CConstaterende datTytsjerksteradiel
Koppel je AI →
Document · PDF

1 - Onderzoeksrapport Rekenkamer Tytsjerksteradiel - Helder verwoord, gewogen akkoord

RAAD IEPEN POADIUM 24 september 2026, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Presentatie Rekenkameronderzoek kwaliteit raadsvoorstellen (ynhâldlik, presintaasje) - 20:0421.291 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Rekenkamer Achtkarspelen Rekenkameronderzoek 2025/2026 Kwaliteit raadsvoorstellen Rekenkamer Tytsjerksteradiel

Colofon De rekenkamers van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel willen met hun werkzaamheden bijdragen aan de kwaliteit van het lokale bestuur in de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel, aan de transparantie van het gemeentelijke handelen en de versterking v an de publieke verantwoording daarover. De rekenkamers doen dat door de doeltreffendheid, de doelmatigheid en de rechtmatigheid van het door de gemeenten gevoerde of te voeren beleid en bestuur te onderzoeken en de gemeenteraden hierover te rapporteren en te adviseren. De rekenkamers hebben een onafhankelijke positie binnen de gemeenten. Zij bestaan uit externe leden, die geen binding hebben met het gemeentelijke apparaat en een ambtelijk secretaris. Sinds 1 januari 2015 vormen de beide rekenkamers een personele unie met dezelfde leden.

Nadere informatie vindt u op de websites van de gemeenteraden van de beide gemeenten: ✓ raad-achtkarspelen.nl ✓ raad.t-diel.nl Samenstelling ✓ Hanneke Vervoort, voorzitter ✓ Denise de Boer, lid ✓ Wietse Jan Boorsma, lid ✓ Linze Schaap, lid ✓ Renny de Vries-Mulder, ambtelijk secretaris Achtkarspelen ✓ Hillie de Koe, ambtelijk secretaris Tytsjerksteradiel Contact ____________________________ Rekenkamer Achtkarspelen Rekenkamer Tytsjerksteradiel Postbus 2 Postbus 3 9285 ZV Buitenpost 9250 AA Burgum raadsgriffie@achtkarspelen.nl griffie@t-diel.nl 0511 - 54 86 98 0618 238 492 “ Mei niget eagje ik it lânskip oer: dit is it gea fan fearten, puollen, reiden, fan bûnt strewelleguod en wâldske greiden; hjir is gjin nee te keap yn ‘ e natoer” Postbus 3 | 9250 AA Burgum | Raadhuisweg 7 | tel 14 0511 | gemeente@t-diel.nl | www.t-diel.nl Hierbij biedt de Rekenkamer van Tytsjerksteradiel u het onderzoek naar de kwaliteit van de raadsvoorstellen aan. In deze brief nemen we u graag op hoofdlijnen mee in de uitkomsten en aanbevelingen en komt nog even kort de aanleiding voor het onderzoek aan de orde. Het onderzoek is onder begeleiding van de Rekenkamer uitgevoerd door TwynstraGudde, een extern onderzoeks -bureau. Voor de complete bevindingen verwijzen wij u naar het onderzoeksrapport. Inleiding De gemeenteraad neemt elk jaar veel besluiten.

Om zijn kaderstellende rol goed uit te voeren en besluiten achteraf te kunnen controleren, is het belangrijk dat de raad werkt met goede voorstellen. In deze voorstellen moet alle nodige informatie duidelijk s taan. Uit (rekenkamer)onderzoek blijkt dat de kwaliteit van raadsvoorstellen in veel gemeenten beter kan. Hierdoor kan de raad zijn kaderstellende en controlerende rol niet altijd optimaal uitvoeren. De rekenkamer heeft onderzocht of de kwaliteit van raadsvoorstellen de gemeenteraad voldoende ondersteunt bij het nemen van goed onderbouwde besluiten en het uitvoeren van zijn kaderstellende en controlerende rol. De raad van de gemeente Tytsjerksteradiel Burgum, 26 augustus 2026 ons kenmerk : 26ZG149259 dossier : 2026042324095 behandeld door : Hillie de Koe telefoonnummer : 14 0511 onderwerp : Onderzoeksrapport kwaliteit raadsvoorstellen Geachte raadsleden, Hoofdvraag en hoofdconclusie In dit onderzoek staat de volgende hoofdvraag centraal: Hoe is de kwaliteit van de raadsvoorstellen en is die kwaliteit voldoende voor de gemeenteraad om zijn kaderstellende en controlerende rol te vervullen? De rekenkamer komt op basis van het onderzoek tot de volgende hoofdconclusie: De kwaliteit van de raadsvoorstellen van de gemeente Tytsjerksteradiel stelt de gemeenteraad in het algemeen in staat om zijn kaderstellende en controlerende rol te vervullen.

Het onderzoek laat echter zien dat de kwaliteit op meerdere punten beter kan, opdat de raad altijd over kwalitatief goede voorstellen beschikt. Deelconclusies Hieronder werken we per aspect van het onderzoek de deelconclusies uit. De deelconclusies volgen uit de toets aan de normen in het normenkader.1 1. Het proces om te komen tot een raadsvoorstel is op papier goed beschreven, maar kent in de praktijk belangrijke verbeterpunten. De gemeente beschikt over uitgebreide en uitgewerkte procesbeschrijvingen waarin rollen, taken en verantwoordelijkheden per stap helder zijn uitgewerkt. Met de komst van de nieuwe PFO -structuur is het proces strakker ingericht en stemt de organisatie voorstellen beter af met de portefeuillehouder. De procesbeschrijvingen zijn bekend bij betrokkenen en vormen in de praktijk het uitgangspunt voor de gehanteerde werkwijze. Tegelijkertijd zijn er twee elementen die in de praktijk nog niet altijd goed gaan: • De integrale afstemming vindt laat, onvoldoende en niet uniform plaats. Zo worden financiële, juridische of risico -technische aspecten soms pas laat en/of onvolledig in het proces zichtbaar. Teammanagers hebben hierin al een formele rol als kwaliteitsbewaker, maar uit het onderzoek blijkt dat zij deze rol wisselend invullen. Anders gezegd: een uniforme kwaliteitsborging ontbreekt.

• Ten tweede is het griffie-advies 2 nog onvoldoende ingebed in de organisatie. Die stap is bedoeld om de kwaliteit van raadsvoorstellen aan de voorkant te borgen. De griffiecheck is mede naar aanleiding van de heisessie van april 2024 ingevoerd. De gemeenteraad gaf het onderwerp 'kwaliteit van raadsvoorstellen' prioriteit en verzocht de griffie een meer adviserende rol aan de voorkant op zich te nemen. In de praktijk vraagt de organisatie de griffie nog onvoldoende structureel en tijdig om advies over raadsvoorstellen. De 1 Zie paragraaf 1.3 ‘Normenkader’ in de Nota van bevindingen. 2 In de rapportage staat het griffie-advies nog aangeduid als de eerder gehanteerde term ‘griffiecheck. Deze term is gedurende het onderzoek aangepast. adviserende rol van de griffie is nog niet verwerkt in de huidige procesbeschrijvingen. 2. De raadsvoorstellen hebben een herkenbare basisstructuur, maar de inhoudelijke kwaliteit is wisselend. De beschikbare formats voor opiniërende en besluitvormende raadsvoorstellen zorgen voor een vaste en herkenbare structuur. Besluitvormende raadsvoorstellen bevatten consequent heldere en genummerde beslispunten, vrijwel alle voorstellen bevatten een samenvatting en de opbouw is logisch en consistent. Dit biedt de raad een herkenbare basis om voorstellen te beoordelen.

De inhoudelijke kwaliteit van raadsvoorstellen is echter wisselend: • Samenvattingen hebben soms meer het karakter van een inleiding dan van een compacte weergave van het voorstel. • Dikwijls staat essentiële informatie alleen in bijlagen en niet in de hoofdtekst. Daardoor kan de raad het voorstel niet volledig begrijpen zonder aanvullende documenten te raadplegen. • Vaktermen en afkortingen worden structureel niet toegelicht. • Risicoparagrafen zijn regelmatig summier ingevuld of ten onrechte als niet van toepassing aangemerkt. • Alternatieven zijn dikwijls onvoldoende concreet. • Bij het merendeel van de voorstellen ontbreekt een evaluatieafspraak, ook bij besluiten met grote financiële of maatschappelijke impact. Er zijn formats, er is een nieuwe structuur voor portefeuillehoudersoverleg (PFO) en er zijn meerdere ingebouwde ‘controlepoortjes' ingebouwd. Toch past de organisatie de formats niet altijd eenduidig toe, vindt integrale afstemming bij de totstandkoming van raadsvoorstellen wisselend plaats en is de betrokkenheid van de griffie voor verbetering vatbaar. Opstellers van raadsvoorstellen lijken tamelijk veel vrijheid te hebben: het ontbreekt aan een gedetailleerde schrijfwijzer per kopje in het format en een gedeeld beeld van kwaliteit waaraan ze hun voorstellen kunnen toetsen.

