05 - Bijlage 3.2 (nagestuurd) - 2020 Eindrapportage ANNO II

DWAANDE BLIUWE EINDRAPPORTAGE ANNO II 2016 - 2020

VOOR WOORD JOHANNES KRAMER BOARGEMASTER NOARDEAST-FRYSLÂN

IN SOAD DIEN, MAR NOCH LANG NET DIEN Mei in grutsk gefoel sjoch ik werom op de twadde gearwurkingsaginda fan de regio Noardeast-Fryslân. Wêr’t Anno I benammen gie oer de fysike ynfrastruktuer en jaan fan in plus oan de omjouwing om De Sintrale As hinne, rjochte Anno II him op struktueren en snoad mei-inoar oparbeidzje. Minder konkreet, mar seker net minder weardefol. Wy hawwe mei elkoar moaie dingen dien, en no’t de Regiodeal “Versnellingsagenda” as in hûs stiet, kinne wy net oars as mei elkoar troch te gean om sa ûnder oaren sosjaalekonomysk mei elkoar de goede dingen dwaan te bliuwen. De partners dy’t belutsen binne by de temagroep ekonomy sille elkoar moetsjen bliuwe om oan de Versnellingsagenda te wurkjen. Mar ek op it gebiet fan ‘Grien en Blau’ en ‘Wenjen en Libjen’ falt der noch genôch te dwaan. Tink oan de verzilting en it yn stân hâlden fan Elzesingels, mar ek de feroarjende befolkingsgearstalling. Ik sjoch der nei út om gearwurkjen te bliuwen yn regioferbân, mei safolle mooglik partners út de deistige praktyk. Ik bin dan ek bliid en tankber dat ik my foar dizze prachtige regio ynsetten bliuwe mei. Oant gau! Johannes Kramer Boargemaster Noardeast-Fryslân Foarsitter stjoergroep en gebietsdeputearre wilens de Anno II perioade

INHOUD& OPGAVEN EINDRAPPORTAGE ANNO II DWAANDE BLIUWE

KLIK HIER DOOR DE INHOUD & OPGAVEN VAN DE EINDRAPPORTAGE ANNO ZONDER ANNO I GEEN ANNO II

AGENDA NETWERK NOORDOOST

FINANCIEEL VERSLAG

PAGINA 06

PAGINA 12

PAGINA 20

SAMENWERKING BUITEN DE REGIO

REGIONALE SAMENWERKING

ANNO ORGANISATIE & BESLUITVORMING

PAGINA 26

PAGINA 30

PAGINA 34

THEMA’S ANNO II PAGINA 38

RESULTATEN OPGAVEN WONEN & LEVEN

RESULTATEN OPGAVEN ECONOMIE

RESULTATEN OPGAVEN GRIEN & BLAU

PAGINA 43

PAGINA 49

PAGINA 56

ZONDER ANNO I GEEN ANNO II ANNO II was er nooit geweest zonder de succesvolle periode van ANNO I. Tussen 2012 en 2016 hebben gemeenten en provincie gezamenlijk geïnvesteerd in de bereikbaarheid en infrastructuur van de regio Noordoost-Fryslân. Verschillende projecten uit het ANNO I programma waren in 2016 nog niet afgerond en liepen door in de projectperiode van ANNO II.

6 ANNO II EINDRAPPORTAGE

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 7

Tijdens de projectperiode ANNO II zijn de volgende projecten afgerond:  Gebiedsontwikkeling Skûlenboarch  Kollum Watersportdorp  Ontwikkeling Buitenpost  Kansen in Kernen Dantumadiel  Regiomarketing

8 ANNO II EINDRAPPORTAGE

De verwachting is dat (de voorbereidingskosten van) KIK Tytsjerksteradiel voor 1 april 2020 worden verantwoord. De enige ANNO I projecten die na 1 april 2020 nog lopen zijn de ontwikkeling van het Transferium in Veenwouden (looptijd tot 31-12-2020) en de Dorpsontwikkelingsmaatschappijen (DOM’s, looptijd tot 31-12-2021). Dit project is verlengd omdat bewoners twee jaar de tijd hebben om de aangevraagde subsidie te benutten. Nadat alle ANNO I projecten volledig zijn afgerond en afgerekend, kan er een eindafrekening van ANNO I in z’n geheel plaatsvinden.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 9

10 ANNO II EINDRAPPORTAGE

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 11

AGENDA NETWERK NOORDOOST ANNO II ANNO II ging in januari 2016 van start, als vervolg op de eerste samenwerkingsperiode van Agenda Netwerk Noordoost (2012-2016). Waar bij de eerste regionale samenwerkingsagenda de nadruk lag op infrastructurele maatregelen, daar was bij ANNO II de hoofddoelstelling verbetering van de sociaal-economische positie van de regio.

12 ANNO II EINDRAPPORTAGE

GEZAMENLIJKE AGENDA De samenwerkingsagenda ANNO II is een gezamenlijke

BEKIJK RESULTATEN EN GEREALISEERDE PROJECTEN

agenda, opgesteld naar aanleiding van bijeenkomsten en overleggen met bestuurders, ondernemers, maatschappelijke partners en inwoners in de regio. Daarnaast hebben de visie- en ambitieprojecten uit

Per opgave zijn er doelstellingen geformuleerd.

ANNO I een basis gevormd.

De meeste beoogde doelen zijn bij het einde van ANNO II behaald.

Bij het opstellen van de agenda zijn ook diverse aanbevelingen vanuit een eerdere evaluatie van Pröpper + Partners overgenomen, waaronder ‘Meer

VAN VISIE NAAR UITVOERINGSFASE

opgave gestuurd’, ‘Meer betrokkenheid van regionale

ANNO II heeft zich de afgelopen jaren met name

partners en achterbannen’, ‘Een meer faciliterende

sterk gemaakt voor de bewustwording, visievorming,

overheid’ en ‘Meer geld van derden binnenhalen’.

agendering en programmering. Veel ANNO-II-opgaven zijn daardoor nu aanbeland in de volgende fase: die van

INTEGRALE AANPAK, ÉÉN REGIONALE KOERS

uitvoering. Daarmee ontstaat weer meer zichtbaarheid, en is er slagkracht en samenwerking met andere partners nodig.

Kenmerkend voor ANNO II is de integrale aanpak met één regionale koers. In totaal zijn er 16 opgaven verdeeld over drie thema’s gedefinieerd: Wonen &



Leven, Economie en Grien & Blau.





 BEWUSTWORDING

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

VISIEVORM

AGENDERING

PROGRAMMERING

UITVOERING

EVALUATIE

ANNO II EINDRAPPORTAGE 13

DE VISIE VAN ANNO De unieke natuurkwaliteiten van de regio (Nationale Parken, Nationaal Landschap,

TROTS OP RESULTATEN De meeste doelstellingen die bij aanvang van ANNO II zijn geformuleerd, zijn aan het einde van de samenwerkingsperiode gerealiseerd. We lichten hier drie opgaven uit, waarop de regio uitzonderlijk trots mag zijn: de regionale commissievergaderingen, de Regiodeal Versnellingsagenda Noordoost Fryslân en mobiliteitscentrale Jobinder. 14 ANNO II EINDRAPPORTAGE

Wadden, biotopen) bieden volop kansen voor recreatie. In combinatie met optimale bereikbaarheid kan Noordoost Fryslân zich ontwikkelen tot kwalitatieve woonregio. De regio zet hierbij in op de kracht van de stedendriehoek (Leeuwarden, Drachten, Groningen), het verder verbeteren van de bereikbaarheid over weg, water, spoor EN digitaal, verbetering van het opleidingsniveau van de bevolking en het (kennis) netwerk van ondernemers. Daarnaast pakt de regio de demografische transitie op door naar een toekomstbestendige niveau van onderwijs, zorg, wonen, detailhandel en overige voorzieningen te gaan. De regio kenmerkt zich door een sterke ‘mienskipssin’. Doordat alle partijen in de regio samenwerken maakt de regio haar ambities waar.

