuste maatregelen in het Omgevingsplan Huidige regels overnemen in het Omgevingsplan Doorzetten bestaande afspraken

De maatregelen uit dit spoor zijn voor (nagenoeg) alle fracties nu een stap te ver.

3A Strenger toezicht en handhaving We zien meer en strenger toe op de geldende regels

3B Hemelwaterverordening Vastleggen waar er op welke manier aangesloten moet worden 3C Waterbergingseisen We leggen bij nieuw- en verbouw bergingseisen op

Figuur 9-1: samenvatting behandeling beleidskeuzenotitie It Debat 11 september 2025

Met de uitkomsten van de raadsbehandeling heeft de kerngroep het ambitieprofiel voor dit nieuwe Wrp voor de periode 2026 t/m 2031 herijkt. De resultaten zijn, per zorgtaak, gepresenteerd in de volgende paragrafen.

Pagina | 35

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

9.7

Ambitieprofiel afvalwater; wat willen wij bereiken? 



  



    

  

9.8

Nagenoeg al het afvalwater wordt ingezameld via riolering en centraal gezuiverd. Op die locaties in het buitengebied waar het niet doelmatig is afvalwater via riolen in te zamelen wordt dit lokaal verwerkt (gezuiverd). Stankklachten en of verontreinigingen van sloten en bodem komen hierdoor nauwelijks voor. Er is nu dan ook geen aanleiding om in het buitengebied de bestaande percelen met een eigen voorziening alsnog aan te sluiten op (druk)riolering. Mocht er door ontwikkelingen in het buitengebied sprake zijn van een gewijzigde situatie (bijvoorbeeld door aanleg van nieuwbouw) bekijken we per geval op basis van doelmatigheid (via het afwegingskader nieuwe rioolaansluitingen buitengebied, zie Bijlage 2) of aansluiting op (druk)riolering meerwaarde biedt. Bij nieuwbouwlocaties in de kernen worden bij de aanleg meteen systemen in openbaar gebied toegepast, waarbij afval- en hemelwater gescheiden blijft. Bij het vervangen van riolering is afkoppelen in principe het uitgangspunt (mits technisch mogelijk en er geen waterkwaliteitsbezwaar is). Wij treffen onderhoudsmaatregelen wanneer sprake is van stankoverlast, het risico op instortende riolen aanwezig is of de werking door slijtage of schades in het gedrang is. Dit betekent wel dat wij de toestand van de riolen en gemalen kritischer moeten monitoren. In gebieden waar de impact bij uitval van riolering groter is (o.a.

nabij ontsluitingswegen, transportriolen en in grondwaterbeschermingsgebieden) grijpen wij eerder in als het functioneren van de riolen in gevaar komt. Ingrijpen bij slechte riolen betekent niet automatisch vervangen. Per situatie kijken wij of inzet van moderne renovatietechnieken meerwaarde heeft. Er wordt geen preventief onderzoek gedaan naar foutieve aansluitingen, maar deze worden verholpen wanneer dit geconstateerd wordt. We gaan het wetterskip ondersteunen bij de verkenning of het terugwinnen van energie en grondstoffen uit (afval)water kansrijk is. Het initiatief daarvoor ligt bij het wetterskip. De gemalen draaien op duurzame energie als dat doelmatig kan. Bij aanleg c.q. vervanging van voorzieningen vindt er altijd een duurzaamheidsafweging plaats. Wij hanteren altijd een duurzaamheidstoets bij het ontwerp (is er wel een riool nodig?). Vervolgens kijken wij o.a. ook naar hergebruik van grondstoffen en CO₂ reductie tijdens de uitvoering. Bij aanleg c.q. vervangingen van voorzieningen kijken we altijd naar meekoppelkansen (o.a. wegreconstructies, energietransitie en de 'dorpenaanpak’ uit het Warmteprogramma). We sluiten aan bij nationale en regionale campagnes omtrent bewustwording van goed rioolgebruik (o.a. het niet doorspoelen van vochtige doekjes en omgang met medicijnresten). De gegevens van de voorzieningen zijn actueel en digitaal uitwisselbaar.

Ambitieprofiel hemelwater; wat willen wij bereiken? 

  

 

Als in de buurt wat gebeurt (rioolvervanging, wegreconstructie) is scheiden van het hemelwater van het afvalwater (afkoppelen) het vertrekpunt. Daarmee bereiken we dat er minder schoon water naar de zuivering afgevoerd wordt. Daarbij geldt dat we technieken toepassen waarmee we zoveel mogelijk water lokaal vasthouden (infiltreren in de bodem en/of vasthouden in watergangen), mits dit geen (nieuwe) grondwaterproblemen oplevert. Wij zetten ons in op meer groene oplossingen in plaats van ondergrondse betonnen oplossingen. De totale openbare ruimte komt in aanmerking voor deze oplossingen. In bestaand gebied stimuleren wij bewoners, bedrijven, projectontwikkelaars en woningbouwverenigingen om hemelwater af te koppelen. Dit wordt op dit moment nog niet verplicht gesteld. Via gericht advies en communicatie helpt de gemeente de inwoners op het gebied van vergroenen, afkoppelen en overige klimaatrobuuste maatregelen. Wij liften daar zoveel mogelijk mee bij bestaande initiatieven en campagnes op het gebied van klimaatadaptatie en biodiversiteit. Bij nieuwbouwlocaties worden bij aanleg systemen toegepast waarbij afval- en hemelwater gescheiden blijft. In onze gemengde stelsels zijn én blijven overstorten noodzakelijk. Bij hoosbuien zal via deze overstorten verdund afvalwater in sloten en vijvers stromen.

Deze overstorten voldoen op dit moment aan de wettelijke eisen én er zijn geen problemen uit de praktijk bekend. Mocht er in de toekomst blijken dat overstorten toch problemen opleveren dan bepalen we of en welke maatregelen nodig zijn.