Daar door is de kwaliteit van de raadsvoorstellen te afhankelijk van de ervaring en het vakmanschap van individuele opstellers. 3. ‘Beleidsrationaliteit’: beleidsprobleem en relevantie zijn meestal duidelijk, hoe het voorstel bijdraagt aan de oplossing is minder helder, het bespreken van alternatieve oplossingen is matig. De meeste raadsvoorstellen beschrijven helder welk probleem centraal staat en hoe actueel en relevant dat is. Ook verwijzen zij meestal naar eerder vastgesteld beleid of eerdere raadsbesluiten waarop het voorstel voortbouwt. En als voorstellen afwijken van eerder vastgesteld beleid, dan is dat doorgaans duidelijk. Daarmee is de basis van beleidsrationaliteit in veel voorstellen aanwezig. Maar ook hier zijn verbeteringen mogelijk: • Opstellers werken alternatieve beleidsopties onvoldoende uit. Lang niet altijd zijn alternatieve beleidsopties, voor- en tegenargumenten, gevolgen en risico’s inzichtelijk. In meerdere gevallen volstaan opstellers met het noemen van één alternatief of verm elden zij "n.v.t." zonder toelichting, ook wanneer alternatieven wel degelijk denkbaar zijn. Dit maakt het voor de raad lastiger om afgewogen keuzes te maken. • Niet altijd is duidelijk hoe het voorstel bijdraagt aan het oplossen van het geformuleerde probleem, vastgestelde beleidsdoelen en ambities. Beleidsdoelen worden niet consequent in meetbare termen geformuleerd.

Daardoor heeft de raad beperkt grip op wat een besluit beoogt te bereiken, hoe het voorstel daaraan bijdraagt en hoe het beleid tezijnertijd kan worden geëvalueerd. Aanbevelingen Op basis van de conclusies komen we tot vijf aanbevelingen. De eerste twee aanbevelingen richten zich op de kwaliteit van de raadsvoorstellen zelf. De laatste drie aanbevelingen gaan in op verbetering van het proces. A. Verbetering van de kwaliteit van de raadsvoorstellen zelf 1. Verzoek het college om de huidige formats aan te scherpen met een duidelijkere schrijfwijzer met minimale kwaliteitseisen per kopje die concreet kunnen worden getoetst en deel het met de raad. De formats zijn een goede basis voor kwalitatief goede raadsvoorstellen, maar kunnen op punten beter. De rekenkamer doet de suggestie de volgende toevoegingen te doen: • Algemeen: zelfstandige leesbaarheid: voeg toe dat essentiële informatie altijd in het voorstel zelf staat en niet uitsluitend in bijlagen. Laat verwijzingen naar eerdere raadsbesluiten en beleidsdocumenten chronologisch weergeven, zodat de beleidsmatige samenhang voor de raad direct herleidbaar is. • Taal: voeg als nieuw vereiste toe dat de opstellers de raadsvoorstellen, waar doenlijk, schrijven op taalniveau B1; voeg ook oe dat zij afkortingen altijd voluit schrijven bij eerste gebruik en dat zij vaktermen kort toelichten.

• Eerdere raadsvoorstellen/historie (Histoarje): het kopje ‘Histoarje’ maakt geen onderdeel (meer) uit van de huidige formats. Raadsleden willen afzonderlijke voorstellen beter kunnen relateren aan de context. Voeg dit kopje toe inclusief klikbare koppelingen naar eerder behandelde raadsvoorstellen. • Samenvatting (Koarte gearfetting): voeg toe dat de samenvatting altijd de financiële consequenties bevat, zodat de samenvatting zelfstandig leesbaar is zonder het voorstel te hoeven raadplegen. • Bijlagen: voeg als nieuw vereiste toe dat verwijzingen naar bijlagen altijd voorzien zijn van een paginanummer of paragraafaanduiding, en dat in de tekst per bijlage een korte toelichting op de relevantie van de bijlage. • Alternatieven: voeg toe dat elk voorstel in principe minimaal één alternatief bevat, inclusief voor - en tegenargumenten, financiële consequenties en risico's per alternatief. En als er, gelet op de aard van het voorstel, geen alternatieven zijn, zorg dan voor een uitleg daarover. • Risico's en kanttekeningen (Kanttekenings/risiko's): voeg toe dat risico's altijd worden voorzien van een maatregel die de risico’s vermindert en dat het invullen van 'n.v.t.' alleen is toegestaan met een expliciete onderbouwing. • Evaluatie (Evaluaasje): voeg toe dat het invullen van 'n.v.t.' alleen mag met een expliciete toelichting waarom evaluatie niet passend is.

Verzoek het college vervolgens om het aangescherpte format en de schrijfwijzer te delen met de raad, zodat raadsleden weten welke kwaliteitseisen aan raadsvoorstellen worden gesteld en daarop kunnen steunen bij de voorbereiding en beoordeling van voorstellen. 2. Verzoek als raad het college om een structureel intern scholingsaanbod voor opstellers van raadsvoorstellen te creëren. Het lijkt de rekenkamer zinvol om het schrijven van raadsvoorstellen, en de toepassing van de schrijfwijzer inclusief minimale eisen, structureel op te nemen in het inwerkprogramma van nieuwe medewerkers. Ook beveelt zij aan dat de teammanagers dit onderwerp periodiek agenderen in het eigen team. B. Verbetering van het proces 3. Verzoek het college om het griffie-advies 3 als verplichte stap in het proces vast te leggen. De griffiecheck is een welkome aanvulling in het proces voor de totstandkoming van raadsvoorstellen maar is nog niet structureel geborgd in de procesbeschrijvingen. Dan is het logisch dat die griffiecheck een plek krijgt in de procesbeschrijvingen, zodat g een enkel raadsvoorstel op route gaat naar het college zonder dat de griffie het heeft beoordeeld op leesbaarheid, structuur, beslispunten en politieke sensitiviteit. 4.

Verzoek het college om te borgen dat alle teammanagers een voorstel niet alleen procesmatig maar ook inhoudelijk toetsen aan de minimumeisen uit de schrijfwijzer voordat het voorstel richting PFO of college gaat. Verzoek het college om te borgen dat teammanagers raadsvoorstellen niet alleen procesmatig, maar ook inhoudelijk toetsen voordat een voorstel richting het portefeuillehoudersoverleg of het college gaat. De teammanager heeft hierin al een formele rol, maar deze wordt wisselend ingevuld. Vraag het college daarom om duidelijk vast te leggen dat teammanagers toetsen of een raadsvoorstel voldoet aan minimumeisen uit de schrijfwijzer. Daar bij gaat het niet alleen om de vraag of alle onderdelen zijn ingevuld, maar ook om de inhoudelijke kwaliteit van het voorstel. 3 In de rapportage staat het griffie-advies nog aangeduid als de eerder gehanteerde term ‘griffiecheck’. Deze term is gedurende de loopduur van het onderzoek aangepast. 5. Verzoek het college om integrale afstemming als aantoonbare voorwaarde voor PFOagendering te stellen en de teammanagers hier uniform op te laten sturen. Het lijkt de rekenkamer zinvol vast te leggen dat een raadsvoorstel pas op de agenda van een PFO komt als de opsteller aantoonbaar heeft afgestemd met de relevante disciplines.

De teammanager zal dan verantwoordelijk voor het bewaken van deze stap: accordering van een voorstel pas als uit de inhoud blijkt dat de benodigde financiële, juridische en risico-technische afstemming heeft plaatsgevonden. Bestuurlijk wederhoor De rekenkamer heeft het onderzoeksrapport naar het college gestuurd voor bestuurlijk wederhoor: een bestuurlijke reactie op de bevindingen en de conclusies en aanbevelingen uit het onderzoek. Op 30 juni 2026 is de bestuurlijke wederhoorreactie bij ons binnengekomen. De rekenkamer stelt de overwegend positieve reactie van het college op prijs. Wij hebben er uiteraard begrip voor dat niet altijd alles lukt zoals voorgenomen. Het bestuurlijk wederhoor vindt u als bijlage bij deze aanbiedingsbrief. Gezien de bestuurlijke (inclusief ambtelijke) reactie van het college van B&W hecht de rekenkamer era an het volgende op te merken. De aanbevelingen zijn niet gericht op formalisering en versterking van de controle, maar op het (verder) verbeteren van de informatie die de raad ontvangt voor goede besluitvorming. De aanbevelingen zijn kort samen te vatten als ‘gebruik het format en voer het bijbehorende proces zoals bedoeld’. Presentatie van het onderzoek De rekenkamer presenteert en licht het onderzoek toe tijdens uw vergadering van 24 september 2026. De vergadering begint om 19.30 uur.