REGIONALE COMMISSIEVERGADERINGEN Als Landelijke Proeftuin is de regio gestart met een gemeenschappelijke bijeenkomst van alle raden, Staten en het AB van het Wetterskip Fryslân. Doel was om te verkennen wat de wensen waren om met deze verschillende gremia op regionale schaal samen te werken. De conclusie van deze verkenning was dat er zeker behoefte is aan bijeenkomsten op regionale schaal, maar niet in geformaliseerde vorm van bijvoorbeeld een regioraad. Uiteindelijk is gekozen voor het model van een regionale commissievergadering. Tijdens de ANNO II-periode is deze een aantal keren georganiseerd en met veel succes. Het gaf de volksvertegenwoordigers de mogelijkheid gezamenlijk en gemeentegrens overstijgend in gesprek te gaan over het regionale belang.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 15

DE REGIODEAL VERSNELLINGSAGENDA NOORDOOST FRYSLÂN

De Regiodeal Versnellingsagenda Noordoost Fryslân is een uitwerking van de ANNO II-opgave Kennis, met eveneens ruimte voor de opgaven Natuurinclusieve landbouw en Recreatie en toerisme. Om de leefbaarheid van Noordoost Fryslân te kunnen waarborgen, heeft de regio een vitale en duurzame economie nodig. Daarom hebben overheden, onderwijsinstellingen, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties de handen ineen geslagen. Op 17 juli 2017 tekenden 42 organisaties de Regiodeal Noordoost Fryslân, de eerste regiodeal in Nederland. Ruim een jaar later, op 24 september 2018, zetten 43 organisaties hun handtekening onder de tweede fase van de Regiodeal Noordoost Fryslân. De projecten uit deze vervolgfase moeten de regionale economie een flinke impuls geven: een stijging van het bruto regionaal product met € 400 miljoen in 2025.

16 ANNO II EINDRAPPORTAGE

ECONOMISCHE GROEI DOOR STERKE SECTOREN Aan de basis van de Regiodeal lag het rapport ‘Maak verschil. Krachtig inspelen op regionaal-economische opgaven’ (2016). Naar aanleiding van dit rapport gaf het Rijk de regio Noordoost Fryslân de status van Landelijke Proeftuin. Het rapport stelde dat ‘regionale coalities sterker staan voor economische uitdagingen zoals een aantrekkelijk vestigingsklimaat en de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt’. Als Proeftuin heeft Noordoost Fryslân onderzoek laten doen naar de meest kansrijke economische sectoren in de regio. Uit deze ‘Economische Vitaliteitsscan’ bleek dat dit de sectoren agrifood, metaaltechniek, bouwnijverheid en toerisme & recreatie zijn.

REGIONALE MIJLPAAL EN LANDELIJK VOORBEELD De Regiodeal is een mijlpaal voor Noordoost Fryslân en een voorbeeld voor vergelijkbare regio’s in Nederland. Zowel de pers als de landelijke politiek besteedde veel aandacht aan deze regionale intentieovereenkomst. Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gaf bijvoorbeeld aan dat andere regio’s het voorbeeld van Noordoost Fryslân zouden moeten volgen. Een ander belangrijk succespunt van de Regiodeal is de financiering door derden, waarbij het de regio is gelukt een fors bedrag binnen te halen.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 17

MOBILITEITSCENTRALE JOBINDER: DE 1E AFGERONDE OPGAVE

Het WMO- en leerlingenvervoer is sinds 2018 regionaal georganiseerd via Mobiliteitscentrale Jobinder. Het was hiermee de eerste afgeronde ANNO II-opgave. Jobinder is een andere manier van werken voor het doelgroepenvervoer en werkt op basis van het regiemodel. Het mobiliteitsbureau houdt de naleving van contracten in de gaten en onderzoekt hoe het vervoerssysteem op basis van ervaringen kan worden verbeterd en uitgebreid. De mobiliteitscentrale verzorgt de planning van de ritten en de uitvoering hiervan ligt bij de vervoerders. Ondanks dat de totstandkoming van Jobinder wel enige voeten in aarde had, voldoen de klanttevredenheid, kwaliteit en financiën aan de uitgangspunten. Het aantal klachten is sterk gedaald en het klanttevredenheidscijfer ligt inmiddels op een 8,1.

18 ANNO II EINDRAPPORTAGE

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 19

FINANCIEEL VERSLAG ANNO II In 2016 is gestart met de regionale samenwerking ANNO II. Waar in de ANNO I-periode de regio de beschikking had over financiële middelen om de infrastructuur van de regio te versterken, was dit in de tweede samenwerkingsperiode niet het geval. Per regionale opgave moest apart financiering worden gezocht. Bij gemeenten, provincies, rijk, Europa of andere financiële bronnen. In dit hoofdstuk wordt gerapporteerd over de binnengehaalde financiële middelen voor de regio in ANNO II.

20 ANNO II EINDRAPPORTAGE

37.900.000 In totaal is er 37,9 miljoen euro beschikbaar gekomen voor de regionale samenwerking ANNO II. Dit is inclusief de rijksbijdrage en de bijdrage van gemeenten en provincie voor de versnellingsagenda (Regiodeal) van 29,4 miljoen. Een overzicht door welke organisaties de middelen voor opgaven binnen ANNO II beschikbaar zijn gesteld:

Europese middelen

€ 500.000

Rijksmiddelen

€ 19.900.000

Provinciale middelen

€ 8.500.000

Gemeentelijke middelen

€ 8.000.000

Overige middelen

€ 1.000.000

RIJKSMIDDELEN De meeste externe middelen voor de agenda van ANNO II zijn van het rijk gekomen. Dit is verklaarbaar door het toekennen van de regiodeal voor de Versnellingsagenda (opgave Kennis). Daarnaast beschikt de regio Noordoost-Fryslân over krimpmiddelen. Deze zijn toegekend door het rijk. Jaarlijks (tot en met 2020) krijgt de regio in verband met de krimpstatus € 326.000 van het rijk. In Noordoost-Friesland zijn deze middelen vooral ingezet om processen aan te jagen. Dit heeft voor verschillende projecten een vliegwieleffect opgeleverd zoals de proeftuin die is uitgegroeid tot een regiodeal voor de versnellingsagenda. Voor verschillende opgaven in de agenda van ANNO II zijn krimpmiddelen beschikbaar gesteld. Een aantal voorbeelden: Doorontwikkeling dorpsontwikkelingsmaatschappijen

€ 62.500

(DOM 2.0, opgave wonen) (Opgave) Mobiliteitscentrale € 60.000 Regionale Woningmarktanalyse (opgave wonen)

€ 25.000

Daarnaast wordt uit de krimpmiddelen de functie van de lobbyist gefinancierd.

PROVINCIALE MIDDELEN Ook de provincie heeft de afgelopen jaren fors geïnvesteerd in projecten van de opgaven van ANNO II. Zo heeft de provincie middelen beschikbaar gesteld voor de versnellingsagenda maar ook vanuit het provinciaal gebiedsbudget is geld beschikbaar gekomen voor de thema’s regionale fietspaden, plattelands- en cultuurtoerisme, duurzaamheid en zorg. De regio Noordoost-Friesland heeft hier goed gebruik van gemaakt en alle beschikbare middelen voor de regio zijn opgevraagd.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 23

GEBIEDSBUDGET REGIONALE FIETSPADEN Voor de volgende regionale fietspaden is subsidie verstrekt (opgave bereikbaarheid): Project Fietsoversteek N356 Dongeradeel

€

50.000,00

Fietspad Roazeloane Krikelbeam Dantumadeel

€

29.002,00

Fietsbrug over het Grutdijp Dongeradeel

€

750.000,00

Fietspad Tochmalaan Kollumerland

€

39.771,00

Fietspad spoorbrug De Laatste Stuiver

€

85.000,00

Kruispunt Trekweg/Monnikeweg Achtkarspelen

€

14.670,00

GEBIEDSBUDGET CULTUUR- EN PLATTELANDSTOERISME

Voor de volgende projecten op het gebied van cultuurtoerisme is budget beschikbaar gesteld (opgave recreatie en toerisme): Toeristische ontsluiting Wetterwâlden - Bûtenfjild

€

271.937,00

Kollum Watersportdorp

€

111.500,00

GEBIEDSBUDGET DUURZAME ENERGIE

Voor het volgende project op het gebied van duurzame energie is budget beschikbaar gesteld vanuit het gebiedsbudget: Regionaal uitvoeringsplan Energietransitie 2017-2020

€

200.000,00

ZORG

24 ANNO II EINDRAPPORTAGE

€

Naast het gebiedsbudget zijn er ook vanuit de verschillende beleidsbudgetten subsidies beschikbaar gesteld voor regionale projecten. Voorbeelden hiervan zijn Better Wetter (Opgave Toekomstbestendige

