07 - Bijlage 2 - Accountantsverslag 2022
Tekst van het document
Edelgasstraat 57 2718 SX ZOETERMEER telefoon (088) 236 80 00 e-mail audit@flynth.nl www.flynth.nl
VERTROUWELIJK Aan de leden van de gemeenteraad van de gemeente Tytsjerksteradiel Postbus 3 9250 AA BURGUM
kenmerk
behandeld door
datum
661077150/SH/1943
S. Hof MSc RA
13 juni 2023
onderwerp
Aanbiedingsbrief controleverklaring 2022 Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag over het boekjaar 2022. Dit verslag bevat de belangrijkste uitkomsten van de door ons uitgevoerde werkzaamheden, waarvan wij vinden dat die voor u relevant zijn voor een goed begrip van de jaarrekening 2022, en voor het beoordelen van de financiële positie van uw gemeente. De jaarrekening is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college. In overeenstemming met uw opdracht hebben wij de jaarrekening 2022 gecontroleerd. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2022 van de gemeente Tytsjerksteradiel. Wij hebben deze rapportage tijdens de bijeenkomst op 6 juni jl. met uw accountantscommissie besproken. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden. Het verslag van bevindingen is, zoals hiervoor reeds verwoord, bedoeld om u te ondersteunen in uw beoordeling van de jaarrekening 2022. Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole.
Wij bedanken de medewerkers van de gemeente voor de prettige samenwerking en zijn vanzelfsprekend graag bereid een nadere toelichting te verstrekken.
Hoogachtend, Flynth Audit B.V. Digitaal ondertekend door Sietse Hof
S. Hof MSc RA
Flynth Audit B.V. is lid van BKR International. Bankrekeningnummer IBAN NL67 RABO 0106 6642 20 - BIC: RABONL2U. Handelsregister 09063021. www.flynth.nl. Dienstverlening vindt plaats onder algemene voorwaarden, op aanvraag verkrijgbaar en gedeponeerd bij de KvK in Arnhem
Accountantsverslag Gemeente Tytsjerksteradiel – Boekjaar 2022
661077150/SH/1943
1
1.
Inleiding
In het kader van de door de raad aan ons verstrekte opdracht voor de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Tytsjerksteradiel brengen wij u hierbij verslag uit van onze belangrijkste bevindingen naar aanleiding van onze eindejaarscontrolewerkzaamheden die wij onlangs hebben uitgevoerd.
Het accountantsverslag is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 1
Inleiding
Dit accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in uw beoordeling van de jaarrekening 2022. Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole.
Hoofdstuk 2
Kernpunten van de controle
Hoofdstuk 3
Analyse vermogen en resultaat
Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij vinden dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening van uw gemeente.
Hoofdstuk 4
Grondexploitaties
Hoofdstuk 5
Voorzieningen
Hoofdstuk 6
Sociaal domein
Hoofdstuk 7
Interne beheersing en automatisering
Hoofdstuk 8
Rechtmatigheid
Hoofdstuk 9 2022)
Overige bevindingen (jaarrekeningcontrole
Onze werkzaamheden zijn erop gericht een oordeel te kunnen geven over de jaarrekening 2022 van de gemeente Tytsjerksteradiel en niet primair op het opsporen van fraudes of onregelmatigheden in uw organisatie. De bevindingen in deze brief zijn daarom beperkt tot de punten die voortvloeien uit de controle van de jaarrekening. Wij hebben onze controlewerkzaamheden afgerond en hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2022 verstrekt. In hoofdstuk 2.1 lichten wij dit nader toe. Wij hebben deze rapportage tijdens de bijeenkomst op 6 juni jl. met uw accountantscommissie besproken.
661077150/SH/1943
Bijlagen: A.
Niet-gecorrigeerde controleverschillen
B.
SiSa - Fouten en onzekerheden 2022
C.
Onafhankelijkheidsbevestiging en overige dienstverlening
2
2. Kernpunten van de controle
661077150/SH/1943
3
2.
Kernpunten van de controle
2.1 Controle-verklaring
De jaarrekeningcontrole is uitgevoerd zoals overeengekomen in de opdrachtbevestiging. In het najaar van 2022 hebben wij de interim-controle verricht, die gericht is op de processen binnen de organisatie. De interim-controle hebben wij afgesloten met een managementletter. De controle in het voorjaar 2023 is gericht op het uitbrengen van een oordeel omtrent de getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarrekening 2022 van de gemeente Tytsjerksteradiel. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2022 verstrekt voor zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid. Deze controleverklaring hebben wij u separaat toegezonden. Als gevolg van de herziening van Standaard 700 is onze controleverklaring met ingang van dit boekjaar uitgebreid met de onderdelen frauderisico’s en aangelegenheden met betrekking tot continuïteit. In onze controleverklaring rapporteren wij over de werkzaamheden en uitkomsten die wij met betrekking tot frauderisico’s en continuïteit hebben uitgevoerd. Voor een nadere toelichting verwijzen wij u naar paragraaf 9.12 van dit verslag.
2.2 Reikwijdte van de controle
2.3 Grondslagen en verantwoording conform BBV
2.4 Onafhankelijkheid
Met de opdrachtbevestiging heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. De reikwijdte van onze controle staat hierin omschreven. Er is gedurende het verloop van de controle over 2022 op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Tijdens de uitvoering hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022 voldoende voor de doelstelling van onze controle. De accountantscontrole omvat onder meer een onderzoek naar de toepassing van de juistheid van de grondslagen in de jaarrekening. Naar onze mening zijn de door het college gekozen grondslagen voor waardering en resultaatbepaling aanvaardbaar, conform wet- en regelgeving en consistent toegepast. In het boekjaar 2022 zijn geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van de belangrijkste verslaggevingsgrondslagen in het BBV en relevante notities uitgebracht door de Commissie BBV. ⚫ ⚫
Flynth Audit B.V. (hierna: Flynth) is onafhankelijk van de gemeente Tytsjerksteradiel en voor zover wij weten heeft zich geen inbreuk voorgedaan op de van toepassing zijnde regels en het beleid ten aanzien van onafhankelijkheid. Ons zijn geen relaties bekend tussen Flynth en de gemeente Tytsjerksteradiel, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
Bijlage C bevat een nadere uiteenzetting van onze onafhankelijkheid. 2.5 Schattingen
661077150/SH/1943
Schattingen op basis waarvan een aantal jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld. Wij hebben vastgesteld dat de schattingen en veronderstellingen aanvaardbaar zijn in het kader van de jaarrekening als geheel.