De rekenkamer en de onderzoekers van onderzoeksbureau TwynstraGudde zijn hierbij aanwezig. Dankwoord Wij bedanken alle raadsleden, medewerkers en collegeleden die op welke wijze dan ook hebben deelgenomen of meegewerkt aan dit onderzoek voor hun bijdrage. Met vriendelijke groet, Namens de Rekenkamer van Tytsjerksteradiel, Hanneke Vervoort Voorzitter a w | om g gemeente | Can tytsjerksteradiel D 8 e Rekenkamers | Achtkarspelen | en | Tytsjerksteradiel Per | e-mail | naar | (geanonimiseerd) | t-diel.nl, | (geanonimiseerd) | mail.com | en BM (geanonimiseerd)eachtkerspelen.nl Burgum, | 30 | juni | 2026 ons | kenmerk | 1 262G141807 dossier | 1: 2026061727451 behandeld | door | : Renny | van | der | Wal telefoonnummer | : 14 0511 uw | brief | van uw | kenmerk | 1 2026042324095 onderwerp | » Bestuurlijke | reactie | Rekenkameronderzoek | Kwaliteit | raadsvoorstellen Geachte | leden | van | de | rekenkamer, Wij | danken | u voor | het | door | u uitgevoerde | onderzoek | naar | de | kwaliteit | van raadsvoorstellen | in | de | gemeente | Tytsjerksteradiel. | Wij | hebben | met | belangstelling kennisgenomen | van | uw | rapport, | de | conclusies | en | de | aanbevelingen. Algemene | beschouwing Wij | vinden | het | waardevol | dat | u dit onderzoeksonderwerp | heeft | gekozen.

| De | vraag | of een | raadsvoorstel | kwalitatief | goed | is, kent | immers | in belangrijke | mate | een subjectieve | component, | zeker | wanneer | er | geen | gedragen | normenkader | aan | ten grondslag | ligt. Uw | rapport | biedt | een | goede | basis | om | het | gesprek | te voeren | over | de vraag | wat | onder | kwaliteit | moet | worden | verstaan | en | welk | kwaliteitsniveau | passend | en wenselijk | is. Wij | zien | uw | rapport | dan | ook | niet | alleen | als | een | beoordeling | van | de | huidige | situatie, maar | vooral | als | een | uitnodiging | tot verdere | reflectie | en | ontwikkeling, | samen | met | onze organisatie | en | de | griffie. Beoordeling | van | de | uitkomsten Wij | herkennen | ons | in uw | hoofdconclusie | dat | de | kwaliteit | van | de | raadsvoorstellen | in Tytsjerksteradiel | in het | algemeen | toereikend | is om | de | gemeenteraad | in staat | te stellen | zijn | kaderstellende | en | controlerende | rol te | vervullen. Postbus 3 | 9250 AA Burgum | Raadhuisweg | 7 tel 14 0511 | (geanonimiseerd) | www.t-diel.nl | | | | | | | MMe:-diei.nl | | De uitkomsten van de toetsing aan het normenkader – waarin veel normen als ‘groen’ en ‘oranje’ zijn beoordeeld – bevestigen dit beeld: de basis is op orde en de kwaliteit is op hoofdlijnen toereikend.

Dit wordt ondersteund door de waardering van de raad zelf , die de kwaliteit van raadsvoorstellen gemiddeld met een 7 beoordeelt. Omdat de variatie in aard , complexiteit en bestuurlijk gewicht van raadsvoorstellen groot is , beschouwen wij dit als een goed resultaat en als een compliment voor de organisatie. Herkenning van aandachtspunten De in het rapport benoemde aandachtspunten worden door ons herkend. Het gaat daarbij met name om: helderheid en toegankelijkheid van formuleringen ; de zelfstandige leesbaarheid van voorstellen ; het tijdig en integraal betrekken van relevante disciplines ; het explicieter uitwerken van alternatieven en risico’s ; het bewuster omgaan met evaluatie van besluiten. Deze onderwerpen hebben reeds de aandacht binnen onze organisatie en maken onderdeel uit van een continu proces van verbetering. Wij merken op dat van medewerkers wordt gevraagd om zich op uiteenlopende onderwerpen snel in te werken en competenties zich eigen te maken. Het schrijven van voorstellen staat in de dagelijkse praktijk onder druk van andere werkzaamheden. Dat maakt dat variatie in kwaliteit verklaarbaar is. Algemene reflectie op de aanbevelingen Wij zien uw aanbevelingen als helpend om de kwaliteit van raadsvoorstellen te continueren en waar nodig aan te scherpen.

Tegelijkertijd dringt zich voor ons de vraag op welke mate van extra inspanning en procesaanpassing passend is , gelet op uw conclusie dat de kwaliteit in hoofdlijnen al toereikend is. Daarbij hoort nadrukkelijk de vraag welk kwaliteitsniveau raad en college gezamenlijk van de organisatie willen vragen , en hoe dit zich verhoudt tot uitvoerbaarheid , flexibiliteit , beschikbare capaciteit en professionaliteit. Samenspel tussen raad , college en organisatie Wij constateren dat raad en college in hun wens zij aan zij staan: het kunnen nemen van goede besluiten op basis van kwalitatief goede adviezen en raadsvoorstellen. Dat is een gezamenlijke opdracht aan de organisatie. In dat licht hebben wij ons managementteam gevraagd zich te buigen over uw aanbevelingen , met de vraag welke aanbevelingen medewerkers daadwerkelijk ondersteunen in hun werk en welke minder behulpzaam zijn. De ambtelijke reactie voegen wij bij deze in: Ambtelijke duiding van de aanbevelingen De aanbevelingen zijn weliswaar geformuleerd als verzoeken aan het college , maar hebben in belangrijke mate betrekking op de werkwijze en cultuur van de organisatie. Het is primair de verantwoordelijkheid van de organisatie om te zorgen voor kwalitatief goede raadsvoorstellen en bestuurlijke adviezen. Daar staan en gaan we ook voor. De doelstelling van uw onderzoek onderschrijven wij. De aanbevelingen gericht op: 1.

het aanscherpen van formats en het ontwikkelen van een schrijfwijzer , en 2. het versterken van scholing en professionalisering ervaren wij daarbij als helpend. Deze dragen bij aan meer integrale , heldere en consistente voorstellen en sluiten goed aan bij onze organisatiecultuur , waarin eigenaarschap , verantwoordelijkheid , vertrouwen en ‘prettig eigenwijs’ handelen centraal staan. Wij willen deze aanbevelingen graag samen met de griffie verder uitwerken. De boodschap achter de volgende aanbevelingen: 4. borg dat teammanagers een voorstel procesmatig en inhoudelijk toetsen aan de schrijfwijzer voordat het voorstel naar PFO of college gaat , en 5. integrale afstemming als aantoonbare voorwaarde voor agendering voor PFO en sturing door teammanagers hierop omarmen wij. Integraliteit van voorstellen is een belangrijke voorwaarde voor goede besluiten. Het is aan het management om dit goed te organiseren. De aanbevelingen sturen aan op een meer strak en controlegericht proces , met verplichte checks. Dat past niet goed bij onze organisatiecultuur en kan afbreuk doen aan eigenaarschap en vertrouwen. Daarnaast kan een strakker proces leiden tot minder flexibiliteit en tot dubbelingen in kwaliteitscontrole , waarbij integraliteit nog steeds niet is gegarandeerd.