Voor het volgende project op het gebied van zorg is budget beschikbaar gesteld vanuit het gebiedsbudget: Healthy Living Lab (fase I en II)

SUBSIDIES BESCHIKBAAR GESTELD

Watersystemen) en de Bouwcampus (opgave Kennis). 90.000,00

GEMEENTELIJKE MIDDELEN

ORGANISATIEKOSTEN

Voor het beschikbaar krijgen van rijksmiddelen en provinciale

De provincie Fryslân (€ 148.500), de

middelen is vaak cofinanciering nodig van de gemeenten. Door

gemeenten (€ 169.694) en het Wetterskip

te zorgen voor cofinanciering van projecten hebben gemeenten

(€ 10.000) hebben jaarlijks samen

een bijdrage geleverd aan de ANNO II agenda van 8 miljoen euro.

bijgedragen aan de organisatiekosten

Dit is inclusief de bijdrage van 5,7 miljoen euro die gemeenten

van het projectbureau van ANNO. De

beschikbaar hebben gesteld voor de versnellingsagenda. Daarnaast

jaarlijkse begroting was € 328.194. Uit

hebben gemeenten tonnen beschikbaar gesteld voor de toeristische

deze begroting werden onder andere de

ontsluiting van Wetterwâlden-Butenfjild (€ 343.438, opgave recreatie

personeelslasten gefinancierd van het

en toerisme), Kollum Watersportdorp (€ 111.500, opgave recreatie

projectbureau (eerst Streekhûs Burgum,

en toerisme) en de aanleg van verschillende regionale fietspaden

vanaf 1 december 2017 gevestigd

(opgave bereikbaarheid) die gefinancierd zijn vanuit het provinciaal

in het Kennis- en Innovatiehuis in

gebiedsbudget.

Buitenpost): de programmamanager,

EUROPESE MIDDELEN

de financieel adviseur en de communicatieadviseur. Daarnaast

De regio heeft voor diverse projecten een Europese subsidie binnen

werden uit de organisatiekosten jaarlijks

weten te halen. Onder andere voor de projecten Better Wetter, de

de huur van de werkplekken betaald,

Bouwcampus en Wifi4EU. Vaak ontstaat het beeld dat de regio te

de regionale bijeenkomsten zoals de

weinig gebruik maakt Europese subsidies. Uit dit overzicht blijkt

regionale commissievergaderingen

echter dat er vaak voldoende mogelijkheden zijn bij provinciale- of

en informatiebijeenkomsten, de

rijksubsidies om de begroting van projecten dekkend te krijgen. Het

lobbyreis naar Brussel (Open Days) en

aanvragen (en verantwoorden) van Europese middelen is vaak een

overige kosten voor communicatie

lastig en langdurig proces. Overigens zijn de (europese) middelen

en marketing. De kosten voor de

voor het Iepen Mienskipsfûns (IMF) en Leader buiten deze rapportage

lobbyist, die ook onderdeel uitmaakte

gehouden omdat dit niet bij ANNO ligt maar bij de provincie

van het projectbureau van ANNO,

(Streekwurk).

werden gedekt vanuit de regionale

OVERIGE MIDDELEN

krimpmiddelen.

Tot slot hebben ook verschillende andere partijen geld beschikbaar gesteld voor de opgaven in ANNO II. Voorbeelden hiervan zijn de Noardlike Fryske Wâlden, De Fryske Milieufederatie, Sport Fryslân en verschillende ondernemers.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 25

SAMEN WERKING BUITEN DE REGIO K6 NETWERK & STAD EN PLATTELAND 26 ANNO II EINDRAPPORTAGE

K6 NETWERK Zoals eerder aangegeven heeft de regio sinds 2016 de krimpstatus. Naast middelen (meer dan 3 ton per jaar) levert dit ook een prominente plek op aan de overlegtafels van het Rijk. De K6 is een provinciaal krimpnetwerk waarin alle gedeputeerden met krimpregio’s binnen hun provinciegrenzen vertegenwoordigd zijn. Groningen, Limburg, Zeeland, Gelderland, Fryslân en Drenthe zijn in dit overleg vertegenwoordigd.

6 Gezamenlijk wordt veel overleg met het rijk gevoerd. Doordat we in de praktijk veel rijksambtenaren treffen komen we gemakkelijk aan tafel bij andere overleggen en is onder andere de ‘krimp-check’ op nieuwe wetgeving tot stand gekomen. Ook overleggen die niet gelijk krimp-gerelateerd zijn bijvoorbeeld de herstructurering van het gemeentefonds. De krimpstatus heeft er voor gezorgd dat de regio mee kon doen met de proeftuin maak verschil, waaruit de regiodeal voortvloeide met een rijksbijdrage van 18 miljoen. Momenteel zijn we bezig met het opstarten

Bestuurlijk zit hierbij de gedeputeerde van

van het maatwerktraject wonen. Voor dit

de provincie Fryslân namens ons en de

traject zijn we geselecteerd. Hierbij doen we in

anticipeerregio’s in dit overleg. Wanneer deze

gezamenlijkheid onderzoek naar de volgende

verhinderd is werd hij vervangen door een

thema’s: 1) hoe vangen we de plus op die nog komt

burgermeester uit onze regio. In het ambtelijk

in de particuliere woningvoorraad (toename aantal

overleg zijn we altijd vertegenwoordigd als

1-persoonshuishoudens), 2)ruimtelijke kwaliteit en krimp

enige regio in dit provinciaal verband.

en 3)verduurzaming van de particuliere woningvoorraad.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 27

STAD & PLATTELAND Vanaf medio 2016 werken de drie regio’s Noordwest Fryslân, de Stadsregio en Noordoost Fryslân samen aan vier thema’s (wonen en zorg, economie, verspreiding van voorzieningen en werk-onderwijs) onder de agenda ‘Stad en Platteland’.

WONEN EN ZORG Op het thema Wonen & Zorg is een gezamenlijke visie en handreiking voor gemeenten opgeleverd.

VOORZIENINGEN

van ambtenaren, bewoners, en anders organisaties rondom een taai vraagstuk met veel tegenstrijdige belangen.

ECONOMIE Voor het thema economie heeft de proeftuin regionale samenwerking in Noordoost een impuls gegeven om de economische samenwerking tussen de regio en de stad Leeuwarden te versterken.

WERK EN ONDERWIJS Daarbij wordt een link gelegd met de werkwijze zoals ontwikkeld in onderwijscampus Middelsee

Voor het thema voorzieningen is een onderzoek

en het thema Werk en onderwijs. Er zijn een aantal

naar de link tussen de voorzieningen in de

bijeenkomsten geweest tussen vertegenwoordigers

stad en de regio en de afstemming tussen de

vanuit het onderwijs, de ondernemers en overheid om

voorzieningsverspreidingsplannen van beide

de ervaringen vanuit de Middelsee Campus met elkaar

streekagenda’s afgerond. Het belangrijkste resultaat

te delen. Maar ook om mogelijke verbindingen met

van dit project is de totstandkoming van een

het thema ‘samenwerking onderwijs en arbeidsmarkt’

serious game waarbij gemeenten/overheden een

vanuit de Versnellingsagenda te bespreken. Daarnaast

instrument aangereikt hebben gekregen waarmee

hebben beide regio’s aanvragen gedaan voor middelen

vraagstukken over de spreiding van voorzieningen

vanuit het Rijk voor techniek in het voortgezet

kunnen worden behandeld. Kracht van dit

onderwijs, waar mogelijk ook onderlinge verbindingen

instrument zit in het vroegtijdig om tafel brengen

kunnen worden gelegd.

