08 - Bijlage 1 - Concept beleidsplan toerisme en recreatie
Tekst van het document
Tytsjerksteradiel, folle mear om te ûntdekken!
Toerisme en recreatie Beleid en uitvoeringsprogramma 2021 - 2030 april 2021 Versie definitief concept 10 mei 2021
2
Inhoud Inleiding Samenvatting Aanleiding en vraagstelling Aanpak en leeswijzer Drie toeristisch-recreatieve clusters Hoofdstuk 1. Uitgangspunten bij het beleid 1.1 Inleiding 1.2 Uitgangspunten bij het beleid 1.3 Het ecosysteem en de levenscyclus van Tytsjerksteradiel 1.4 Recreatie als basis, toerisme als plus Hoofdstuk 2. Beleidslijnen 2021-2030 2.1 Inleiding 2.2 2.3 2.4 2.5
Opgaven voor de toeristische sector De ambities en doelen voor de gemeente Tytsjerksteradiel: streefbeeld 2030Weelderige schoonheid, pure kwaliteit De Trynwâlden
6 7 9 10 11 12 13 14 15 18 20 21 22 23 24 28
3
Inhoud 2.6 Earnewâld e.o. 2.7 Burgumer Mar en omliggende dorpen 2.8 Strategielijnen Tytsjerksteradiel
30 32 34
Hoofdstuk 3. Uitvoerings-programma 3.1 Uitvoeringsprogramma 3.2 Een lokale invulling van de regionale visie
41
Bijlagen Hoofdstuk 4. Huidig beleid 4.1 Hoofdpunten uit bestaand beleid
51 52 53
Hoofdstuk 5. Aanbodstructuur dag- en verblijfsrecreatie 5.1 Opbouw toeristisch aanbod 5.2 Verblijfsaanbod Tytsjerksteradiel 5.3 Dagrecreatief aanbod Tytsjerksteradiel
55 56 57 58
Hoofdstuk 6. Uitkomsten clustersessies 6.1 Inleiding
59 60
42 44
4
Inhoud 6.2 6.3 6.4 6.5
Drie clusters Trynwâlden Earnewâld e.o. Burgum en omliggende dorpen
61 62 63 64
7.2 Gebiedsprofiel Trynwâlden 7.3 Gebiedsprofiel Earnewâld e.o. 7.4 Gebiedsprofiel Burgumer Mar
65 66 67 68 69
Hoofdstuk 8. SWOT-analyse 8.1 Achtergrond bij de SWOT-analyse
70 71
Hoofdstuk 9. Conclusies per cluster 9.1 Conclusies en opgaven per cluster
73 74
Hoofdstuk 10. Toeristische levenscyclus en ecosystemen 10.1 Toeristische levenscyclus
76 79
Hoofdstuk 7. Gebiedsprofielen per cluster 7.1 Het profiel van Tytsjerksteradiel
5
Inhoud 10.2 Toeristische ecosystemen
81
Hoofdstuk 11. Doorrekening overnachtingsdoel 11.1 Doorrekening overnachtingsdoel: 30-40% meer overnachtingen in 2030
84 85
6
Inleiding
7
Samenvatting Streefbeeld van Tytsjerksteradiel: pure kwaliteit Tytsjerksteradiel staat in 2030 bekend vanwege haar schitterende landschappen met states, lommerrijke tuinen, bosparken, kunst en pleisterplekken. Samen met de klinkerweggetjes, zandpaden, karakteristieke boerderijen, dorpen met historische gebouwen en meren roept dit een gevoel van schoonheid en verwondering op. De gemeente staat daarnaast bekend om haar pure kwaliteit. Dat zit vooral in de afwisseling van weidse uitzichten en weiden met bossen, waterrijke topnatuur en smûke, streekeigen dorpen met verzorgde huizen en erven. In 2030 zijn deze kenmerken nog beter zichtbaar en verder versterkt voor bezoekers en bewoners. In 2030 is Tytsjerksteradiel een levendige en complete toeristische gemeente. Binnen de gemeente zijn drie onderscheidende clusters (marktgerichte deelgebieden) en elk cluster heeft zijn eigen recreatieve identiteit, sterkten, kansen en doelgroepen: Trynwâlden, Earnewâld e.o. en de Burgumer Mar. Ieder cluster draagt bij aan de lokale economie: bestedingen en werkgelegenheid. En ieder cluster draagt bij aan de leefbaarheid voor inwoners omdat het prettig wonen is in een recreatieve gemeente.
Gebiedsclusters van Tytsjerksteradiel 2030 Trynwâlden
Earnewâld e.o.
De landgoederen met afwisselende Het Nationaal Park Alde Feanen landschappen vormen een met watersportdorp Earnewâld e.o. bestemming voor vakantiegangers is een bestemming voor die houden van het kwalitatief vakantiegangers die op het NP en goede ‘landleven’ met de stad het water afkomen. Een binnen handbereik. Andersom is bestemming met innovatief aanbod de Trynwâlden i.c.m. It Bûtefjild en in harmonie met de natuur. de recreatieve achtertuin voor Dagrecreanten uit de omgeving en bewoners en bezoekers uit de toeristen, onder andere uit omgeving. Leeuwarden, gaan er op excursie.
Burgumer Mar De Burgumer Mar vormt een motief en bestemming voor families (hoogseizoen) en natuurliefhebbers (m.n. laagseizoen) met attractief en divers aanbod. Recreanten uit de omgeving beleven hier het landschap en de verhalen erachter.
Aantrekkelijke routestructuren en evenementenprogrammering zorgen voor verbinding binnen en buiten de gemeente tussen landschappen, natuurgebieden, cultuur-, horeca-, recreatieaanbieders en de bezoekers. Vitale logiesaccommodaties zorgen jaarrond voor de stuwende gastenmotor. Ondernemers weten elkaar te vinden en werken krachtig samen. In 2030 is Tytsjerksteradiel een gastvrije en complete toeristische gemeente waar door iedereen veel te ontdekken valt.
8
Strategielijnen om streefbeeld te realiseren Langs zes strategielijnen wordt dit streefbeeld bereikt: 1. Versterken van de drie toeristisch-recreatieve clusters 2. (Ontwikkel)ruimte bieden voor logiesaccommodaties 3. Versterken van de dagrecreatieve programmering 4. Ontwikkelen en benutten van de recreatieve gebruikspotentie van de waterwegen 5. Versterken van verbindingen tussen ondernemers onderling en met de gemeente 6. Regiomarketing Om deze strategielijnen waar te maken gaan ondernemers en gemeente praktisch samenwerken aan een uitvoeringsprogramma. Beleidsdoelen recreatie en toerisme Tytsjerksteradiel Zo wordt invulling gegeven aan de volgende doelen: • Een florerende gastvrijheidseconomie als een belangrijke drager voor de lokale economie. • Een prettige leefomgeving voor eigen inwoners ter bevordering van brede welvaart. • Vergroten van de waarde van de natuur en biodiversiteit en de beleefbaarheid daarvan. • Samenhangende, krachtige organisatie met aantrekkelijke routestructuren. Door hier samen mee aan de slag te gaan, verbetert niet alleen de kwaliteit van de recreatieen toerismesector, maar die van de hele mienskip.
9
Aanleiding en vraagstelling Bevordering van brede welvaart Een vitale vrijetijdssector heeft vele positieve effecten voor inwoners van de gemeente Tytsjerksteradiel. Toerisme en recreatie leveren een positieve bijdrage aan de leefomgeving (denk aan routes), de lokale economie, werkgelegenheid, de gezondheid en zelfontplooiing van inwoners en de ontwikkeling en het onderhoud van voorzieningen, natuur, cultuur en landschap. Kort gezegd bevordert toerisme en recreatie de brede welvaart van bewoners en bezoekers. Niet voor niets heeft het college de wens uitgesproken om meer te doen met recreatie en toerisme. Ook de Provincie werkt hard aan het ontwikkelen van een sterke(re) gastvrijheidseconomie en NoordoostFryslân heeft als regio recent een toeristische visie opgesteld. Deze regiovisie heeft de bovenstaande positieve effecten als doel. Nu is het tijd om een lokale vertaling te maken om de gewenste effecten daadwerkelijk te bereiken. Daartoe dient dit beleidsplan met bijbehorende uitvoeringsagenda en afwegingskader voor logiesaccommodaties.