Pagina | 36

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03



9.9

Bij heftige buien (buien die statistisch eens per 5 jaar voorkomen) wordt het overtollig hemelwater opgevangen en afgevoerd. De straat zal slechts zelden blank staan, maar het water komt niet boven de trottoirbanden uit. De omgeving ondervindt hier dan korte tijd hinder, maar van overlast is geen sprake. Bij extreme hoosbuien (buien die statistisch eens per 100 jaar voorkomen) moeten wij leren accepteren dat de straat enige tijd blank staat. De riolen zijn niet in staat dergelijke grote hoeveelheden neerslag meteen op alle plaatsen te verwerken. Daarvoor is het oorspronkelijk ook niet ontworpen. In deze gevallen wordt het water opgevangen in de openbare ruimte. Dit leidt wellicht tot hinder of overlast voor de omgeving. Eventuele overlast en schade als gevolg van extreme hoosbuien wordt zoveel mogelijk voorkomen. Daar waar mogelijk, wenselijk en inpasbaar gaan wij in de openbare buitenruimte meer berging creëren waar, ten tijde van extreme hoosbuien, water tijdelijk geborgen kan worden. In tijd van droogte kan vanuit deze bergingen water benut worden. Wanneer wij daar groenvoorzieningen voor inzetten worden deze in lijn met het groenbeleidsplan, duurzaam en klimaatrobuust ingericht. Wanneer hemelwatervoorzieningen door slijtage of schades niet meer voldoende functioneren worden deze gerepareerd of vervangen.

Bij de vervanging overwegen we grotere buizen toe te passen als dat een duidelijke meerwaarde biedt. Bij aanleg c.q. vervanging van voorzieningen vindt er altijd een duurzaamheidsafweging plaats. Wij hanteren altijd een duurzaamheidstoets bij het ontwerp (is er wel een riool nodig?). Vervolgens kijken wij o.a. ook naar hergebruik van grondstoffen en CO₂ reductie tijdens de uitvoering. Wij gaan met bewoners en ondernemers in gesprek om lokale problematiek en mogelijke oplossingen in beeld te brengen. De resultaten leggen we per kern vast in een inrichtingsplan. Dit inrichtingsplan geeft aan of en wat er nodig is om te komen tot een klimaatrobuuste leefomgeving. Kernen, waar we weten dat er problemen zijn, krijgen daarin voorrang. De gegevens van de voorzieningen zijn actueel en digitaal uitwisselbaar.

Ambitieprofiel grondwater; wat willen wij bereiken?  



 

   



De grondwatersituatie in de kernen van de gemeente wordt grotendeels bepaald door de waterstanden in het buitengebied. Daar heeft de gemeente nauwelijks invloed op. De ontwatering in openbaar gebied is goed voor elkaar. Incidenteel kan sprake zijn van hoge of lage grondwaterstanden (bijvoorbeeld bij langdurige regenval of droogte) die tot hinder en/of overlast kan zorgen. Mogelijk dat in sommige kruipruimtes af en toe water staat. Gemeente is aanspreekpunt voor grondwaterproblemen, maar niet aansprakelijk. De perceeleigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor afwatering en aansluitingen op hun eigen terrein. Grondwaterproblemen kunnen inwoners melden bij de gemeente, de gemeente behandeld deze. Grondwaterproblemen worden voorkomen door instandhouding van bestaande afvoervoorzieningen (zoals sloten, greppels etc.). Hiervoor is toezicht en goede duidelijke communicatie naar bewoners noodzakelijk. Als er maatregelen in openbaar gebied nodig zijn om acute problemen aan te pakken dan wel te voorkomen worden die door of onder regie van de gemeente (in nauwe samenwerking met het wetterskip) uitgevoerd. Bij voorkeur worden deze maatregelen uitgevoerd in combinatie met andere werkzaamheden. Nader onderzoek zal de urgentie van de maatregelen vaststellen. Bij het vervangen van riolering wordt gekeken of het nodig is om een aansluiting voor afvoer van overtollig grondwater aan te leggen.

Vanuit de risico-gestuurde beheerstrategie geldt er voor riolen in grondwaterbeschermingsgebieden een hogere prioriteit bij het plannen van onderhouds- en vervangingswerken. Bij nieuwbouwlocaties wordt bij het ontwerp al rekening gehouden met een duurzame ontwatering. Hiermee proberen wij problemen in de toekomst zoveel mogelijk te voorkomen. Bij nieuwbouwlocaties, bij de aanwezigheid van een RWA riool die over een toereikende afvoerfunctie beschikt (dus geen regenwaterinfiltratie riool (IT riool) en/of een RWA riool wat “verdronken” is; oftewel een RWA riool wat grotendeels en/of volledig met water gevuld is), kan de perceel eigenaar een RWA aansluiting aanvragen waarop de aansluiting voor perceeldrainage aangeboden wordt. Bij een IT riool of een “verdronken RWA riool” is dit in beginsel niet toegestaan vanwege het risico op wateroverlast in kelders. De perceel eigenaar is zelf verantwoordelijk voor de afwatering en aansluiting op eigen terrein. Om problemen met droogte te beperken gaan we meer water vasthouden in de bodem (infiltreren) en het watersysteem (sloten en vijvers).

Pagina | 37

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

9.10

Ambitieprofiel oppervlaktewater; wat willen wij bereiken? 