28 ANNO II EINDRAPPORTAGE

VIER JAAR ONDERZOEK IN DE REGIO De Fryske Akademy heeft tussen 2015 en 2019 met een regionaaleconomische invalshoek onderzoek gedaan in de regio. Naast het economische perspectief is ook gekeken naar bredere indicatoren die de leefbaarheid van een gebied bepalen, zoals de demografische samenstelling, sociaal-culturele dimensies en bestuurlijke aspecten. Met deze onderzoeken heeft de Fryske Akademy een bijdrage geleverd aan de ontwikkelingen in de regio. Zo heeft de Economische Vitaliteitsscan van 2016 de basis gelegd voor de Versnellingsagenda. Het onderzoek in 2017 heeft input gegeven voor onder andere de opgave bereikbaarheid en in 2018 is bijgedragen aan de realisatie van de regionale visie recreatie en toerisme. Het laatste onderzoek in 2019 geeft een totaaloverzicht van de ontwikkeling van de regio en een 1e aanzet gegeven voor de monitoring van de Versnellingsagenda.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 29

REGIONALE SAMEN WERKING IN NOORDOOST FRYSLÂN 30 ANNO II EINDRAPPORTAGE

HISTORIE REGIONALE SAMENWERKING Vanaf 1987 wordt er, in wisselende samenstellingen, binnen de regio Noordoost Fryslân samengewerkt. Voorafgaand aan de huidige ANNO samenwerking zoals we deze vanaf 2012 kennen, is er samengewerkt in het ‘Aktieprogramma Noordoost-Friesland’, ‘Kompas van Noordoost-Friesland’ en ‘NOFA’. Deze samenwerkingen zijn ontstaan vanuit de druk van een hoge werkloosheid, maar ook als verzet tegen de zone-ontwikkeling binnen de provincie Fryslân waarbij de regio NoordoostFryslân letterlijk en figuurlijk ‘buiten de boot’ viel. De regio was van mening dat zij, door het bundelen van de krachten, enerzijds ‘problemen’ beter te lijf kon gaan, maar anderzijds ook een serieuzere gesprekspartner voor onder andere de provincie kon zijn. De basis van de huidige ANNO samenwerking zoals we deze nu kennen, is ontstaan vanuit het sociaal-economisch masterplan dat in 2011 is opgesteld.

KRACHTEN BUNDELEN

Projecten en initiatieven die vanuit het netwerk

Dat het bundelen van krachten positieve

ontstaan, zijn veelal krachtig en hebben draagvlak.

effecten kan hebben, is ook tijdens de ANNO-

Daarnaast zorgt het netwerk ervoor, dat er relatief

samenwerkingsperiode gebleken. Er is voor

eenvoudig ingesprongen kan worden op (financiële)

tientallen miljoenen geïnvesteerd in de regio. Tijdens

kansen die voorbij komen. Bijvoorbeeld het voortgezet

de ANNO I-periode lag de focus hierbij vooral op de

onderwijs wat het afgelopen jaar een subsidieaanvraag

ruimtelijke en infrastructurele projecten, zoals de

kon indienen voor sterk techniekonderwijs. Daar waar

Centrale As en de herinrichting van de vele kernen. De

in andere regio’s discussies ontstaan over wat de regio

ANNO II-periode kenmerkt zich vooral doordat men

is én welke partners hierbij horen, is dit in Noordoost

aan de slag gegaan is met de opgaven die in de regio

Fryslân al georganiseerd.

spelen, waarbij een belangrijk én veelbetekenend is. Deze resultaten zijn mede tot stand gekomen door

GESPREKSPARTNER VOOR DEN HAAG

de regionale profilering. Daarnaast zijn het ministerie

Doordat je als regio een grotere speler bent ben je

van BZK, de provincie Fryslân en andere partners goed

een meer vanzelfsprekende gesprekspartner voor

aangehaakt. Hierdoor heeft de regio een voorsprong

ministeries en Kamerleden. Dit heeft ervoor gezorgd

opgebouwd en kunnen gezamenlijke successen

dat ministeries ons goed vinden en we als regio in

worden behaald.

veel overlegstructuren aan tafel zitten. Wanneer er op

resultaat de Versnellingsagenda Noordoost-Fryslân

rijksniveau wordt gezocht naar input vanuit een ruraal

NETWERK

gebied wordt snel aan de regio gedacht. Dat zorgt

De regionale samenwerking van de afgelopen jaren

ervoor dat we nu meedenken met de herinrichting

heeft ervoor gezorgd dat er een waardevol netwerk

van het gemeentefonds, de bekostigingssystematiek

is ontstaan, waarbij partijen elkaar eenvoudig weten

van het voortgezet onderwijs en hoe je als overheden

te vinden. Enerzijds is dit opgebouwd door de diverse

omgaat met lokale initiatieven. We hebben de status

thema- en projectgroepen waarbij verschillende

krimpregio bij het rijk binnengehaald wat onder andere

partijen (niet alleen overheid) bij elkaar aan tafel zitten,

zorgt voor extra financiële middelen.

maar ook door het organiseren van diverse regionale bijeenkomsten.

32 ANNO II EINDRAPPORTAGE

SAMENWERKING = MEERWAARDE Met de samenwerking, is er een meerwaarde ontstaan. Voorbeelden hiervan zijn:

+ +

Met de regionale samenwerking wordt het ambitieniveau verhoogd en kunnen krachten worden gebundeld. Voorbeeld hiervan is de Versnellingsagenda Noordoost Fryslân en de Jobinder. Met de samenwerking is het mogelijk om eenvoudiger financiële middelen van derden aan te wenden. Denk aan de krimpmiddelen van het Rijk, maar ook de Regiodealgelden, gebiedsbudgetten van de provincie en SNN-subsidies voor innovatie.

+

De regio heeft voldoende volume om ‘erkent’ te worden door partners buiten de regio. Vanuit de provincie is er daardoor veel aandacht voor de regio, maar ook het Rijk zoekt met regelmaat contact met de regio om gebruik te maken van de ervaringen van de regio. De status van krimpregio helpt hier ook bij.

Doordat de regionale samenwerking wordt ondersteunt door een onafhankelijk regionaal team, team ANNO, is er continue een aanjager van de regionale samenwerking. Dit zorgt ervoor dat er altijd tijd en aandacht voor de regionale samenwerking is, de voortgang wordt bewaakt en bijeenkomsten worden georganiseerd. De resultaten van de ANNO II periode zijn bereikt in een periode waarbij er bij de overheden grote veranderingen zijn doorgevoerd. Denk aan de bestuurlijke fusie van Noardeast-Fryslân, de ambtelijke fusie tussen de voormalige DDFK gemeente en de ambtelijke samenwerking tussen Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 33

ANNO ORGANISATIE & BESLUITVORMING

De uitvoering van ANNO II gebeurt in een flexibele netwerkorganisatiestructuur. Elk thema wordt aangestuurd door een ambtelijke en een bestuurlijke themagroep. De ambtelijke en bestuurlijke themagroepen bestaan uit opgavetrekkers, vertegenwoordigers van de partners van ANNO (gemeenten, provincie en Wetterskip) en stakeholders. Het Directeurenoverleg (DO) is verantwoordelijk voor het goed functioneren van de themagroepen.

34 ANNO II EINDRAPPORTAGE

DIRECTEURENOVERLEG (DO)

De stuurgroep is verantwoordelijk voor de

In het DO zijn vertegenwoordigd de

procesmatige programmasturing en vergaderen

gemeentesecretarissen, de provincie en het

minimaal twee keer per jaar. Het directeurenoverleg is

Wetterskip. Het DO adviseert de Stuurgroep en ziet

verantwoordelijk voor advisering aan de stuurgroep,

toe op correcte besluitvormingsprocessen.

uitvoering van besluiten en het bewaken van de integraliteit van projecten, de voortgang en

STUURGROEP

besluitvorming.

De Stuurgroep ANNO, ten slotte, bewaakt de gezamenlijke opgave van de organisatie en het

Het Directeurenoverleg vindt minimaal vier keer

gehele proces en treedt op als woordvoerder namens

per jaar plaats twee weken voor het overleg van

ANNO. In de Stuurgroep zijn vertegenwoordigd de

de Stuurgroep. De themagroepen bestaan uit

provincie (gebiedsgedeputeerde), de gemeenten

opgavetrekkers en stakeholders die minimaal

(burgemeesters) en Wetterskip Fryslân (DB-lid).

vier keer per jaar vergaderen. Er zijn twee soorten themagroepen: bestuurlijke en ambtelijke. Zij zijn

PROJECTBUREAU ANNO

verantwoordelijk voor uitvoering van opgaven en

Het ANNO-projectbureau ondersteunt op

advisering aan de Stuurgroep. Het gaat dan vooral

alle organisatieniveaus. Het team telt 3 fte en

om het stellen van prioriteiten en inhoudelijke kaders

bestaat uit een programmacoördinator, een

voor de voortgang van de opgaven. Alle partners zijn

financieel projectadviseur, een lobbyist en een

gezamenlijk verantwoordelijk voor de financiering van

communicatieadviseur. Het team zorgt voor

opgaven en projecten.

benodigde afstemming en coördineert het totaalprogramma ANNO.