Toerisme ontwikkelen doe je samen Om te profiteren van de positieve effecten die de vrijetijdssector in zich heeft, is er balans nodig. Het beleid en de projecten uit de uitvoeringsagenda moeten passen bij de gemeente, het landschap, de cultuur en de historie, de toekomstdromen van inwoners en ondernemers. Daarom zijn we dit traject samen ingegaan, zodat het beleid en de uitvoeringsagenda nadrukkelijk een coproductie zijn en een startschot is om meer te ontdekken en te bouwen aan de plus op de regiovisie. Vraagstelling De centrale vraag is: wat is er voor nodig om een passende lokale invulling te geven aan de regionale visie en de lokale ambitie om de sector de komende jaren te laten groeien en bloeien tot een sector van meer formaat, waarbij de lokale economie, omzet, banen en leefbaarheid gestimuleerd worden?
10
Aanpak en leeswijzer Hoe dit beleid tot stand is gekomen De ambitie is geformuleerd in de regionale visie. Het is nu zaak om deze om te zetten in lokale doelen en vervolgens in acties die opgepakt kunnen worden om de doelen te bereiken. Dit hebben we onder andere gedaan door met diverse stakeholders in gesprek te gaan. Het traject in vogelvlucht: • Eerste inventarisatie o.b.v. bestaande beleidsstukken en eerdere participatiesessies, een ambtelijke werksessie met de gemeente om vooruit te kijken. • Deze eerste inzichten en richting zijn voorgelegd aan de expertgroep (bestaande uit: It Fryske Gea, Staatsbosbeheer, HISWARECRON, KHN, Toerisme Alliantie Friesland, RMT, Stichting Markant Friesland, Merk Friesland, Noardlike Fryske Wâlden, NP De Alde Feanen, provincie, gemeenten (Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel)) en het ambtelijk-bestuurlijk begeleidingsteam. • Vervolgens zijn ondernemers en productieve bewoners in zogenaamde clustersessies betrokken. Tijdens deze sessies bespraken we de ambities en doelen en formuleerden we concrete acties per deelgebied (cluster). • Inzichten uit het voorgaande zijn voorgelegd aan het begeleidingsteam en de expertgroep.
• •
Tot slot is alles vastgelegd in het beleid- en uitvoeringsprogramma. Onderdeel hiervan is een uitnodigend ontwikkelkader voor logiesaccommodaties.
Leeswijzer De beleidsstuk begint met een inleidend hoofdstuk dat de uitgangspunten bij het beleid weergeeft: twee methoden die samenvattend aangeven hoe de sector er nu voorstaat, en de leidraad die de gemeente hanteert bij het opstellen van het beleid: recreatie als de basis, toerisme als de plus. Hoofdstuk 2 beschrijft eerst de opgaven en ambities voor de gemeente, om daarna het streefbeeld voor de gemeente en de clusters te presenteren. De strategielijnen geven aan hoe de opgaven en ambities aangepakt kunnen worden. Hoofdstuk 3 maakt dit concreet met een uitvoeringsprogramma. Vervolgens volgen diverse bijlagen die de achtergrond en onderbouwing vormen bij het beleid en het uitvoeringsgprogramma.
11
Drie toeristisch-recreatieve clusters Tytsjerksteradiel is in drie logische en samenhangende clusters verdeeld (zie kaart): 1. De Trynwâlden inclusief Hurdegaryp en Mûnein; 2. Earnewâld en omgeving tot aan de Waldwei (N31); 3. Burgum met de omliggende dorpen Noardburgum, Jistrum, Eastermar, Sumar, Garyp en Suwâld. Deze clusters vormen kleine deelbestemmingen voor de consumenten en hebben een onderscheidend gebiedsprofiel, met daarbij passend logies- en dagrecreatie-aanbod. Per cluster zijn ondernemers, productieve bewoners en dorpsbelangen uitgenodigd om over de toeristisch-recreatieve toekomst van hun cluster door te praten. De gesprekken bevestigden dat de gehanteerde clusterindeling een logische indeling was. Deze clusters worden, waar relevant, in dit rapport afzonderlijk besproken omdat voor elk cluster een andere aanpak nodig is.
12
01 Uitgangspunten bij het beleid
13
1.1
Inleiding Diverse analyses staan aan de basis van het beleid. Om snel tot de kern te komen, zijn deze analyses opgenomen in de bijlagen. De analyses monden uit in een SWOT-analyse van de gemeente, ook te vinden in de bijlage. Dit hoofdstuk gaat eerst in op de uitgangspunten bij het toeristischrecreatieve beleid. Hoofdstuk 2 presenteert de opgaven voor de gemeente om vervolgens de ambities en doelen voor de gemeente te formuleren. Van daaruit wordt het beleid gepresenteerd. De recreatieve identiteit en het streefbeeld, de doelen en de strategielijnen worden hier besproken. Die leiden tezamen tot het uitvoeringsprogramma van de gemeente (hoofdstuk 3).
14
1.2
Uitgangspunten bij het beleid
Analyses als onderbouwing bij het beleid Om tot een helder beleid en uitvoeringsprogramma te komen, is het noodzakelijk om eerst de context scherp in beeld te hebben. Daarom is een aantal analyses uitgevoerd om zo een goed beeld te hebben van de huidige stand van zaken van de toeristisch-recreatieve sector in Tytsjerksteradiel.
Twee methoden om de sector samenvattend in beeld te brengen De analyses brengen aan het licht hoe de toeristisch-recreatieve sector van Tytsjerksteradiel er voor staat. Dit is in beeld gebracht met hulp van twee methoden: • De toeristische levenscyclus • Het toeristisch ecosysteem-model
De belangrijkste uitkomsten van deze analyses staan beschreven in de bijlagen: • Het huidige toeristisch-recreatieve beleid in de gemeente en provincie (hoofdstuk 5); • De structuur van het aanbod en de vraag (hoofdstuk 6);
De volgende pagina’s geven aan de hand van deze twee methoden samenvattend weer hoe de toeristisch-recreatieve sector van Tytsjerksteradiel er voor staat (1.3). Vervolgens wordt aangegeven wat de gemeente als uitgangspunt neemt in haar beleid (1.4).
• • • •
Uitkomsten clustersessies (hoofdstuk 7); Gebiedsprofielen: voor de gemeente en per cluster (hoofdstuk 8); De SWOT-analyse waarin alle analyses samenkomen (hoofdstuk 9); Conclusies en opgaven per cluster (hoofdstuk 10).
1.3
Het ecosysteem en de levenscyclus van Tytsjerksteradiel
Twee methoden om de sector in beeld te brengen De twee methoden die toegepast zijn om de sector in beeld te brengen, zijn: • De toeristische levenscyclus (zie groen kader) • Het toeristisch ecosysteem-model (zie blauw kader) Deze methoden geven aan waar de sector nu staat en wat er moet gebeuren om een stap verder te komen en een plus voor toerisme en recreatie te realiseren. De modellen helpen om opgaven te formuleren voor de gemeente en de clusters en om daar passende strategielijnen en acties op te zetten. De levenscyclus: Tytsjerksteradiel in ontwikkeling en groeifase De gebiedsclusters in de gemeente bevinden zich elk in een andere fase van de toeristische levenscyclus. Dit wordt in het volgende hoofdstuk verder toegelicht. Over het algemeen kan gesteld worden dat recreatie en toerisme in Tytsjerksteradiel in de fase van ontwikkeling en groei zit. De gemeente heeft bekende gebieden met een lange toeristische geschiedenis (m.n. Earnewâld en Burgumer Mar). Andere gebieden zijn nog minder bekend en kunnen doorontwikkeld worden tot een sterk samenhangend toeristisch-recreatief gebied waarvan ook de inwoners profiteren.
De toeristische levenscyclus van bestemmingen geeft inzicht in de interactie tussen toeristen en een bestemming. Deze cyclus bestaat uit 5 fasen: 1. Ontdekking en opkomst 2. Betrokkenheid 3. Ontwikkeling en groei 4. Consolidatie en stagnatie 5. Degradatie (meer informatie in hoofdstuk 9) Natuurlijke ecosystemen leren ons veel over hoe het toerisme toekomstbestendig kan functioneren. Toeristische ontwikkelingen zijn te sturen door toeristische bestemmingen te ontwikkelen en managen als een “ecosysteem”. Toepassing van vier basisprincipes (diversiteit, verbondenheid, draagkracht-circulariteit en menselijk handelen gericht op de langere termijn) zorgen voor een veerkrachtige bestemming. Dit reikt een bestemming nieuwe waarden aan, laat haar succesvol schakelen op meerdere schaalniveaus en biedt houvast in tijden van crisis. (meer informatie in hoofdstuk 9)
15
16
Het ecosysteem: Tytsjerksteradiel is een potential Gegeven onderstaande conclusie per ecosysteem-principe wordt het toeristisch ecosysteem van Tytsjerksteradiel hoofdzakelijk getypeerd als ‘potential’. Uiteraard zijn er verschillen tussen gebiedsclusters. • Diversiteit. De omgevingskwaliteiten van de gemeente zijn divers: van zand tot veen, van weids weidelandschap tot coulissen en van gezellige kernen tot erfgoed met staten. Op de Alde Feanen na vormen ze in zichzelf geen trekker van formaat om het gebied toeristisch te bezoeken. De uniciteit is onvoldoende of nog onvoldoende bekend. Het toeristisch-recreatieve aanbod in de gemeente is behoorlijk divers. Het logiesaanbod is in al haar facetten aanwezig, hoewel het aanbod niet heel groot is. Dagrecreatieve trekkers van groot formaat zijn er niet. • Verbondenheid. De verbondenheid tussen het dag- en verblijfsaanbod is in de meeste gebiedsclusters matig. Wel kent de gemeente diverse routestructuren voor bijvoorbeeld fietsen, wandelen en varen. Het gebrek aan samenwerking tussen ondernemers en met de overheid/terreinbeheerders beperkt de intensiteit van gast-ervaringen. Ook hier geldt het cluster Earnewâld een uitzondering gezien de krachtige organisatiegraad.