Goede waterkwaliteit: De kwaliteit van het water komt overeen met de eisen die de functie van het gebied er aan stelt. De doelstelling voor de waterkwaliteit komt verder overeen met het vigerende beleid met als kanttekening dat maatregelen in het kader van de KRW kosteneffectief moeten zijn. De gemeente en het wetterskip gaan hierin binnen de gemeente Tytsjerksteradiel een stap verder door een integrale afweging te maken van de kosteneffectiviteit van maatregelen in landelijk en stedelijk gebied. Tegengaan overlast riolering: Het uitsluiten van wateroverlast in alle situaties is niet realistisch en een poging om het rioleringssysteem hierop in te richten zou onevenredige kosten met zich meebrengen. De gemeente streeft naar een duurzaam en klimaatbestendig watersysteem overeenkomstig het vigerende beleid. De gemeente zoekt hierbij naar ruimtelijke maatregelen om overtollig water af te voeren naar locaties waar voldoende ruimte voor water is. Tegengaan buiten de oevers treden oppervlaktewater: De hoeveelheid oppervlaktewater in het bebouwde gebied is voldoende om te spreken van een robuust, duurzaam en klimaatbestendig oppervlaktewatersysteem. Dit systeem moet voldoende capaciteit hebben om water, dat vanaf het bebouwd gebied afstroomt in neerslagsituaties die zich statistisch gezien gemiddeld eens per 100 jaar voordoen, te bergen. De gemeente volgt hiermee het vigerende beleid.

Veiligheid: Het bieden van voldoende veiligheid tegen overstromingen vanuit de boezem is de verantwoordelijkheid van wetterskip Fryslân. Bij het uitvoeren van projecten ter verbetering van deze veiligheid zal de gemeente zich constructief opstellen en bij ruimtelijke ontwikkelingen hierop anticiperen. Met de doelstelling wordt het vigerende beleid gevolgd. Verdroging / watertekort: Bij extreme droge perioden kan de aanvoer van voldoende water stagneren. Hierdoor kan tijdelijk sprake zijn van verdroging of watertekort. Het beleid van wetterskip Fryslân houdt hier rekening mee door water, waar mogelijk, in natte perioden vast te houden. Daar waar bij normale hydrologische omstandigheden sprake is van verdroging of watertekort is de wateraanvoersituatie verbeterd. Met deze doelstelling wordt het vigerende beleid gevolgd. Goede samenwerking en verdeling van verantwoordelijkheid: Water neemt een steeds belangrijkere rol in, in de inrichting van zowel het landelijk als het bebouwde gebied. De gemeente hecht veel waarde aan een goede samenwerking van de verschillende water gerelateerde facetten binnen de gemeentelijke organisatie zelf en de samenwerking met wetterskip Fryslân. Een heldere verdeling van de verantwoordelijkheden is hiervoor noodzakelijk. De gemeente neemt hierbij de verantwoordelijkheden zoals vastgelegd in de Omgevingswet.

Water betrekken in ruimtelijke plannen: De gemeente en wetterskip Fryslân hebben de ambitie om water, prominent op de ruimtelijke agenda te zetten en in de praktijk te bewijzen dat water een meerwaarde geeft aan bebouwd gebied. De waterbeheerders van de gemeente en het waterschap zijn alert en worden vroegtijdig ingeschakeld bij ruimtelijke ontwikkelingen. Voor toekomstige ruimtelijke uitbreidingen zoekt de gemeente naar locaties die als ‘geschikt’ zijn aangewezen volgens de waterkansenkaart, waarmee een duurzaam watersysteem wordt gewaarborgd. Beheer en onderhoud: Het gemeentelijk water is zo ingericht dat goed beheer en onderhoud mogelijk is waarbij recht wordt gedaan aan de gestelde functies (kwantiteit en kwaliteit). Beheer wordt reeds in het beginstadium bij de planvorming betrokken.

Pagina | 38

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

10. Uitvoeringsprogramma Om het gewenste kwaliteitsniveau uit het ambitieprofiel te realiseren c.q. handhaven, zal de gemeente diverse activiteiten uit moeten voeren. Deze activiteiten zijn te onderscheiden in drie onderdelen: reguliere exploitatie, (eenmalige) investeringen bestaand areaal en aanleg van nieuw areaal. reguliere exploitatie

aard van de activiteiten

onderzoek & planvorming

Om tot doelmatige keuzes en planning van maatregelen aan het stedelijk watersysteem te komen is actueel inzicht in omvang, toestand en functioneren van het areaal essentieel. Hiervoor is jaarlijks onderzoek & planvorming nodig.

regulier onderhoud

Voor het in stand houden van het areaal is regulier onderhoud nodig. Zoals het reinigen van kolken en riolen, klein onderhoud en schadeherstel van riolen en gemalen, plaatselijk baggeren van watergangen, etc..

facilitair en personeel & overhead

Om de werkzaamheden uit te voeren (en te bekostigen) is een organisatie met deskundig en voldoende personeel en materieel nodig.

investeringen bestaand areaal

aard van de activiteiten

groot onderhoud en vervanging

Ingrijpende renovatiewerkzaamheden aan de bestaande voorzieningen om deze opnieuw te laten voldoen aan het gewenste kwaliteitsniveau (evenaren nieuw aanleg). Zoals het relinen en herstellen van vrijverval riolering. Het compleet vervangen van bestaande voorzieningen, door nieuwe voorzieningen, als die niet meer voldoen aan het gewenste kwaliteitsniveau en met levensduur verlengend onderhoud niet meer op niveau kunnen worden teruggebracht.

verbetering

Eenmalige activiteiten die nodig zijn om het beoogd kwaliteitsniveau of de ambitie te bereiken. Zoals klimaatadaptatie, afkoppelen van verhard oppervlak of het verhelpen van 'water-op-straat' situaties.

aanleg nieuw areaal nieuwe aanleg

aard van de activiteiten Aanleg van nieuwe voorzieningen en aansluiting van nieuwbouw.

Bij het bepalen van de budgetramingen van de activiteiten over de periode 2026-2031 zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:  De geraamde bedragen zijn op prijspeil 2025 en moeten in de toekomst met de dan geldende prijsindex gecorrigeerd;  Alle geraamde bedragen zijn exclusief btw;  De investeringen zijn inclusief toeslagen voor voorbereiding en toezicht (uitgangspunt 15%). Voor dit nieuwe Wrp is een geactualiseerde onderhouds- en vervangings-planning vrijverval riolering opgesteld. De uitkomsten zijn voor het eerste deel van de planperiode vertaald naar concrete projecten met (jaar)planning. Voor het tweede deel van de planperiode zijn op basis van ervaringscijfers uit recente renovatie / vervangingsprojecten en data uit het beheersysteem investeringsreserveringen voor de vervangings- en/of verbeteringsmaatregelen investeringsreserveringen opgenomen.

