05 - Bijlage 3.3 (nagestuurd) - Eindrapportage bijlage Projectenboekje

A3&A8. Visie-ontwikkeling gebruik spoorweg en Nieuwe OV-arrangementen Noordoost Samenvatting Deze twee visie-ontwikkelingsprojecten zijn samengevoegd tot één project, omdat ze inhoudelijk (naadloos) op elkaar aansluiten. Er is onderzoek gedaan naar nieuwe vervoersconcepten, inclusief de functie van stationslocaties. Mede naar aanleiding van de exra sneltrein Groningen - Leeuwarden. Deze nieuwe mogelijkheden van vervoer moeten ervoor zorgen dat voorzieningen en werklocaties in Noordoost Fryslân goed bereikbaar blijven. Dit heeft geresulteerd in een gezamenlijke visie op openbaar vervoer en doelgroepenvervoer in de regio. Direct daaraan gekoppeld is de opdracht verleend om de mogelijkheden van een Regiecentrale of Mobiliteitscentrale uit te werken. In augustus 2015 is het plan gestart om één Mobiliteitscentrale op te richten. Het oprichten van de mobiliteitscentrale is één van de speerpunten in ANNO II.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten, Prorail, busvervoerders en diverse regionale vervoerders. Looptijd en kosten Looptijd project: 2012 - 2015 Totale projectomvang: € 99.000,00 Totaal ANNO bijdrage: € 99.000,00

B2. Visie-ontwikkeling digitale diensten Noordoost Samenvatting De regio heeft gezamenlijk een visie opgesteld waarin zowel de fysieke aanleg van glasvezel in de grond en de ontwikkeling van de digitale diensten aan de orde zijn gekomen: hoe gaan we als regio om met de snel verdergaande digitalisering? Er is een beeld geschetst van de internationale, landelijke en regionale ontwikkelingen op het gebied van digitale diensten. Door de visie is er een sterke bewustwording in de regio ontstaan over de randvoorwaarden en kansen van digitale ontwikkelingen. Centraal in de visie staat ook rol die de overheid kan en mag spelen zowel in de aanleg als bij het gebruik. Om beter zicht te krijgen op de diverse ontwikkelingen is in samenwerking met het onderwijs een digitale diensten database (nog niet actief ) ontwikkeld. Er zal ook in ANNO II veel aandacht zijn voor de beschikbaarheid van goede digitale infrastructuur (glasvezel) en de diverse digitale diensten. Het is een van de belangrijkste voorwaarden voor een goede sociaal economische ontwikkeling in de regio.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten, Kabel Noord en ondernemers. Looptijd en kosten Looptijd project: 2012 - 2015 Totale projectomvang: € 20.500,00 Totaal ANNO bijdrage: € 20.500,00

C1. Integrale aanpak demografische uitdagingen Noordoost Samenvatting De Themagroep Sociaal en Leefbaar heeft, met het oog op de demografische ontwikkelingen in de regio, in ANNO de ambitie neergelegd om te komen tot regionale afstemming van voorzieningen en een integrale aanpak van demografische uitdagingen. Hiervoor zijn twee projecten uitgevoerd: Regioconsultatie demografische ontwikkelingen en het onder D1 beschreven Voorzieningenspreidingsplan. Deze twee tezamen hebben een vervolg gekregen in het project Atlas van Noordoost Friesland. Daarvoor zijn acht interactieve bijeenkomsten georganiseerd voor de diverse maatschappelijke partijen (onderwijs, zorg, sportverenigingen, dorpsbelangen) met als doel draagvlak en bewustwording te creëren en innovatieve oplossingen op te halen. Op 5 september 2015 is een brede regionale afsluitende bijeenkomst geweest waar de uitkomsten teruggekoppeld zijn en met elkaar over spreiding van voorzieningen is gediscussieerd. De informatie uit de Atlas kan gebruikt worden om vervolgstappen te zetten bij keuzes die gemaakt worden rondom diverse voorzieningen in de regio.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten, maatschappelijke partijen, ondernemers, onderzoeksinstellingen, inwoners, verenigingen, zorg, onderwijs, huisartsen en BZK. Looptijd en kosten Looptijd project: 2014 - 2015 Totale projectomvang: € 122.000,00 Totaal ANNO bijdrage: € 43.800,00

D1. Regionale afstemming voorzieningen voorzieningenspreidingsmodel Samenvatting In 2012 is een regioconsultatie gestart met diverse regionale partners die te maken hebben met de demografische veranderingen die in de regio gaan plaatsvinden. Als vervolg op dit traject is met de RUG en Public Result een onderzoek gedaan om inzichtelijk te maken wat de demografische ontwikkelingen voor gevolgen gaan hebben. Hoeveel inwoners in welke leeftijdscategorie heeft de regio en welke voorzieningen zijn er op dit moment? Maar wat zijn de prognoses rondom inwonersaantal en samenstelling in 2020 en 2030? En hoeveel basisscholen, zwembaden, sporthallen heb je dan theoretisch nodig? Wat verdwijnt er dan op termijn en waarin is dan een tekort? Het resultaat is een rapport ‘Naar een regionaal spreidingsmodel Noordoost Fryslân 2020-2030’ met daarin een analyse van de bevolkingsontwikkeling en modellen van het benodigde aantal voorzieningen.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten, Rijksuniversiteit Groningen, ondernemers, inwoners, maatschappelijke partijen o.a. zorg, onderwijs en wonen. Looptijd en kosten Looptijd project: 2012 - 2014 Totale projectomvang: € 49.735,00 Totaal ANNO bijdrage: € 36.250,00 (inclusief pMJP)