BESLUITVORMING Het besluitvormingsproces van ANNO is gebaseerd op vrijwillige samenwerking tussen volksvertegenwoordigers op gemeentelijk

Een netwerkorganisatiestructuur?

en provinciaal niveau, de Stuurgroep, het Directeurenoverleg en de bestuurlijke en ambtelijke themagroepen. Leden van besluitvormingsorganen hebben allen als taak om terug te koppelen naar hun achterban of organisatie.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

 ANNO II EINDRAPPORTAGE 35

Eindbeslissing, indien nodig GEMEENTERAAD

GEMEENTERAAD

GEMEENTERAAD

GEMEENTERAAD

PROVINCIALE

ALGEMEEN

ACHTKARSPELEN

DANTUMADIEL

NOARDEAST-FRYSLÂN

TYTSJERKSTERADIEL

STATEN

BESTUUR WF

 Besluit binnen de ANNO-samenwerking 

STUURGROEP ANNO

 Advies 

DIRECTEURENOVERLEG ANNO

 Advies en eventueel inhoudelijk besluit 

BESTUURLIJKE THEMAGROEP WONEN & LEVEN

BESTUURLIJKE THEMAGROEP ECONOMIE

BESTUURLIJKE THEMAGROEP GRIEN & BLAU

 Voorstel 

 Voorstel 

 Voorstel 

AMBTELIJKE THEMAGROEP WONEN & LEVEN

AMBTELIJKE THEMAGROEP ECONOMIE

AMBTELIJKE THEMAGROEP GRIEN & BLAU

36 ANNO II EINDRAPPORTAGE

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 37

THEMA’S ANNO II Kenmerkend voor ANNO II is de integrale aanpak met één regionale koers. In totaal zijn er 16 opgaven verdeeld over drie thema’s gedefinieerd: Wonen & Leven, Economie en Grien & Blau.

38 ANNO II EINDRAPPORTAGE

DE VISIE De kwaliteit van leven is in 2030 bijzonder goed in Noordoost Fryslân. Mensen wonen, werken en recreëren er met plezier. De bevolking kenmerkt zicht als sterke betrokken mienskip. Noordoost Fryslân ontwikkelt zicht tot een dynamische plattelandsregio in het noordelijk stedelijk netwerk. De kwaliteit van het landschap is in haar diversiteit uniek te noemen en samen met de landbouw een belangrijke economische drager voor het wonen, werken en recreëren. Mensen komen graag naar de regio toe vanwege het karakteristieke landschap en de cultuur van de mensen en ondernemers. Door samen te werken maakt de regio haar ambities waar.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 39

THEMA WONEN & LEVEN

DE OPGAVEN

Noordoost Fryslân krijgt te maken met afname van

De opgaven die bij het thema

de bevolking en verandering van de samenstelling

Wonen & Leven horen zijn:

van de bevolking: er komen meer ouderen en minder jongeren. Dit vertaalt zich op termijn ook

•

Demografie

in de daling van het aantal huishoudens. Deze

•

Zorg

ontwikkeling heeft grote betekenis voor de sociaal

•

Wonen

maatschappelijke agenda in de regio.

•

Mobiliteitscentrale

Die demografische ontwikkelingen raken

CONCRETE RESULTATEN

voorzieningen in de regio op het gebied van onderwijs,

De opgaven van het thema Wonen & Leven

sport, zorg, wonen en mobiliteit. De overheden en

hebben onder andere de volgende resultaten

maatschappelijke partners zullen de komende jaren

opgeleverd:

samen moeten optrekken om de opgaven die hiermee gepaard gaan op te pakken. Alleen zo kan Noordoost

 Jobinder

Fryslân op de korte en lange termijn leefbaar worden

 DOM’s 2.0

gehouden. Hierbij moet er rekening mee worden

 Afwegingskader woningmarkt

gehouden dat de mate waarin demografische veranderingen plaatsvinden, per gemeente kunnen verschillen. Het is van belang bij het formuleren van opgaven hiervoor aandacht te hebben. De opgave ligt vooral bij het bij elkaar brengen van partners en het

THEMA ECONOMIE Verbetering van de sociaal-economische positie

ontwikkelen van nieuwe uitgangspunten en acties

van Noordoost Fryslân is de hoofddoelstelling van

tot verbetering. Inventiviteit en innovatief denken

de eerste periode ANNO. De nieuwe Agenda wordt

ontstaat als mensen elkaar in die opgaven vinden en

voor het thema economie vormgegeven als een

aanmoedigen om buiten bestaande kaders te denken.

programma, gericht op een aantal kernopgaven.

Dat kan op een gestructureerde wijze door visie te ontwikkelen op aanpak, inzet en verdeling van rollen

Ook de economie van Noordoost Fryslân heeft

en verantwoordelijkheden.

de afgelopen periode de hardnekkige gevolgen van de economische crisis ondervonden en kent een andere uitgangspositie dan vijf jaar geleden.

40 ANNO II EINDRAPPORTAGE

Het aantal banen is in een aantal sectoren fors

verplaatsing van kennis voordoet, is dat voornamelijk

verminderd en de werkloosheid is sterk gestegen.

op dit schaalniveau. Clustering van kennis binnen

Maar naast de conjuncturele invloeden zijn er ook

een netwerk van middelgrote- en kleine bedrijven en

structurele veranderingen waarneembaar, die van

enkele grote bedrijven wordt nog meer dan nu al het

invloed zijn op de groeiverwachting van een regio.

geval is het kenmerk van de toekomst.

Zo blijkt de economie in zijn algemeenheid versneld te transformeren, naar wat ook wel, vrij vertaald, een economie van kleine bedrijven wordt genoemd (“entrepreneurial economy”). In een dergelijke economie zijn het de kleinere MKB-

OPGAVEN

ondernemingen die economisch goed presteren door

De opgaven die bij het thema

het op de markt brengen van innovatieve producten

Economie horen zijn:

en diensten. Veel van dat werk kenmerkt zich door toegang tot de digitale snelweg. Een groeiend aantal

•

Bedrijventerreinen

bedrijven heeft een lokale worteling, maar een veel

•

Vitale detailhandelsstructuur

groter bereik. Noordoost Fryslân zou hier met het

•

Dwaande wonen en werken

relatief kleine MKB, mits innovatief, een voordeel bij

•

Duurzaamheid

kunnen hebben. Ook startende ondernemers zijn in

•

Bereikbaarheid

dit kader (ict, innovatiegerichtheid en permanente

•

Digitalisering

scholing) een belangrijke factor in het economische

•

Recreatie en toerisme

groeiperspectief van een regio.

•

Kennis

De overheid heeft bij clustering van kennis een

CONCRETE RESULTATEN

stimulerende rol. De productie van kennis heeft sterke

De opgaven van het thema Wonen & Leven

positieve externe effecten, echter de marktsector

hebben onder andere de volgende resultaten

produceert daarvan uit zichzelf te weinig. Bovendien

opgeleverd:

blijken binnen vele sectoren grote, hardnekkige, verschillen te bestaan in stijging van de productiviteit

 Regiodeal

en koplopers binnen een sector lopen ver voor op

 Visie R&T

de rest. Overheidsstimulering is derhalve nuttig,

 Convenant bedrijventerreinen

bij voorkeur op regionale schaal, want als zich

 Aanleg glasvezel

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

ANNO II EINDRAPPORTAGE 41

THEMA GRIEN & BLAU Noordoost Fryslân is een gebied om trots op te zijn!

DE OPGAVEN De opgaven van het thema Grien & Blau zijn:

Het landschap met zijn groen-blauwe kwaliteiten is hier één van de belangrijkste redenen voor.

•

Kwaliteit Noordoost Fryslân: kennis en cultuur

Noordoost Fryslân bevat vier landschappelijke

•

Natuurinclusieve landbouw

parels en vier waardevolle landschapstypen die

•

Toekomstbestendig watersysteem

gevormd zijn door een samenspel van landbouw,

•

Energietransitie

water en natuur en die een sterke economische

•

Biodiversiteit

basis of potentie hebben. Tot nu heeft dit samenspel een rijke cultuurhistorie

CONCRETE RESULTATEN

opgeleverd in het gebied. Dit landschap en deze

De opgaven van het thema Groen & Blau

cultuurhistorie kunnen worden behouden door

hebben onder andere de volgende resultaten

ontwikkeling, waarbij functionaliteit en economische

opgeleverd:

basis in balans zijn met de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten van het gebied.