4
2.6 Goedkeuringsen rapporteringstolerantie
De materialiteit bij de planning en uitvoering van de jaarrekeningcontrole 2022 is € 972.500 (2021: € 958.000). Deze materialiteit vloeit voort uit de wettelijk voorgeschreven (minimum)vereisten, zoals opgenomen in de Bado en het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol, hetgeen voldoet aan de wettelijke minimumvereisten. Goedkeuringstoleranties Fouten
1% van de totale lasten
€ 972.500 (2021: € 958.000)
Onzekerheden
3% van de totale lasten
€ 2.917.500 (2021: € 2.874.000)
Rapporteringstoleranties Fouten en onzekerheden Realisatie fouten en onzekerheden Zie bijlage A van deze rapportage
5% van de goedkeuringstolerantie Getrouwheid
€
48.625
Rechtmatigheid
Fouten
€
376.819
€
108.075
Onzekerheden
€
0
€
0
Strekking controleverklaring goedkeurend De totale omvang van de fouten is lager dan de tolerantie van 1% van de totale lasten (€ 972.500) en heeft derhalve geen gevolgen voor de strekking van onze controleverklaring. De totale omvang van de onzekerheden is lager dan de tolerantie van 3% van de totale lasten (€ 2.917.500) en heeft derhalve geen gevolgen voor de strekking van onze controleverklaring. Voor een nadere toelichting op fouten en onzekerheden verwijzen wij naar bijlage A. 2.7 Analyse vermogen en resultaat
2.8 Grondexploitaties
661077150/SH/1943
Het gerealiseerde resultaat (inclusief de mutaties in de reserves) bedraagt € 10,6 miljoen positief versus een begroot resultaat (na wijziging) van € 5,3 miljoen. Dit overschot ten opzichte van de begroting wordt grotendeels veroorzaakt door voordeel op de opvang van Oekraïners (€ 1,8 miljoen) en winstnemingen grondbedrijf (€ 0,7 miljoen). Voor een nadere toelichting hierop verwijzen wij u naar de bestuurlijke samenvatting op pagina 12 in de jaarstukken 2022. In hoofdstuk 3 gaan wij nader in op het resultaat en de ontwikkeling van het (weerstands)vermogen. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft de exploitatieberekening van de grondexploitaties ten behoeve van de jaarrekening 2022 geactualiseerd. Wij hebben vastgesteld of de uitgangspunten aanvaardbaar zijn. De waarde van de balanspost gronden in exploitatie per eind 2022 in de balans van de gemeente Tytsjerksteradiel bedraagt € 801.000.
5
In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de boekwaarden van de grondexploitaties over de afgelopen jaren weergegeven: Bouwgronden in exploitatie
2018
2019
2020
2021
2022
Woningbouw
1.435
283
(78)
230
(21)
Bedrijventerreinen
1.797
1.709
742
805
822
Voorziening dekking verliessaldi
(244)
(315)
(39)
0
0
Totaal
2.988
1.677
625
1.035
801
Ten opzichte van 2021 is de boekwaarde van de post voorraden met € 234.000 afgenomen. De mutatie van de voorraad kan met name worden verklaard door investeringen (€ 431.000), grondverkopen (€ 1.132.000) en (tussentijdse) resultaatnemingen (€ 467.000). Het aantrekken van de markt is daarmee zowel ten aanzien van de woningbouw als de bedrijventerreinen duidelijk merkbaar in de gemeente Tytsjerksteradiel. Voor een verdere toelichting over deze onderwerpen verwijzen we naar de paragraaf grondbeleid in uw jaarverslag. Onze conclusie is dat wij kunnen instemmen met de schattingen die door het College zijn gemaakt bij de actualisatie van de complexen en daarmee ook met de uitkomsten van deze actualisatie. In hoofdstuk 4 gaan wij nader in op de controle alsmede de uitkomsten daarvan inzake de grondexploitaties. 2.9 Voorzieningen
Wij hebben gecontroleerd of de voorzieningen van uw gemeente toereikend zijn. Daarbij hebben we specifiek beoordeeld of de gevormde voorzieningen voldoen aan de eisen en voorwaarden van het BBV en de Notitie Lokale heffingen (belastingen, heffingen en rechten). Overigens geldt dat altijd voldoende onderbouwing aanwezig dient te zijn alvorens een voorziening gevormd mag worden. In hoofdstuk 5 gaan wij nader in op de controle en de uitkomsten inzake de voorzieningen.
2.10 Sociaal Domein
Zorg in natura Voor de kosten van de Jeugdwet en Wmo steunt de gemeente Tytsjerksteradiel op de controleverklaringen en financiële productieverantwoordingen van zorgaanbieders. Voor de kosten vanuit de Jeugdwet en de Wmo kon respectievelijk een bedrag van € 803.800 en € 851.700 niet onderbouwd worden met ontvangen controleverklaringen en financiële productieverantwoordingen, dit omdat deze zorgaanbieders gelet op de omvang van de zorgkosten op basis van de gemaakte afspraken geen controleverklaring hoeven aan te leveren. Uw gemeente heeft diverse aanvullende interne verbijzonderde controles (o.a. aanschrijven van cliënten) uitgevoerd om de zogenaamde ‘prestatielevering’ alsnog te vast te kunnen stellen. Deze inspanningen hebben ervoor gezorgd dat wij de getrouwheid en rechtmatigheid van de lasten in het sociaal domein hebben kunnen vaststellen. Persoonsgebonden budgetten (PGB) De gemeente Tytsjerksteradiel heeft de totale kosten inzake de PGB-budgetten gebaseerd op de verantwoording van de SVB. Evenals vorig jaar heeft geen sluitende controle op de levering van de zorg plaatsgevonden door de (accountant van) SVB. Hierdoor ontstaat voor de gemeente Tytsjerksteradiel in eerste instantie een onzekerheid. Om deze onzekerheid weg te nemen zijn (intern) aanvullende gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd (steekproeven).
Hieruit hebben wij voldoende controlezekerheid verkregen, zodat de onzekerheid niet meegenomen hoeft te worden in de foutenevaluatie.
661077150/SH/1943
6
Dossiervorming Jeugd Vanuit de door uw gemeente uitgevoerde interne controles zijn bij diverse dossiers onrechtmatigheden geconstateerd als gevolg van onvoldoende onderbouwende documentatie in de interne dossiers. Na een aanvullende inspanningsactie van de organisatie kon de financiële rechtmatigheid van de verleende indicaties voor de jeugdzorg alsnog worden aangetoond en resteren alleen formele onrechtmatigheden die geen impact hebben op ons oordeel. Het college heeft onderkend dat de processen rondom de jeugdzorg aandacht behoeven en zet in op een verbeterplan. In hoofdstuk 6 gaan wij nader in op de controle en de uitkomsten inzake het sociaal domein. 2.11 EUaanbestedingen
Het normenkader voor de rechtmatigheidscontrole, zoals vastgesteld door de raad, bevat onder andere de Europese aanbestedingswetgeving. Bij onze jaarrekeningcontrole hebben wij aan de hand van een door uw organisatie uitgevoerde crediteurenanalyse gecontroleerd of de Europese aanbestedingswetgeving gedurende het boekjaar 2022 is nageleefd. Naast inzicht in de rechtmatigheid van individuele dossiers geeft deze analyse ook inzicht in de beheersing van het inkoopproces, die (ook) het naleven van de aanbestedingswetgeving moet waarborgen. De organisatie heeft zelf een inkoopanalyse uitgevoerd en heeft daarbij geen afwijkingen geconstateerd. Desondanks adviseren wij de organisatie om continue aandacht te blijven geven houden voor de benodigde discipline ten aanzien van het naleven van de Europese aanbestedingsregels. Wij onderschrijven de door de organisatie getrokken conclusies.
661077150/SH/1943
7
3. Analyse vermogen en resultaat 661077150/SH/1943
8
3.