17
• Draagkracht. De draagkracht van toerisme en recreatie komt alleen in het cluster Earnewâld in het gedrang tijdens piekperiodes in de periode april-september omdat de balans tussen mensen en natuur kwetsbaar is. De uitdaging hier is om seizoensverbreding te realiseren. In de andere gebieden in de gemeente is eerder sprake van onderbenutting. Deze gebieden hebben niet de toeristische historie en reputatie zoals Earnewâld en hebben minder onderscheidend vermogen. • Menselijke handelen gericht op lange termijn. Het menselijke handelen gaat vooral over de keuzes waar en waarom wel/niet te investeren en vanuit welke kernwaarden? Deze bewuste keuzes zijn nog nauwelijks gemaakt in de gebiedsclusters. Dit beleidsplan geeft hier sturing aan.
18
1.4
Recreatie als basis, toerisme als plus
Naar een florerende sector De toeristisch-recreatieve sector is een belangrijke sector voor de regio en de gemeente. Ze zorgt voor ondernemerschap, werkgelegenheid en draagt bij aan leefbaarheid voor de eigen inwoners. Het is belangrijk de sector te laten floreren. Het ecosysteem-denken is hierbij een krachtige methode om dit mogelijk te maken. Juist omdat het uitgaat van de balans tussen bewoners, bezoekers en de natuurlijke omgeving. De ecosysteem-principes zijn dan ook leidend in het voorliggend beleid: een optimale diversiteit, verbondenheid van aanbod en ondernemers en draagkracht passend bij het gebied (bewoners en omgeving). De basis en de plus Tytsjerksteradiel kiest er voor om allereerst de recreatieve voorzieningen voor de eigen inwoners op orde te houden. Dit draagt direct bij aan de leefbaarheid van de inwoner, past bij wat het gebied aankan en wie het gebied is (gastvrije identiteit). Vervolgens brengen gasten van buiten de gemeente een (meerdaags) bezoek omdat ze worden aangetrokken door de gastvrije identiteit van het gebied en de bedrijven die daarin verweven zijn. Toerisme vormt zogezegd de plus. Het zorgt voor stuwende economische bijdragen en het bevordert het in stand houden van voorzieningen en cultureel erfgoed. Uiteraard moet hierin de draagkracht van het gebied geborgd blijven.
De gemeente wil ondernemers hierin ruimte bieden om te kunnen groeien en bloeien. Nieuwe en innovatieve plannen die passen bij deze principes kunnen, mits goed onderbouwd, een plek krijgen in de gemeente. De gemeente denkt hierin graag mee met initiatiefrijke ondernemers.
Recreatie is de basis. Recreatie is wat je doet in je vrije tijd. Even de hond uitlaten, een wandeling door het bos, eindje fietsen of stukje varen. Met een clubje sporten, kaarten, borrelen of knutselen. Naar de speeltuin, een galerie, een optreden of even lekker uit eten. Dit vraagt om passende en uitnodigende voorzieningen. Om te ontspannen, te bewegen, elkaar te ontmoeten. De eigen inwoners en dorpen zijn daarmee de basis-doelgroep. Ook bezoekers van buiten maken gebruik van deze recreatieve voorzieningen: inwoners uit buurgemeenten, dagjesmensen uit Noord-Nederland maar ook toeristen die in de regio logeren. Toerisme is de plus. Toeristen logeren in de gemeente of in de regio. Ze verblijven wat langer in de buurt en maken daarbij gebruik van de lokale en regionale horeca, winkels, accommodaties en recreatieve voorzieningen. Hun bestedingen geven een stuwende impuls aan de lokale economie. Toerisme draagt bij aan het in standhouden van voorzieningen, cultuur, landschappen en natuur. Maar het creëert ook nieuwe kansen, bijvoorbeeld voor nieuwe logiesaccommodaties, horeca of recreatieve producten. Zo is toerisme een onderdeel van de gastvrije samenleving. Maar hiervoor dient ze wel in balans te zijn met wat de omgeving aankan (draagkracht). Dit vormt dan ook het uitgangspunt bij de uitwerking van dit beleid.
19
Daarom is het vierde ecosysteem-principe ‘menselijk handelen’ van belang. Door als gemeente en ondernemers de recreatieve identiteit en waarden van het gebied te benoemen, kunnen slimme identiteitsdragers (recreatieve producten) gemaakt en doorontwikkeld worden. Deze dragers maken het gebied herkenbaar en onderscheidend en zorgen dat de sector floreert op zó’n manier dat het de draagkracht niet overschrijdt. Het is van belang dat elk toeristisch-recreatief cluster haar eigen recreatieve identiteit bepaalt en een eigen aanpak heeft om deze identiteit sterker naar voren te laten komen. Hierbij betrekt de gemeente graag actieve organisaties; samen kan veel bereikt worden. Bestaande netwerken en organisaties kunnen elk hun eigen expertise inzetten om het recreatieve product te verbeteren. Vertaling naar beleid Deze denk- en werkwijze is toegepast in het opstellen van de opgaven voor de gemeente (2.2) en in het opstellen van de ambities en doelen (2.3). Deze ambities en doelen zijn afgeleid van diverse beleidsdocumenten, met als belangrijkste de Visie T&R Noordoost Fryslân 2020-2030, en van de analyses die aangeven wat de potenties zijn van de gemeente en de clusters. Vervolgens wordt de recreatieve identiteit en het streefbeeld van de gemeente weergegeven in woord en beeld (2.4).
Daarna wordt ingezoomd op de drie clusters binnen de gemeente: wat is hun recreatieve identiteit, wat is het streefbeeld en hoe draagt het cluster bij aan de gestelde doelen. Tot slot worden strategielijnen gepresenteerd. Van daaruit wordt ook het uitvoeringsprogramma opgesteld.
20
02 Beleidslijnen 2021-2030
21
2.1
Via strategielijnen naar concrete acties die invulling geven aan de doelen en het streefbeeld.
Inleiding Hoofdstuk 1 heeft aangegeven wat de startpositie van de gemeente is als het gaat om het toeristisch-recreatieve product. De opgaven voor de gemeente worden in 2.1 benoemd; zij vormen het uitgangspunt voor het beleid dat in dit hoofdstuk wordt gepresenteerd. Het beleid geeft een antwoord op de opgaven. Het geeft een recreatieve identiteit en het streefbeeld voor de gemeente en de clusters en benoemt strategielijnen waarlangs de opgaven en doelen opgepakt kunnen worden. De strategielijnen worden concreet gemaakt in het uitvoeringsprogramma.
22
2.2
Opgaven voor de toeristische sector
De analyse aan de hand van de toeristische levenscyclus en het ecosysteem-denken brengt aan het licht hoe het er met de sector voor staat. De onderliggende analyses die in de bijlagen te vinden zijn, verdiepen dit. Samen leiden die analyses tot enkele opgaven voor de toeristische sector in de gemeente: • Tytsjerksteradiel is toeristisch gezien al behoorlijk ontwikkeld; maar vraag en aanbod kunnen zeker nog versterkt en uitgebreid worden. • Behoud van de natuurlijke omgeving; landschappelijke versnippering voorkomen. • Uniek, herkenbaar (kleinschalig) recreatief aanbod creëren waarin de landschappelijke krachten worden benut (Nationaal Park/landschap, vaarwegen). • In beeld brengen van mogelijke identiteitsdragers en leisure-trekkers. • Verbinden van het dagrecreatieve aanbod met het logiesaanbod. • Stimuleren van meer onderlinge samenwerking tussen ondernemers om zo nieuwe projecten van de grond te krijgen die de uniciteit van de gebieden versterkt. • Per toeristisch cluster de identiteit benoemen en uitdragen, onder andere door de verhalen van de gebieden te vertellen en beleefbaar te maken voor bewoners en bezoekers. • Per toeristisch cluster een aanpak maken, vanwege de grote verschillen in bekendheid en ontwikkelingsfase, zodat deze clusters vanuit hun eigen kracht verder ontdekken hoe ze hun potentie gaan verzilveren.
