09 - Bijlage 2 - Memo afhandeling motie Regelvrije bijstand (M-3-3-20)

MEMO Van

:

College

Aan

:

Gemeenteraad van Tytsjerksteradiel

Datum

:

1 februari 2022

Betreft

:

Afhandeling Motie Regelvrije bijstand (M-3-3-20)

Aanleiding In de raadsvergadering van 12 november 2020 is een motie aangenomen die het college de opdracht geeft om: - te onderzoeken wat het verminderen van controle kan opleveren. - de raad hierover te informeren. - een betere bestemming hiervoor te zoeken. Door middel van deze memo willen wij u informeren over de afhandeling van deze motie en gaan wij met name in op de huidige en toekomstige praktijk met betrekking tot controle. Inhoud Hoewel de motie de titel “Regelvrije bijstand” draagt hebben wij, afgaand op de inhoud, de opdracht opgevat als het realiseren van zo weinig mogelijk controle binnen de Participatiewet en minimaregelingen. Telkens hebben wij aangegeven dat wij hier in het kader van de nalevingsvisie “Naleving met zorg en vertrouwen” op terug zouden komen. Door een aantal oorzaken ligt de nalevingsvisie in plaats van in juni 2021 pas nu ter besluitvorming voor, zodat ook de afhandeling van de motie hierdoor is vertraagd. Aangezien de motie gaat over het begrip “controle” willen wij het volgende met u delen: Rechtmatigheidscontrole ten aanzien van de uitkeringsgerechtigde In de Participatiewet zijn, behalve de algemene onderzoeksbevoegdheid van artikel 53a lid 6 Participatiewet, geen voorschriften opgenomen inzake heronderzoeken. Het staat het college dus vrij om te bepalen op welke wijze en wanneer de rechtmatige verstrekking van bijstand wordt gecontroleerd.

Al met de inwerkingtreding van de Wet Werk en Bijstand in 2004 zijn de verplichte heronderzoeken (1 x per 18 maanden) afgeschaft en is de rechtmatigheidscontrole een bevoegdheid geworden van het college. In het kader van de invoering van het concept Hoogwaardige Handhaving in 2004 is deze bevoegdheid ingevuld door een systeem van signaalgestuurde onderzoeken te introduceren, dus “alleen controle als er ook iets te controleren valt”. Bij signaalsturing valt te denken aan: 1. signalen uit wijzigingsformulieren 2. signalen uit het Inlichtingenbureau 3. signalen uit eigen constateringen 4. signalen uit re-integratie-activiteiten 5. signalen uit het geautomatiseerde systeem

6. signalen uit fraudetips Het college heeft ten aanzien hiervan een controleplan vastgesteld, dat vanaf 2004 van kracht is en dat in 2013 voor het laatst is geactualiseerd. Daarnaast hebben wij in het kader van de “Administratieve lastenverlichting”, onderdeel van “De 5 beloften aan de burger” per 1 januari 2011 de verplichting om maandelijks een Rechtmatigheids Onderzoeks Formulier (ROF) in te dienen afgeschaft en is het ROF vervangen door een Wijzigingsformulier, dat alleen hoeft te worden ingeleverd als er iets gewijzigd is. Alleen uitkeringsgerechtigden met wisselende inkomsten krijgen nog een maandelijks Inkomstenformulier. Daarnaast wordt eenmaal per jaar door middel van een Statusformulier vastgesteld wat de situatie van een uitkeringsgerechtigde is met zijn/haar gezin. Tevens is in het kader van de administratieve lastenverlichting bepaald dat er meer wordt gewerkt op basis van vertrouwen. Wettelijke bepalingen maken dat relevante bewijsstukken alleen nog worden opgevraagd als de informatie niet op een andere wijze is te verkrijgen (het subsidiariteitsbeginsel) en uiteraard worden niet meer bewijsstukken opgevraagd dan strikt noodzakelijk voor het vaststellen van het recht (het proportionaliteitsbeginsel). Daarnaast geldt sinds 1 januari 2008 de Wet Eenmalige Gegevensuitvraag, die bepaalt dat een dubbele gegevensuitvraag niet is toegestaan.