Analyse vermogen en resultaat
3.1 Eigen vermogen
Het BBV kent een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling (het gerealiseerde saldo van baten en lasten) en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. De gemeente mag geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen muteren. Om het resultaat van de jaarrekening goed te kunnen begrijpen, is het van belang dat u inzicht heeft in wat het effect op de reserves van uw gemeente is geweest (x € 1.000). Resultaat 2022
(x € 1.000)
De totale baten van uw gemeente over 2022 bedragen:
€ 103.114
De totale lasten van uw gemeente over 2022 bedragen:
€ 94.597
Het resultaat bedraagt (saldo baten en lasten programma’s voor reservemutaties):
(+) €
8.516
Gedurende het jaar heeft u reeds voor diverse zaken besloten gelden te reserveren. Deze gelden zijn in de reserves gestort:
€
2.653
Tevens hebt u besloten tot het dekken van diverse uitgaven uit de reserves. Deze gelden zijn onttrokken uit de reserve:
€
4.729
(+) €
2.076
€
10.592
Per saldo gedurende het jaar onttrokken: Gerealiseerd resultaat 2022 na reservemutaties 3.2 Financiële positie
Inclusief het onverdeelde resultaat 2022 bedraagt het eigen vermogen van de gemeente per ultimo 2022 € 40,6 miljoen. Ten opzichte van het jaar 2021 is sprake van een toename van € 7,7 miljoen. Deze stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door een positief resultaat (voor reservemutaties) over het verslagjaar 2022. De totale vermogenspositie wordt onder andere tot uitdrukking gebracht door middel van het solvabiliteitspercentage. Dit percentage wordt bepaald door het eigen vermogen te delen door het balanstotaal. Ultimo 2022 bedraagt dit solvabiliteitspercentage 48,8% (2021: 43,1%). Hoewel de minimale norm van 20% van de VNG wordt gehaald, wordt pas bij een solvabiliteit van 50% op basis van de VNG normering gesproken van een ‘voldoende’. De netto schuldquote bedraagt 2,2% (2021: 16,5%). Deze ratio geeft aan in hoeverre de schulden zich verhouden tot de jaarlijkse baten. De netto schuldquote is in 2022 verbeterd ten opzichte van 2021. Wij stellen vast dat ruimschoots wordt voldaan aan de gehanteerde norm van 130% van de VNG en daarmee als een laag risico wordt onderkend. Er is derhalve sprake van een laag risicoprofiel voor de netto schuldquote.
661077150/SH/1943
9
3.3 Weerstandsvermogen
Ten einde een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente dienen naast het eigen vermogen ook de risico’s zoals opgenomen in de risicoparagraaf te worden betrokken. In de jaarrekening zijn de risico’s weergegeven in de paragraaf weerstandvermogen. Evenals voorgaande jaren worden de risico’s periodiek geactualiseerd zodat een actueel inzicht bestaat in de risico’s. In de jaarrekening 2022 is de actuele stand van zaken ten aanzien van de risico’s opgenomen en laat zich als volgt samenvatten: Onderdeel
2021
2022
Weerstandscapaciteit (algemene reserve na verwerking resultaat)
€ 21.795.000
€ 32.201.000
Risico’s maximale omvang (financieel vertaald kans * impact)
€ 1.155.000
€ 4.000.000
Weerstandsratio
18,9
8,05
Wij zijn van mening dat de integrale risicobenadering en de financiële vertaling van de verwachte risico’s in 2022 op een adequate wijze heeft plaatsgevonden. Op basis van de weerstandratio kan de weerstandcapaciteit van de gemeente Tytsjerksteradiel als ‘uitstekend’ worden aangemerkt. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft momenteel voldoende ruimte, om de risico’s zoals deze nu zijn onderkend in de risicoparagraaf, met de algemene reserve te kunnen opvangen. Het meerjarenbeeld in de begroting 20232026 laat daarbij ook een positief perspectief zien. 3.4 Conclusie financiële positie
661077150/SH/1943
De gemeente Tytsjerksteradiel beschikt over een ruim voldoende financiële positie en is derhalve in staat om toekomstige tegenvallers, zoals nu onderkend in de risicoparagraaf op geld en op kans van het vóórkomen, op te vangen. Het meerjarenbeeld in de begroting 2023-2026 laat daarbij ook een positief perspectief zien.
10
661077150/SH/1943
4. Grondexploitaties
11
4.
Grondexploitaties
4.1 Samenvatting
Wij hebben de grondexploitaties 2022 beoordeeld en onze bevindingen zijn in deze paragraaf opgenomen. Samenvattend concluderen wij:
1) De gemeente Tytsjerksteradiel heeft voor alle BIE (bouwgronden in exploitatie) een individueel en geactualiseerd exploitatieplan ten behoeve van de jaarrekening 2022 opgesteld; 2) In 2022 zijn een aantal nieuwe grondexploitaties geopend; 3) In 2022 is de totale waarde van de grondexploitatie afgenomen van € 1.035.000 naar € 801.000. 4) Het risicoprofiel is vergelijkbaar met voorgaand boekjaar; In het boekjaar 2022 is voor diverse projecten (tussentijdse) winst genomen conform de door de commissie BBV voorgeschreven systematiek (POC). Dit betreft in totaal € 467.000. 4.2 Algemeen beeld
De gemeente Tytsjerksteradiel heeft de exploitatieberekening van de grondexploitaties ten behoeve van de jaarrekening 2022 geactualiseerd. Wij hebben vastgesteld of de uitgangspunten aanvaardbaar zijn. De waarde van de balanspost gronden in exploitatie per eind 2022 in de balans van de gemeente Tytsjerksteradiel bedraagt € 801.000. In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de boekwaarden van de grondexploitaties over de afgelopen jaren weergegeven: Bouwgronden in exploitatie
2018
2019
2020
2021
2022
Woningbouw
1.435
283
(78)
230
(21)
Bedrijventerreinen
1.797
1.709
742
805
822
Voorziening dekking verliessaldi
(244)
(315)
(39)
0
0
Totaal
2.988
1.677
625
1.035
801
Ten opzichte van 2021 is de boekwaarde van de post voorraden met € 234.000 afgenomen. De mutatie van de voorraad kan met name worden verklaard door investeringen (€ 431.000), grondverkopen (€ 1.132.000) en (tussentijdse) resultaatnemingen (€ 467.000). Het aantrekken van de markt is daarmee zowel ten aanzien van de woningbouw als de bedrijventerreinen duidelijk merkbaar in de gemeente Tytsjerksteradiel. Voor een verdere toelichting over deze onderwerpen verwijzen we naar de paragraaf grondbeleid in uw jaarverslag. Onze conclusie is dat wij kunnen instemmen met de schattingen die door het College zijn gemaakt bij de actualisatie van de complexen en daarmee ook met de uitkomsten van deze actualisatie. 4.3 Grondexploitaties
De gemeente Tytsjerksteradiel heeft de exploitatieberekening van de grondexploitaties ten behoeve van de jaarrekening 2022 geactualiseerd. Wij hebben vastgesteld of de uitgangspunten aanvaardbaar zijn. De waarde van de balanspost voorraden per eind 2022 in de balans van de gemeente Tytsjerksteradiel bedraagt € 801.000. De boekwaarde is als volgt opgebouwd:
661077150/SH/1943
12
Boekwaarde 1-1-2022
Vermeerderingen
Resultaat 2022
Verminderingen
Boekwaarde 31-12-2022
Woningbouw Sumar 2e fase
247.000
213.000
558.000
98.000
-
Garyp Sanhichte 2e fase
-16.000
1.000
108.000
46.000
-77.000
Hurdegaryp stationsgebied
-
51.000
-
-
51.000
Ryptsjerk dorpsuitbreiding
-
5.000
-
-
5.000
230.000
270.000
666.000
144.000
-21.000
Totaal woningbouw
Bedrijventerreinen Oentsjerk Sanjesfjild
700.000
11.000
-
-