De volgende paragraaf beschrijft de doelen voor de gemeente. De opgaven en de doelen komen samen in het streefbeeld voor de gemeente. Dit streefbeeld wordt ook per cluster weergegeven. Uiteindelijk worden strategielijnen benoemd waarlangs de gemeente de opgaven kan aanpakken. Het uitvoeringsprogramma maakt dit concreet.
23
2.3
De ambities en doelen voor de gemeente
Lokale economie
Leefbaarheid
Natuurwaarde
Sterk netwerk
Een florerende
Een prettige leefomgeving
Vergroten natuurwaarde en
Samenhangende, krachtige
gastvrijheidseconomie, een belangrijke economische drager voor de lokale economie. ▪ Slimme groei-doelen Noordoost 2020-2030
voor eigen inwoners. ▪ Mienskip staat centraal. ▪ Voldoende mogelijkheid voor bewegen, sport en spel. ▪ Het in stand houden van
biodiversiteit. ▪ Nationaal landschap en Nationaal Park hebben grote R&T waarde. ▪ De recreatieve reputatie is vergroot.
organisatie. ▪ Recreatief netwerk fietsen en wandelen. ▪ Mogelijkheden van recreatieve vaarwegen beter benutten.
lokale voorzieningen en cultureel erfgoed. ▪ Stijging van de brede welvaart. ▪ Slim gebruik van (lege) bestaande bebouwing.
▪ De beleefbaarheid is vergroot, onder andere door ingepaste recreatieve routes en voorzieningen. ▪ Logiesaccommodaties
▪ Elk cluster een eigen platform om projecten van de grond te krijgen. ▪ Gezamenlijk profiel opstellen en dat promoten.
doorvertaald naar Tytsjerksteradiel. In 2030: 30-40% meer overnachtingen (zie bijlage
10.1 voor toelichting).
worden duurzaam/ circulair ontwikkeld.
Gebaseerd op lokale, regionale en provinciale ambities, o.a. uit: collegeprogramma Tytsjerksteradiel, Collegeprogramma Achtkarspelen, Beleidsplan T&R Tytsjerksteradiel, Visie T&R Noordoost Fryslân 20202030, Position paper provinsje Fryslân, Omgevingsvisie Fryslân, Nationaal Park De Alde Feanen Ontwikkelplan 2015-2022, Visie waterrecreatie noordoost Fryslân, Provinciale visie waterrecreatie.
24
2.4
Streefbeeld Tytsjerksteradiel 2030: pure kwaliteit
Pure kwaliteit Toeristisch-recreatief gezien staat Tytsjerksteradiel voor schoonheid en pure kwaliteit. De gemeente is verrassend mooi en beschikt over afwisselende gebieden met een rijkdom aan verhalen.
weekendtoerist.nl
Tytsjerksteradiel staat in 2030 bekend vanwege haar schitterende landschappen met states, lommerrijke tuinen, bosparken, kunst en pleisterplekken. Samen met de klinkerweggetjes, zandpaden, karakteristieke boerderijen, dorpen met historische gebouwen en meren roept dit een gevoel van schoonheid en verwondering op. De gemeente staat daarnaast bekend om haar pure kwaliteit. Dat zit vooral in de afwisseling van weidse uitzichten en weiden met bossen, waterrijke topnatuur en smûke, streekeigen dorpen met verzorgde huizen en erven. In 2030 zijn deze kenmerken nog beter zichtbaar en verder versterkt voor bezoekers en bewoners. In dit prachtige landschap dragen gastvrijheidsondernemers bij aan een onvergetelijke tijd voor bezoekers. In 2030 is Tytsjerksteradiel als toeristisch-recreatieve gemeente meer en meer bekend en ontdekt. De kwaliteiten zijn versterkt en uitgebreid: onder andere door nieuw, kwalitatief hoogwaardig aanbod in bijvoorbeeld de logiessector en horeca. Recreanten uit de regio ontdekken telkens nieuwe verhalen en plekken in dit uitloopgebied van de stad en regio. En recreanten en toeristen van verder weg staan versteld van het weelderige en romantische landschap. In drie clusters wordt deze beleving geïntensiveerd.
Park Vijversburg
25
Drie krachtige recreatieve identiteiten die jaarrond aantrekkelijk zijn voor inwoners en bezoekers In 2030 is Tytsjerksteradiel een levendige toeristische gemeente met drie onderscheidende clusters. Elk cluster heeft zijn eigen recreatieve identiteit en aantrekkingskracht op doelgroepen. Zo speelt elk cluster in op haar eigen sterkten en kansen. In 2030 zijn deze toeristische clusters versterkt. Dit draagt bij aan de lokale economie en leefbaarheid van de inwoners. Natuurgebieden en recreatie zijn met elkaar verweven. Vitale logiesaccommodaties zorgen jaarrond voor de stuwende gastenmotor. Door aantrekkelijke routestructuren en evenementenprogrammering zijn landschappen en natuurgebieden binnen en buiten de gemeente verbonden met recreatie-, horecacultuuraanbieders en bezoekers. Ondernemers weten elkaar te vinden en werken krachtig samen.
Tytsjerksteradiel 2030 Trynwâlden
Earnewâld e.o.
De landgoederen met afwisselende Het Nationaal Park Alde Feanen met landschappen vormen een watersportdorp Earnewâld e.o. is bestemming voor vakantiegangers een bestemming voor die houden van het kwalitatief vakantiegangers die op het NP en goede ‘landleven’ met de stad het water afkomen. Een binnen handbereik. Andersom is de bestemming met innovatief aanbod Trynwâlden i.c.m. It Bûtefjild de en in harmonie met de natuur. recreatieve achtertuin voor Dagrecreanten uit de omgeving en bewoners en bezoekers uit de toeristen, onder andere uit omgeving. Leeuwarden, gaan er op excursie.
Burgumer Mar De Burgumer Mar vormt een motief en bestemming voor families (hoogseizoen) en natuurliefhebbers (m.n. laagseizoen) met attractief en divers aanbod. Recreanten uit de omgeving beleven hier het landschap en de verhalen erachter.
landleven
Recreatieve identiteiten
Nationaal Park
familierecreatie
26
27
Elk toeristisch cluster in Tytsjerksteradiel draagt op een eigen manier bij aan het behalen van de doelstellingen. Het ene cluster kan nu eenmaal meer bijdragen aan bijvoorbeeld de groei in overnachtingen dan het andere. En het ene cluster is al beter georganiseerd dan het andere. De volgende pagina’s schetsen per cluster de recreatieve identiteit en het streefbeeld voor 2030 en geven aan in hoeverre dit bijdraagt aan de gestelde doelen.
28
2.5
De Trynwâlden
Recreatieve identiteit en streefbeeld 2030: landleven met states Een afwisselend toeristisch cluster met lommerrijk landleven en kwalitatief hoogwaardig recreatief aanbod, passend bij het landleven van states. In 2030 is de verscheidenheid van het landschap nog meer te ervaren en te beleven: bossen op de zandrug, rietmoerassen, weidegebieden, veenplassen, vaarten en boomsingels. De aanwezige landgoederen fungeren als zelfbewuste iconen in dit landschap. Hier is het goed toeven, met fraaie landschapstuinen, bosparken, gastvrije horeca, dagrecreatief aanbod en kleinschalig luxe verblijf. Samen met It Bûtefjild biedt dit cluster unieke vaarwegen en –verbindingen en zijn er pleisterplekken om uit te stappen, te genieten op een terras en om de omgeving te verkennen. Ook is er een duurzame, elektrische verhuurvloot. Ondernemers weten elkaar goed te vinden. In het gebied wordt geëxperimenteerd met een nieuwe logiesformule die duurzame, innovatieve, karaktervolle en exclusieve lodges op hoogwaardige (en dus unieke!) locaties bundelt. Denk aan enkele verspreid gelegen exclusieve (circulaire) lodges middenin het groen en/of in een schitterend landschap met als referentie erfgoedlogies.nl. Deze formule is erop gericht om gasten het (Tryn)wâldse landleven in al haar schoonheid te laten beleven.