Wij verwachten meer te bereiken met een proces op hoofdlijnen en heldere kaders , waarop medewerkers elkaar aanspreken vanuit een houding van eigenaarschap , verantwoordelijkheid en vertrouwen. Ook aanbeveling 3 (leg het griffie-advies als verplichte stap in het proces vast) stuurt aan op formalisering van het proces door middel van een (verplichte) controle. Hoewel wij het advies van de griffie van groot belang vinden , is er bewust voor gekozen om dit niet vast te leggen als verplichte processtap. Positie van de griffie Ten aanzien van de betrokkenheid van de griffie onderschrijft ons college dat de griffie een waardevolle bijdrage levert aan de kwaliteit van raadsvoorstellen. Wij achten deze inbreng wenselijk en passend binnen het goede samenspel tussen raad , college en organisatie. Tegelijkertijd vinden wij het niet passend om de betrokkenheid van de griffie als verplichte processtap vóór bestuurlijke besluitvorming te formaliseren , gezien de rolverdeling tussen raad , college en ambtelijke organisatie. Tot slot Wij waarderen uw rapport als een waardevolle bijdrage aan het verbeteren van de kwaliteit van raadsvoorstellen in onze gemeente. Het biedt concrete aanknopingspunten voor verdere ontwikkeling , waarbij wij oog houden voor zowel inhoudelijke kwaliteit als voor een werkwijze die past bij onze organisatiecultuur.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zien het definitieve onderzoeksrapport met belangstelling tegemoet. Met vriendelijke groet , het college van burgemeester en wethouders van Tytsjerksteradiel , de secretaris/directeur , de burgemeester , drs. J. Krul mr. K. A. Breuker Kwaliteit raadsvoorstellen In opdracht van rekenkamer Tytsjerksteradiel D E F I N I T I E F Thijs Boertien, Jop de Graaff, Roel Lauwerier R A P P O R T 2 juni 2026 2 / 49 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1. Inleiding 3 1.1. Aanleiding 3 1.2. Doelstelling en vraagstelling van het onderzoek 3 1.3. Normenkader 4 1.4. Aanpak 5 1.5. Leeswijzer 6 2. Het proces rondom raadsvoorstellen 8 2.1. Context: ontwikkelingen rondom het proces van raadsvoorstellen 8 2.2. Het proces is op papier beschreven 9 2.3. Analyse: het proces in de praktijk en ervaringen van betrokkenen 10 3. De kwaliteit van de raadsvoorstellen zelf 15 3.1. Kwaliteitscriteria op papier en sturing op kwaliteit 15 3.2. Analyse van ‘kwaliteit’ in de praktijk 17 4. Beleidsrationaliteit 27 4.1. Beleidsrationaliteit van de verschillende raadsvoorstellen 27 Bijlagen 33 Bijlage 1: Getoetst normenkader 33 Bijlage 2: Geraadpleegde bronnen 36 Bijlage 3. Procesbeschrijving raadsvoorstellen 37 Bijlage 4: Format opiniërend raadsvoorstel 42 Bijlage 5: Format besluitvormend raadsvoorstel 44 Bijlage 6.

Verdiepende raadsvoorstellen | 3 besluitvormingstrajecten 47 3 / 49 1. Inleiding 1.1. Aanleiding Eerdere (rekenkamer)onderzoeken in diverse Nederlandse gemeenten naar de kwaliteit van raadsvoorstellen laten zien dat de raadsvoorstellen in veel gemeenten voor verbetering vatbaar zijn. De rekenkamers van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel hebben daarom besloten een onderzoek hiernaar te starten. Dit onderwerp stond eerder niet op de shortlist, maar de rekenkamers besloten daarvan af te wijken in verband met twee ontwikkelingen: • de positie waarin beide gemeenten zich bevinden: de ontvlechting en de opbouw van twee zelfstandige gemeenten met bijbehorende organisaties. • de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026. Dit onderwerp is bij uitstek geschikt om de ‘nieuwe raad’ in mee te nemen. 1.2. Doelstelling en vraagstelling van het onderzoek De rekenkamer heeft het volgende onderzoeksdoel geformuleerd: inzichtelijk krijgen of de kwaliteit van de raadsvoorstellen voldoende is voor de gemeenteraad om zijn kaderstellende en controlerende rol goed te vervullen. Dit om de positie van de raad te versterken en het besluitvormingsproces, indien nodig, te verbeteren.

Hierbij hoort de volgende hoofdvraag: Hoe is de kwaliteit van de raadsvoorstellen en is die kwaliteit voldoende voor de gemeenteraad om zijn kaderstellende en controlerende rol te vervullen? Om deze hoofdvraag te beantwoorden heeft de rekenkamer onderstaande deelvragen geformuleerd. 1. Hoe verloopt het proces om te komen tot een raadsvoorstel? a. Welke stappen worden doorlopen bij het opstellen, distribueren en archiveren van een raadsvoorstel? b. Wat zijn daarbij de specifieke rollen, taken en verantwoordelijkheden van ambtelijke organisatie, college en raad? c. Welke vastgestelde formats of protocollen zijn beschikbaar? d. Hoe worden deze toegepast in de praktijk en welke knelpunten worden daarbij ervaren? 2. Wat is de kwaliteit van de raadsvoorstellen waarop raadsbesluiten gebaseerd worden? a. Is er vastgesteld aan welke kwaliteitscriteria raadsvoorstellen moeten voldoen? b. Hoe is intern geborgd dat de kwaliteitscriteria worden toegepast voordat raadsvoorstellen aan de raad worden aangeboden? c. Hebben de raadsvoorstellen een heldere, logische en eenduidige opbouw? d. Bevatten de raadsvoorstellen duidelijke beslispunten? e. Zijn de raadsvoorstellen zelfstandig leesbaar (inclusief bondige samenvatting), met duidelijk onderscheid tussen hoofd- en bijzaken? f. Is er sprake van toegankelijk taalgebruik in de raadsvoorstellen? 4 / 49 g.

Bevatten de raadsvoorstellen voldoende, overzichtelijke en bruikbare informatie (inclusief toegankelijke en passende bijlagen, tijdspad en risicoparagraaf), zodat raadsleden hun kaderstellende en controlerende taak goed kunnen uitvoeren? h. Is helder aangegeven of, wanneer en hoe belangrijke besluiten worden geëvalueerd? 3. Wat is de kwaliteit van de beleidsrationaliteit van de raadsvoorstellen? a. In hoeverre zijn de raadsvoorstellen beleidsmatig relevant? i. Wordt expliciet en helder gemaakt welk probleem het voorstel oplost, waarom dit probleem actueel en relevant is en wat de voorgestelde oplossing precies inhoudt? ii. Zijn alternatieven, argumenten, gevolgen en risico’s voldoende inzichtelijk gemaakt (inclusief consequenties), zodat raadsleden een goed onderbouwd en rationeel afgewogen besluit kunnen nemen? b. In hoeverre zijn de raadsvoorstellen beleidsmatig ingebed? i. Is duidelijk hoe raadsvoorstellen voortbouwen op eerder vastgesteld beleid, eerdere raadsbesluiten of beleidsdocumenten? ii. Wordt het expliciet gemaakt als een raadsvoorstel afwijkt van eerder vastgesteld beleid, eerdere raadsbesluiten of beleidsdocumenten? 4. Hoe ervaren raadsleden zelf de kwaliteit van raadsvoorstellen in de praktijk? a.

Hoe ervaren raadsleden de leesbaarheid, overzichtelijkheid, beleidsrationaliteit en bruikbaarheid van raadsvoorstellen voor hun kaderstellende en controlerende rol, en in hoeverre komen deze ervaringen overeen? 5. Welke concrete verbeteringen zijn op basis van dit onderzoek mogelijk en noodzakelijk om het proces én de kwaliteit van raadsvoorstellen optimaal aan te laten sluiten bij de informatiebehoeften van de gemeenteraad? 1.3. Normenkader De onderzoeksvragen met een normatief karakter worden beantwoord met behulp van het volgende normenkader. Aspect Norm Proces totstandkoming, distributie en archivering raadsvoorstellen • De gemeente beschikt over vastgestelde formats en/of protocollen waarin het proces van totstandkoming, distributie en archivering van raadsvoorstellen is beschreven. • De formats en/of protocollen worden consequent toegepast en zijn bij alle betrokkenen (ambtelijke organisatie, college, griffie, raad) bekend. • De rollen, taken en verantwoordelijkheden voor de totstandkoming, distributie en archivering van raadsvoorstellen zijn duidelijk beschreven. • De afspraken over de totstandkoming, distributie en archivering van de raadsvoorstellen worden in de praktijk toegepast. 5 / 49 Aspect Norm Kwaliteit van raadsvoorstellen • Duidelijk is vastgesteld aan welke kwaliteitscriteria de raadsvoorstellen moeten voldoen.