F1. Integrale Aanpak Lauwersmeergebied Samenvatting Met alle partijen rondom het Lauwersmeer is een visie en een uitvoeringsplan gemaakt voor het Lauwersmeergebied. Om zo de recreatieve mogelijkheden van het gebied te versterken. Op basis van dit plan, ‘Lauwersmeer op Koers’, zijn concrete projecten opgestart, waaronder het project ‘Rondje om het Lauwersmeer’. Voor de uitvoering hiervan is geld vanuit de zogenaamde Quick Win middelen (een extra provinciale bijdrage) beschikbaar gekomen. Dankzij deze bijdrage en een Waddenfondsaanvraag is in mei 2016 met de uitvoering gestart.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, provincie Groningen, gemeenten De Marne, Dongeradeel, en Kollumerland c.a. en de diverse regionale partijen waaronder de klankbordgroep Lauwersmeer Looptijd en kosten Looptijd project: 2012 - 2015 Totale projectomvang: € 80.000,00 Totaal ANNO bijdrage: € 20.000,00

F1a. Integrale Aanpak Lauwersmeergebied - Parels en Parelsnoeren Samenvatting Naast het plan voor het Lauwersmeergebied ‘Lauwersmeer op Koers’ (zie F1), is ook een deelonderzoek uitgevoerd om te kijken waar de recreatieve kansen aan de Friese kant van het Lauwersmeergebied liggen. In het rapport ‘Noardeast Fryslân TOP lokaasje tusken de marren’ (Parels en Parelsnoeren) worden de resultaten daarvan gepresenteerd. Allereerst worden daarin vier ‘fiersichten’ beschreven: de Hoek van de Bant, Ezumazijl, Dokkumer Nieuwe Zijlen en Kollumeroord. De fierzichten zijn toekomstbeelden vande manier waarop deze ‘parels’ zich zouden kunnen ontwikkelen. Deze vier locaties zijn verbonden met meer dan 25 andere parels in Noordoost Fryslân. De parelsnoeren zijn ontstaan door de verbinding van landschappelijke, cultuuurhistorische en economische potenties van deze parels. De uitdaging is nu om deze parelsnoeren tussen Lauwersmeer en de Fryske Marren beter te benutten, om zo de toerist te verleiden langer te verblijven en meer te besteden in Noordoost Fryslân. EDe vier eerder benoemde parels meegenomen zijn in het Uitvoeringsprogramma Stuurgroep Lauwersmeer (F1).

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten Dongeradeel en Kollumerland c.a., diverse maatschappelijke partijen rondom het Lauwersmeer, betrokkenen bij Waterrecreatievisie en ONOF. Looptijd en kosten Looptijd project: 2012 - 2013 Totale projectomvang: € 17.500,00 Totaal ANNO bijdrage: € 17.500,00

F7. Noordoost aan het Wad Samenvatting Het visie-ambitieproject Noordoost aan het Wad brengt samenhang en focus in de vele initiatieven in het Waddengebied. Het beoogt het Waddengebied te ontsluiten voor natuurbeleving, cultureel besef en toerisme en recreatie om Noordoost Fryslân een economische impuls te geven. Verwachte oplevering: 2016. Concrete projectresultaten in stappen: I. Regie op het Wad door een heldere inventarisatie van projectinitiatieven met betrekking tot het Waddengebied en het creëren van draagvlak. Het gaat hier nadrukkelijk om een integrale benadering.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten, diverse stakeholders rondom het Wad met een sterke verbinding richting partijen die betrokken zijn bij de koepelaanvraag NOF voor het Waddenfonds. Looptijd en kosten Looptijd project: 2015 - 2016 Totale projectomvang: € 37.500,00 Totaal ANNO bijdrage: € 37.500,00

II. Wad in Noordoost Fryslân: Een integrale visie op het Waddengebied in Noordoost Fryslân, met een selectie van haalbare projecten waarvoor een uitvoeringsplan wordt opgesteld. III. Noordoost Fryslân buitendijks: Het project moet leiden tot praktische uitvoeringsplannen voor enkele geselecteerde projecten. Foto: Simon Bosma

G1. Regionale aanpak Recreatie Noordoost Fryslân, waterrecreatie Samenvatting In 2013 is het ‘Toekomstbeeld en strategische visie Waterrecreatie Noordoost Fryslân 2025’ opgesteld. De visie heeft als titel ‘Land en water verbonden’. Het is in Noordoost Fryslân waar cultuur de wal raakt en de natuur vol water zit. De rapportage bestaat uit een visie, projectenboek en themakaart. Betrokken partijen hebben voor ogen dat in 2025 Noordoost Fryslân op de kaart staat als aantrekkelijk watersportgebied. Het vaarwegennetwerk is in 2025 op orde en kenmerkt zich door een dicht netwerk van vaarten en kanalen. Het heeft een sterke verbinding met de cultuur en natuur in het achterland. Een vaargebied bij uitstek voor de sloepenvaarder en de zogenaamde campervaarder. Gemeenten en provincie zien (economische) kansen voor een gezamenlijke aanpak. De basis voor vervolg ligt bij de uitvoering van projecten en initiatieven die al in voorbereiding zijn en het verder uitwerken en uitvoeren van het projectenboek. De beleidsmedewerkers Recreatie en Toerisme NOF vervullen een coördinerende en faciliterende rol in het actueel houden van het projectenboek en bij de uitvoering van projecten.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten, (water) recreatieondernemers, Hiswa, De Marrekrite, SEFF, Watersportverenigingen, Sportvisserij Fryslân, Dorpsbelangen, terrein beherende instanties, Wetterskip Fryslân en ONOF. Looptijd en kosten Looptijd project: 2012 - 2013 Totale projectomvang: c.a. € 45.000,00 Totaal ANNO bijdrage: €22.882,00