711.000
-
49.000
45.000
2.000
6.000
104.000
2.000
7.000
6.000
105.000
Noardburgum Poiesz locatie
-
99.000
414.000
315.000
-
Totaal bedrijventerreinen
804.666
161.000
466.000
323.000
822.000
1.035.000
431.000
1.132.000
467.000
801.000
Bergum west Gytsjerk Centrum
Totaal boekwaarde
Onze conclusie is dat wij kunnen instemmen met de schattingen die door het College zijn gemaakt bij de actualisatie van de complexen en daarmee ook met de uitkomsten van deze actualisatie. 4.4 Gehanteerde parameters
De gehanteerde kosten- en opbrengsteninflatie zijn door u afgeleid van gepubliceerde cijfers door Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dat deze inflatiecijfers ook voor de exploitaties van de gemeente Tytsjerksteradiel van toepassing zijn is onderbouwd met calculatieverschillen uit het verleden, gemaakte afspraken met ontwikkelaars dan wel met behulp van recentelijke transacties. Tijdens de controle over het boekjaar 2022 heeft dit aanpassingen geleid als gevolg van het gestegen kostenniveau. De rekenrente is gebaseerd op het gewogen gemiddelde rentepercentage van de bestaande leningenportefeuille op basis van de verhouding vreemd vermogen/totaal vermogen en wordt daarmee op een consistente wijze berekend. De gehanteerde rente bedraagt 1,6% (2021: 2%) en is gebaseerd op de definitieve jaarrekening van het voorgaande jaar. De disconteringsvoet is bij de doorrekening door u gekoppeld aan het maximaal meerjarig streefpercentage van de ECB (Europese Centrale Bank) voor de inflatie binnen de eurozone, te weten 2%. Hiermee voldoet de gemeente Tytsjerksteradiel aan de uitgangspunten zoals gesteld in de BBV-notitie. Wij zijn van mening dat de projectbegrotingen zijn gebaseerd op valide uitgangspunten en dat de stijging van de opbrengsten relatief voorzichtig is ingeschat.
661077150/SH/1943
13
4.5 Planning en programmering
Ten aanzien van planning zien wij dat een aantal exploitaties een relatief lange doorlooptijd c.q. verwachte einddatum kennen. Exploitaties met een langere looptijd kennen onzekerheden en bevatten schattingselementen waardoor toekomstige opbrengsten en kosten lastiger aannemelijk zijn te maken. Om hierover voldoende controlezekerheid te krijgen hebben wij met behulp van “backtesting” inzicht gekregen in de kwaliteit van de inschatting door het College (oftewel wat betrof inschatting vorig jaar versus de realisatie). In het kader van “backtesting” en nog te realiseren opbrengsten en kosten merken wij het volgende op: •
Doorlooptijd: De doorlooptijd van de exploitaties bedraagt nog enkele jaren, echter de door de Commissie BBV aangeduide 10-jaarstermijn wordt niet overschreden. Woningbouw: De woningbouwcomplexen vertegenwoordigen een totale boekwaarde van € 21.000 negatief (meer opbrengsten dan kosten). De afname van de boekwaarde is grotendeels het gevolg van de grondverkopen in 2022. Bedrijventerreinen: De bedrijventerreinen vertegenwoordigen een totale boekwaarde van € 822.000. De toename van de boekwaarde is grotendeels het gevolg van de investeringen en tussentijdse winstnemingen.
Uit de “backtesting” en nog te realiseren opbrengsten en kosten constateren wij dat u adequaat ingespeeld heeft op zowel planning als programmeringen.
661077150/SH/1943
14
5. Voorzieningen 661077150/SH/1943
15
5.
Voorzieningen
5.1 Voorzieningen algemeen
Wij hebben gecontroleerd of de voorzieningen van de gemeente Tytsjerksteradiel toereikend zijn. Daarbij hebben we specifiek beoordeeld of de gevormde voorzieningen voldoen aan de eisen en voorwaarden van het BBV. In artikel 44 van het BBV is opgenomen dat voorzieningen (alleen) gevormd moeten worden voor: 1. 2. 3.
4.
Verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, doch redelijkerwijs te schatten. Op de balansdatum bestaande risico’s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is te schatten. Kosten die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt, mits het maken van die kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren. Van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden.
Overigens geldt dat altijd voldoende onderbouwing aanwezig dient te zijn alvorens een voorziening gevormd mag worden. Voor de opgenomen voorzieningen in de jaarrekening hebben wij deze ontvangen. 5.2 Voorziening riolering en afvalstoffenheffing
De gemeente Tytsjerksteradiel classificeert de voorzieningen riolering en afvalstoffenheffing als een voorziening artikel 44 lid 2 van het BBV (van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden). De mutatie op deze voorzieningen betreft het resultaat op het product riolering en het product afvalstoffenheffing. Het resultaat op deze producten bestaat enerzijds uit de ontvangen riool- en afvalstoffenheffingen en anderzijds uit de kapitaallasten van de geïnvesteerde bedragen in riolering en de kosten voor klein en groot onderhoud aan de rioleringen. Deze verwerkingswijze is conform het BBV. Wij adviseren u wel om jaarlijks te monitoren op basis van het GRP of de omvang van de voorziening riolering toereikend is c.q. blijft om de resultaten uit het product Riolering te kunnen dekken. In 2022 is het tarief voor de riolering kostendekkend gebleken, waardoor het overschot op het product riolering van € 163.000 aan de voorziening is toegevoegd. Het tarief voor de afvalstoffenheffing is ook kostendekkend gebleken, het saldo op het product van € 180.000 is aan de voorziening reiniging toegevoegd.
5.3 Voorziening pensioen wethouders
661077150/SH/1943
Voorziening pensioen wethouders Deze voorziening heeft per ultimo 2022 een stand van € 4.195.000. Aan de pensioenvoorziening wethouders liggen actuariële berekeningen ten grondslag. Deze zijn gemaakt door VISMA | Idella, waarbij de volgende parameters zijn gehanteerd: Berekeningsdatum:
31 december 2022
Rekenrente:
2,472%
Sterftetabel:
GBM/GBV 2015/2020
16
De berekeningsdatum en gebruikte rekenrente zijn in lijn met de aanwijzingen die het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in haar circulaire d.d. 9 december 2022 heeft voorgeschreven. Tevens is rekening gehouden met de indexatie van de pensioenen door het ABP met 11,96% per 1 januari 2023. 5.4 Voorziening verlof
661077150/SH/1943
Met ingang van 2022 is het voor ambtenaren op basis van de CAO mogelijk om uren te reserveren als spaarverlof. Met het saldo spaarverlof kunnen ambtenaren sparen om eerder met pensioen te gaan of om bijvoorbeeld een sabbatical te nemen. De gemeente loopt hiermee tegen een financiële verplichting aan omdat een ambtenaar geen werkzaamheden verricht in een bepaalde periode, maar wel doorbetaald wordt. Op grond van het BBV dient hiervoor een voorziening gevormd te worden, waardoor de kosten dienen te genomen worden in het jaar waar het recht op spaarverlof ontstaat. Daarbij dient tevens een voorziening gevormd te worden voor uren die omgezet kunnen worden in spaarverlof. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft deze nieuwe voorziening in de jaarrekening verantwoord en heeft deze bepaald op € 425.000. De vorming van deze voorziening voldoet aan de kaders van het BBV.