Dit betekent dat wanneer een inwoner die een aanvraag om een uitkering bij de gemeente indient, nadat bijvoorbeeld de maximale uitkeringsduur van de WW is bereikt, zijn gegevens door het UWV worden overgedragen en door de gemeente niet nogmaals mogen worden uitgevraagd. Overigens wordt met de invoering van de AVG op 25 mei 2018 deze vorm van gegevensoverdracht in sommige situaties vanwege de bescherming persoonsgegevens weer beperkt. Bovenstaande elementen van controle, dus het door het college vastgestelde controleplan én de ontwikkelingen in het kader van de administratieve lastenverlichting, vormen een onderdeel van het overkoepelende Interne Controleplan. In dit plan is ook aangegeven welke bewijsstukken in bepaalde situaties moeten worden aangeleverd. Naast wettelijke bepalingen (bijvoorbeeld over de identificatieplicht, waarvan de registratie van het document en de geldigheid in het dossier moet worden opgenomen) moet een belanghebbende in voorkomende gevallen de aangeleverde informatie, om de juistheid en volledigheid hiervan aan te tonen, onderbouwen met bewijsstukken. Het inleveren van bankafschriften is hiervan een belangrijk voorbeeld. Overigens is ten aanzien van het inleveren van bankafschriften bepaald dat maximaal 3 maanden bankafschriften mogen worden opgevraagd, maar in de praktijk beperkt dit zich normaalgesproken tot 6 weken.

Hiermee kan al een beeld worden gekregen van een complete maandcyclus. Slechts als er aanleiding voor is kan gebruik worden gemaakt van een langere periode (proportionaliteit). Interne Controle Het college is verantwoordelijk voor de rechtmatige uitvoering van de wet. Jaarlijks moet het college de uitvoering van de wet verantwoorden. Hiervoor is een goedkeurende accountantsverklaring vereist. De rechtmatigheidscontrole bij de gemeente vindt plaats volgens de zogenaamde SISA-systematiek (Single Information, Single Audit, oftewel eenmalige informatieverstrekking, eenmalige accountantscontrole).

De werkzaamheden hieromtrent worden uitgevoerd door de Interne Controle en er wordt gewerkt volgens eerdergenoemd Interne Controleplan. Hierdoor ontstaat een beeld over effectiviteit en efficiëncy van bedrijfsprocessen en de betrouwbaarheid van de financiële informatievoorziening. Het Interne Controleplan is door de accountant beoordeeld en in de praktijk betekent dit dat wanneer de gemeente in de ogen van de accountant kan aantonen een betrouwbare controlesystematiek te hanteren en er blijkens IC-rapportage sprake is van een goede uitvoering en fouten binnen een bepaalde marge blijven, er zonder accountantscontrole op individuele dossiers een goedkeurende verklaring wordt afgegeven. Conclusie Uit het bovenstaande blijkt dat controle binnen de praktijk van de Participatiewet tot alleen het strikt noodzakelijke is beperkt, en dat hiermee nog steeds voldaan wordt aan de rechtmatigheidseisen, die van overheidswege worden gesteld. In de Nalevingsvisie in de samenvatting op pagina 5 staat hierover het volgende aangegeven: “De gemeente Tytsjerksteradiel gaat uit van vertrouwen in de inwoner. Dat vertaalt zich in gerichte controle die alleen op basis van signalen plaatsvindt. Voorts geldt ten aanzien van controle de uitgangspunten proportionaliteit en subsidiariteit.

Dit wil zeggen dat er niet méér aan gegevens wordt opgevraagd dan strikt noodzakelijk is en wanneer de gemeente op een andere, voor de betrokkene minder belastende manier de gegevens kan verkrijgen dan is de gemeente verplicht om hier gebruik van te maken. Hierdoor ervaren verreweg de meeste uitkeringsgerechtigden en ontvangers van voorzieningen geen controle.” Wij zijn dan ook van mening dat aan de motie “Regelvrije bijstand” (M-3-3-20) reeds gevolg gegeven wordt.