 Better Wetter (fase 2)

Deze ontwikkeling wordt gestimuleerd door als

 Uitvoeringsplan energietransitie 2017-2020

deelnemende partijen samen te werken, waar

 Het Fjildlab is gestart

mogelijk initiatieven en doelen aan elkaar te koppelen (koppelkansen) en door projecten die een bijdrage leveren aan deze visie te stimuleren en faciliteren. Ook willen de deelnemende partijen werken aan het vormgeven en het ruimte bieden aan de energietransitie in het gebied. Noordoost Fryslân kenmerkt zich door een sterke mienskip en handenuit-de-mouwen mentaliteit, een kwaliteit die we graag gebruiken om plannen ook daadwerkelijk tot uitvoering te laten komen.

42 ANNO II EINDRAPPORTAGE

RESULTATEN OPGAVEN ANNO II WONEN & LEVEN 2016-2020 De resultaten van de opgaven zijn opgesteld door de opgavetrekkers

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

RESULTATEN OPGAVEN WONEN & LEVEN | ANNO II EINDRAPPORTAGE 43

OPGAVE WONEN & LEVEN DEMOGRAFIE De leefbaarheid van Noordoost Fryslân is goed:

•

Er is budget beschikbaar gesteld om het instrument ‘serious game’ in te zetten bij voorzieningenvraagstukken in de regio.

VOORZIENINGEN EN WONEN •

De resultaten van het woningmarktonderzoek van

het is een ‘gezonde’ regio met kwalitatief goede,

KAW zijn door middel van de Dorpentoer in de

toekomstbestendige en bereikbare voorzieningen

DDFK-gemeenten gepresenteerd en besproken

en mienskipssin. De inwoners zijn in staat hun

met de inwoners en verenigingen van Plaatselijk

leven zo zelfstandig mogelijk vorm te geven.

Belang. Daarbij is de relatie met voorzieningen nadrukkelijk aan de orde geweest.

VOORZIENINGEN (O.A. SPORT) •

Pilot Vitale Waddenkust (inclusief Bruisend

ONDERWIJS: PROCESBEGELEIDING PRIMAIR ONDERWIJS

Hart Hallum) eind 2016 / 1e kwartaal 2017. Om aanspraak te kunnen maken op Provinciale

•

Van 2016 -2018 heeft de regio een

middelen voor de realisatie van Bruisend Hart

procesbegeleider leerlingendaling ingezet met

Hallum hebben de samenwerkende gemeenten

middelen vanuit het Rijk. De procesbegeleider

in Netwerk Noordoost en de Provincie Partoer

heeft de samenwerking tussen schoolbesturen in

opdracht gegeven een draagvlaktoetsing bij de

de regio versterkt. Dit heeft onder andere geleid tot

verenigingen van de dorpen rondom Hallum uit

een samenwerkingsschool op wettelijke grondslag

te voeren. Uit de gesprekken van Partoer met de

in Holwerd. Ook op andere plekken wordt gewerkt

verenigingen bleek onvoldoende draagvlak. De

aan c.q. geadviseerd over de totstandkoming van

pilot heeft daarna in ANNO-verband geen vervolg

kindcentra (Twijzelerheide, Oosternijkerk).

meer gekregen; wel zijn leerpunten geformuleerd voor vergelijkbare processen. Gesprekken over een plan B, gericht op de voorzieningen in Hallum zijn op gemeentelijk niveau gecontinueerd en hiervoor zijn door de gemeente ook financiële middelen beschikbaar gesteld.

44 ANNO II EINDRAPPORTAGE | RESULTATEN OPGAVEN WONEN & LEVEN

•

Er is een ontwikkelagenda onderwijshuisvesting

•

Op 27 maart 2019 hebben de wethouders, ambtenaren en schoolbestuurders binnen de

opgesteld die jaarlijks wordt geactualiseerd.

ANNO-regio het ‘Kompasdocument’ besproken, de •

In 2018 is besloten voor een nieuwe periode van 2

richting daarvan onderschreven en het document

jaar procesbegeleiding in te zetten. In deze tweede

aangemerkt als een goed vertrekpunt voor het

periode ligt de nadruk op de verbinding van

vervolg. Onder kompas wordt hier verstaan dat

onderwijs, voorschoolse voorzieningen, opvang en

deelnemende schoolbesturen en gemeenten een

jeugdhulp.

gezamenlijke koers varen op basis van een zelfde visie op de ontwikkeling van het kind en een

•

Het document ‘Kompas Werkgemeenschap Passend

gedeeld werkproces vanuit voor- en vroegschoolse

Onderwijs & Zorg in de regio NO Friesland’ is

educatie, (passend) onderwijs en jeugdhulp.

opgesteld. In het Kompas is niet alleen verwoord wat de •

Partijen hebben uitgesproken het als een

ambities zijn, maar ook welke stappen worden

gezamenlijke verantwoordelijkheid te zien om

gezet om deze ambities waar te maken

inclusief en integraal te werken. Het doel is een op het kind toegesneden aanpak te organiseren in

•

Op 9 oktober 2019 is in dit verband een

het kindcentrum of op school en alleen wanneer

werkconferentie gehouden, gericht op een

dat echt nodig is een gerichte doorverwijzing in

integrale benadering (schotten weg). Om de

de regio naar een passend zorgaanbod. In enkele

ontwikkeling te borgen ná de projectperiode wordt

gevallen zullen kinderen aangewezen zijn op

toegewerkt naar een ‘werkgemeenschap passende

voorzieningen buiten de regio. De samenwerking

ontwikkeling’ (jeugdzorg, opvang, onderwijs,

tussen professionals uit onderwijs, kinderopvang

gemeenten).

en jeugdhulp moet ertoe leiden dat met ieders specifieke inbreng gezamenlijke aanpakken voor

•

Oktober 2019 heeft de stuurgroep van het project

specifieke ondersteuningsbehoeftes worden

een aanvraag ingediend om Inspiratieregio van het

ontwikkeld.

programma ‘Met andere ogen’ te kunnen worden en deze is gehonoreerd. Zie voor meer informatie http://www.onderwijsjeugd.nl/actualiteiten/metandere-ogen-de-regios-in/

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

RESULTATEN OPGAVEN WONEN & LEVEN | ANNO II EINDRAPPORTAGE 45

OPGAVE WONEN & LEVEN ZORG

kwaliteitsverbetering merken doordat: •

aanspreekpunt hebben •

de zorg dichtbij en kleinschalig is georganiseerd

•

er een integraal aanbod van wonen, welzijn

Bevordering sterke zorgstructuur in Noordoost Fryslân met als doel de continuïteit van voldoende (kwalitatieve) zorg voor inwoners

zij in de nieuwe situatie maar één

en zorg wordt geboden •

er meer gebruik wordt gemaakt van preventieve, e-health en domotica oplossingen

in de regio te garanderen. Bij de ontwikkeling en implementatie van dit In 2017 startte het traject ANNO Zorglandschap NOF

innovatieve zorgmodel maken we gebruik van de

ingezet met de partners: de toenmalige 6 ANNO-

ervaringen van lopende projecten (Koplopers) in onze

gemeenten, de gemeenten Schiermonnikoog en

Zorglandschap regio.

Ameland en De Friesland Zorgverzekeraar. Bestuurlijk en ambtelijk werd een gezamenlijke visie ontwikkeld

Als koplopers zijn benoemd: Ameland/

voor een toekomstbestendige ouderenzorg in onze

Schiermonnikoog, Ternaard, Oenkerk, DataKr8,

regio. Onder leiding van een externe projectleider

Kennislab NOF en burgercompetenties Dantumadiel.

en met ondersteuning vanuit De Friesland werd een

Binnen de zorgregio vergroten we synergie tussen

concreet plan van aanpak opgeteld voor de korte,

deze koplopers en we ondersteunen deze op maat.

middellange en lange termijn om samen een model

Hierdoor is het mogelijk om efficiënt en effectief

ouderenzorg te ontwikkelen en te implementeren.

maatschappelijke meerwaarde te behalen. Het project ANNO Zorglandschap is hierin faciliterend door te

Het model wordt vorm gegeven vanuit het perspectief

fungeren als aanjager, verbinder en kennisplatform.

van de vitale oudere die te maken krijgt met een

In de periode 2018-2019 zijn hiertoe gezamenlijke

stijgende zorgbehoefte (gebaseerd op de cliënt reis).

bijeenkomsten georganiseerd om expertise uit te

De organisatie en financiering er van vindt domein

wisselen op zowel brede zorgthema’s als ook specifieke

overstijgend plaats. Dit is mogelijk doordat alle

koploperprojecten. De Friesland heeft daarmee zwaar

betrokkenen met elkaar samenwerken met als doel

ingezet op de relatie met zowel specifieke gemeenten

de juiste zorg van goede kwaliteit op de juiste plaats

als de Zorglandschap regio en brengt hierbij haar

in te zetten. De ouderen en hun omgeving gaan deze

expertise in op het gehele traject als ook binnen de specifieke projecten.