H1. Better Wetter Samenvatting Better Wetter is geïniteerd door adviesbureau Altenburg & Wymenga en de Kenniswerkplaats en is inmiddels een breed regionaal gedragen project. Het is een belangrijk project, omdat de regio voor de (nabije) toekomst veel water-gerelateerde opgaven op zich af ziet komen. Denk hierbij aan de waterproblematiek van veenweiden, waterberging en verdroging en de gebiedsaanpak van de vereniging Noardlike Fryske Wâlden. Voor Noordoost Fryslân is het ontwikkelen van nieuwe gewassen en (streek)producten binnen Better Wetter belangrijk voor bijvoorbeeld de werkgelegenheid. Dit zorgt voor nieuwe kansen voor de inwoners van de regio. In het ‘Brûsplak Bûtefjild’ bij Feanwâlden werken studenten aan onderzoeksprojecten, zoals het maken van biolaminaat van lisdodden (stjonksigaren) en het vermarkten van producten zoals veenmos. Er wordt gezocht naar structurele (Europese) financieringsmogelijkheden om alle ambities binnen Better Wetter te kunnen realiseren. Better Wetter is één van de speerpunten in ANNO II.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten, Wetterskip Fryslân, Kenniswerkplaats, Noardlike Fryske Wâlden, Nordwin College, Hogeschool Van Hall Larenstein, Kenniswerkplaats, Friese Milieufederatie, adviesbureau Altenburg & Wijmenga, agrarische ondernemer, gebiedscommissie Butefjild en Wetterwalden. Looptijd en kosten Looptijd project: 2014 - 2016 Totale projectomvang: € 84.500,00 Totaal ANNO bijdrage: €72.500,00

H3. Versterken Ondernemersnetwerken Samenvatting Ondernemers in de regio hebben aangegeven geen behoefte te hebben aan een beleidsnotitie Ondernemersnetwerken maar aan een uitvoeringsprogramma. De urgentie voor een economisch actieplan is groot, gelet op de economische ontwikkeling van de regio. De Ondernemers Federatie Noordoost Fryslân (ONOF) en de gemeenen hebben een driejarig programma ontwikkeld, waarin op verschillende manieren is bijgedragen aan de kennisontwikkeling en netwerkversterking van zowel aangesloten als niet aangesloten ondernemers en ondernemersverenigingen. Er zijn onder andere bijeenkomsten georganiseerd over thema’s als: Bedrijf en social media, export, starters, innovatie, duurzaamheid/MVO, export, detailhandel, recreatie/toerisme etc.

Verschillende bedrijven, zoveel mogelijk uit de regio, deelden hun kennis en zijn actief betrokken geweest bij de organisatie van deze bijeenkomsten. De afgelopen jaren is het aantal aangelsoten ondernemersverenigingen flink gegroeid is en de ONOF heeft een sterkere positie in Noordoost Fryslân gekregen.

Betrokken partijen Gemeenten, provincie Fryslân, ONOF, Kamer van Koophandel, MKB Noord, ondernemers, ambassadeurs, starters, zzp’ers, detailhandel, onderwijs, Gouden Driehoek, Kenniswerkplaats, Bedrijvencentrum Dokkum, Innovatiehuis Lauwersdelta en VNO NCW. Looptijd en kosten Looptijd project: 2013 - 2015 Totale projectomvang: € 37.500,00 Totaal ANNO bijdrage: € 37.500,00

J3. Aanpak ambities leren en werken Samenvatting In het kader van de provinciale subsidieregeling ‘Talint foar Fryslân’ heeft de regio de krachten gebundeld. Binnen dit project zijn een aantal pas-afgestudeerde mbo’ers, hbo’ers en wo’ers werkzaam geweest bij verschillende bedrijven. Daarbij moesten zij minimaal 100 uur deelnemen aan een opleidingsprogramma. Dankzij een goede samenwerking met de ondernemers (via de ONOF en andere ambassadeurs), konden 66 van de 175 trainees aan de slag in onze regio. Vanuit het samenwerkingsverband Netwerk Noordoost (ANNO) zijn de ondernemers gefaciliteerd met de aanvragen en aanbieden van het opleidingsplan. In samenwerking met de ondernemers en Werkpleinen NEF en De Wâlden is werkgevers aangeboden om hun trainees (kosteloos) aan het regionaal opleidingsplan vanuit ANNO deel te nemen. Hierin stonden tal van trainingen die grotendeels werden gegeven door mensen uit het netwerk in de regio. Door 31 trainees is van dit aanbod gebruik gemaakt.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten, ONOF, ANNO, ondernemers. Looptijd en kosten Looptijd project: 2013 - 2015 Totale projectomvang: € 9.291,00 Totaal ANNO bijdrage: € 9.291,00

K1. Aanpak Duurzaam Noordoost Samenvatting Door het opstellen van de duurzaamheidsvisie en uitvoeringsplan zijn kansrijke doelstellingen vertaald naar concrete projecten. De visie en het uitvoeringsprogramma zijn opgesteld naar aanleiding van diverse regionale bijeenkomsten waar tal van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partijen aan deel hebben genomen. Er is onderscheid gemaakt in vier ontwikkelingslijnen: 1. duurzame woningbouw, 2. duurzame energie, 3. duurzame mobiliteit en 4. duurzaam ondernemen. De visie is in november 2013 vastgesteld. Direct daaraan gekoppeld is ook gestart met een aantal projecten, zoals het project ‘Maak geld met energie’. De uitvoering van dit onderdeel is een samenwerking tussen onder andere overheden en de ONOF. Concrete projecten uit het uitvoeringsplan zijn bijvoorbeeld zonnepanelen op gemeentelijk vastgoed, lokale coöperaties, duurzame energie, KoploperKans en energie in maatschappelijk vastgoed. Binnen ANNO II zijn duurzaamheid en energietransitie speerpunten.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten, Wetterskip Fryslân, inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners, Noardlike Fryske Wâlden en Friese Milieu Federatie. Looptijd en kosten Looptijd project: 2012 - 2013 Totale projectomvang: € 37.500,00 Totaal ANNO bijdrage: € 36.152,00

N1. Regiomarketing Verbreed Samenvatting Dit project heeft aan de wieg gestaan van een organisatieverandering van de regiomarketing in Noordoost Fryslân (projectblad N2). Onderzocht is hoe ondernemers en gemeenten het beste inhoudelijk en organisatorisch inhoud kunnen geven aan de (toeristische) marketing en het gastheerschap in de regio. Uitgangspunt was dat de initiatiefrol en verantwoordelijkheid vooral bij de ondernemers kwam te liggen. De resultaten zijn beschreven in de rapportage “Verbinden en bouwen aan regiomarketing en gastheerschap Noordoost Fryslân”. In 2014 is de stichting RMT (RegioMarketingToerisme) opgericht: een overkoepelende organisatie voor en door toeristische ondernemers. De stichting brengt de verschillende initiatieven rondom marketing en gastheerschap in Noordoost Fryslân bij elkaar en werkt samen met Merk Fryslân. Het nieuwe organisatiemodel functioneert goed en is een voorbeeld voor andere regio’s in Fryslân. De regiomarketingactiviteiten rondom wonen en werken worden onder ‘Dwaande’ door de gemeenten en ondernemersverenigingen verder doorgezet.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten, VRA, toeristische ondernemers, TOOL, Uytland ondernemers, Markant Friesland, Gastengilde, ONOF, Noardlike Fryske Wâlden en Dwaande ambassadeurs. Looptijd en kosten Looptijd project: 2013 - 2014 Totale projectomvang: € 37.500,00 Totaal ANNO bijdrage: € 35.956,00