Pagina | 39

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

10.1

Reguliere exploitatie Onderzoek & planvorming Om tot doelmatige keuzes en planning van maatregelen aan de riolering te komen (die passen binnen de ambities en voornemens) is jaarlijks onderzoek en planvorming nodig. Daarbij worden de strategische doelen omgezet naar het tactische en operationele beheerniveau. Binnen de gemeentelijke watertaken is voortdurend sprake van nieuwe inzichten. Elk jaar komen er nieuwe inspecties van riolen en gemalen beschikbaar. Daarnaast komen via metingen ook nieuwe gegevens beschikbaar. Onderzoek & planvorming kenmerkt zich dus door een dynamisch proces. Bij een aantal activiteiten is (op onderdelen) specialistische kennis nodig, kennis die de gemeente zelf niet in huis heeft. Hier worden diensten van derden ingezet. In de komende planperiode worden o.a. de volgende activiteiten voorzien:  Actualiseren Wrp (6 jaarlijks);  Periodieke actualisatie Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW’s);  Periodieke actualisatie beheerplannen;  Bijhouden grondwatermeetnet;  Actie “water Race” in 2026;  Opstellen inrichtingsplannen water en klimaat;  Samenwerking & kennisuitwisseling: o Periodieke overleggen met stakeholders (o.a. FBWK, GAWO en Wetterskip); o Ondersteuning aan en door platform RIONED

activiteit

planning

Onderzoek & planvorming Actualiseren Wrp 2031 Actualisatie SSW’s periodiek Bijhouden jaarlijks grondwatermeetnet Actie “Water Race” 2026 Overige advisering derden: - Opstellen inrichtingsplanperiode plannen water en klimaat - Diversen periodiek Periodieke actualisatie periodiek beheerplannen Samenwerking en kennisuitwisseling: - ondersteuning platform jaarlijks RIONED - ondersteuning FBWK jaarlijks TOTAAL

FCL / ECL 2026

geraamd budget planperiode [€] 2027 2028 2029 2030

2031

67200101-TD-4380911-TD 67200101-TD-4380911-TD 67200101-TD-4380911-TD

20.000 1.000

45.000 20.000 1.000

67200101-TD-4380911-TD 67200101-TD-4380911-TD

19.000 37.500

37.500

58.500

66.000

eigen uren

77.500

58.500

eigen uren 58.500 58.500

Regulier onderhoud Voor het in stand houden van het areaal is regulier onderhoud nodig. Zoals het reinigen van kolken en riolen, klein onderhoud en schadeherstel van riolen en gemalen (incl. elektrische installaties). Een deel daarvan wordt door onze eigen buitendienst uitgevoerd. De buitendienst beschikt over specialistisch materieel (o.a. een kolkenzuiger) om deze werkzaamheden in eigen beheer uit te kunnen voeren. De vaste kosten van dit materieel (o.a. verzekering, afschrijving, brandstof en motorrijtuigenbelasting) worden doorbelast in de begroting (zie programma facilitair). De geraamde kosten (die doorbelast worden in de begroting) bestaan uit budget voor externe kosten, zoals o.a. aanschaf van materialen, dan wel inzet van onderaannemers. De uren die de buitendienst levert zijn via de loonkosten (aparte kostenplaats) in de begroting opgenomen.

Pagina | 40

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

Doorbelastingen Naast reguliere onderhoudswerkzaamheden aan riolen en gemalen is bij het programma regulier onderhoud ook sprake van twee doorbelastingen:  Straatreinigen  Duikers Deze werkzaamheden worden door andere afdelingen uitgevoerd. Omdat deze werkzaamheden deels ook een bijdrage leveren aan de gemeentelijke watertaken wordt een deel van de kosten doorbelast aan de begroting riolering. activiteit

planning

Regulier onderhoud Onderhoudskosten gemalen Elektriciteitskosten gemalen Telefoon en datakosten gemalen Onderhoudskosten vrijverval riolering Inspectie en reiniging vrijverval riolering Overige uitbestede werkzaamheden

FCL / ECL 2026

geraamd budget planperiode [€] 2027 2028 2029 2030

2031

jaarlijks jaarlijks jaarlijks

67200102-TD-4380300-TD 67200102-TD-4380202-TD 67200102-TD-4380904-TD

122.880 108.400 6.000

jaarlijks

67200103-TD-4380300-TD

61.642

jaarlijks

67200103-TD-4380399-TD

129.071

jaarlijks

67200101-TD-4380399-TD

35.000

jaarlijks

67200101-TD-4380300-TD

96.500

100.000

jaarlijks

67200101-TD-4380112-TD

5.200

5.700

564.693

568.693

Doorbelastingen Toerekening veegkosten straatreinigen Toerekening onderhoud duikers TOTAAL

Riolering facilitair De volgende facilitaire taken worden toegerekend aan de rioolbegroting:  Verzekeringen;  Aankoop regentonnen;  Communicatie en voorlichting (advertentiekosten);  Afdrachtskosten FBWK;  Doorbelasting materieelkosten (voertuigen) buitendienst  Dotatie aan de voorziening baggeren