17
661077150/SH/1943
6. Sociaal domein
18
6.
Sociaal domein
6.1 Sociaal domein - Algemeen
6.2 Sociaal domein – Persoonsgebonden budgetten
Het college van de gemeente Tytsjerksteradiel is verantwoordelijk voor het opstellen van de jaarrekening. Voor het sociaal domein is de gemeente echter afhankelijk van diverse partijen, zoals de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en tal van zorgaanbieders. Om verantwoording af te kunnen leggen over de lasten die samenhangen met het sociaal domein is de gemeente daarom afhankelijk van het verkrijgen van betrouwbare verantwoordingsinformatie van deze partijen. Dit uit zich in de bevindingen in deze paragraaf. Overeenkomstig voorgaand jaar blijkt uit de controleverklaring die door de accountant van de SVB is afgegeven, dat er geen zekerheid kan worden verkregen omtrent de geleverde zorg in de vorm van PGB’s. Deze onzekerheid is ontstaan door leemten in de bedrijfsvoering van de SVB. De SVB heeft de maximale fout/onzekerheid aangegeven voor de gemeente Tytsjerksteradiel. Voor 2022 gaat dit om de volgende bedragen Lasten PGB’s 2022
Maximale ingeschatte fout (gerapporteerd door SVB)
Jeugdzorg
€ 114.000
€ 9.461
WMO
€ 362.000
€ 38.406
Totaal
€ 476.000
€ 47.867
Wij hebben vastgesteld dat de gemeente, middels nader onderzoek, voldoende werkzaamheden heeft gedaan om de prestatielevering vast te stellen en deze onzekerheid tot nihil terug te brengen. Wij nemen dan ook geen onzekerheid mee in onze foutevaluatie ten aanzien van PGB budgetten. 6.3 Sociaal domein – Zorg in natura
6.4 Dossiers jeugdzorg
661077150/SH/1943
Voor de kosten van de Jeugdwet en Wmo steunt de gemeente Tytsjerksteradiel op de controleverklaringen en financiële productieverantwoordingen van zorgaanbieders. Voor de kosten vanuit de Jeugdwet en de Wmo kon respectievelijk een bedrag van € 803.800 en € 851.700 niet onderbouwd worden met ontvangen controleverklaringen en financiële productieverantwoordingen, dit omdat deze zorgaanbieders gelet op de omvang van de zorgkosten op basis van de gemaakte afspraken geen controleverklaring hoeven aan te leveren. Uw gemeente heeft diverse aanvullende interne verbijzonderde controles (o.a. aanschrijven van cliënten) uitgevoerd om de zogenaamde ‘prestatielevering’ alsnog te vast te kunnen stellen. Deze inspanningen hebben ervoor gezorgd dat wij de getrouwheid en rechtmatigheid van de lasten in het sociaal domein hebben kunnen vaststellen. Vanuit de door uw gemeente uitgevoerde interne controles zijn bij diverse dossiers onrechtmatigheden geconstateerd als gevolg van onvoldoende onderbouwende documentatie in de interne dossiers. Na een aanvullende inspanningsactie van de organisatie kon de financiële rechtmatigheid van de verleende indicaties voor de jeugdzorg alsnog worden aangetoond en resteren alleen formele onrechtmatigheden die geen impact hebben op ons oordeel. Het college heeft onderkend dat de processen rondom de jeugdzorg aandacht behoeven en zet in op een verbeterplan.
19
7. Interne beheersing en automatisering 661077150/SH/1943
20
7.
Interne beheersing en automatisering
7.1 Samenvatting bevindingen managementletter 2022
Als onderdeel van de jaarrekeningcontroles 2022 hebben wij in het najaar van 2022 de tussentijdse (interim) controle uitgevoerd. Deze interim-controle is primair gericht op de bedrijfsvoering binnen de gemeente met name de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing (AO/IB), voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. Onze bevindingen, voortvloeiend uit de interim-controle, zijn vastgelegd in onze managementletter d.d. 30 november 2022. Uit onze interim-controle blijkt dat de organisatie haar administratieve organisatie en interne beheersing (de controles binnen de processen), voor zover wij dat beoordelen in het licht van de jaarrekeningcontrole beheersmatig op orde heeft en op diverse onderdelen verbeteringen heeft doorgevoerd. Ons beeld is dat de administratie organisatie en interne beheersing (de controles binnen de processen, gecombineerd met de verbijzonderde interne controles) van de gemeente Tytsjerksteradiel voldoet aan de minimaal daaraan te stellen eisen, maar dat aandacht nodig is voor de verbetering van de processen op het gebied van formele rechtmatigheid en de kwaliteit van de dossiervoering. Bij de uitvoering van de interim-controle zijn diverse verbeterpunten geconstateerd ten aanzien van de kwaliteit van de interne beheersing.
Wij constateren dat het college aandacht heeft voor onze aanbevelingen maar dat de definitieve afwikkeling en structurele borging in de processen soms tijdrovend blijkt te zijn. Aandacht en prioriteit voor de opvolging van de aanbevelingen blijft derhalve van belang. In het najaar 2023 zullen wij rapporteren over de voortgang van deze bevindingen in onze managementletter.
7.2 Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving
661077150/SH/1943
Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen, die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Op grond van artikel 393 lid 4, Titel 9 Boek 2 BW rapporteren wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de controle van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Wij zijn van mening dat voldoende maatregelen zijn getroffen om de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking en informatievoorziening te waarborgen.
21
661077150/SH/1943
8. Rechtmatigheid
22
8. Rechtmatigheid 8.1 Begrotingsrechtmatigheid
De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet. Deze normen dient de gemeenteraad zelf nader in te vullen en te concretiseren. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat de gemeenteraad hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. Een overschrijding van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft door de accountant niet in alle gevallen te worden meegewogen in zijn oordeel. In die gevallen dat de gemeenteraad geen nader beleid stelt, geldt het uitgangspunt dat de accountant deze kostenoverschrijdingen betrekt bij de beslissing of hij al dan niet een goedkeurend rechtmatigheidsoordeel kan afgeven. Essentieel is dat de raad nadere regels kan stellen wanneer: 1.