Foto: Marcel Copini

B1. Pilot Breedband Glasvezel Noordoost Samenvatting De Pilot Breedband Glasvezel Noordoost is gericht op de realiseren van een toekomstvast digitaal netwerk in Achtkarspelen. In het begin is er ingezet op een zakelijk netwerk wat een hoofdring door de hele gemeente zou leggen, waar later dorpen zich op aan zouden kunnen sluiten. Uiteindelijk bleek dit plan niet rendabel om uitgevoerd te kunnen worden. Er is vervolgens een focus gelegd op uitvoering van het glasvezelproject in Surhuisterveen. Daarna is de gemeente Achtkarspelen gaan onderzoeken of het mogelijk is om zelf een nadrukkelijke rol te spelen bij de aanleg van glasvezel. De gemeente werkt nu een businesscase uit waarin heel Achtkarspelen wordt voorzien van glasvezel. Deze businesscase betreft twee gebieden: wit en grijs. Voor de invulling van de witte gebieden wordt samengewerkt met het Breedbandloket van de provincie Fryslân. Voor de inzet in de grijze gebieden is een onderzoek gestart naar de rol die de gemeente juridisch gezien hier mag nemen. Onderdeel van het project is ook het actief stimuleren van de scholen in Achtkarspelen om, in samenwerking met het Breedbandloket te werken aan een verbetering van de digitale bereikbaarheid van het onderwijs.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeente Achtkarspelen, onderwijs en ondernemers. Looptijd en kosten Looptijd project: 2013 - 2016 Totale projectomvang: € 194.237,00 Totaal ANNO bijdrage: € 92.500,00

B3. Dorpshuis nieuwe stijl Samenvatting Het project Dorpshuis Nieuwe Stijl is gericht op de sociale vitaliteit van het platteland, met het doel om een aantal welzijns- en zorgvoorzieningen terug te brengen in het dorp. Dat is gedaan door middel van de mogelijkheden die ICT en andere technologiën bieden. Op www.WeHelpen.nl kunnen inwoners vanuit huis verschillende zaken regelen, zoals: onderlinge hulp vragen, boeken lenen van elkaar en van de bibliotheek en beeldbellen. Daarnaast is er ook een programma waarmee inwoners in contact kunnen komen met de thuiszorg, huisarts of apotheek. Ook de activiteitenkalender, het dorpsnieuws en een overzicht van verenigingen en praktische informatie is er te vinden. Dit portaal is gratis beschikbaar voor andere dorpen en mag doorontwikkeld worden (open source) en er is een handleiding beschikbaar voor nieuwe gebruikers (dorpsbelangen). Voorheen was deze applicatie alleen beschikbaar op een fysieke inloopplek met PC. Later is deze opgeheven omdat het dorpsportaal thuis gebruikt kan worden. Het project is mede gefinancierd vanuit het Europese project Vital Rural Area.

Betrokken partijen Gemeente Kollumerland c.a., VRA, provincie Fryslân en inwoners Burum. Looptijd Looptijd project: 2011 - 2013

C2. Kansen in Kernen (KIK) Samenvatting Als De Centrale As er ligt, kan de huidige route door de dorpen Damwâld, Feanwâlden, De Falom, Hurdegaryp, Burgum en Garyp worden afgewaardeerd. Dit biedt kansen om de verkeersveiligheid en leefbaarheid van die zes kernen te vergroten. Kansen om de huidige weg anders in te richten, socialer te maken, groener en stiller. De weg die soms jarenlang als scheidslijn door het dorp liep kan nu weer een verbinding worden. Om dit soort kansen te kunnen benutten hebben de gemeenten Tytsjerksteradiel en Dantumadiel en de provincie Fryslân in overleg met de inwoners van de dorpen nieuwe inrichtingen van het dorp gemaakt. Een project met de toepasselijke naam ‘Kansen in Kernen’. Inmiddels is het eerste KIK project in Garyp klaar. Samen met het dorp is een plan ontwikkeld wat nu wordt uitgevoerd. De planning van KIK wordt bepaald door de planning van De Centrale As. Pas als De Centrale As klaar is, kan worden begonnen met de aanpak van het betreffende dorp. In alle andere dorpen is gestart met de voorbereiding.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten Dantumadiel en Tytsjerksteradiel en inwoners en dorpsbelangen uit deze dorpen. Looptijd en kosten Looptijd project: 2014 - 2017 Totale projectomvang: ca. € 22.000.000,00 (fase 1: € 6.400.000,00) Totaal ANNO bijdrage: € 3.200.000,00

Damwâld

De Falom

Feanwâlden

Hurdegaryp

Burgum

C4. Experimenten krimp Noordoost Fryslân: Beschermde Dorpsgezichten Dongeradeel Samenvatting Het project DorpsOntwikkelingsMaatschappijen (DOM’s) is er op gericht om de leefbaarheid in kleine kernen te behouden en te versterken. Het is als experiment gestart in de gemeente Dongeradeel in vier dorpen met een beschermd dorpsgezicht: Holwerd, Ee, Metslawier en Paesens/Moddergat. De dorpsbewoners zetten zich in om de eigen omgeving leefbaar te houden. Met als belang dat de karakteristieke kenmerken van het dorp behouden blijven en impulsen voor leefbaarheid gezamenlijk worden opgepakt. Dit kan worden ondersteund door het verlenen van een subsidie of lening aan de eigenaar van een karakteristiek pand. Daarnaast wordt binnen het project ondersteuning gegeven voor het aanpassen/verbeteren van openbare ruimten. In 2016 wordt een plan van aanpak geschreven hoe dit project kan worden uitgerold naar andere dorpen met een vergelijkbare problematiek.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeente Dongeradeel, lokale DOM’s, DOM-Koepel, inwoners van de dorpen, Platform 31, Ministerie van BZK. Looptijd en kosten Looptijd project: 2012 - 2016 Totale projectomvang: € 1.500.000,00 Totaal ANNO bijdrage: € 750.000,00