Dekking personeelskosten Dekking van de eigen formatie (binnen- en buitendienst) vindt plaats vanuit de kostenplaats personeelskasten. In de raming van de investeringsmaatregelen zijn kosten voor voorbereiding, advies en toezicht (VAT-kosten) meegenomen. Eventuele tijdelijke inhuur, ter ondersteuning van de binnendienst, kan dus vanuit de investeringskredieten gedekt worden. In de planperiode bepalen we jaarlijks in het operatoneel jaarplan de benodigde inzet van de binnendienst en eventuele aanvullende inzet die via inhuur derden nodig is. Mocht blijken dat externe ondersteuning structureel nodig is dan overwegen we een formatie-uitbreiding. Voor de financiële dekking vindt dan een herijking van de VAT kosten plaats; deze bieden daarvoor een aanvullende ruimte van circa 0,7 fte. activiteit Riolering facilitair Verzekeringen Aankoop regentonnen Communicatie en voorlichting (advertentiekosten) Afdrachtskosten FBWK Dotatie voorziening baggeren

planning

FCL / ECL 2026

geraamd budget planperiode [€] 2027 2028 2029 2030

2031

jaarlijks jaarlijks jaarlijks

67200101-TD-4380500-TD 67200101-TD-4380111-TD 67200101-TD-4830399-TD

76 6.869 50.840

76 6.869 40.000

jaarlijks jaarlijks

67200101-TD-4432001-TD 67200101-TD-4720001-TD

21.068 40.625

Pagina | 41

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03 activiteit Doorbelasting materieelkosten buitendienst: - Kolkenzuiger - Gebouwen buitendienst - Voertuigen 1 - Voertuigen 2 Personeelskosten Personeelslasten Overhead TOTAAL

10.2

planning

FCL / ECL 2026

geraamd budget planperiode [€] 2027 2028 2029 2030

2031

93.034 56.054 5.617 2.683

jaarlijks

jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks

67205001-TD - Divers 62101001-TD - Divers 62105008-TD - Divers 62105202-TD - Divers

jaarlijks jaarlijks

67200000-TD-4110001-TD -

93.034 56.054 5.617 2.683

699.391 699.391 699.391 699.391 699.391 699.391 309.170 309.170 309.170 309.170 309.170 309.170 1.289.587 1.274.587 1.274.587 1.274.587 1.274.587 1.274.587

Investeringen Groot onderhoud en vervanging Mechanische riolering (gemalen en drukriolering) Klein dagelijks onderhoud aan de mechanische riolering wordt door de eigen buitendienst uitgevoerd. Groot onderhoud, zoals volledige vervanging van alle elektromechanische onderdelen van een gemaal, en complete vervanging van een gemaal wordt als een project uitgevoerd door derden. Op basis van ervaringscijfers uit recente renovatie/vervangingsprojecten en actuele data uit het SAM beheersysteem is het budget voor groot onderhoud en vervanging in de komende planperiode bepaald. Jaarlijks bepalen wij op basis van actuele inspectiedata de exacte planning groot onderhoud/vervanging voor het betreffende jaar. Vrijverval riolering Jaarlijks inspecteren wij een deel van de vrijverval riolering. Aansluitend op de inspectie vindt een beoordeling van de eventuele schades plaats en bepalen wij waar en welke maatregelen nodig zijn. Afhankelijk van aard, omvang en urgentie clusteren wij de maatregelen (bijvoorbeeld maatregelen uit twee of drie inspectierondes worden in één contract geclusterd en uitgevoerd). Voor dit nieuwe Wrp hebben wij een geactualiseerde onderhouds- en vervangings-planning vrijverval riolering opgesteld. De komende jaren zullen wij jaarlijks nieuwe rioolinspecties uitvoeren.

Uit de beoordeling van deze nieuwe inspectiedata komen zeer waarschijnlijk nieuwe maatregelen naar voren. Op basis van ervaringscijfers uit recente renovatie / vervangingsprojecten en data uit het beheersysteem hebben wij voor de laatste jaren van de planperiode budget gereserveerd voor verwachtte maatregelen groot onderhoud en vervanging van vrijverval riolering. Ad-hoc maatregelen Jaarlijks hebben wij een vast bedrag gereserveerd voor eventuele ad-hoc maatregelen aan bijvoorbeeld onze voorzieningen.

activiteit Mechanische riolering Pompen Leidingwerk Schakelkasten Putten Vrijverval riolering Maatregelen renovatie (groot onderhoud) c.q. vervanging vijverval riolering planperiode Budget reservering voor nog te plannen renovatie (groot onderhoud) c.q.

planning

FCL / ECL 2026

geraamd budget planperiode [€] 2027 2028 2029 2030

2031

jaarlijks jaarlijks

n.v.t. n.v.t.

37.260 86.840

jaarlijks jaarlijks

n.v.t. n.v.t.

48.180 2.770

jaarlijks

n.v.t.

320.258

jaarlijks

n.v.t.

Pagina | 42

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03 activiteit vervanging vijverval riolering planperiode Ad-hoc maatregelen Ad-hoc maatregelen TOTAAL

planning

jaarlijks

FCL / ECL

n.v.t.

2026

geraamd budget planperiode [€] 2027 2028 2029 2030

2031

100.000 275.050

100.000 595.308

100.000 275.050

100.000 595.308

100.000 275.050

Verbetering Maatregelen voor een toekomstbestendige inrichting Op basis van recent opgestelde SSW’s (o.a. het SSW van de kern Sumar uit 2024) hebben wij de eerste maatregelen bepaald die bijdragen aan een toekomstbestendige inrichting. De uitvoering van deze maatregelen vindt in de komende planperiode plaats. Veel van deze maatregelen combineren wij met groot onderhoud c.q. vervanging van vrijverval riolering (werk-met-werk maken). Overige verbeteringsmaatregelen Vanuit de basisrioleringsplannen (BRP’s) moeten wij nog enkele verbeteringsmaatregelen uitvoeren. De komende planperiode combineren wij deze maatregelen met groot onderhoud c.q. vervanging van vrijverval riolering wegen. Budgetreservering maatregelen (o.a. DPRA) Voor het laatste deel van de planperiode (2030-2031) hebben wij een budgetreservering opgenomen voor mogelijke DPRA maatregelen (bijvoorbeeld afkoppelen van verhard oppervlak) die de komende jaren vanuit de inrichtingsplannen water en klimaat naar voren komen (maar die nu nog niet in beeld zijn). activiteit

planning

FCL / ECL 2026

Maatregelen toekomstbestendige inrichting SSW - Sumar - DWA IT 2029 Hoarnleger SSW - Sumar - José Vigevenoweg 2029 SSW - Sumar - RWA IT 2029 Hoarnleger Overige verbeteringsmaatregelen BRP - Hurdegaryp - HWA de 2026-2028 Horst, Hoeksterpad, Hazzeleger Noardburgum – Zeven2028-2030 huisterweg / veldmansweg Burgum - Schoolstraat 2027-2029 Mûnein Dr Kijlstraweg 2026 Reservering DPRA maatregelen Budget reservering voor 2030-2031 DPRA maatregelen volgend uit de inrichtingsplannen water en klimaat TOTAAL