Als recreatieve buitentuin van Leeuwarden is dit gebied uiterst belangrijk voor de eigen inwoners in de regio om te fietsen, mountainbiken, wandelen of voor (kleine) watersport. De doelgroep voor het gebied bestaat vooral uit liefhebbers van natuur, duurzaamheid, kunst en cultuur. Ze zijn ook bereid hiervoor te betalen.
29
Toeristische levenscyclus: van pionier naar betrokkenheid De Trynwâlden is in 2030 vanuit de pioniersfase doorontwikkeld naar de betrokkenheidsfase. Het gebied is meer en meer bekend en het aanbod is uitgebreid. Vooral het netwerk van ondernemers is gegroeid, waardoor er meer betrokkenheid is bij de sector (bijv. gezamenlijke evenementen). Ook de inwoners zijn trots op hun gebied en dragen hun steentje bij aan de sector.
Bijdrage aan doelen De Trynwâlden draagt op haar eigen manier bij aan de gemeentedoelen. Het gebied kenmerkt zich door kleinschaligheid, maar kan desalniettemin enorm bijdragen aan de gestelde doelen. • • • •
Het aanbod is kleinschalig, maar neemt in aantal toe. Daardoor is een stijging van 50% in het aantal overnachtingen haalbaar. Kwalitatief hoogwaardig, veelal kleinschalig aanbod draagt bij aan ervaren leefbaarheid bewoners en cultureel erfgoed. Grotere beleefbaarheid door aantrekkelijke recreatieve routes voor bewoner en bezoeker. Van geen concreet netwerk in 2021 naar een cluster met een toeristisch-recreatief platform en enthousiaste ondernemers. Er is goed contact met de gemeente om nieuwe, al dan niet experimentele projecten op te zetten.
30
2.6
Earnewâld e.o.
Recreatieve identiteit en streefbeeld 2030: natuur en recreatie het hele jaar door in harmonie en op topniveau Het pittoreske dorp Earnewâld is ontwikkeld tot een cluster dat de hoge natuurwaarden doorvertaalt in het aanbod met innovatieve (horeca-, cultuur- en logies)concepten. De natuurlijke omgeving en het toeristische product zijn geïntegreerd en jaarrond beleefbaar. Natuurbeheerders en ondernemers werken met elkaar samen. Dit geeft een unieke beleving die jaarrond bezoekers trekt op een manier die de natuur aankan en niet verdringt. Zowel het Nationaal Park met haar meren, plassen, vaarten, ruigten, rietlanden, graslanden en moerasbossen als het toeristische product functioneren op topniveau. Steeds meer aandacht is er voor duurzaamheid, met name in de watersport. De naamsbekendheid van Earnewâld en het Nationaal Park De Alde Feanen is aanzienlijk vergroot. Vanuit Leeuwarden en de wijde omgeving weten steeds meer inwoners en toeristen het gebied het hele jaar door te vinden. Tijdens een stedentrip naar Leeuwarden zijn er jaarrond diverse excursies naar Alde Feanen mogelijk. Zo is een winterse kanotocht in de verstilde Alde Feanen onvergetelijk… Om dit te stimuleren is het (zakelijk) netwerk van ondernemers uitgebreid met logiesondernemers in Leeuwarden. Het hele jaar door is er genoeg te beleven in Earnewâld e.o.
31
Toeristische levenscyclus: van consolidatie naar nieuwe innovatie-curve Earnewâld is van de fase van consolidatie in een nieuwe innovatie-curve beland. De grootste groei was er uit. En daarom is ingezet op een kwaliteitsslag, innovatie en meer jaarrond-belevenissen om de piekbelasting weg te nemen. Steeds meer dagtoeristen, bijvoorbeeld vanuit Leeuwarden, weten het gebied te vinden door een interessant arrangement en zakelijke deals met hotelondernemers. Het vernieuwende recreatieve product spreekt een specifieke doelgroep aan; het recreatieaanbod en de natuur vormen een eenheid. Bijdrage aan doelen Het cluster Earnewâld en omgeving draagt op haar eigen manier bij aan de gemeentedoelen. Het gebied kent al een sterk ontwikkelde toeristische sector. Met kwaliteitsimpulsen en betere bezetting door het jaarrond aanspreken van bredere doelgroepen draagt het cluster bij aan de doelen: • Vernieuwing en innovatie van het bestaand logiesaanbod door inzet op (jaarrond) kwaliteit en ontwikkelingsruimte draagt bij aan een groei in overnachtingen. • Jaarrond aanbod geeft meer spreiding en betere bezetting. Dit heeft ook een positieve impact op de leefbaarheid. • •
Het Nationaal Park heeft een grotere bekendheid in heel Nederland. Eigen inwoners en toeristen uit Leeuwarden bezoeken het gebied vaker en meer jaarrond voor een excursie of activiteit. Om dit te realiseren is de samenwerking met logiesondernemers in Leeuwarden versterkt.
32
2.7
Burgumer Mar en omliggende dorpen
Recreatieve identiteit en streefbeeld 2030: familierecreatie in een natuurlijke omgeving De Burgumer Mar is een centrale plek in het cluster met een aantal relatief grootschalige logiesaanbieders, voornamelijk gericht op de familiemarkt. Bestaande ondernemers hebben de ontwikkelruimte benut om hun bedrijf toekomstbestendig te maken. De Mar, het coulisselandschap en de natuur rondom De Mar zijn beleefbaar. Voorzieningen aan de oevers (strandjes), toeristische ontwikkelingen in het gebied rond de centrale en routestructuren over rustige weggetjes en onverharde paden versterken de aantrekkingskracht van het gebied. De Mar leent zich uitstekend voor verschillende vormen van watersport en het wordt optimaal benut, onder andere door buitenevenementen die samen met de lokale gastvrije horeca worden georganiseerd. De karakteristieke kern Eastermar is uitgegroeid tot een kleine pleisterplaats waar horeca, dagrecreatie en bijzondere logiesaccommodaties op en aan het water te vinden zijn. Een ware ontdekking en oase voor bezoekers van verder weg. Burgum-West (De Warren) is in de gebiedsontwikkeling recreatief mede-ontwikkeld. Bijvoorbeeld door toevoeging van logiesaanbod met eigen recreatieve content zodat nieuwe bezoekmotieven ontstaan, door huidig aanbod dat kan uitbreiden en door nieuwe vormen van watersport.
De doelgroep voor het cluster bestaat in de vakantieperiodes vooral uit gezinnen met kinderen. In het laagseizoen trekken de natuur- en cultuurtoeristen het gebied in om plekken te bezoeken die nog relatief onontdekt zijn. Recreanten en eigen bewoners maken gebruik van het gebied door te wandelen, hardlopen, fietsen, paardrijden, mountainbiken en skeeleren.
33
Toeristische levenscyclus: van betrokkenheid naar ontwikkeling Het cluster Burgumer Mar kent een flinke groei van de toeristische vraag. Er komen meer bezoekers en verschillende typen bezoekers. Dit komt onder andere door meer en meer divers aanbod. Er komen steeds meer mensen die op zoek zijn naar familierecreatie, vooral op en rond De Mar. De omzet en werkgelegenheid in de toeristische sector groeien. Hier profiteert de lokale gemeenschap van. Bijdrage aan doelen Het cluster Burgumer Mar en de omliggende dorpen draagt op haar eigen manier bij aan de gemeentedoelen. Het gebied kent al diverse krachtige gastvrijheidsbedrijven. Met impulsen in belevingskwaliteit en nieuw aanbod draagt het cluster bij aan de doelen. • Realisatie van +50% overnachtingen is haalbaar door verbetering en seizoensverbreding van het bestaande logiesaanbod en de ontwikkeling van nieuw
• • •
aanbod met eigen content. Er is voldoende ruimte in het gebied en daarmee weinig druk op de leefbaarheid. Jaarrond evenementenprogrammering op en rondom water gericht op families zorgt voor een hogere bezetting én gezonde reuring. De natuur in het Nationale Landschap is meer beleefbaar. Zowel inwoners als toeristen waarderen dit en profiteren hiervan. Meer samenwerking in het netwerk. De gezamenlijke organisatie van evenementen met gastvrije horeca en logies vergroot betrokkenheid van dorpen en kernen bij de sector.
34
2.8
Strategielijnen Tytsjerksteradiel
Om deze recreatieve identiteiten te versterken, de streefbeelden en doelen te behalen en de plus te realiseren, zet de gemeente in op zes strategielijnen. Deze worden op de volgende pagina’s in woord en in beeld beschreven. 1. Versterken van de drie toeristisch-recreatieve clusters 2. (Ontwikkel)ruimte voor logiesaccommodaties 3. Versterken van dagrecreatieve programmering 4. Het ontwikkelen en benutten van recreatieve gebruikspotentie van de waterwegen 5. Versterken van verbindingen tussen ondernemers onderling en met de gemeente 6. Regiomarketing Deze strategielijnen gelden voor de gehele sector. Het is aan de sector samen met de gemeente om tot uitvoering van de strategielijnen te komen. De gemeente kan ruimte bieden, faciliteren en stimuleren. Ondernemers maken een slag in productontwikkeling. In het uitvoeringsprogramma wordt daarom aangegeven welke actor met name aan zet is.