D4/G6. Kollum Watersportdorp Samenvatting Vanwege het integrale karakter van de ontwikkeling van Kollum zijn twee afzonderlijke ANNO-projecten samengevoegd tot één aanvraag. Het gaat dan om de projecten Ontwikkeling Kollum (D4) en Kollum Watersportdorp (G6). Dit programma levert een bijdrage aan de ontwikkeling van Kollum als een sterke kern in de regio. Daarnaast is er de ambitie om Kollum te ontwikkelen op het gebied van de watersport. Met de profilering als watersportdorp wordt geprobeerd het toerisme in de regio te stimuleren en een impuls te geven aan de economie. Als onderdeel van dit project zijn onder andere bruggen verhoogd en opgeknapt, is de vaarroute door Kollum verbeterd, is een aantal infrastructurele verbeteringen doorgevoerd rondom het centrum en is de walbeschoeiing opgeknapt. Belangrijk voor de economische impuls zijn ook de extra aanlegplaatsen bij het centrum van Kolllum.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeente Kollumerland c.a., inwoners en ondernemers. Looptijd en kosten Looptijd project: 2012 - 2016 Totale projectomvang: c.a. € 4.000.000,00 Totaal ANNO bijdrage: € 2.000.000,00 (inclusief pMJP)

Foto: Kollumer Courant

D5. Ontwikkeling Buitenpost Samenvatting De ontwikkeling van het centrum van Buitenpost kent een aantal deelgebieden: het centrum, de Voorstraat, het stationsgebied en het gebied van en rondom de Kruidhof. Dit project heeft als doel de woon- en voorzieningenfunctie van Buitenpost te versterken. Inmiddels is de Voorstraat volledig opgeknapt en is er begonnen met het Stationsgebied, het centrum en de Jeltingalaan. Het plan wordt, vanwege de financiële mogelijkheden en om overlast voor omwonenden te beperken, in fases uitgevoerd. De planning van de ontwikkelingen van de Kruidhof is afhankelijk van de Europese aanvraag voor extra cofinanciering, wat tot extra kansen voor de Kruidhof kan leiden.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeente Achtkarspelen, NS-poort, Prorail, bewoners en bedrijven. Looptijd en kosten Looptijd project: 2014 - 2017 Totale projectomvang: ca. € 8.300.000,00 Totaal ANNO bijdrage: €4.000.000,00

8

oo oo oo

9

oo

6

7

1a

1

4

Edisonstraat

2.00

+1.75

+1.88 +2.75

6.00

12.00

2.00

3.15

tr.band 40x20cm.

4.00

6.00

vb

6.00

6.00

STR-9737

2.00

STR-9737

8.00

4.00

8.00

ontst.st.

R1.00

tr.band 40x20cm.

Betonbanden: Grande Bastion 40/32x70 o.g.

+2.75

STR-9737

6.00

+2.20

+1.80 STR-9737

STR-9737

STR-9737 ontst.st.

+3.00

+1.67

+1.75

+1.75

32.00 +1.80 +2.75

muurhoogte +3.55 STR-9737

STR-9737

ontst.st.

+2.98

4.00

+2.79

8.22

6.00

2.00

17.25

vb 18/20x25 cm.

+2.73

tr.band 40x20cm.

R10.00

gebakken straatklinkers +2.65

vb

STR-9737

1.00

+2.65

20.00

3.85

5/20x20 cm.

1 +2.80

+1.67

+1.67 3.70

+2.65

13b

+1.75

9.50

+1.88

+2.20

R3.00

R3.00

STR-9737

5.00

prefab betontraptreden

+1.88

+1.50 +1.55

4.40

STR-9737

STR-9737

STR-9737

STR-9737 ontst.st.

5/20x20 cm.

8.50 4.00

nstr

+1.75

rijwielstallingen

vb

18/20x25 cm.

2.10

2

aat

zwart gebakken straatklinkers +1.75

6.00

16.40

3

6.00

P-plaatsen (halen en brengen)

R3.00 6.00

Ediso

+1.50

tr.band 5/20x20 cm.

+1.65

+3.00

+3.10

13.30

Betonbanden: Grande Bastion 40/32x70 o.g. +1.60

+1.60 R3.00

2.00

5

oo

+2.80

+2.90

0

G

0.0

R1

0

E

F R.5

2.00

0

0

+2.95

vb

+2.87 +2.92

5/20x20 bkk zwart

6.00

+2.95

vb

STR-9737

vb vb

6.11

nd

st. nd 25

/20x

18

51

0

0x20

5/2

vb

R10.00

5.0

vb

0x20

1.5

0

24

at

0 5.2

.46 0 1.5

5/2

0x20

0x20

5/2

+1.73

45 vb

.45

+1

n

0x20

laa ana Juli 0x20

0x20

0

12

projectband 20x20x100cm.

1.5

vb

vb

5/2

.45

+1 .95

34

43

projectband 20x20x100cm.

vb

.55

+1

5/2

oo

5/2

.37

+1

vb

0

Jeltingahuis

5.2

R5.0

vb

vb

vb

0.4

R1.00

32

0

0

5.7

vb

0

0

vb

35

1.5

vb

10

R5.00 projectband 20x20x100cm.