Lastenoverschrijdingen zijn gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten 2. Lastenoverschrijdingen passen binnen het beleid of 3. Lastenoverschrijdingen bij open einde regelingen. Daarnaast moet de accountant deze lastenoverschrijdingen – waarvan het college in de jaarrekening moet aangeven dat de raad deze nog dient te autoriseren – in het verslag van bevindingen aan de orde stellen. Extra lasten die zijn gemaakt omdat extra opbrengsten daarvoor de ruimte bieden, terwijl deze extra lasten niet direct zijn gerelateerd aan de extra opbrengsten en waarbij de raad nog geen besluit heeft genomen over de aanwending van deze extra opbrengsten, zijn onrechtmatig. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid kijkt de accountant naar de lastenoverschrijdingen per programma die de rapportagetolerantie overschrijden. Wij stellen vast dat er sprake is van vijf lastenoverschrijding in de programmarekening. Deze overschrijdingen passen binnen het bestaande beleid en tellen derhalve niet mee in de oordeelsvorming voor de rechtmatigheid. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf ‘Begrotingsrechtmatigheid’ op pagina 205 in de jaarrekening. Lastenoverschrijding programma
661077150/SH/1943
Begrotingsafwijking
Onrechtmatig, telt niet mee in oordeel
2 – Verkeer, vervoer en waterstaat
€ 200.000
V
3 - Economie
€ 295.000
V
4 - Onderwijs
€ 164.000
V
Onrechtmatig telt wel mee in oordeel
23
5 – Sport, cultuur en recreatie Overhead 8.2 Europese aanbestedingen
€ 37.000
V
€ 2.826.000
V
Het normenkader voor de rechtmatigheidscontrole, zoals vastgesteld door de raad, bevat onder andere de Europese aanbestedingswetgeving. Bij onze jaarrekeningcontrole hebben wij aan de hand van een door uw organisatie uitgevoerde crediteurenanalyse gecontroleerd of de Europese aanbestedingswetgeving gedurende het boekjaar 2022 is nageleefd. Naast inzicht in de rechtmatigheid van individuele dossiers geeft deze analyse ook inzicht in de beheersing van het inkoopproces, die (ook) het naleven van de aanbestedingswetgeving moet waarborgen. De organisatie heeft zelf een inkoopanalyse uitgevoerd en heeft daarbij geen afwijkingen geconstateerd. Desondanks adviseren wij de organisatie om continue aandacht te blijven geven houden voor de benodigde discipline ten aanzien van het naleven van de Europese aanbestedingsregels. Wij onderschrijven de door de organisatie getrokken conclusies.
8.3 Rechtmatigheidsverklaring vanaf 2023
De formele wetswijziging waarmee de inwerkingtreding van rechtmatigheidsverantwoording is geregeld is in 2022 vastgesteld en het BBV zal hierop in de komende periode worden aangepast. Dit betekent dat het college van de gemeente Tytsjerksteradiel verplicht is om met ingang van de jaarrekening over het boekjaar 2023 een rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening op te nemen. De accountant zal met ingang van het boekjaar 2023 zijn/haar oordeel geven over de getrouwheid van de jaarrekening waar de rechtmatigheidsverantwoording van het college onderdeel van uitmaakt. De accountant verstrekt geen afzonderlijk rechtmatigheidsoordeel meer. De werkmaatschappij en de beide gemeenten hebben het AB en de gemeenteraden geïnformeerd over de wijzigingen rondom de rechtmatigheidsverantwoording, tevens zijn reeds in 2021 in het controleprotocol besluiten genomen over de toe te passen verantwoordingsgrens. Het normen- en toetsingskader voor 2023 is op 24 november jl. door de gemeenteraad vastgesteld. Binnen de gemeente is hard gewerkt aan de implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording door de interne controles steeds meer in te bedden in de bedrijfsvoering en conform adviezen het boekjaar 2022, evenals het boekjaar 2021 als oefenjaar te gebruiken.
Hierdoor heeft de gemeente voldoende ervaring kunnen opdoen met de rechtmatigheidscontrole, waarmee een goede basis is gevormd voor de daadwerkelijke implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording in boekjaar 2023. Wij hebben er derhalve vertrouwen in dat het college in staat is om een rechtmatigheidsverklaring over 2023 te kunnen afgeven. Wel zullen in de kader in 2023 nog de benodigde verordeningen (controleverordening en financiële verordening) en het M&O-beleid geactualiseerd moeten worden, waarin door de gemeenteraad keuzes en besluiten inzake de rechtmatigheidsverantwoording worden geformaliseerd. De organisatie heeft deze documenten in voorbereiding.
661077150/SH/1943
24
9.Overige bevindingen jaarrekeningcontrole 2022
661077150/SH/1943
25
9.
Overige bevindingen jaarrekeningcontrole 2022
9.1 Wijziging in verslaggevingsvoorschriften en overige wet- en regelgeving 9.2 Bevestiging van het college 9.3 Beperking in reikwijdte van de controle 9.4 Naleving weten regelgeving
In de jaarrekening 2022 zijn geen stelsel- of schattingswijzigingen verwerkt. Hier was ook geen aanleiding toe. De gemeente heeft de jaarrekening opgesteld conform de vereisten in het BBV.
Wij hebben van het college een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen.
Er zijn geen meningsverschillen met het management noch het college geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door de medewerkers en het college van uw gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad. Wij hebben aandacht besteed aan de naleving van de voor uw gemeente van toepassing zijnde wet- en regelgeving. In dit kader hebben wij in het bijzonder met uw organisatie gesproken over de impact van het Didam-arrest (november 2021) op vastgoedtransacties die door de gemeente zijn verricht of waartoe verregaande voorbereidingen door het college zijn getroffen. In het Didam-arrest komt de Hoge Raad tot het oordeel dat overheidslichamen bij het aangaan en uitvoeren van privaatrechtelijke overeenkomsten de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, waaronder het gelijkheidsbeginsel, in acht moet nemen. Dit betekent dat een overheidslichaam bij de verkoop van een onroerende zaak ruimte moet bieden aan (potentiële) gegadigden om mee te dingen naar de onroerende zaak. Dat moet zowel als duidelijk is dat er meerdere gegadigden zijn, als wanneer dit redelijkerwijs te verwachten valt.
Dit betekent concreet, zo verduidelijkt de Hoge Raad, dat het overheidslichaam criteria moet opstellen aan de hand waarvan een koper wordt geselecteerd. Die criteria moeten objectief, toetsbaar en redelijk zijn. Daarnaast dient er een passende mate van openbaarheid te zijn om daadwerkelijk gelijke kansen voor (potentiële) gegadigden te creëren. Die openbaarheid ziet op de onroerende zaak, de selectieprocedure, het tijdschema en de toe te passen selectiecriteria. Dit vertaalt de Hoge Raad in een verplichting voor het overheidslichaam om deze informatie tijdig vóór de start van de selectieprocedure bekend te maken. Dat moet op zo’n manier gebeuren dat de potentiële gegadigden hier daadwerkelijk kennis van kunnen nemen. De gemeente heeft veel tijd besteed aan de implementatie van de gevolgen van het Didam-arrest een heeft onder andere een nieuw uitgifteprotocol opgesteld om invulling te geven aan de vereiste criteria en openbaarheid. Uit jurisprudentie blijkt echter dat ook transacties die zijn geïnitieerd vóór het arrest van de Hoge Raad onder de onder de werkingssfeer vallen en dat inmiddels diverse overeenkomsten door rechtbanken vernietigd zijn.
661077150/SH/1943
26
Wij constateren hierbij dat de gemeente bij een tweetal voorgenomen transacties, waarbij de feitelijke levering van het vastgoed op basis van gesloten (intentie)overeenkomsten op korte termijn zal gaan plaatsvinden, met de huidige kennis en inzichten niet heeft gehandeld in lijn met het Didam-arrest. Het college heeft inmiddels acties in gang gezet om alsnog de benodigde openbaarheid inzake deze voorgenomen transacties te realiseren. Dit neemt echter niet weg dat de gemeente bij de effectuering van deze transacties aanzienlijke financiële risico’s loopt. 9.5 Wet Normering Topinkomens (WNT)
De Wet Normering Topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd, beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging van € 216.000 niet te boven gaan. Daarnaast dient u het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. Uit de werkzaamheden blijkt dat in 2022 voor de topfunctionarissen (gemeentesecretaris en griffier) en overige medewerkers geen sprake van een overschrijding van de grensbedragen en dat de WNT juist is verantwoord in de jaarstukken.