10.3

2027

geraamd budget planperiode [€] 2028 2029 2030

n.v.t.

3.000

n.v.t.

670.000

n.v.t.

15.000

n.v.t.

400.000

800.000

n.v.t. n.v.t. n.v.t.

240.000

2031

800.000

520.000

1.040.000

480.000

1.040.000

600.000

n.v.t.

1.000.000 1.040.000 1.800.000

2.208.000

461.800

867.000

1.501.800

867.000

Aanleg nieuw areaal Op dit moment zijn voor de periode 2025-2031 circa 16 nieuwbouwprojecten verspreid over de gemeente voorzien. Het betreft uitbreidings- en inbreidingslocaties. In totaal is met deze projecten voorzien in een netto uitbreiding van het aantal woningen met 419-424 stuks (gecorrigeerd met het aantal woningen dat bij inbreidingslocaties gesloopt wordt). In vergelijking tot het huidig aantal rioolaansluitingen betekent dit een groei van circa 3%.

Pagina | 43

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

kern

planlocatie

aantal woningen te bouwen

planning

te slopen

INBREIDINGSLOCATIES Burgum (locatiestudie)

Kruizing Elingsloane/Tuorrebout

circa 25

2028-2029

Burgum (locatiestudie)

Ten noorden van Van der Ploegstrjitte

circa 20

2028-2029

Burgum (locatiestudie)

Tjalling H. Haismastraat

5 - 10

2028-2029

Hurdegaryp (Locatie NEEF)

Rijksstraatweg 72

2028-2029

Hurdegaryp (Rabobank locatie)

Rijksstraatweg 42

2028-2029

Hurdegaryp (Maskelyn gebied)

Nabij Easter omwei 5

2027-2029

circa 40

6.400 m²

2027-2030

NIEUWBOUW Burgum (Heechhiem)

Kloosterlaan 22

Burgum (Elingsloane)

Ten noorden van Wettermunt

Burgum (Kloosterlaan Noord)

Noordkant van Kloosterlaan

circa 20

2029-2031

Earnewâld

Ten westen van Mindertsfean

2027-2028

Gytsjerk

Rinia van Nautaweg 81

3.400 m²

2028-2029

Hurdegaryp (It Súd fase 3)

Easter omwei

2025-2027

Jistrum

De Geasten

2026-2028

Noardburgum

Ten zuiden van It Heech

2027-2028

Suwâld

Ten westen van Mostermûne

2027-2028

Hurdegaryp (It Súd fase 4)

Easter omwei

2029-2031

419-424

Totaal: Tabel 10-1: specificatie nieuwbouwprojecten

Conform het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) geldt het uitgangspunt bij nieuwbouw dat waterstromen (afval- en hemelwater) op het perceel gescheiden worden én gescheiden worden aangeleverd op de perceelsgrens. Ten aanzien van de (verdere) verwerking van hemelwater in gemeentelijke voorzieningen geldt daarbij de voorkeur om water zoveel mogelijk lokaal vast te houden via infiltratie of berging in oppervlaktewater. Indien er geen of onvoldoende oppervlaktewater aanwezig is en/of infiltratie niet mogelijk is kiezen we voor inzameling en afvoer van overtollig hemelwater via riolen. Tijdens de weging van het waterbelang (voorheen de watertoetsprocedure) geldt deze voorkeursvolgorde als uitgangspunt en worden van daaruit de kaders voor het ontwerp op de betreffende nieuwbouwlocatie vastgesteld. Aanlegkosten nieuwe voorzieningen - grondexploitaties Kosten voor aanleg van nieuwe voorzieningen, als onderdeel van een grondexploitatie, worden gedekt uit deze grondexploitatie. Het betreft dan kosten voor het opstellen van het ontwerp én de aanlegkosten. Aansluitkosten op gemeentelijke voorzieningen Voor het maken van een aansluiting op een gemeentelijke voorziening (riolering) brengt de gemeente kosten in rekening (standaardtarief en bij een aansluitleiding van meer dan 5,0 meter en/of een afwijkende buisdiameter een meerprijs).

Nieuwe aanleg in het buitengebied Met de Omgevingswet is de ontheffingsbevoegdheid voor de zorgplicht stedelijk afvalwater vervallen. De gemeente bepaalt vanaf nu zelf, in overleg met wetterskip Fryslân, hoe omgegaan moet worden nieuwe lozingen in het buitengebied. De insteek van de gemeente is én blijft een doelmatigheidsafweging op maatschappelijke kosten; (via het afwegingskader nieuwe rioolaansluitingen buitengebied (zie Bijlage 2) bepalen we of aansluiting op (druk)riolering meerwaarde biedt.

Pagina | 44

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

10.4

Benodigde formatie Aan de hand van de formatiescan van Stichting RIONED is bepaald hoe groot de eigen organisatie moet zijn voor het realiseren c.q. in stand houden van het ambitiescenario. Deze analyse is gebaseerd op de areaalgegevens, de omvang van het regulier onderhoud en de eenmalige investeringen die gepaard gaan met het ambitiescenario.