• Intern is duidelijk geborgd dat de kwaliteitscriteria worden toegepast voordat voorstellen naar de raad gaan. • Raadsvoorstellen hebben een heldere, logische en eenduidige opbouw. • Raadsvoorstellen bevatten een bondige samenvatting. • Raadsvoorstellen bevatten duidelijke beslispunten. • Elk raadsvoorstel is zelfstandig leesbaar, met duidelijk onderscheid tussen hoofd- en bijzaken. • Bijlagen worden doelgericht toegevoegd, met een duidelijke toelichting op de relevantie van de opgenomen informatie. • De taal in raadsvoorstellen is toegankelijk, bevat geen onnodig jargon en eventuele vaktermen en afkortingen worden helder uitgelegd. • Raadsvoorstellen bevatten voldoende informatie over (financiële, personele en juridische) consequenties. • Raadsvoorstellen bevatten een helder en realistisch tijdspad voor de uitvoering en evaluatie. • Elk raadsvoorstel bevat, indien relevant, een risicoparagraaf. • Bij belangrijke raadsbesluiten wordt aangegeven of, wanneer en hoe een evaluatie plaatsvindt. Beleidsrationaliteit • De raadsvoorstellen maken duidelijk welk concreet probleem het raadsbesluit moet oplossen, waarom dit probleem relevant en actueel is, en hoe het voorstel bijdraagt aan vastgestelde beleidsdoelen en ambities van de gemeente. • Alternatieve beleidsopties, inclusief voor- en tegenargumenten, gevolgen en risico’s, worden inzichtelijk gemaakt.

• Raadsvoorstellen verwijzen expliciet naar eerder vastgesteld beleid, eerdere raadsbesluiten of beleidsdocumenten waarop het voorstel voortbouwt. • Indien een raadsvoorstel afwijkt van eerder vastgesteld beleid, eerdere raadsbesluiten of beleidsdocumenten, wordt dit expliciet gemaakt. Ervaringen van raadsleden • Raadsleden ervaren raadsvoorstellen als overzichtelijk, begrijpelijk en inhoudelijk volledig genoeg om hun kaderstellende en controlerende taak goed uit te kunnen voeren. • Raadsleden ervaren de beleidsrationaliteit (beleidsmatige relevantie en inbedding) als voldoende duidelijk, en vinden dat voorstellen expliciet en helder aansluiten bij eerder vastgesteld beleid, ambities en doelen. 1.4. Aanpak Dit onderzoek is uitgevoerd via de volgende stappen: • Startbijeenkomst. Er heeft een startbijeenkomst plaatsgevonden met een vertegenwoordiging van de rekenkamers, de organisatie, het college, de raad en onderzoekers. Tijdens deze bijeenkomst zijn de aanpak, onderzoeksvragen en het normenkader vastgesteld. • Documentenonderzoek. In de eerste fase zijn 15 raadsvoorstellen geselecteerd die onderzocht zijn op de verschillende kwaliteitsaspecten uit het normenkader.

In samenspraak tussen de rekenkamer en de onderzoekers zijn voor de gemeente Tytsjerksteradiel de volgende 15 raadsvoorstellen geselecteerd, op basis van de volgende selectiecriteria: o Spreiding tussen domein fysiek en sociaal; o Jaartallen o Aard van het voorstel (opiniërend en besluitvormend) o Input voorstel (uit organisatie, raad, griffie of onderzoekers TwynstraGudde) o Lokaal opgesteld (dus niet in regionaal verband) o Representatief (kan vaker voorkomen). 6 / 49 Daarnaast zijn documenten opgevraagd bij de gemeentelijke organisatie over de opzet en uitvoering van het proces en relevante formats. • Enquête. Er is een enquête uitgezet onder raadsleden en burgerleden. De enquête is ingevuld door dertien (13) raadsleden en één (1) burgerlid. Zeven (7) respondenten zijn sinds deze raadsperiode raadslid/burgerlid en zeven (7) respondenten sinds de periode daarvoor. • Gespreksronde. In deze stap zijn interviews afgenomen met ambtelijk betrokkenen binnen de gemeentelijke organisatie (6x), de griffie (1x), een vertegenwoordiging van het college (1x wethouder) en de raad. Tijdens de raadssessie waren 5 raadsleden aanwezig, van 4 verschillende partijen (2x CDA,1x BFTD, 1x D66 en 1x ChristenUnie). • Rapportage.

De input uit de documentenstudie en gespreksronde heeft geleid tot voorliggend conceptrapport waarin de beschrijving, de analyse en de toetsing aan het normenkader plaatsvinden. 1.5. Leeswijzer Deze conceptrapportage is opgebouwd aan de hand van de structuur van het normenkader: • In hoofdstuk 2 staat het ‘proces’ van de totstandkoming tot aan de archivering van raadsvoorstellen centraal. • In hoofdstuk 3 staat de ‘kwaliteit’ van de raadsvoorstellen zélf centraal. • In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de ‘beleidsrationaliteit’ van de raadsvoorstellen.

7 / 49 Op relevante plekken in de hoofdstukken vindt een kwalitatieve toets op het normenkader plaats. Het volledig getoetste normenkader is opgenomen in bijlage 1. Het toetsen van de normen gebeurt aan de hand van een stoplichtenmodel: Daarnaast bevat de rapportage de volgende bijlagen: • Bijlage 1: Getoetst normenkader • Bijlage 2: Geraadpleegde bronnen • Bijlage 3: Procesbeschrijving raadsvoorstellen • Bijlage 4: Format opiniërend raadsvoorstel • Bijlage 5: Format besluitvormend raadsvoorstel • Bijlage 6: Verdiepende raadsvoorstellen | 3 besluitvormingstrajecten • Groen Er wordt voldaan aan de norm. • Oranje Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. • Rood Er wordt (op dit moment) niet voldaan aan de norm. 8 / 49 2. Het proces rondom raadsvoorstellen In dit hoofdstuk staat het proces rondom raadsvoorstellen centraal. In paragraaf 2.1 worden de context en relevante ontwikkelingen rondom het proces van raadsvoorstellen geschetst. We lichten in paragraaf 2.2 de beschrijving van het proces op papier beknopt toe. In paragraaf 2.3 vindt een overkoepelende analyse plaats waarin het proces in de praktijk en ervaringen van betrokkenen worden geduid. Aan de normen uit het normenkader wordt getoetst op de relevante plekken in het hoofdstuk. 2.1.

Context: ontwikkelingen rondom het proces van raadsvoorstellen Vanuit het ambtelijk wederhoor van de gemeente Achtkarspelen1 is aangegeven dat 2024 in het teken stond van de ontvlechting van de Werkmaatschappij 8KTD. Het jaar 2025 betrof het eerste jaar van opbouw van de ambtelijke organisatie van Achtkarspelen. Deze ontwikkelingen hebben volgens de organisatie aantoonbaar invloed gehad op de organisatie en de totstandkoming van raadsvoorstellen. Uit de bestudeerde documenten en gevoerde gesprekken met betrokkenen blijkt daarnaast dat de interne processen in het kader van de bestuurlijke advisering de afgelopen periode onderwerp van aandacht zijn geweest. In deze paragraaf schetsen we een tweetal ontwikkelingen die relevant zijn voor dit rekenkameronderzoek: 1. het verzoek van de raad aan de griffie om te kijken naar de kwaliteit van de raadsvoorstellen en de betrokkenheid van de griffie hierbij (2.1.1); en 2. de start van de nieuwe organisatie met een organisatiebrede structuur van portefeuille-overleg (PFO) (2.1.2). 2.1.1. Heisessie gemeenteraad: aandacht voor de rol van de griffie bij raadsvoorstellen Op 19 april 2024 vond een periodieke heisessie van raads- en burgerleden en de griffie plaats. De heisessie stond in het teken van het onderwerp ‘De raad in positie’.

Hierbij is ook gereflecteerd op de onderwerpen waar de griffie volgens de raad de komende tijd prioriteit aan moest geven. Het onderwerp ‘Kwaliteit van de raadsvoorstellen (met daarin heldere beslispunten, duidelijkheid over consequenties van voorliggende keuzes, inzicht in alternatieve keuzes, etc.)’ kreeg hierbij de meeste stemmen.2 Uit de interviews komt naar voren dat de griffie tijdens deze sessie ook is gewezen op het feit dat de griffie in andere gemeenten soms een meer adviserende rol aan de voorkant heeft. Op verzoek van de gemeenteraad van Tytsjerksteradiel zijn de organisatie en de griffie gaan kijken of de rol van de griffie versterkt zou kunnen worden in het proces van de totstandkoming van raadsvoorstellen. In een verslag van de heisessie staat dat in het inrichtingsplan voor de nieuwe organisatie is afgesproken dat de griffie een rol krijgt om te adviseren over de raadsvoorstellen. In praktijk vindt dit, zo staat beschreven, de laatste tijd ook al (mondjesmaat) vaker plaats. Bij het opstellen van de processen van de nieuwe organisatie wordt dit ook meegenomen om dit goed te borgen.3 1 Dit rapport is gelijktijdig aangeboden. 2 Gemeente Tytsjerksteradiel (31 mei 2024). Memo uitkomsten heisessie. 3 Gemeente Tytsjerksteradiel (31 mei 2024). Memo uitkomsten heisessie. 9 / 49 2.1.2.