.55 +1

.45

12

19

30

.47

+1

33

11

28

22

vb

31

gemeentehuis

+1

tra

29a

47

41

37

vb

.00

R8

18

ools

Sch

49

vb

R8.00

5/2

39

12

26

13 0

5.5

0

2.0

oo

+1

5/2

oo

20

.53

29

24

0x20

4.00

9.50

R9

27

R9

14

gapad

Jeltin

15

0x20

18

5/2

6.75

R9

22

n

laa

na

25

tr.ba

0

5/20x2

bos

15

a Juli

/20x

be

5.00

+1.49

+1.54

18

.00

5/20

os

tr.ba

E

F

molgoot

R8

21

26

x20

vb

bestrating

+2.86

STR-9737

I.

st.

R8.00

R5.00

be

+1.60

.60

+2.84

bestrating

+2.80

P-plaatsen (halen en brengen) 2.10

4.40 +2.95

0

vb ontst.st.

R8.00 R1 1.0

+2.8 7 bkk zwa rt en bre nge n)

+2

0

0x2

.08 .13 +2 .18 +2

5/2

+2

R100.00

len

+2.87

+2.95 gebakken straatklinkers

6.00

2.10

18

n (ha

vb

+2.92 5/20x20

0

laatse

STR-9738

markeringstegel

0

5.00

3 invalide P-plaatsen

vb

5

0

5.0

vb

+2.9

P-p

R2

7

vb

R5.00

x2

23

+2.

ers tklink

17 +2. +2.12

aa

0

4.0

0

R20.0

28

+2.8

R10.0

3.00

3.50

5/20

str

+2.

kken

R1

ba

8.0

ge

I.

+3.20 +3.12 +3.17

1.00

2.00

5/20x20

4.00

4.00

gebakken straatklinkers

R1

6.00

9.0

+3.12

+3.20

4.40

.90 +2

.84

R1

vb

28/30x25

+3.12

R2.00 plaats kunstwerk

0

0

bushalte +3.12

+3.17

2.0 R2

+3.12 busperronbanden

18/20x25

+3.12

+3.06

.92

G

18/20x25

10.00

2.00

.00

+2

+2

.00 R8

0x20 5/2

It Koartling

18/20x25

5/20x20

R15.0

+2.84 +2.89

+3.12

18/20x25

+3.12

3.00

+3.12 R1.00

+3

0

at R5

tegelbestrating

ontst.st.

bushalte

+2.90

+3.00

R10.00

ontst.st.

bushalte (zie detailtekening)

+2.9

6

5/20x25

0

vb

x2

vb

vb

vb +3.02

5/20x20

R.5

2.10

5.80

3.00

R2.0 0

gebakken straatklinkers

tr.band 5/20x20cm.

tra

ss

30

0

0.0

23

at

tra

ools

+2.64 +2.69

+2.94 +2.89

R40.00

on

.00 R30

R34.00

+1.77

Sch

Stationsstraat +2.72

+2.70

vb

+2.98 vb

5/20

ti Sta

vb

5/2

31

Stationsstraat

5.80

0.4

gebakken straatklinkers

tr.band 5/20x20cm.

0

3.00

3.00

.80

+2.80

5

0

3.6

+2.69 +2.64

vb

vb

0

2.6

R20.00

+2

vb

H

0x20

+2.86

gebakken straatklinkers

+2.80

.70 +2 .71 +2

R10.00

3.00

0.0

R1

.88 +2 .83 +2

.92 +2 .92 +2

4.00 vb

vb

33

31a

Station station

vb

.00

5/20x20

H

0

2.4

0

3.6

R2

20 oo

a

24

18

16

25 13

16

.00

Sc

23

ho

.52

9

sch

12 4

vb

5.00

.60

oo

1

vb

+1

Herb

+1

vb

.60

oo

rand

a

10

vb

10

oo

aat

ool

+1

Herbranda

16

str

4

6

17

ons

Kro

8

7

erk

kule

bbe

2

18

14

t

11

aa

ti Sta

tr

16

14

19

ols

1.80

R3 R6.00

21

12a

12 5

8a

20 22

21

14

1

8

19

14

3

23

12

16

3

oo

1 oo

6

Be

10

oo

an

nla

rke

18

20

24 8

25 2

1a

bo

D6. Ontwikkeling Feanwâlden Transferium Samenvatting De ontwikkeling van het dorp Feanwâlden is onderverdeeld, voor wat de inzet van ANNO-middelen betreft, in het Transferium en Place Keeping. De ontwikkeling van Transferium wordt volledig integraal opgepakt met het project Kansen in Kernen. Het onderdeel Transferium betreft de herinrichting van het stationsgebied van Feanwâlden. De voorbereidingen hiervan zijn in volle gang. De definitieve uitvoeringsplanning hangt nauw samen met de planning van de aanleg van De Centrale As.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeente Dantumadiel, Prorail, projectbureau De Centrale As, omwonenden en dorpsbelang Looptijd en kosten Looptijd project: 2012 - 2016 Totale projectomvang: ca. € 5.557.194,00 Totaal ANNO bijdrage: €1.800.000,00

D6. Ontwikkeling Feanwâlden Place Keeping Samenvatting De ontwikkeling van Feanwâlden is onderverdeeld, voor wat de inzet van ANNO-middelen betreft, in het Transferium en Place Keeping. Door middel van Placekeeping is onderzocht hoe inwoners samen met betrokken partijen hun eigen dorp kunnen runnen. Het gaat daarbij om ruimtelijke, sociale, culturele en economische aspecten, die samen bepalend zijn voor de leefbaarheid van het dorp. Het traject is opgeknipt in fasen. Na de eerste fase, waarin via interviews door eigen inwoners, geïnventariseerd is wat de kansrijke initiatieven zijn, is besloten geen vervolg aan het project te geven. Deze beslissing was ingebouwd in het projectvoorstel ANNO. Na deze eerste fase is er daarom geen vervolgaanvraag bij ANNO ingediend.