35
1. Versterken van de drie toeristisch-recreatieve clusters De fase in de levenscyclus, de draagkracht van het gebied en marktpotenties zijn leidend voor de ontwikkelmogelijkheden van ieder gebiedsclusters. Alle drie clusters hebben kansen voor doorontwikkeling vanuit hun recreatieve identiteit:
•
Trynwâlden: passend bij landschappelijke diversiteit met haar staten. Kleinschalig en bijzonder gericht op landleven.
•
Earnewâld: jaarrond aanbod en innovatieve ontwikkelingen bij bestaande bedrijven die natuur en recreatie verbinden.
•
Burgumer Mar: logiesaanbod toevoegen en landschappelijke waarden (van de Noardlike Fryske Wâlden) meer beleefbaar maken voor de grote familiemarkt.
36
2. (Ontwikkel)ruimte voor logiesaccommodaties •
Sluit aan bij het actieprogramma Vitale Logiesaccommodaties en maak gebruik van de instrumenten om bestaande bedrijven vitaler te maken: zoals een expertteam dat plannen van ondernemers scherpere richting geeft. En zoals het instrument Nije Logies dat erop gericht is om van goede ondernemersinitiatieven geweldige initiatieven te maken. De provincie zorgt voor financiering van deze instrumenten.
•
Hanteer een ‘ja, mits’ houding ten aanzien van nieuwe initiatieven, uitbreidings- en herontwikkelplannen van bestaande bedrijven. Ook als het plan niet past binnen het huidige bestemmingsplan. Verleid initiatiefnemers om plannen te maken die passen binnen het uitnodigende ontwikkelkader van de gemeente.
•
Creëer ruimte voor kansrijke innovatieve logiesaccommodaties, zoals een logiesformule die past bij de Noardlike Fryske Wâlden of circulaire lodges (zoals de Reggehooibergen in de Twentse Reggestreek of Cabiners van Staatsbosbeheer).
•
Geef ontwikkelruimte aan bestaande logiesaccommodaties om te innoveren, gericht op seizoensverbreding en verbinding met de omgeving.
•
Realiseer en stimuleer cursussen en trainingen voor logiesondernemers zodat zij verder kunnen professionaliseren.
37
3. Dagrecreatieve programmering versterken •
Toevoegen van (thematische) routestructuren binnen en buiten de gemeente. Vooral door bestaande en soms informele routes op te waarderen (denk aan MTB) en te verbinden met pleisterplekken met gastvrije horeca; terras (aan het water) en toiletten. Hierbij ook samenwerken met Noardlike Fryske Wâlden en andere terreinbeheerders om de mooiste routes te realiseren.
•
Cultureel erfgoed meer benutten en toegankelijk maken. Potentiële locaties zijn de voormalige Melkfabriek in Burgum en eventueel op lange termijn de energiecentrale die flinke kansen biedt voor een leisure-toepassing. De bijbehorende verhalen kunnen tot leven worden gebracht en recreatief worden benut door het betrekken van verhalenvertellers.
•
Rondje Burgumer Mar optimaliseren. Een iconische landmark bij de Burgumer Mar versterkt de landschapsbeleving van De Wâlden en De Mar.
•
Beleefbaarheid van staten vergroten in Trynwâlden.
•
Evenementenprogrammering Burgumer Mar en Trynwâlden in samenwerking met de gastvrije horecasector.
•
Toevoegen van aanbod met name bij De Burgumer Mar (ook bij Burgum-West (De Warren)) en Trynwâlden om diversiteit en seizoensverbreding te vergroten. Bijvoorbeeld dagrecreatie i.c.m. verblijf en voorzieningen die aansluiten bij bestaande routestructuren. Of pleisterplaatsen waar land en water met elkaar verbonden worden, bijvoorbeeld de Bûtefjild-route en de Lits, Burgumer Mar en de Warren.
•
In Earnewâld jaarrond NP-excursies voor o.a. hotel doelgroepen uit Leeuwarden.
Tekst
38
4. Recreatieve gebruikspotentie van water(wegen) ontwikkelen en benutten •
Meer dagrecreatie langs het water: mogelijkheden om af en uit te stappen en gebruik te maken van horeca en terrasjes aan het water.
•
Op logische plekken trailerhellingen realiseren.
•
De prachtige vaarroutes beter verbinden met de omgeving en in de etalage zetten.
•
Bûtefjild verder recreatief ontsluiten en ontwikkelen: ondernemerschap op pleisterplaatsen (terrassen, bootverhuur, steigers) stimuleren en ruimte bieden.
•
Onderzoek de toeristische mogelijkheden van het gebied rond de Burgumer centrale en Zwartkruis voor de midden-lange termijn. Kijk daarbij met name naar de combinatie die gemaakt kan worden met het water. Denk aan opstapplaatsen, horeca, dagrecreatie op en aan het water.
IJsclubgebouw Aldtsjerk - recreatieve benutting van water optimaliseren Foto: Willemjans cc-by-sa
39
5. Verbindingen tussen ondernemers onderling en met de gemeente versterken •
In elk cluster is een toeristisch(e) platform/coöperatie waar nieuwe ideeën worden omgezet in concrete projecten. Een sterk werkend platform is er nu alleen nog in Earnewâld.
•
De gemeente kiest er voor om budget vrij te maken om ‘meters te maken’. Gedurende een periode van circa 3 jaar worden hiermee de platforms tot stand gebracht. Het ‘meters maken’ moet er ook voor zorgen dat inhoudelijke initiatieven gestimuleerd en uitgevoerd worden en dat ondernemers projectmatig bij elkaar komen (bijv. rondom een thema als benutting van cultureel erfgoed of ontwikkelen van streekverhalen). Het meters maken kan gebeuren door initiatieven van ondernemers zelf, doordat in sommige gevallen er budget beschikbaar is, maar kan ook door een specifiek persoon hiervoor aan te wijzen of aan te stellen (de ‘metermaker’, bijvoorbeeld vanuit RMT). De metermaker kan in gezamenlijkheid met de gemeente Achtkarspelen aangesteld/aangewezen worden en wordt met name ingezet voor díe gebieden waar verdere doorontwikkeling noodzakelijk is. Het meters maken is nodig om snelheid te maken, concrete acties uit te voeren en de juiste energie op te wekken om blijvend samen te werken. Gemeente en ondernemers kunnen zo samen stappen zetten en aan de slag gaan.
•
De gemeente heeft hierbij een netwerkende rol.
40
6. Regiomarketing •
RMT wordt gevoed om de recreatieve identiteitsdragers regionaal te promoten en centraal te stellen omdat dit de herkenbaarheid van de gebieden versterkt. Elk cluster moet met zijn eigen recreatieve identiteit zichtbaar worden.
•
Werk samen met regio en met de Provincie aan de zeven opgaven van Gastvrij Fryslân, waaronder Vitale Logiesaccommodaties en Dagrecreatieve Netwerken.
•
Lokaal promoten bestaande actoren (delen van) clusters: de recreatieve dragers, het landschap en het cultureel erfgoed. Bijvoorbeeld door middel van informatieborden, digitale ontsluiting, het samenstellen en toegankelijk maken van routes, afstapplekken creëren, uitdragen van streekverhalen en nieuwe logiesconcepten. Samen met lokale actoren (denk aan Vereniging Noardlike Fryske Wâlden, Stichting Karakteristiek, Stichting Dam Jaarsma en de mienskip (dorpsbelangen)) worden deze plekken gepromoot en doorontwikkeld.
41
03 Uitvoeringsprogramma
42
3.1
Uitvoeringsprogramma
Vanuit strategielijnen naar actiepunten De strategie- en actielijnen zijn gericht op het creëren van een plus op recreatie en toerisme. Deze monden uit in het uitvoeringsprogramma met praktische acties. Uitgangspunt bij het uitvoeringsprogramma is de visie van de gemeente op recreatie en toerisme om ruimte te bieden aan ondernemers en projecten die bijdragen aan het versterken van de sector. Het gaat dan om projecten die aansluiten bij de identiteit van de clusters en de gemeente (strategielijn 1). De strategielijnen zijn dus leidend, want concrete acties kunnen in deze dynamische sector en dynamische tijden veranderen en bijgesteld worden. Belangrijk is dat ze passen binnen de visie en strategie die is opgesteld. Meters maken in de sector De uitvoering van de acties ligt uiteraard niet alleen bij de gemeente. De gemeente kan en wil de ruimte bieden aan ondernemers en organisaties en hen stimuleren om met (innovatieve) ideeën te komen om de gastvrijheidssector een impuls te geven. Daarvoor wordt ook budget beschikbaar gesteld. Bijvoorbeeld voor de metermaker die actiegericht ondernemers met ondernemers en gemeente verbindt.