46 ANNO II EINDRAPPORTAGE | RESULTATEN OPGAVEN WONEN & LEVEN

In 2019 zijn de betrokken gemeenten bezig aan te sluiten op de Gemeentezorgspiegel van Vektis; De Friesland is hierbij al aangesloten. WMO, ZVW en WLZ gegevens zijn daarmee in combinatie te raadplegen en daarmee ontstaan er nieuwe mogelijkheden om ontwikkelingen

OPGAVE WONEN & LEVEN WONEN

van de zorgvraag specifiek in de regio of gemeente in kaart te brengen. Op basis van deze gegevens

Een woningaanbod dat aansluit bij de wensen en

kunnen gerichte inhoudelijk-financiële interventies in

behoeften van onze inwoners.

het zorgmodel worden ontwikkeld. In 2019 is vanuit het project een subsidie voor Vouchers bij ZonMW

Behaalde resultaten:

aangevraagd, welke ook is gehonoreerd. Deze vouchers worden nu ingezet om in samenwerking met VEKTIS

•

Woningmarkt analyse 2017

een verdiepingsslag op de beschikbare data te maken

•

Monitoring woningmarkt

via gezamenlijk oppakken van onderzoeksvragen op

•

Actualisatie woningmarkt analyse 2019

regionaal, gemeentelijk of zelfs wijkniveau.

•

Kennisbijeenkomsten raden en dorpsbelangen

•

Masterclass particuliere voorraad oktober 2018

Zowel Healthy Living Lab als Zorg & Arbeid zijn begin

•

Gezamenlijk regionaal standpunt DCA

2017 gestart. In de vijf onderstaande gemeentelijke

•

Gezamenlijk regionaal standpunt woningbouwafspraken

projecten is Healthy Living is de HLL-methodiek in workshops ingezet: •

Case Tytsjerksteradiel, Project Burgum Westermar e.o.

•

Case Dantumadiel, Project Damwoude sportcampus

•

Case Achtkarspelen, Project Hossebos

•

Case Ferwerderadiel, Beweegtuin Foswert Ferwert

•

Case Kollumerland c.a., Project Kollum

•

Afwegingskader ontwikkeld

•

Eenduidig regionaal bod richting provincie

•

DOM’s 2.0

Watersportdorp

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

RESULTATEN OPGAVEN WONEN & LEVEN | ANNO II EINDRAPPORTAGE 47

OPGAVE WONEN & LEVEN MOBILITEITS CENTRALE Het optimaliseren van het vervoersaanbod door: •

Verkrijgen van een samenhangend en elkaar versterkend geheel van ontsluitend OV.

•

Doelgroepenvervoer en ander vervoer.

De beoogde doelen zijn gerealiseerd: een mobiliteitscentrale die de regie neemt op doelgroepenvervoer en een sneller en uitgestrekter openbaarvervoersnetwerk neerzet. Vanaf 8 januari 2018 is de mobiliteitscentrale gestart onder de naam Jobinder. WMO-vervoer, leerlingenvervoer en opstapvervoer (van en naar een OV-punt) zijn aan elkaar gekoppeld. Onlangs is er een evaluatie uitgevoerd en is geconcludeerd dat de Jobinder goed loopt en de klanttevredenheid steeds beter wordt. Met de GR is de continuïteit van de Jobinder geborgd en daarnaast is met deze opgave een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van de leefbaarheid. Daarnaast biedt Jobinder nog mogelijkheden om in de toekomst meer doelgroepen te vervoeren.

48 ANNO II EINDRAPPORTAGE | RESULTATEN OPGAVEN WONEN & LEVEN

RESULTATEN OPGAVEN ANNO II ECONOMIE 2016-2020 De resultaten van de opgaven zijn opgesteld door de opgavetrekkers

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

RESULTATEN OPGAVEN ECONOMIE | ANNO II EINDRAPPORTAGE 49

OPGAVE ECONOMIE BEDIJVEN TERREINEN

KWANTITATIEF

De regio biedt voldoende kansen voor

over de periode 2018-2025 aan te passen van 3,4 naar

bedrijven om zich uit te breiden en te vestigen

5 ha per jaar. Dat betekent dat er ontwikkelingsruimte

waar dat bedrijfseconomisch het beste is en

(harde capaciteit) ontstaat voor 17,9 ha bedrijventerrein

waar geen onnodige leegstand is. Passend bij

in de regio, naast de bestaande voorraad van 23,2 ha..

de aard en schaal van de kern.

De focus ligt daarbij op de belangrijkste regionale

De regio Noordoost Friesland heeft in 2018 met de provincie Fryslân een bestuurlijk convenant gesloten over de aanleg en uitbreiding van een aantal bedrijventerreinen voor de periode 2018-2025. In onderlinge afstemming is een voorstel uitgewerkt om de theoretische uitgifte (berekend door Bureau Louter)

kernen, conform de keuze uit het eerdere convenant. In eerste instantie zal deze afspraak gelden voor de jaren 2018 en 2019, waarna in het voorjaar van 2020 een evaluatie volgt.

KWALITATIEF De provincie heeft dit jaar het initiatief genomen om samen met de Friese gemeenten in beeld te brengen hoe de bedrijventerreinen in Fryslân er kwalitatief voorstaan en welke acties mogelijkerwijze nodig zijn. Het accent zal daarbij meer gericht zijn op de toekomstbestendigheid van de bedrijventerreinen, de zogenaamde ‘’Next Economy-potentie’’, dan de veroudering. Hierbij wordt dan in ieder geval gekeken naar aspecten van toekomstbestendigheid, inclusief duurzaamheid, digitalisering en circulariteit. Het gespecialiseerde bureau Stec wordt hiervoor door de provincie ingehuurd.

50 ANNO II EINDRAPPORTAGE | RESULTATEN OPGAVEN ECONOMIE

OPGAVE ECONOMIE VITALE DETAILHANDEL

OPGAVE ECONOMIE DWAANDE WONEN & WERKEN

Binnen de regio zorgen voor een sterke

De regio is zichtbaar als goede woon-werk regio.

detailhandel structuur waardoor de detailhandel

Een positief beeld zorgt voor het behoud van

voor de regio voldoende kwaliteit behoudt. Om

bedrijven en inwoners. Zo wordt bijgedragen aan

de gevolgen van krimp te dempen is gericht

versterking van de economische structuur van

regionaal beleid noodzakelijk.

Noordoost Fryslân.

Naar aanleiding van de wens te komen tot regionale

Concreet zijn er heel wat projecten besteed aan

samenwerking op het gebied van detailhandel

ondernemers zoals de periodieke publicatie

is in 2016 een inventarisatie uitgevoerd naar

van het ondernemersmagazine Noordoost

detailhandel in Noordoost Fryslân door bureau

Fryslan, de startersavonden voor beginnende

DTNP. Op basis van de inventarisatie hebben

ondernemers en de cyclus Dwaande met je bedrijf.

bestuurders uitgesproken een nadere invulling

In het kader van regiomarketing is er verschillend

van detailhandelsbeleid te willen, uitgaande

promotievideomateriaal gemaakt, maar het is

van een scenario met een beperkt aantal

onbekend of gemeenten deze en andere Dwaande

regionaal verzorgende kernen en daarnaast zg.

marketing meer zijn gaan gebruiken. De projecten

boodschappendorpen. De nadere invulling is

betekenen geen intensivering van Dwaande

nog niet afgerond, mede door discussie over de

activiteiten in vergelijking met de periode vóór 2016.

reikwijdte van het beleid, i.c. wat laat je aan de

Wel heeft de regiodeal een grotere rol gekregen bij de

markt over en waar wil je al overheid sturend zijn.

invulling van Dwaande, dit is echter nog niet zichtbaar

Er wordt een swot-analyse opgesteld van de diverse

in de concrete acties op het gebied van regiomarketing.

winkelkernen om duidelijk te krijgen hoe het vervolg eruit komt te zien.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

RESULTATEN OPGAVEN ECONOMIE | ANNO II EINDRAPPORTAGE 51

OPGAVE ECONOMIE RECREATIE & TOERISME De (economische) kansen die de regio heeft op het gebied van recreatie en toerisme worden optimaal benut zodat de economische structuur wordt versterkt en bijdraagt aan een duurzame samenleving.