Betrokken partijen Gemeente Dantumadiel en inwoners Feanwâlden. Looptijd en kosten Looptijd project: 2013 - 2015 Totale projectomvang: ca. € 625.00000 Totaal ANNO bijdrage: € 22.750,00

D7. Ruimtelijke ontwikkeling westzijde Dokkum Samenvatting Voor de ruimtelijke ontwikkeling van de westkant van Dokkum is een haalbaarheidsonderzoek gedaan. Dit onderzoek heeft inzicht gegeven in de mogelijkheden voor het realiseren van synergievoordelen (werk met werk) en potentiële aanbestedingsvoordelen in verband met de uitvoeringswerkzaamheden rond De Centrale As, Sud Ie en gemeentelijke projecten. Daardoor kan er aan de westzijde van Dokkum mogelijk een aantal aanvullende werkzaamheden worden uitgevoerd om zo nog meer kwaliteit te kunnen toevoegen aan deze projecten in Dongerdadeel. De uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek zijn gebruikt bij het invullen van deze koppelkansen.

Betrokken partijen Provincie Fryslân en gemeente Dongeradeel. Looptijd en kosten Looptijd project: 2012 - 2013 Totale projectomvang: € 339.297,00 Totaal ANNO bijdrage: € 169.649,00

E1. Bedrijventerreinenconvenant Samenvatting Samen met de provincie Fryslân hebben de betrokken gemeenten als eerste regio in Nederland de uitdaging van regionale afspraken over bedrijventerreinen opgepakt. Belangrijke aanleiding was het feit dat de gemeenten, gelet op de ontwikkelingen rondom bedrijfshuisvesting, een gezamenlijke visie en gezamenlijke afspraken noodzakelijk vonden. Daarbij is ook gekeken naar de beschikbaarheid van kavels op de bestaande bedrijventerreinen en welke mogelijkheden er zijn om verouderde bedrijventerreinen op te knappen. Er zijn ook afspraken gemaakt over een gemeenschappelijk uitgifteprotocol, grondprijsmethodiek, revitalisering en herstructurering van bestaande bedrijventerreinen, de kwaliteit van bedrijventerreinen en de marketing. Het gemeenschappelijke bedrijventerreinenbeleid is onderdeel van het Sociaal Economisch Masterplan van Netwerk Noordoost en is gelijktijdig met het SEM opgesteld. In 2016 wordt het convenant geactualiseerd.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Kollumerland c.a., Dongeradeel en Tytsjerksteradiel. Looptijd en kosten Looptijd project: 2010 - heden

F4. Súd Ie Samenvatting De Sud Ie is een oude zee-arm die loopt van het Lauwersmeer naar Dokkum. Bij dit project gaat het om het herstel en bevaarbaar maken van de Sud Ie voor DM-klasseboten in samenhang met de ontwikkeling van watersportstad Dokkum. Er wordt door verschillende regionale partijen samengewerkt bij het realiseren van alle ecologische maatregelen, de kosten voor Waterfront Dokkum, diverse werkzaamheden aan de noordelijke stadsgracht, het ophogen van een aantal bruggen ten behoeve van de Centrale As en de meerkosten van de werkzaamheden aan de sluis bij Ezumazijl. De einddatum van deze fase van het project is 31 december 2017. In eerste instantie zou het gehele project worden uitgevoerd. Echter bij de aanvraag van het project bij het Waddenfonds bleek vooreerst slechts fase 1 haalbaar. De beschikbare ANNO middelen hiervoor zijn provinciaal gereserveerd voor de volgende fase.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeente Dongeradeel, recreatie ondernemers, Wetterskip Fryslân en inwoners. Looptijd en kosten Looptijd project: 2013 - 2017 (fase 1) Totale projectomvang: € 24.300.000,00 Totaal ANNO bijdrage: € 4.300.000,00 (€ 3.700.000,00 gereserveerd voor de volgende fase)

1

15

11

15

10 8

6 5 3 1

4 2

7

9

12 13

1 14

F5. Gebiedsontwikkeling Skûlenboarch Samenvatting Door dit project is de ontsluiting van industrieterrein Skûlenboarch in de gemeente Tytsjerksteradiel aanzienlijk verbeterd. Door een intensieve samenwerking tussen de provincie, de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen en VOF Heechsân is een nieuwe ontsluitingsweg gerealiseerd. In het verlengde van de ontsluitingsproblematiek zijn ook andere belangen en ambities in het gebied meegenomen, zoals de aanleg van een rotonde en een dagrecreatiestrand, zandwinning, aanleg van een watergebonden industrieterrein aan de noordzijde van het PM-kanaal en de brugproblematiek Skûlenboarch in Kootstertille. De nieuwe ontsluitingsweg is op 8 januari 2016 feestelijk geopend. In 2016 wordt nog gewerkt aan het doortrekken van deze weg zodat de ontsluiting minder afhankelijk is van de niet altijd optimale bereikbaarheid via de brug.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten Tytsjerksteradiel Achtkarspelen en ondernemers. Looptijd en kosten Looptijd project: 2014 - 2016 Totale projectomvang: € 3.300.000,00 Totaal ANNO bijdrage: € 1.145.000,00

G4. Informatiepunten Noardlike Fryske Wâlden Samenvatting Op 23 mei 2013 onthulde gedeputeerde Johannes Kramer bij Stania State in Oentsjerk de eerste picknickbanken. Om toeristen en inwoners te laten zien hoe mooi en uniek ons Nationaal Landschap Noardlike Fryske Wâlden is, zijn er elf picknickbanken ontworpen. Deze zijn allemaal voorzien van een interactief, kleurrijk tafelblad met de Falkplankaart met informatie over de omgeving. Gericht op zowel toeristen als inwoners van het gebied. De banken staan op locaties waar de verscheidenheid van het landschap goed naar voren komt, informatievoorziening veelal al aanwezig is (bijvoorbeeld een museum) en bezoekers via het tafelblad en QR codes een beeld krijgen van hoe bijzonder dit stukje Fryslân is. Naast Stania State zijn de picknickbanken te vinden bij Museum De Sûkerei in Damwâld, Landbouwmuseum De Brink in Veenklooster, Jachthaven De Rijd in Kollum, Botanische tuin De Kruidhof in Buitenpost, De Spitkeet in Harkema, Paviljoen De Leyen in Rottevalle, Passantenhaven de Komerk in Eastermar, Streekmuseum-Volkssterrenwacht in Burgum, De Zilveren Maan in De Westereen en Jachthaven Oudega in Oudega (sm).