Zo worden kansen benut. De samenwerkingsopgave ligt zowel bij de gemeente als bij ondernemers en andere organisaties. Ondernemers willen verzilveren Het is vervolgens aan de ondernemers en organisaties om de kansen te verzilveren en via investeringen gebruik te maken van de ruimte die de gemeente biedt. Het uitvoeringsprogramma biedt hiervoor concrete aanknopingspunten. Opzet uitvoeringsprogramma De volgende aspecten komen terug in het uitvoeringsprogramma: • Strategielijn: de hoofdlijnen voor uitvoering van het beleid • • • •
Actielijn: globale actielijnen binnen de strategielijn Actiepunt: concrete actie Cluster: geldt de actie voor de gehele gemeente of voor een van de clusters: Trynwâlden, Earnewâld, Burgumer Mar Trekker / actor: wie is het eerste aan zet. Onderscheid is er tussen de gemeente, ondernemers, ‘metermaker’, natuurorganisaties, stakeholders binnen de sector.
43
• • •
Samen: Is het een actiepunt dat opgepakt kan worden met de gemeente Achtkarspelen? Termijn: kort (tot 2 jaar), middellang (2-5 jaar), lang (5-10 jaar) Kosten: genoemde acties kunnen via diverse kanalen gefinancierd worden; door ondernemers, met subsidies, door cofinanciering etc. In sommige gevallen kan de gemeente besluiten een bijdrage te leveren. Een eerste indicatie van mogelijke kosten voor de gemeente is in het programma opgenomen: € (tot 15.000), €€ (15.000-50.000) of €€€ (meer dan 50.000).
Bijlage 10.1 geeft weer op welke manier het uitvoeringsprogramma bijdraagt aan de realisering van het overnachtingsdoel: 30-40% groei.
44
3.2
Een lokale invulling van de regionale visie
Het beleid voor Tytsjerksteradiel is een verdieping van en/of aanvulling op de regionale visie op toerisme en recreatie. Wat daar al gedaan wordt, hoeft lokaal niet meer gedaan te worden. Het uitvoeringsprogramma vormt een plus op wat er provinciaal of regionaal wordt opgepakt. Lokaal zijn de clusters leidend Om een passende lokale invulling te geven is heel specifiek gekeken naar wat de diverse clusters nodig hebben. Elk cluster bevindt zich in een andere fase van de productlevenscyclus en heeft dus een andere aanpak nodig. Daar waar de regio meer op hoofdlijnen blijft en met name de streekmerken (Alde Feanen en Noardlike Fryske Wâlden) oppakt, gaat het uitvoeringsprogramma van de gemeente een stap verder en geeft het een verdere, concrete uitwerking van de regionale visie. Vijf regionale speerpunten om bij aan te sluiten De regionale visie bevat een uitvoeringsprogramma met vijf speerpunten (promotie, kennis & kwaliteit, profiel, productontwikkeling en samenwerking). Met name de promotie en de kennisdeling vinden op regionaal niveau plaats; daarvan kan de gemeente en kunnen de ondernemers profiteren.
Het op te stellen en uit te dragen profiel en passende producten hierbij worden juist lokaal ingevuld, om vervolgens regionaal gepromoot te worden. De onderlinge samenwerking op regioniveau is belangrijk, maar de samenwerking op clusterniveau evengoed. Daarom zet het uitvoeringsprogramma ook in op de komst van een toeristisch platform per cluster om op maat samenwerking te bieden. Aansluiting op regionale visie en uitvoeringsprogramma Hieronder staat voor enkele punten uit de regionale visie hoe die tot uitwerking komen in het uitvoeringsprogramma voor de gemeente: • Zet iconen in de etalage. Dat kan regionaal en lokaal, waarbij het Nationaal Park en het Nationaal Landschap natuurlijk zowel
•
•
regionaal als lokaal belangrijke iconen zijn. Lokaal kunnen daar iconen en recreatieve identiteitsdragers aan toegevoegd worden. Het beleefbaar maken van de Wouden door middel van routes en het doorontwikkelen van de Alde Feanen en Noardlike Fryske Wâlden is ook geconcretiseerd in dit lokale uitvoeringsprogramma. Dit geldt ook voor het punt dat er ruimte moet zijn voor initiatieven en het benutten van cultureel erfgoed: beide punten worden concreet gemaakt met lokale actiepunten. Belangrijk hierbij is om wel aan te blijven sluiten bij wat er regionaal wordt ontwikkeld.
45
•
De regionale visie geeft aan dat er meer dagrecreatie nodig is om meer verblijf te realiseren. Het uitvoeringsprogramma besteedt volop aandacht aan het toevoegen van passend dagrecreatief aanbod om zo ook als gemeente bij te kunnen dragen aan het realiseren van meer overnachtingen en dagbezoeken.
Streekproduct uit de Trynwâlden
Strategielijn
Actielijn
Actiepunt
Cluster
Trekker/ actoren
(Ontwikkel)ruimte voor logiesaccommodaties
Aansluiten bij provinciaal actieprogramma vitale logiesaccommodaties
Ondernemers wijzen op de instrumenten die voor hen beschikbaar zijn. Bijv. het expertteam dat kan helpen bij nieuwe plannen of het toekomstbestendig maken van het bedrijf; ‘Nije Logies’ dat ondernemers met goede plannen helpt om er geweldige plannen van te maken. Een gemeentelijk coördinator logiesaccommodaties wordt aangewezen om marktinitiatieven te verbinden met onder andere bedrijfscontactfunctionarissen, RO en Provincie.
Hele gemeente
YnBusiness, Toerisme Alliantie Friesland (TAF), gemeente en Provincie
De gemeente benut instrumenten die voor haar beschikbaar komen, zoals het kwaliteitsteam als hulp bij plantoetsing van nieuwe logiesontwikkelingen.
Hele gemeente
Gemeente en YnBusiness
Het omgevingsplan laten aansluiten op de gewenste recreatieve ontwikkelingen (slimme groei, vertalen mogelijkheden provinciale verordening naar omgevingsplan). Vooruitlopend daarop bij initiatieven al inspelen op nieuwe mogelijkheden.
Hele gemeente
Gemeente
Wees bereid tot maatwerk als een nieuw concept past bij de identiteit en binnen het ontwikkelkader.
Hele gemeente
Gemeente
Onderzoek de mogelijkheid tot ontwikkeling van circulaire landlevenlodges verspreid door het landschap op unieke locaties. Referentie: cabiners van SBB.
Hele gemeente
Ondernemers en gemeente
Faciliteer de verkenning van de mogelijkheid tot nieuwe hotelfunctie nabij Burgum.
Burgumer Mar (Burgum-West (De Warren))
Bied ruimte aan nieuwe ontwikkelingen in aansluiting op toeristische vaar- en wandel/fietsstructuren bijvoorbeeld bij de Fonejacht, streekpad NFW.
Creëer ruimte voor nieuwe initiatieven
Geef ontwikkelruimte aan bestaand aanbod
Verbeter ondernemerschap
Samen met 8K?
Termijn
Kostenindicatie*
X
Voortdurend
€
X
Voortdurend
€
Kort
€
X
Voortdurend
€
X
Kort tot middellang
€
Ondernemers
Kort tot middellang
€
Hele gemeente
Ondernemers en gemeente
Middellang
€
Stimuleer en geef ruimte aan initiatieven gericht op seizoensverbreding of op verbinding met de omgeving/ het landschap. Denk aan ecolodges.
Hele gemeente
Ondernemers en gemeente
X
Kort tot middellang
€
Zorg ervoor dat recreatieve bedrijven als geheel bestemd zijn als ‘recreatie’ en dat ondernemers zelf kunnen kiezen hoe ze hun terrein inrichten. Geen aparte bestemmingen voor bijv. centrale voorzieningen, zwembad, verhuuraccommodaties.
Hele gemeente
Gemeente
X
Kort
€
46
Realiseer en stimuleer cursussen en trainingen voor Hele gemeente Door en/of via X Kort tot € logiesondernemers zodat zij verder kunnen professionaliseren. RMT middellang *Kosten voor de gemeente (eerste indicatie): € (tot 15.000), €€ (15.000-50.000) of €€€ (meer dan 50.000).