Nieuwe PFO-structuur Bij de start van de nieuwe organisatie in Tytsjerksteradiel op 1 januari 2025 is ook gestart met een organisatiebrede structuur van portefeuille-overleggen (PFO’s). Het Management Team (MT) van de gemeente heeft op 4 december 2024 de uitgangspunten hiervan vastgelegd in de Notitie ‘organisatiebrede PFO-structuur’. Doel van de PFO’s is het informeren en adviseren van de portefeuillehouders over alle relevante ontwikkelingen in hun portefeuille en het afstemmen van voorstellen. Omgekeerd informeert de portefeuillehouder de organisatie over politieke ontwikkelingen en geeft de portefeuillehouder de organisatie richting mee. Doel van de PFO-structuur is om de afstemming tussen ambtenaren en bestuur vorm te geven op een manier die duidelijkheid geeft voor alle betrokkenen. Dit moet bijdragen aan de gewenste wijze van samenwerken in de nieuwe organisatie: integraal, efficiënt, herkenbaar, aanspreken, openheid, vertrouwen, prettig eigenwijs, leiderschap. Uit de gesprekken is naar voren gekomen dat de rol van de griffie, mede doordat hier aandacht voor is gevraagd door de raad, ook expliciet een plek heeft gekregen in de nieuwe PFO-structuur. Eén van de uitgangspunten is dat alle college- en raadsvoorstellen in het PFO worden besproken met de portefeuillehouder en betrokken adviseurs en medewerkers. Dit vormt een vast onderdeel van de PFO-agenda.

Een voorstel gaat pas op route als het akkoord is in het PFO. Specifiek voor raadsvoorstellen is het uitgangspunt dat deze voor advies aan de griffie worden voorgelegd, vóórdat de stukken op route gaan naar het college. De schrijver van een advies of voorstel is hier verantwoordelijk voor en de teammanager ziet hier op toe.4 2.2. Het proces is op papier beschreven Vanuit de bestudeerde documenten komt het volgende naar voren: A. De werkwijze van de totstandkoming van collegeadviezen en raadsvoorstellen is vastgelegd. Dit gebeurt in het programma ENGAGE, een omgeving die veel gemeenten hanteren om interne processen te ontwerpen, beheren en publiceren. De procesbeschrijvingen van ‘het Collegeadvies (en raadsvoorstellen)’ en ‘het raadsproces’ zijn met de onderzoekers gedeeld.5 B. Er zijn standaard formats voor verschillende typen raadsvoorstellen. Specifiek gaat het om: startnotities (2025), informerende raadsvoorstellen (22 januari 2026), opiniërende raadsvoorstellen (22 januari 2026) en besluitvormende raadsvoorstellen (6 november 2025). De formats zijn in het kader van dit onderzoek met de onderzoekers gedeeld. In dit hoofdstuk (2.) wordt in het vervolg stilgestaan bij A. de procesbeschrijving. De formats (B.) komen aan bod in hoofdstuk 3 (De kwaliteit van de raadsvoorstellen zelf).

Het proces is onderverdeeld in twee overkoepelende stappen: eerst het 'collegeadvies' (inclusief raadsvoorstel) en vervolgens het 'raadsproces'. Deze stappen zijn uitgewerkt in een procesbeschrijving, waarin per tussenstap de rollen, taken en verantwoordelijkheden van de verschillende betrokkenen zijn beschreven. De uitgewerkte procesbeschrijving is opgenomen in Bijlage 3. 4 Gemeente Tytsjerksteradiel (2025). 1e evaluatie Organisatiebrede PFO- structuur per 2025. 5 Gemeente Tytsjerksteradiel (23 januari 2025). Procesbeschrijving Collegeadvies. & Gemeente Tytsjerksteradiel (7 januari 2025). Procesbeschrijving Raadsproces. 10 / 49 Samengevat komt uit deze beschrijving naar voren dat de opsteller zelf in eerste instantie bepaalt of de raad dan wel het college het beslissende orgaan is, de benodigde collega's consulteert en de stukken bespreekt met de portefeuillehouder. Daarna worden de stukken via het systeem Corsa op route gebracht, waarbij achtereenvolgens de teammanager, de bestuursondersteuner, de bestuurssecretaris en de gemeentesecretaris de stukken beoordelen op respectievelijk inhoud, procesmatige volledigheid, inhoudelijke kwaliteit en politieke lading. Vervolgens worden de stukken geagendeerd en vastgesteld in de collegevergadering. Indien het een raadsvoorstel betreft, stuurt de opsteller na akkoord van het college de stukken naar de griffie.

De griffie publiceert de stukken, waarna de raadsvergadering plaatsvindt. Na besluitvorming stelt de griffie een besluitenlijst op, informeert de opsteller over het genomen besluit en draagt de ondertekende stukken ter archivering over. Norm Toets op de norm De gemeente beschikt over vastgestelde formats en/of protocollen waarin het proces van totstandkoming, distributie en archivering van raadsvoorstellen is beschreven. Vanuit de documentenanalyse constateren we dat de gemeente beschikt over uitgebreide en uitgewerkte procesbeschrijvingen die samen inzichtelijk maken hoe het proces van totstandkoming tot aan de archivering van de raadsvoorstellen eruit ziet. Daarmee wordt voldaan aan deze norm. 2.3. Analyse: het proces in de praktijk en ervaringen van betrokkenen 2.3.1. Positieve waardering voor het uitgewerkte proces; nieuwe rol van griffie nog niet geformaliseerd Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat ambtelijk en bestuurlijk betrokkenen in brede zin bekend zijn met de procesbeschrijvingen voor de totstandkoming van de raadsvoorstellen. De procesbeschrijvingen vormen in de praktijk het uitgangspunt voor de gehanteerde werkwijze. Betrokkenen ervaren dat met dit proces en de komst van het PFO voorstellen beter worden afgestemd met de portefeuillehouder. Het proces is strakker ingericht wat leidt tot een consequente ‘routing’ van raadsvoorstellen.

In het raadsproces is vastgelegd dat stukken 20 dagen voorafgaand aan de raadsvergadering worden gepubliceerd. Raadsleden waarderen deze werkafspraak en ervaren de tijdigheid van aanlevering van raadsvoorstellen en bijbehorende stukken over het algemeen als goed. Zij geven aan dat de informatie doorgaans binnen de afgesproken termijn wordt ontvangen en dat het proces voorspelbaar en ordelijk verloopt. Wanneer een document of bijlage incidenteel niet tijdig beschikbaar is, wordt dit volgens hen doorgaans helder gemeld, inclusief een concrete nieuwe aanleverdatum die vervolgens ook gehaald wordt. Deze voorspelbaarheid draagt ertoe bij dat raadsleden zich tijdig kunnen voorbereiden. In de procesbeschrijving zijn rollen, taken en verantwoordelijkheden helder uitgewerkt. Er zijn diverse controlemomenten ingebouwd, passend bij de eigenstandige rol van de betrokkenen. De opsteller bespreekt een stuk met de portefeuillehouder (via de PFO-structuur); vervolgens brengt de opsteller een voorstel via de teammanager, de bestuursondersteuner (procesmatige blik), de bestuurssecretaris (inhoudelijke blik) bij de gemeentesecretaris. De gemeentesecretaris heeft aan het einde van het proces een duidelijke poortwachtersfunctie, door voordat een stuk naar het college gaat te beoordelen of het raadsvoorstel voldoende integraal is voorbereid en bestuurlijk rijp is voor besluitvorming.