Naleving anticumulatiebepaling WNT niet gecontroleerd In overeenstemming met de Regeling Controleprotocol WNT 2022 hebben wij de anticumulatiebepaling, bedoeld in artikel 1.6a WNT en artikel 5, lid 1, sub n en o Uitvoeringsregeling WNT, niet gecontroleerd. Dit betekent dat wij niet hebben gecontroleerd of er wel of niet sprake is van een normoverschrijding door een leidinggevende topfunctionaris vanwege eventuele dienstbetrekkingen als leidinggevende topfunctionaris bij andere WNT-plichtige instellingen, alsmede of de in dit kader vereiste toelichting juist en volledig is. In onze controleverklaring hebben wij bovenstaande expliciet opgenomen.
9.6 Single Information Single Audit (SiSa-Bijlage)
De procedure die uw gemeente moet naleven bij de aanlevering van de bestanden aan het CBS is niet wezenlijk gewijzigd. Uw gemeente dient in een vast, voorgeschreven stramien documenten aan het CBS te leveren. De SiSa-bijlage die opgenomen is in de jaarrekening, is opgesteld door de gemeente Tytsjerksteradiel. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2022. Hierbij hebben wij de getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie in de SiSa -bijlage bij de jaarrekening 2022 van de gemeente vastgesteld. Ten opzichte van voorgaand jaar is het aantal SiSa- regelingen in de jaarrekening significant toegenomen. Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze terecht is ingevuld. Medewerkers van uw gemeente hebben dit aan ons bevestigd. In het kader van de totstandkoming van de SiSa-bijlage merken wij nog het volgende op. Bij de meest recente review van de Audit Dienst Rijk (ADR) van de accountantscontrole van de SiSa-bijlagen (de zogenaamde single review) hebben wij gemerkt dat deze dienst (zeer)kritisch is op de kwaliteit van de aangeleverde SiSabijlagen door de gemeenten en de hierop uitgevoerde accountantscontroles.
661077150/SH/1943
27
Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit rapport over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2022 in het kader van SiSa zijn verantwoord. Wij doen dit met een tabel, die wij ook opnemen als er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Per regeling is hierin aangegeven of, en zo ja welke, financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Wij hebben de tabel opgenomen in bijlage B van dit rapport. 9.7 Verplichting Fietsontsluiting 9.8 Verwerking vooruit ontvangen middelen
In de jaarrekening is onder de overlopende passiva een verplichting verantwoord van € 100.000 met betrekking tot een nog te realiseren fietsontsluiting in Burgum. Wij constateren dat de prestatie nog niet is geleverd en dat deze lasten derhalve ten onrechte in de jaarrekening 2022 zijn verantwoord. Een bedrag van € 100.000 hebben wij daarom als fout aangemerkt in onze foutenevaluatie. Binnen de vooruit ontvangen bedragen, worden door de gemeente middelen verantwoord die van een medeoverheid ontvangen zijn, maar die nog niet (volledig) aan hun doel besteed zijn. Dit betekent dat bij ontvangst van deze middelen, het bedrag nog niet als bate verantwoord wordt. Op het moment dat deze (gedeeltelijk) besteed zijn, dienen de vooruit ontvangen middelen voor het bestede deel verantwoord te worden als bate. Wij hebben geconstateerd dat ten aanzien van de specifieke uitkering stimulering sport in 2022, een bedrag van € 142.447 te weinig aan baten is verantwoord, welke wij als controleverschil aanmerken. Hierbij wordt opgemerkt dat de verantwoording in de SiSa-bijlage wel juist is.
9.9 Afdracht baten Tozo niet als schuld verwerkt
In de SiSa-bijlage zijn de baten en lasten inzake de Tozo verwerkt, voor per saldo een bedrag aan baten van € 134.372. Dit bedrag moet worden verrekend met het Rijk. Wij hebben geconstateerd dat deze terugbetalingsverplichting niet als schuld in de jaarrekening is opgenomen en hebben dit als controleverschil aangemerkt. Hierbij wordt opgemerkt dat de verantwoording in de SiSa-bijlage wel juist is.
9.10 Wet inburgering
De Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa schrijft voor dat wij een kwalitatieve toets moeten verrichten op uw beleid met betrekking tot Misbruik en Oneigenlijk voor de Wet Inburgering. Wij constateren dat de gemeente Tytsjerksteradiel in dit kader beschikt over een bestaand en werkend M&O-beleid dat ook wordt gehanteerd voor de Wet Inburgering 2021.
9.11 Wet open overheid (Woo)
9.12 Fraude als onderdeel van de accountantscontrole
Op grond van de Wet open overheid (Woo) zijn bestuursorganen met ingang van het boekjaar 2022 verplicht om in de jaarstukken een openbaarheidsparagraaf op te nemen waarin verslag wordt gedaan over de uitvoering van de beleidsvoornemens op dit gebied. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft aan deze verplichting voldaan door in paragraaf H van het jaarverslag uitvoerig te rapporteren over het beleid en de uitgevoerde activiteiten ten aanzien van de Woo. In Nederland is de accountant wettelijk verplicht om alle ontdekte fraudegevallen te rapporteren aan het management van de organisatie. Hoewel wij een kritische houding hebben ten opzichte van risico’s van fraude in de jaarrekening, willen wij opmerken dat onze controle niet specifiek is gericht op het ontdekken hiervan. De accountant is wel verantwoordelijk voor het betrekken van frauderisico’s in de planning en uitvoering van zijn controleopdracht en met ingang van het boekjaar 2022 rapporteert de accountant in de controleverklaring specifiek over de verrichte werkzaamheden en materiële bevindingen ten aanzien van fraude. Wij hebben een fraudediscussie gevoerd binnen het controleteam en met de ambtelijke organisatie van de gemeente en hebben als uitwerking daarvan risico’s geïdentificeerd en ingeschat op een afwijking van materieel belang in de jaarrekening die het gevolg is van fraude.
Als onderdeel van ons proces voor het identificeren van risico’s op een afwijking van materieel belang in de jaarrekening die het gevolg zijn van fraude, hebben wij frauderisicofactoren overwogen met betrekking tot frauduleuze financiële verslaggeving, oneigenlijke toe-eigening van activa en omkoping en corruptie. Daarnaast hebben wij de opzet en de implementatie van de relevante aspecten van het frauderisicomanagementsysteem van Tytsjerksteradiel geëvalueerd.
661077150/SH/1943
28
Het college heeft in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag gerapporteerd over de getroffen maatregelen ter preventie van fraude, waaronder de aanwezigheid van gedragscodes, beheersingsmaatregelen en borging. Wij constateren dat Tytsjerksteradiel aandacht heeft voor fraude en misbruik en oneigenlijk gebruik, onder andere doordat er in processen, procedures en systemen aandacht is voor maatregelen om fraudes en misbruik te voorkomen. Tevens de gemeente Tytsjerksteradiel voldoende aandacht voor risicomanagement in brede zin, ook in relatie tot de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Wel hebben wij de organisatie geadviseerd om een overkoepelende frauderisicoanalyse op te stellen. Tijdens overleggen met medewerkers en het college en management van de gemeente Tytsjerksteradiel is gesproken of het management aanwijzingen en of vermoedens heeft gehad voor de mogelijke aanwezigheid materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken. Van het management hebben wij de bevestiging ontvangen dat er geen onregelmatigheden zijn geconstateerd waarbij het management of de werknemers zijn betrokken die een belangrijke rol spelen bij de maatregelen van interne beheersing, of anderen in het geval dat de fraude van materieel belang kan zijn voor de jaarrekening.