Formatiescan RIONED Op basis van de areaalkenmerken en de omvang van het uitvoeringsprogramma is de komende planperiode op jaarbasis de volgende formatie benodigd: Taakveld

Rol

Strategie / beleid Strategisch Tactisch

Benodigde inzet totaal

Aandeel uitbesteed

[h/jaar]

Inzet eigen organisatie [h/jaar]

[fte]

Beleidsmedewerker Beheerder

582 958

78 67

504 891

0,36 0,64

Operationeel beheer en onderzoek Inventariseren Beheerder Gegevensbeheerder Buitendienst Inspecteren Beheerder Buitendienst Meten Beleidsmedewerker Beheerder Berekenen Beheerder Gegevensbeheerder Analyseren Beheerder Beoordelen toestand en Beheerder functioneren Beleidsmedewerker Beheerder

53 38 15 410 2051 226 278 54 31 76 75 23 253

0 0 3 41 459 23 0 5 0 15 0 0 46

53 38 12 369 1592 203 278 49 31 61 75 23 207

0,04 0,03 0,01 0,26 1,14 0,15 0,20 0,03 0,02 0,04 0,05 0,02 0,15

1000 333

250 0

750 333

0,54 0,24

2000 1002 5541 350 150

500 0 921 0 0

1500 1002 4620 350 150

1,07 0,72 3,30 0,25 0,11

0,03

Uitvoeren van maatregelen Investeringsmaatregelen

Ontwerper Beheerder Projectleider, werkvoorbereider, toezichthouder Beheerder Buitendienst Gegevensbeheerder Beheerder Beheerder

Exploitatie en onderhoud Gegevensbeheer Vergunningverlening Voorlichting en communicatie Totaal benodigde formatie

Beleidsmedewerker Beheerder Ontwerper Gegevensbeheerder Projectleider, werkvoorbereider, toezichthouder Buitendienst Totale formatie binnendienst met projectvoorbereiding investeringsmaatregelen Totale formatie binnendienst zonder projectvoorbereiding investeringsmaatregelen

1,16 1,87 0,54 0,30 1,07 4,45 4,93 3,09

Tabel 10-2: uitkomsten formatiescan RIONED

Pagina | 45

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

Uitgangspunten percentage voorbereiding, administratie, toezicht De formatiescan van RIONED bepaald op basis van areaalkenmerken en investeringsplanning de benodigde formatie. Voor het percentage voorbereiding, administratie, toezicht (intern) is uitgegaan van 15%. Als investeringsbedrag geldt een uitgangspunt van jaarlijks gemiddeld € 2,0 miljoen in de planperiode. De uitbestedingsfactoren zijn bijgesteld naar de situatie in Tytsjerksteradiel. Voor het efficiënt uitvoeren van de gemeentelijke watertaken levert lokale gebieds- en organisatiekennis op onderdelen een duidelijke meerwaarde op. Dit betekent dat veel activiteiten grotendeels zelfstandig in eigen beheer worden uitgevoerd. Onder andere het gegevensbeheer, regulier klein onderhoud aan de voorzieningen en de voorbereiding van de complexe/grootschalige vervangings- en verbeteringsprojecten. Op onderdelen waar specialistische kennis bij benodigd is (bijvoorbeeld onderzoek naar het technisch functioneren) wordt externe capaciteit ingeschakeld.

Conclusies Capaciteit binnendienst Op dit moment is in de binnendienst 3,50 fte beschikbaar voor reguliere jaarlijkse werkzaamheden (onderzoek & planvorming en beheer & onderhoud) en advisering, projectleiding, werkvoorbereiding en toezicht bij de voorbereiding van investeringsmaatregelen. De komende planperiode is op jaarbasis gemiddeld vanuit de binnendienst 4,93 fte inzet nodig (3,09 voor de reguliere jaarlijkse werkzaamheden en 1,85 voor advisering, projectleiding, werkvoorbereiding en toezicht van investeringsmaatregelen). Dit is 1,43 fte meer dan beschikbaar is. Dit tekort wordt nog niet op de werkvloer ervaren, wel laten de cijfers van 2025 zien dat in het planvormingsjaar van het Wrp het financieel resultaat onder druk staat. Capaciteit buitendienst De formatie van de buitendienst is op orde. Toerekening inzet binnendienst aan investeringsprojecten De inzet voor advisering, projectleiding, werkvoorbereiding wordt gedekt vanuit de kredieten maar komt in de praktijk, bij inzet van eigen medewerkers, ten laste van de begroting. Conform de kaders van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) dienen directe personeelskosten die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van het investeringsproject geactiveerd te worden: “Artikel 35 en 64 BBV geven aan dat investeringen met economisch of maatschappelijk nut moeten worden geactiveerd en afgeschreven over de gebruiksduur.

Personeelslasten die hieraan verbonden zijn, vallen onder deze activeringsregels.” In de planperiode is een herijking nodig in inzet én toerekening van eigen medewerkers bij investeringsprojecten. Dekking van de benodigde 1,85 fte voor advisering, projectleiding, werkvoorbereiding van investeringsprojecten is geborgd in de budgetramingen (zie ook de uitgangspunten op blad 39). Uit de herijking moet blijken op welke rol en functie structurele uitbreiding van de binnendienst nodig is én welke aanpassingen nodig zijn in toerekening van uren voor inzet van investeringsprojecten door de eigen medewerkers. Voor de financiële dekking vindt dan (indien nodig) een herijking van de VAT kosten plaats; deze bieden daarvoor een aanvullende ruimte van circa 0,7 fte. Onderdeel Binnendienst

Buitendienst

Aanwezig Binnendienst [excl. voorbereiding investeringsmaatregelen]: Binnendienst projectvoorbereiding investeringsmaatregelen (incl. projectleiding, werkvoorbereiding en toezicht): SUBTOTAAL

Benodigd

Conclusie

3,09 fte 3,50 fte

1,43 fte te kort 1,85 fte

3,50 fte

4,93 fte

Buitendienst

5,00 fte

4,55 fte

TOTAAL

8,50 fte

9,38 fte

Capaciteit op orde

Tabel 10-3: vergelijk beschikbare capaciteit eigen organisatie met benodigde capaciteit

Pagina | 46

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

11. Kostendekkingsplan De uitgaven t.b.v. de gemeentelijke watertaken worden gedekt vanuit de rioolheffing die door de bewoners en ondernemers in de gemeente bijeengebracht wordt. Dit hoofdstuk beschrijft de uitgangspunten van het kostendekkingsplan en presenteert de onderbouwing van de rioolheffing. De rioolheffing dient alle lasten uit het Wrp te ondervangen. In onderstaand figuur is de balans tussen de rioolheffing en de lasten weergegeven.