De huidige procesbeschrijvingen dateren van begin 2025. We constateren dat de ‘nieuwe’ PFO-structuur al is meegenomen in dit proces. Zo is beschreven dat de opsteller van een raadsvoorstel in ‘stap 7’ de stukken bespreekt met de portefeuillehouder. Wat echter opvalt is dat de beoogde nauwere betrokkenheid van de griffie nog niet is 11 / 49 verwerkt. Hoewel uit de interviews naar voren is gekomen dat in de afgelopen tijd een zekere ‘griffiecheck’ is ingebouwd in het proces, is deze (nog) niet verwerkt in de huidige procesbeschrijvingen. Norm Toets op de norm De rollen, taken en verantwoordelijkheden voor de totstandkoming, distributie en archivering van raadsvoorstellen zijn duidelijk beschreven. Uit de documentenanalyse blijkt dat er procesbeschrijvingen zijn waarin de rollen, taken en verantwoordelijkheden per stap per betrokkene inzichtelijk zijn gemaakt. Raadsleden zijn in de basis tevreden met het proces en de werkafspraken, met uitzondering van de archivering van raadsvoorstellen. Daarmee wordt er voldaan aan de norm. 2.3.2. Griffiecheck in ontwikkeling maar de toepassing verdient aandacht De betrokkenheid van de griffie is, mede naar aanleiding van de heisessie in 2024, de afgelopen periode in ontwikkeling geweest.

In een evaluatie van de griffie6 wordt het volgende gezegd over de veranderde betrokkenheid van de griffie: ‘Vanuit de griffie wordt inmiddels meegekeken in een eerdere fase bij de opstelling van raadsvoorstellen, voordat het stuk op de college-agenda staat. Met het college is afgesproken dat dit tot aan de zomer 2025 wordt getest. In veel gevallen wordt door de griffie feedback gegeven wat betreft compleetheid (bijlagen, verwijzingen) dictum (goed gesplitst, correcte vorm, sluit het aan bij het raadsvoorstel, is het compleet) en eventuele aanvullingen die de raad kan helpen bij besluitvorming (leesbaar, kwaliteit). In sommige gevallen vormt het ook aanleiding het gesprek te voeren over de timing en wijze van behandeling van het vraagstuk. Ook bij opiniërende raadsvoorstellen wordt meegekeken of de vraagstelling de raad helpt om een goed debat te voeren.’ In de interviews komt naar voren dat de griffie inderdaad eerder betrokken is, namelijk voordat een stuk op de collegeagenda staat. De griffie beoordeelt de leesbaarheid, structuur, besluitpunten en politieke sensitiviteit van stukken, met als doel de raad een zelfstandig leesbaar en goed opgebouwd document te bieden. Vanuit de organisatie wordt aangegeven dat ambtenaren die de griffie tijdig weten te vinden de feedback als prettig en helpend ervaren.

Tegelijkertijd constateren we dat de nieuwe werkwijze nog niet optimaal is ingebed in de organisatie. In de interviews is aangegeven dat ambtenaren niet altijd weten wat het juiste moment is om de griffie te betrekken, wat leidt tot verschillen tussen domeinen en individuele medewerkers. De griffiecheck wordt regelmatig overgeslagen of te laat uitgevoerd, wat de griffie zelf bevestigt. Ook ervaren sommige medewerkers dat het proces door deze extra kwaliteitsstap meer “deurtjes” kent, wat de werkdruk verhoogt en de doorlooptijd kan beïnvloeden. Dit beeld sluit aan bij dat wat ook uit een evaluatie van de PFO-structuur van 30 juni 2025 naar voren is gekomen over de veranderde rol van de griffie. 7 De bestuurssecretaris hield bij in hoeverre voorstellen zijn geagendeerd voor een PFO en of de griffie is betrokken bij raadsvoorstellen. Dit levert het volgende beeld op tot en met de collegevergadering van 10 juni 2025: 6 Gemeente Tytsjerksteradiel (5 juni 2025). Evaluatie uitkomsten heisessie 19 april 2024. 7 Gemeente Tytsjerksteradiel (30 juni 2025). 1e evaluatie Organisatiebrede PFO- structuur per 2025. 12 / 49 In de evaluatie wordt geconstateerd dat de afspraak om raadsvoorstellen voor advies voor te leggen aan de griffie voordat de stukken voor besluitvorming door het college worden aangeboden, nog onvoldoende wordt nageleefd.

In de evaluatie wordt aanbevolen er voor te zorgen dat deze stap bekend wordt gemaakt bij beleidsmedewerkers en teammanagers. Naast het gegeven dat de griffie nog niet structureel betrokken wordt, vroegen geïnterviewden zich ook af wat een passende betrokkenheid is van de griffie. Hierover leken – zeker bij het begin van de verandering – nog verschillen van opvattingen te bestaan. Hoewel in het eerder aangehaalde memo8 van de griffie wordt aangegeven dat de onafhankelijkheid van de griffie tot nu toe niet als een probleem wordt ervaren, halen we uit de gesprekken op dat er wel vraagtekens zijn geplaatst bij het gewenste moment van de betrokkenheid van de griffie. Bij het college leefde de vraag hoe wenselijk het is om mogelijk politiek impactvolle besluiten al bij de griffie in te brengen voordat het hele college een stuk heeft gezien. Dit punt verdient aandacht. Wel erkent het college dat de griffiecheck bijdraagt aan betere formuleringen en het tijdig signaleren van relevante aandachtspunten die de stukken ten goede komen. Er is nog geen besluit genomen hoe in het vervolg verder om te gaan met de griffiecheck. 2.3.3. Integraliteit in het proces is een verbeterpunt Het proces schrijft voor dat de opsteller van een raadsvoorstel verantwoordelijk is voor ‘het consulteren van collega’s’.

Een belangrijk aspect hierbij is het zorgen voor een integraal beeld vanuit de relevante ambtelijk betrokkenen. Ook de formats die de opstellers hanteren9 ‘dwingen’ de opstellers om het raadsvoorstel integraal op te stellen. Echter, in de interviews komt naar voren dat het borgen van integraliteit een punt van aandacht is. Ervaren wordt dat integrale afstemming soms te laat, onvoldoende en niet uniform genoeg wordt georganiseerd. Zo geven betrokkenen aan dat afstemming geregeld plaatsvindt “bij het koffiezetapparaat” of pas wanneer het conceptvoorstel al ver gevorderd is. Hierdoor worden financiële, juridische of risicotechnische aspecten soms pas laat zichtbaar, wat leidt tot aanvullende revisies onder tijdsdruk. Sommige medewerkers adviseren, zo wordt aangegeven, vanaf hun “eilandje”, terwijl integraliteit eigenlijk vroeg in het traject geborgd zou moeten worden. De rol van teammanagers is daarbij formeel helder, maar in de praktijk inconsistent. Zij fungeren als het “laatste hekje” vóór een voorstel naar PFO of college gaat, maar meerdere respondenten geven aan dat deze toets soms te licht wordt 8 Gemeente Tytsjerksteradiel (5 juni 2025). Evaluatie uitkomsten heisessie 19 april 2024. 9 Zie Bijlage 3.

13 / 49 uitgevoerd. Ervaren wordt dat teammanagers gemakkelijk een “check” geven, zonder dat daadwerkelijk is vastgesteld of alle noodzakelijke disciplines hebben meegekeken. In de gesprekken met teammanagers blijkt dat zij verschillen in hoe streng zij deze rol oppakken. Sommigen lopen inhoud en integraliteit systematisch door, terwijl anderen vooral de procesmatige voortgang bewaken. Daardoor ontbreekt een uniforme kwaliteitsborging. Teammanagers geven tevens aan dat integraliteit een uitdaging vormt vanwege tijdgebrek, wisselend vakmanschap en beperkte ervaring met het schrijven van raadsvoorstellen. Veel beleidsmedewerkers doen dit maar één of twee keer per jaar, waardoor het lastig is om alle processtappen goed te overzien en op het juiste moment af te stemmen. Teammanagers uit zowel het sociaal als ruimtelijk domein geven aan dat het format wel vinkjes bevat voor betrokken disciplines, maar dat deze alleen een procesmatige check zijn: het zegt weinig over de werkelijke kwaliteit of volledigheid van de afstemming. Hierdoor bestaat het risico dat integraliteit “op papier” wordt verantwoord, terwijl inhoudelijke afstemming onvoldoende heeft plaatsgevonden. Over de toepassing van de processen komt tenslotte nog één aandachtspunt naar voren vanuit de interviews.