Tevens hebben wij zelfstandig werkzaamheden uitgevoerd gericht op de geïdentificeerde frauderisico’s. In onderstaande tabel geven wij een nadere toelichting op de geïdentificeerde risico’s, de uitgevoerde werkzaamheden en de uitkomsten daarvan. Geïdentificeerde frauderisico’s
Onze controlewerkzaamheden en observaties
Het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management
Het doorbreken van beheersingsmaatregelen door het management is op basis van de controlestandaarden altijd een significant risico. Interne beheersingsmaatregelen, ongeacht hoe goed in opzet en bestaan, kunnen risico’s van materiële onjuistheden in de jaarrekening slechts beperken, en niet volledig mitigeren, wegens de inherente beperkingen van interne beheersingsmaatregelen. Wij hebben de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing in de processen voor het genereren en verwerken van journaalposten en het maken van schattingen. Tevens hebben wij specifieke aandacht gegeven aan de toegangsbeveiligingen in het IT-systeem en de mogelijkheid dat hierdoor functiescheidingen worden doorbroken. Wij hebben journaalposten geselecteerd op basis van risicocriteria en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht. Deze werkzaamheden omvatten onder meer inspectie van informatie uit brondocumenten. Wij hebben geen significante transacties buiten het kader van de normale bedrijfsuitoefening geïdentificeerd. Tevens hebben wij specifieke controlewerkzaamheden verricht ten aanzien van belangrijke schattingen van het college zoals de waardering van vaste activa en debiteuren en het toereikend zijn van voorzieningen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het college bij deze posten.
Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor fraude of vermoedens van fraude ten aanzien van het doorbreken van de interne beheersing door het college.
Frauderisico dat de Europese en/of interne aanbestedingsrichtlijnen niet worden nageleefd om gunning aan een
661077150/SH/1943
De aanbestedingsrichtlijnen zijn complex en het risico op mogelijke gunning aan bevriende partijen is doorgaans, gelet op de veelvoud aan leveranciers en grote diversiteit in inkoop van goederen en diensten, een verhoogd risico voor overheden.
29
bevriende partij mogelijk te maken
Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij gecontroleerd of er voldoende functiescheiding is gehanteerd bij aanbestedingstrajecten en bij het aangaan van contracten. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden enkele onrechtmatigheden geconstateerd (zie hoofdstuk 8.2), echter deze bevindingen hebben geen relatie met fraude.
Frauderisico in de inkomende subsidies (juiste afgrenzing en voldoen aan voorwaarden)
Het frauderisico in deze opbrengstenstroom is gerelateerd aan de algemene tendens om begrotingsoverschrijdingen zoveel mogelijk te vermijden. Wij hebben werkzaamheden verricht op de afgrenzing van inkomende subsidies waarbij wij de aan het boekjaar 2022 toegerekende subsidies hebben gecontroleerd. Uit onze werkzaamheden zijn geen bevindingen gebleken.
Conclusie: Tijdens de uitvoering van onze controle van de jaarrekening 2022 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude.
661077150/SH/1943
30
661077150/SH/1943
Bijlagen
31
Bijlage A – Niet-gecorrigeerde controleverschillen en / of onzekerheden Toleranties t.b.v. foutenevaluatie (getrouwheid en rechtmatigheid)
Fouten
Goedkeuringstolerantie (respectievelijk 1% en 3% van de totale lasten)
€ 972.500
Rapporteringtolerantie fouten en onzekerheden (grens waarboven gerapporteerd wordt aan de Raad)
€
Foutenevaluatie Aard van de fouten
Fouten
Onzekerheden €
2.917.500 €
48.625
48.625
Onzekerheden
Getrouwheid
Rechtmatigheid
Getrouwheid
Rechtmatigheid
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Verplichting opgenomen waarvoor de prestatie nog niet is geleverd (zie hoofdstuk 9.7)
€ 100.000
€ 100.000
n.v.t.
n.v.t.
Baten specifieke uitkering stimulering sport te laag verantwoord (zie hoofdstuk 9.8)
€ 142.447
€ 142.447
n.v.t.
n.v.t.
Afdracht baten Tozo niet als schuld aan het Rijk verantwoord (zie hoofdstuk 9.9)
€ 134.372
€ -134.372
n.v.t.
n.v.t.
Totaal
€ 376.819
€ 108.075
n.v.t.
n.v.t.
Effect niet-gecorrigeerde controleverschillen voorgaande periode
Bevestiging college Wij hebben van het college een schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen, waarin het college bevestigt dat geen sprake is van nietgecorrigeerde fouten die, zowel individueel als in totaal, in het kader van de jaarrekening materieel (kunnen) zijn. Conclusie: Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt inzake getrouwheid en rechtmatigheid.
661077150/SH/1943
32
Bijlage B – SiSa - Fouten en onzekerheden 2022 Aangezien wij ten aanzien van de SiSa-regelingen geen fouten en/of onzekerheden boven de rapportagetolerantie zoals die is voorgeschreven in de Nota Verwachtingen Accountantscontrole SiSa 2022 hebben geconstateerd is, zijn er geen bevindingen in onderstaande tabel opgenomen. Nr.
Specifieke uitkering of overig
A13
Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen
A16
Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne
B2
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek
C32
Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen
C55
Aanpak energiearmoede
C62
Specifieke uitkering aan gemeenten voor de bekostiging van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen van gedupeerden door de toeslagaffaire
D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)
D14
Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen
D19
Tijdelijke onderwijshuisvesting ontheemden
E20
Regeling stimulering verkeersmaatregelen 2020-2021
E44B
Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021-2027 (SiSa tussen medeoverheden)
E84
Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-2023
661077150/SH/1943
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in Euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
33
F9
Regeling specifieke uitkering Extern Advies Warmtetransitie
G2
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2022
G2
Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden gebundelde uitkering Participatiewet in jaar T_gemeentedeel 2022
G3
Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004_gemeentedeel 2022
G3
BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud BBZ in jaar T (exclusief BOB)_gemeentedeel 2022
G3
BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud BBZ in jaar T (exclusief BOB)_gemeentedeel 2022
G3
BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen kapitaalverstrekkingen BBZ in jaar T (exclusief BOB)_gemeentedeel 2022
G3
BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud BBZ en achterstallige betalingen kapitaalverstrekkingen BOB in jaar T_gemeentedeel 2022
G3
BBZ vanaf 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen kapitaalverstrekkingen BBZ in jaar T_gemeentedeel 2022
G4
Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen _gemeentedeel 2022
G4
Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen _gemeentedeel 2022
G4
Tozo 2_gemeentedeel 2022
G4
Tozo 3_gemeentedeel 2022
G4
Tozo 4_gemeentedeel 2022
G4
Tozo 5_gemeentedeel 2022
661077150/SH/1943
34
G4
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire - gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T_gemeentedeel 2022