De lasten van de watertaken worden door 5 componenten bepaald: 1. Visie en beheerstrategie (geel) a. Beheerambitie en verschil in kwaliteitsniveaus b. Begroting en meerjareninvesteringsplanning c. Beheerstrategie; risico’s en effecten 2. Concernstrategie (rood) a. Doorbelastingen b. Kwijtschelding c. Overhead d. Compensabele BTW 3. Financieringsmethodiek (paars) a. Kapitaallasten verleden b. Activeren of sparen c. Afschrijvingstermijnen d. Opbouw voorziening en reserve 4. Bedrijfsvoering (blauw) a. Zelf doen of uitbesteden b. Samenwerking 5. Heffingsgrondslag (groen) Binnen deze componenten heeft de gemeente keuzemogelijkheden. Deze keuzemogelijkheden hebben invloed op de hoogte van de rioolheffing. In dit hoofdstuk zijn de uitgangspunten nader toegelicht.

Pagina | 47

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

11.1

Uitgangspunten en rekenmethode Algemeen Alle bedragen zijn gebaseerd op prijspeil 2025. Er is geen rekening gehouden met inflatie. Bij toekomstig gebruik (in bijvoorbeeld begrotingen en budgetten) dienen bedragen te worden aangepast aan het dan geldende prijspeil (o.b.v. de CBS index). De ramingen zijn gebaseerd op de kennisbank riolering van Stichting RIONED en eigen gemeentelijke ervaringscijfers uit nacalculaties. In de eenheidsprijzen zijn toeslagen voor uitvoeringskosten/CAR verzekering (10%), algemene kosten/winst en risico (12%) en (plan)voorbereiding en directie en toezicht op de werken (15%), meegenomen. De ramingen zijn exclusief btw.

1. Visie en beheerstrategie In hoofdstuk 10 van dit achtergronddocument is het uitvoeringsprogramma van dit Wrp toegelicht en zijn de verwachte uitgaven in de planperiode 2026-2031 gepresenteerd. Exploitatiekosten De kosten voor het jaarlijks operationeel beheer vormen samen de exploitatiekosten. Veelal zijn dit kosten die in de praktijk jaarlijks niet al te veel zullen schommelen. Deze kosten worden in één keer ten laste van de rioolexploitatie in het betreffende jaar gebracht. taakveld onderzoek & planvorming regulier onderhoud facilitair personeel (excl. overhead) totaal

2026

2027

2028

77.500 564.700 256.400 699.400

58.500 568.700 266.000 699.400

1.598.000

1.592.600

jaar

2029

2030

2031

58.500 568.700 266.000 699.400

103.500 568.700 266.000 699.400

1.592.600

1.637.600

Tabel 11-1: exploitatiekosten planperiode 2026-2031

2. Concernstrategie Doorbelasting straatvegen en onderhoud duikers Een deel van de kosten voor het straatreinigen (€ 96.500 in 2026 en vanaf 2027 € 100.000) en onderhoud aan duikers (€ 5.200 in 2026 en vanaf 2027 € 5.700) worden doorbelast richting de rioolheffing. Beide doorbelastingen zijn ondergebracht in de begroting (onderdeel van het programma regulier onderhoud). Dotatie baggeren Jaarlijks vindt een dotatie van € 40.625 vanuit de rioolheffing plaats aan de voorziening baggeren. Deze dotatie is ondergebracht in de begroting (onderdeel van het programma facilitair). Kwijtschelding Op jaarbasis wordt € 45.000 gereserveerd voor kwijtschelding/oninbaar. Overhead De overhead vormt geen aparte post binnen de productbegroting maar wordt wel toegerekend aan de rioolheffing. De jaarlijkse overhead bedraagt € 309.170. Deze is gebaseerd op 44,21% van de interne salariskosten. Compensabele BTW De compensabele btw is geen onderdeel van de tarief ontwikkeling. Baten Naast de inkomsten uit de rioolheffing zijn er jaarlijks baten (o.a. kosten voor het maken van nieuwe rioolaansluitingen en eventuele vergoedingen van schades bij onderhoudswerk van aannemers); dit betreft een bedrag van € 10.506. Eventuele subsidies worden in mindering gebracht op de betreffende uitgave c.q. investering. Pagina | 48

Wrp Tytsjerksteradiel 2026 - 2031 Achtergronddocument projectnummer 0499363.100 27 januari 2026 revisie 03

3. Financieringsmethodiek Activatie van investeringsuitgaven De investeringsuitgaven van dit nieuwe Wrp worden geactiveerd en als kapitaallasten (lineaire afschrijvingsvorm met 0,66% rente) ten laste van de begroting gebracht. Hiermee worden uitgaven gelijkmatiger ten laste van de rioolexploitatie afgevlakt en worden pieken in tariefstijging beperkt. De afschrijvingsperiode varieert per type investering. De volgende afschrijvingsperioden worden gehanteerd: investering vervanging vrijverval riolering (putten en buizen)

technische levensduur 60 jaar

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Tytsjerksteradiel&id=1f4896a4-2a3b-4cd9-9f4a-b19f893ffb7a