Verschillende betrokkenen ervaren de toepassing van het zaaksysteem10 als weinig gebruiksvriendelijk, wat volgens hen eerder een belemmering vormt dan een ondersteuning. Raadsleden zijn daarnaast uitgesproken kritisch over de raadpleegbaarheid van eerder verschenen raadsvoorstellen in het Raadsinformatiesysteem. Reactie op stelling: ‘Het is eenvoudig om eerder verschenen raadsvoorstellen terug te vinden in ons Raadsinformatiesysteem.’ Raadsleden ervaren dit systeem als weinig gebruiksvriendelijk en vinden het zoeken naar vroegere stukken omslachtig en frustrerend. De zoekfunctie levert vaak een onoverzichtelijke hoeveelheid resultaten op die slecht gesorteerd zijn, waardoor uiteenlopende documenttypes – van oude voorstellen tot moties, startnotities en andere bijlagen – door elkaar verschijnen. De beperkte vindbaarheid wordt ervaren als een belemmering voor het effectief voorbereiden van vergaderingen en het kunnen duiden van historische besluitvorming. Ook merken raadsleden op dat de systeemstructuur te weinig ondersteuning biedt in het logisch koppelen van dossiers in de tijd, bijvoorbeeld door het ontbreken van directe verwijzingen naar eerdere relevante besluiten. Hierdoor kost het veel tijd om achtergrondinformatie terug te vinden en ontstaat het risico dat belangrijke context of beleidslijnen over het hoofd worden gezien.

10 Betrokkenen wijzen hierbij vooral op de volgens hen onlogische toepassing van Corsa en Liber.

14 / 49 Norm Toets op de norm De afspraken over de totstandkoming, distributie en archivering van de raadsvoorstellen worden in de praktijk toegepast. Uit de interviews blijkt dat de verschillende afspraken over het proces in de praktijk in grote lijnen worden toegepast. Verbeterpunten bij de totstandkoming zijn het integraal consulteren bij het opstellen van raadsvoorstellen en het betrekken van de griffie. Voor wat betreft de archivering blijkt uit de enquête en raadssessie dat het achteraf raadplegen van voorstellen voor de raad tekortschiet. Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. De formats en/of protocollen worden consequent toegepast en zijn bij alle betrokkenen (ambtelijke organisatie, college, griffie, raad) bekend. Uit de interviews constateren we dat de formats/protocollen bekend zijn bij betrokkenen die ermee moeten werken. Over het algemeen wordt het proces zoals dit is uitgewerkt op papier, consequent toegepast. Er zijn twee aandachtspunten uit de gesprekken: het integraal consulteren bij het opstellen van raadsvoorstellen en het eenduidig en tijdig betrekken van de griffie in de nieuwe rol. Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. 15 / 49 3. De kwaliteit van de raadsvoorstellen zelf In dit hoofdstuk staat de kwaliteit van de raadsvoorstellen zelf centraal.

In paragraaf 3.1 wordt ingegaan op de kwaliteitscriteria op papier en de sturing op kwaliteit. We gaan in paragraaf 3.2 in op de kwaliteit in de praktijk, aan de hand van onze analyse van de bestudeerde raadsvoorstellen en de gesprekken. De normen uit het normenkader worden getoetst op de relevante plekken in het hoofdstuk. 3.1. Kwaliteitscriteria op papier en sturing op kwaliteit 3.1.1. De beschikbare formats zorgen voor een goede basis voor kwaliteit. Toch is kwaliteit ook afhankelijk van de opsteller van een raadsvoorstel. Er is voor de opiniërende en besluitvormende raadsvoorstellen een format opgesteld, waarin per kopje kort staat toegelicht wat moet worden ingevuld. Deze formats zijn opgenomen in Bijlagen 4 en 5. In de formats staan bij verschillende kopjes aandachtspunten. Uit de interviews is het beeld ontstaan dat de formats de documenten zijn waarin de aandacht voor kwaliteit naar voren komt. Andere kwaliteitscriteria zijn er niet vastgesteld. De formats zorgen voor een vaste en voor de raad herkenbare basisstructuur. Het besluitvormende format bevat vaste onderdelen zoals Koarte gearfetting, Arguminten, Finânsjes en Risiko’s. Deze vaste opbouw dwingt beleidsmedewerkers om voorstellen helder, volledig en logisch te formuleren.

Zo schrijft het besluitvormende format expliciet voor dat argumenten moeten worden opgebouwd met statements, nummering en onderbouwing, zodat raadsleden snel inzicht krijgen in de redenering achter elk beslispunt. Ook het opiniërende format benadrukt dat een voorstel “adequaat, prikkelend en open” moet zijn. De formats zien er op toe dat de kern wordt geraakt. Zo vraagt het besluitvormend format expliciet naar meetbare effecten (SMART-doelen) om de kwaliteit van beleid beter toetsbaar te maken. Het opiniërend format benadrukt dat alle reële opties inclusief maatschappelijke effecten moeten worden opgenomen. Hierdoor worden opstellers aangespoord om verschillende perspectieven zorgvuldig in kaart te brengen. In de gesprekken reflecteren de verschillende betrokkenen overwegend positief op de formats. De formats helpen om te zien welke onderdelen een plek moeten krijgen. Tegelijkertijd is het beeld ontstaan dat betrokkenen de kopjes verschillend interpreteren en daardoor verschillend toepassen. Hier wordt in paragraaf 3.2 bij stilgestaan. Tenslotte constateren we dat in de formats sommige onderdelen concreet zijn uitgewerkt, maar niet alle. Zo bevat de toelichting onder het kopje ‘Alternativen’ – mogelijke alternatieven met betrekking tot het voorstel en de besluitvorming – weinig uitgangspunten voor de opsteller.

De beknopte toelichting is enerzijds logisch gelet op de wisselende aard van de voorstellen, maar maakt wel dat opstellers veel vrijheid hebben in wat zij op welk detailniveau opschrijven. Hierdoor bestaat het risico dat de toepassing te persoonsafhankelijk wordt. In verschillende gesprekken is daarom aangegeven dat instructies op onderdelen concreter zouden kunnen worden uitgewerkt. Zo is de behoefte aan een eenduidige ‘schrijfwijzer’ per kopje meermaals benadrukt. 16 / 49 Norm Toets op de norm Duidelijk is vastgesteld aan welke kwaliteitscriteria de raadsvoorstellen moeten voldoen. Uit de documentenanalyse blijkt dat formats beschikbaar zijn die een vaste structuur bieden en zowel impliciet als expliciet kwaliteitscriteria voorschrijven. Tegelijkertijd blijkt uit de interviews dat de interpretatie en invulling van diverse onderdelen wisselt per opsteller, wat leidt tot variatie in kwaliteit en tot onduidelijkheid over wat precies onder een ‘goed’ voorstel wordt verstaan. Daarmee wordt er deels voldaan aan de norm. 3.1.2. Er wordt zichtbaar gestuurd op de kwaliteit van de raadsvoorstellen. Dit komt de kwaliteit ten goede. Wel ontbreekt een eenduidig beeld van wat onder een kwalitatief ‘goed’ voorstel wordt verstaan. Er wordt binnen de gemeente op meerdere manieren gestuurd op de kwaliteit van raadsvoorstellen. Dit is geborgd in het proces, zoals toegelicht in hoofdstuk 2.

Er zijn verschillende ‘poortjes’ ingebouwd in het proces waar op de kwaliteit van raadsvoorstellen wordt getoetst.11 Ook aan de kant van de raad vinden meerdere kwaliteitschecks plaats. Bij agenderingsverzoeken beoordeelt de griffie of een voorstel behandelrijp is en adviseert zij de agendacommissie daarover. Uit de enquête en de raadssessie komt ook naar voren dat raadsleden over het algemeen redelijk positief zijn over de verschillende kwaliteitsaspecten van de raadsvoorstellen. In de enquête waarderen de raadsleden de kwaliteit van de voorstellen gemiddeld met een 7. Er wordt via trainingen, e‑learningmodules en informele ondersteuning geïnvesteerd in het verbeteren van schrijfvaardigheden en bestuurlijke sensitiviteit. Medewerkers kunnen bij de griffie en het bestuurssecretariaat terecht voor feedback. Dit wordt volgens de griffie als nuttig ervaren, vooral voor collega’s die slechts sporadisch een raadsvoorstel schrijven. Tegelijkertijd wordt breed erkend dat de uniformiteit van de toepassing een zorgpunt is. Betrokkenen schetsen dat het ontbreekt aan een expliciet en gedeeld kwaliteitskader. Dit draagt er aan bij dat de uiteindelijke kwaliteit van voorstellen sterk afhankelijk blijft van de ervaring en vaardigheid van individuele opstellers.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://tytsjerksteradiel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/46b353ef-220b-49c5-be18-3812c1bb478c?agendaItemId=6631f43a-a292-4726-a9ba-c590e2d8b54f