Strategielijn
Actielijn
Actiepunt
Cluster
Trekker/ actoren
Samen met 8K?
Versterken van het dagrecreatieve programma
Meer en betere routestructuren creëren
Maak thematische routes door de gemeente en omgeving. Benut hierbij ook de digitale ontsluiting voor thema- en beleefroutes. Onderzoek bijv. de mogelijkheden en wensen voor wandel- en fietsroutes zoals o.a. aangedragen door Ryptsjerk en Aldtsjerk.
Hele gemeente
Ondernemers, dorpsbelangen, gemeente
Bestaande routes opwaarderen/informele routes toegankelijk maken en verbinden aan gastvrije pleisterplaatsen met sanitair. Toevoegen bankjes, prullenbakken, informatie(borden).
Hele gemeente
Eigenaren/ ondernemers, dorpsbelangen, gemeente
Creëer meer beleving rondom bestaande routes, doarpskuiers: recreatie en gastvrije horeca.
Hele gemeente
Ondernemers en gemeente
Optimaliseer het fiets- en wandelnetwerk met verbindingen die zowel het toerisme als de eigen inwoners ten goede komen.
Hele gemeente
Gemeente met eigenaren
Optimaliseer het rondje Burgumer Mar door fiets- en wandelpaden waar het kan zo dicht mogelijk langs De Mar te laten lopen. Aandachtspunt hierbij is de verbinding met de eventueel toekomstige recreatieve functie bij de voormalige zandwinput bij Skûlenboarch.
Burgumer Mar
Gemeente, dorpsbelangen, eigenaren
Realiseer MTB-routes op (deels) bestaande paden en routes door slim te zoneren. Toerfietsclub Burgum is hier al mee bezig.
Hele gemeente
Gemeente, eigenaren, gebruikers, toerfietsclub Burgum
De gemeente doet mee aan het Provinciale netwerk van TOP’s
Hele gemeente
Gemeente
Maak de verhalen achter cultureel erfgoed beleefbaar door verhalenverteller(s) te betrekken. Zoals de verhalen van Dam Jaarsma. Extern voorbeeld: Nature Game Dwingelderveld en https://www.franeker.frl/11verhalen/
Hele gemeente
Maak de staten en hun landgoedtuinen meer beleefbaar. Dit kan door toevoegen kunst, maar ook van horeca en/of logies. Musea zijn een belangrijke toeristische trekpleister. De gemeente staat positief t.o.v. initiatieven van musea om aantrekkelijk te blijven en te vernieuwen en blijft Markant actief steunen om zo musea verder te helpen ontwikkelen.
Cultureel erfgoed meer benutten en toegankelijk maken
Termijn
Kostenindicatie
X
Kort
€€
X
Kort
€€
Kort / middellang
€€
Kort / middellang
€€
Kort / middellang
€€
X
Kort / middellang
€€
X
Kort
€
Dorpsbelangen, ondernemers, professioneel verhalenvertellers, gemeente
Kort / middellang
€
Trynwâlden
Eigenaren/ ondernemers
Middellang
€
Hele gemeente
Musea, Stichting Markant, gemeente
Kort
€
X
X
47
Strategielijn
Actielijn
Actiepunt
Cluster
Trekker/ actoren
Samen met 8K?
Termijn
Kostenindicatie
Versterken van het dagrecreatieve programma
Voeg dagrecreatief aanbod toe, o.a. voor meer diversiteit
Geef ruimte aan toeristisch-recreatieve ontwikkeling door marktpartijen van potentiële locaties. Bijv.: melkfabriek Burgum, omgeving centrale Burgum, landgoederen Trynwâlden, park Fônejacht en andere aantrekkelijke locaties. Met name plaatsen met een land-waterverbinding zoals de Warren en it Bûtefjild. Ook juist daar waar dag- en verblijfsaanbod elkaar versterken.
Hele gemeente
Ondernemers en gemeente
Kort
€
Bied ruimte aan marktpartijen op pleisterplaatsen, zoals foodtrucks maar ook permanentere vormen als terrassen en toiletvoorzieningen. Onderzoek hoe regelgeving en beleid aangepast moet worden om deze ruimte te creëren.
Hele gemeente
Ondernemers en gemeente
X
Middellang
€
De gemeente staat open voor nieuwe gastvrije horeca en dagrecreatie op aantrekkelijke locaties zodat pleisterplaatsen ontstaan
Hele gemeente
Ondernemers, gemeente
X
Kort / middellang
Onderzoek de mogelijkheid tot een iconische landmark-ontwikkeling bij Burgumer Mar.
Burgumer Mar
Ondernemers, gemeente
Middellang
€
Meer recreatief aanbod mogelijk maken bij Burgum-West (De Warren), zodat ook daar zowel inwoner als toerist kan profiteren van de recreatie.
Burgumer Mar
Gemeente/ ondernemers
Middellang
€
Organiseer meer jaarrond excursies in de Alde Feanen om zo jaarrond aantrekkelijker te zijn en toeristen te spreiden en werk samen met logiesondernemers in bijvoorbeeld Leeuwarden.
Earnewâld
Ondernemers i.s.m. It Fryske Gea en NP De Alde Feanen
Kort
€
Evenementen in de schouderseizoenen om jaarrond reuring te hebben, waardoor horeca ook meer geopend kan blijven. Denk aan een culinaire wandeling.
Earnewâld
Ondernemers
Kort
€
Bezoekerscentrum NP Alde Feanen vernieuwen en verbinden aan ondernemersambitie zodat de aantrekkingskracht en belevingswaarde van dit deelgebied als poort van het NP wordt versterkt.
Earnewâld
NP De Alde Feanen, It Fryske Gea, ondernemer(s)
Kort / middellang
€
Geef ruimte aan (buiten)evenementen die samen met de gastvrije horeca, culturele instellingen en logiesaccommodaties worden georganiseerd, passend bij de identiteit van het gebied.
M.n. Trynwâlden en Burgumer Mar
Mienskip, ondernemers, gemeente
Middellang
€€
Toevoegen kunst(objecten) in natuurgebieden om attractiviteit te vergroten. Voorbeeld: Pixi (https://www.staatsbosbeheer.nl/pixi).
Hele gemeente
Eigenaren, gemeente
Middellang
€€
X
48
49 Strategielijn
Actielijn
Actiepunt
Cluster
Trekker/ actoren
Recreatieve gebruikspotentie van water(wegen) ontwikkelen en benutten
Meer recreatie op en langs het water
Pleisterplaatsen langs het water verkennen: waar kan men af- of uitstappen voor een bezoek aan horeca, terras(je) aan het water, dagrecreatie of omgeving.
Hele gemeente
Meer trailerhellingen op pleisterplekken realiseren.
Betere vaarverbindingen
Samen met 8K?
Termijn
Kostenindicatie
Gemeente / ondernemers
Kort
€
Hele gemeente
Ondernemers/eigenaren
Kort
€ / €€
Burgumer Mar toeristisch-recreatief verder ontwikkelen door bijv.: - Opstapplaatsen, steigers - Horeca en terras aan het water - Evenementen op en langs het water - Recreatieve ontwikkeling aan de noordzijde - Iconische ontwikkeling (zie eerder)
Burgumer Mar
Toeristisch platform binnen het cluster, mienskip, eigenaren, gemeente
Middellang
€
Gebied rondom de energiecentrale recreatief benutten of als stedelijke leisure-functie. Onderzoek hiervoor de mogelijkheden voor midden-lange en lange termijn.
Burgumer Mar
Gemeente i.o.m. exploitant centrale en omgeving / Zwartkruis
Kort / middellang
€€
Onderzoek de rol en hoeveelheid Marrekrite ligplaatsen in het licht van toekomstige watersport-ontwikkelingen.
Burgumer Mar
Gemeente met Marrekrite
Kort
€
Versterk It Bûtefjild door meer vaarrondjes te realiseren met af- en uitstapstapplekken: zoals in of aan de randen van It Bûtefjild en De Moark richting het Eeltsjemar
Trynwâlden
Gemeente / ondernemers en gemeente Dantumadiel
Kort / middellang
€
Ondersteun duurzame toepassingen in de watersport. O.a. elektrische verhuurvloot in Bûtefjild en elektrisch varen in NP De Alde Feanen
Hele gemeente
Ondernemers
Middellang
€
Breng de watersportgebieden in Tytsjerksteradiel meer onder de aandacht en verbind met andere gebieden. Dit kan bijv. door goed aan te sluiten op bestaande apps en digitale mogelijkheden.
Hele gemeente
Ondernemers en RMT
Kort
€
50 Strategielijn