Betrokken partijen Noardlike Fryske Wâlden, Staatsbosbeheer, gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Tytsjerksteradiel, Kollumerland c.a., Smallingerland en Provincie Fryslân. Looptijd en kosten Looptijd project: 2012 - 2014 Totale projectomvang: € 45.000,00 Totaal ANNO bijdrage: € 22.500,00 (inclusief pMJP)

J4. De Kenniswerkplaats Noordoost Samenvatting Voor een goede regionale ontwikkeling is samenwerking tussen overheid en onderwijs noodzakelijk. De regio heeft daarom met diverse onderwijsinstellingen de Kenniswerkplaats Noordoost Fryslân opgericht. De Kenniswerkplaats is een leer-, onderzoeks- en werkgemeenschap. Doel is om op programmatische wijze een koppeling te maken tussen de vraagkant van de overheid, ondernemers en organisaties in de regio en de kenniskant van het onderwijs. De afgelopen programmaperiode heeft de Kenniswerkplaats een ontwikkeling doorgemaakt: de Waddencampus is opgericht en er is nauwe aansluiting gevonden bij het Kennis- en Innovatiecentrum Noordoost Fryslân (Lauwersdelta) in Buitenpost. Vooral het groene onderwijs is sterk vertegenwoordigd binnen de Kenniswerkplaats. Nordwin faciliteert de organisatie in belangrijke mate. Tot het moment dat de Kenniswerkplaats financieel zelfstandig kan opereren, is een bijdrage uit de regio gewenst. Deze bijdrage is de afgelopen jaren aanzienlijk afgebouwd en omgezet naar een meer projectmatige financiering. Projecten waaraan de Kenniswerkplaats heeft bijgedragen zijn: Place Keeping, Better Wetter, Botanische Tuin de Kruidhof, Wetterwâlden en projecten voor de Noardlike Fryske Walden.

Betrokken partijen Gemeenten, Nordwin College en Hogeschool Van Hall Larenstein als initiatoren, Stenden Hogeschool, NHL Hogeschool, ROC Friese Poort, Friesland College, Wageningen UR, Noardlike Fryske Wâlden, Ecologisch onderzoeksbureau Altenburg & Wymenga en vele ondernemers en dorpsbelangen. Looptijd en kosten Looptijd project: 2012 - 2015 Totale projectomvang: € 1.100.000,00 Totaal ANNO bijdrage: € 150.000,00

K6. Energie uit Hout Samenvatting Het onderhoud van de honderden kilometers elzensingels en houtwallen in Noordoost Fryslân levert jaarlijks een grote hoeveelheid hak- en snoeihout op. Vereniging de Noardlike Fryske Wâlden (NFW) probeert via een regionale aanpak naar een duurzame herbestemming van dit hout te komen. Het hout kan namelijk worden ingezet als biomassa. Geprobeerd wordt deze biomassa aan te bieden aan streekinitiatieven om de CO2-kringloop binnen de Wâlden meer gesloten te krijgen. De doelstelling van dit project is het kostenefficiënt organiseren van landschapsbeheer in het werkgebied van de Vereniging, waarbij vrijkomende biomassa wordt aangeboden aan één of meerdere streekinitiatieven voor het gebruik en verwerking van houtachtige biomassa. Het project is op dit moment in uitvoering.

Betrokken partijen Noardlike Fryske Walden, de agrariërs in het gebied, gemeenten, provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân. Looptijd en kosten Looptijd project: 2013 - 2017 Totale projectomvang: € 1.235.000,00 Totaal ANNO bijdrage: € 167.000,00

N2. Regiomarketing - Recreatie en toerisme Samenvatting ‘Noordoost Fryslân echt mooi’ was de slogan van de in 2008 gestarte regiomarketingcampagne van de gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Dongeradeel en Kollumerland c.a.. In 2009 en 2012 kwamen daar resp. de gemeenten Tytsjerksteradiel en Ferwerderadiel bij. Op 7 februari 2011 ging de campagne officieel van start, waarbij de term ‘Dwaande’ het beeldmerk werd. Onderdelen waren het opzetten van een ambassadeurs- en toeristisch netwerk, een website over wonen, werken en recreëren en vooral het investeren in netwerken en aanhaken bij projecten of organisaties op Friese schaal. In de loop van de jaren heeft dit project zich verder ontwikkeld. Sinds 2014 is er een aparte regionale organisatie opgericht voor marketing en gastheerschap, aangestuurd door de toeristische ondernemers zelf: St. Regiomarketing en Toerisme. De Stichting krijgt een subsidiebijdrage van de gemeenten. Het doel is de toeristische regio met al haar kwaliteiten op de kaart te zetten (marketing) en de gasten in het gebied van goede informatie te voorzien (gastheerschap). Verder wil zij het netwerk van de recreatieondernemers versterken, zoekt zij de verbinding tussen de verschillende regio’s in Fryslân en haakt zij aan bij Merk Fryslân. Activiteiten, gericht op de thema’s wonen en werken, worden via Dwaande Wonen en werken opgepakt.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten, VRA, ONOF, deelnemers opstellen Waterrecreatievisie, stichting RMT, Dwaandeambassadeurs, de diverse recreatieondernemers in NOF. Looptijd en kosten Looptijd project: 2011 - 2015 Totale projectomvang: € 770.000,00 Totaal ANNO bijdrage: € 280.000,00

N2. Regiomarketing - Wonen en Werken Samenvatting Waar de stichting Regiomarketing en Toerisme Noordoost Fryslân inzet op de toerist en recreant, is er daarnaast een duidelijke behoefte om in te zetten op marketing op het gebied van wonen en werken. Hierbij gaat het om campagnes gericht op het behouden van bedrijven en bewoners in Noordoost Fryslân. Dwaande wordt via wonen en werken blijvend uitgedragen. De Dwaande ambassadeurs vormen een belangrijk netwerk om de campagne uit te dragen.

Betrokken partijen Provincie Fryslân, gemeenten, ambassadeursnetwerk, ONOF, ondernemers. Looptijd en kosten Looptijd project: 2015 - 2016 Totale projectomvang: € 60.000,00 Totaal ANNO bijdrage: € 30.000,00 (als onderdeel van 280.000 van N2)