TOERISTISCHE VISIE NOORDOOST FRYSLÂN 2020-2030 In de afgelopen periode is een regionale, toeristische visie opgesteld. Hierin zijn ambities verwoord t/m 2030. De visie is tot stand gekomen met een proces met breed draagvlak van het toeristisch bedrijfsleven en belanghebbenden. Aan de visie is een uitvoeringsagenda gekoppeld. In de vervolgfase van ANNO evenals binnen de uitvoering van de Regiodeal zal deze de komende jaren concreter worden uitgewerkt in acties en projecten.

52 ANNO II EINDRAPPORTAGE | RESULTATEN OPGAVEN ECONOMIE

Fryslân. Met als resultaat een stimulering van de

TOERISTISCHE ONTWIKKELING EN ONTSLUITING WETTERWÂLDEN-BÛTEFJILD

lokale economie, meer omzet en meer banen, en

Dit project is gericht op het verder ontwikkelen van

een betere leefomgeving voor onze eigen inwoners.

het Bûtefjild als aantrekkelijk dagrecreatief gebied. Het

De ambitie van de visie zet in op een forse groei van de toeristisch-recreatieve sector in Noordoost

belangrijkste uitgangspunt van het project is om ervoor Noordoost Fryslân staat nog aan het begin van

te zorgen dat de beleving die we over het Bûtefjild naar

de toeristische levenscyclus (Pioniers) en daarom

buiten toe communiceren en die we voor ogen hebben,

zetten we in op een groeipercentage van 50% meer

overeenkomt met dat wat de bezoeker daadwerkelijk

binnen- en buitenlandse gasten tussen nu en 2030.

ervaart als hij in de boot of op de fiets zit of door het

Qua werkgelegenheid willen we op het niveau van

gebied wandelt. Nu de doorgaande, deels electric only,

Nederland en de provincie komen, een aandeel van

sloepenroute in juni 2017 is geopend, willen we dit

+/- 7% op het totaal aantal banen en van daaruit

verder in overeenstemming brengen. We zorgen ervoor

doorgroeien.

dat de recreant zich kan oriënteren in het gebied, de overstap kan maken van water naar land (en vice versa) en gastvrij en herkenbaar wordt ontvangen. Dit gebeurt aan de hand van een viertal sleutelprojecten: •

Verhaal van Wetterwâlden-Bûtefjild

•

Elektrisch (er)varen

•

Passantenstructuur

•

Wegwijs in het gebied

Dit is een gemeenschappelijk project van de gemeenten Dantumadiel en Tytsjerksteradiel, met medefinanciering van provincie Fryslân. Dit project heeft een looptijd van 2019-2020.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

RESULTATEN OPGAVEN ECONOMIE | ANNO II EINDRAPPORTAGE 53

OPGAVE ECONOMIE BEREIKBAARHEID

OPGAVE ECONOMIE KENNIS

Noordoost Fryslân is goed bereikbaar via weg,

Algemeen kennis-/onderwijsniveau in de regio

water, spoor en internet en beschikt over een goed

verhogen en innovatievermogen van het MKB

openbaar vervoersysteem.

vergroten. Talentontwikkeling en innovatiekracht afgestemd op de toekomst ontwikkelen en daarmee

Vooral in het wegennetwerk zijn stappen gezet.

ook de vraag en aanbod van de arbeidsmarkt in de

De Centrale As is geopend en knelpunten in het

toekomst te verbeteren.

landbouwverkeer zijn verholpen. Ook is er aandacht geweest voor fietspaden en hun aansluiting op het

Eind juni 2016 is Noordoost Fryslân als één van de zes

openbaar vervoer. Bijvoorbeeld de aanleg van fietspad

landelijke proeftuinregio’s verkozen door het ministerie

spoorbrug de Laatste Stuiver en de fietsverbinding

van BZK, de VNG en het IPO. Het Rijk wilde door middel

Vijfhuizen. Ook is er gesproken over een pilot

van deze proeftuinen inzicht krijgen hoe regionale

zelfrijdend vervoer uit te voeren om de mogelijkheden

samenwerking kan bijdragen aan economische groei.

daarvan in kaart te brengen voor vraagstukken

De uitkomsten hiervan zijn tevens gebruikt als adviezen

rondom bereikbaarheid. In het verbeteren van het

voor het nieuwe kabinet en in de regio is vanuit de

waternetwerk en het openbaar vervoer is nog een slag

Proeftuin uiteindelijk de Versnellingsagenda ontstaan.

te maken, bijvoorbeeld door betere afstemming tussen het regulier openbaar vervoer en het leerlingen- en

Inmiddels heeft de regio een Versnellingsagenda

WMO-vervoer.

opgesteld en is hiervoor financiering vanuit de Regiodeal gelden van het Rijk ontvangen. De ambitie

Eind 2019 is de mobiliteitsvisie opgeleverd. Door de

van de Versnellingsagenda is om 400 miljoen euro

analyse van de ontwikkelingen die er allemaal zijn in

toe te voegen aan het Bruto Regionaal Product tot

en om onze regio en hoe ons regionaal netwerk er

2025. Dit wordt bereikt door te werken aan negen

nu uitziet, hebben we meer inzicht gekregen in de

businesscases verdeeld over drie programmalijnen:

opgaven die er liggen om dit te bereiken. Hiervoor is

aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt, innovatie en

een startnotitie met zes regionale opgaven opgesteld.

ondernemerschap en regionale samenwerking . Voor de realisatie van de Versnellingsagenda wordt een

54 ANNO II EINDRAPPORTAGE | RESULTATEN OPGAVEN ECONOMIE

passende governance ingericht, welke recht doet aan het feit dat de Versnellingsagenda een samenwerking tussen de Triple Helix partijen is. Dit betekent dat er onder andere een Regioboard komt waarin zowel Overheid, Ondernemers als Onderwijs met evenveel

OPGAVE ECONOMIE DIGITALISERING

personen zitting in hebben en gezamenlijk sturing geven aan de Versnellingsagenda.

De regio beschikt over een optimale digitale bereikbaarheid en diverse digitale toepassingen

Gedurende de ANNO II periode hebben een aantal

bieden kansen voor demografische vraagstukken

uitvoeringsorganisaties mede richting en inhoud

waardoor het een uitstekende regio is om in te

gegeven aan de ambities van de regio. Zowel

wonen, werken en leven.

Kennislab, Kenniswerkplaats als het KEI hebben vanuit de regio subsidies ontvangen. Resultaten hiervan zijn

Er is een lening verstrekt om de meeste, nog niet alle,

onder andere de oprichting van de cluster bouw en

‘witte gebieden’ van glasvezel te voorzien. Ook is er

metaal, het project bouwen aan ambitie, ontwikkeling

samen met partners uit het onderwijs, gemeenten

bouwcampus en Better Wetter.

(met uitzondering van Tytsjerksteradiel) en koplopers in het bedrijfsleven zoals KabelNoord een traject

Daarnaast heeft er een transformatie plaatsgevonden

gestart om het onderwijs te digitaliseren.

van de Gouden Driehoek, waarbij er nu een brede vertegenwoordiging vanuit de Triple Helix zitting heeft in het Algemeen Bestuur onder leiding van een onafhankelijk voorzitter. Deze Gouden Driehoek zal, wanneer de Regioboard van start gaat, worden opgeheven.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

RESULTATEN OPGAVEN ECONOMIE | ANNO II EINDRAPPORTAGE 55

RESULTATEN OPGAVEN ANNO II BLAU & GRIEN 2016-2020 De resultaten van de opgaven zijn opgesteld door de opgavetrekkers

56 ANNO II EINDRAPPORTAGE | RESULTATEN OPGAVEN BLAU & GRIEN

OPGAVE GRIEN & BLAU NATUUR INCLUSIEVE LANDBOUW

is gericht op het ontwikkelen van een puntensysteem waarbij ‘natuurinclusieve’ maatregelen worden beloond. Deze pilot loopt van 2019 tot en met maart 2021. Tevens heeft NFW in 2018 in samenwerking met het Wereld Natuur Fonds (WWF) een pilot gedaan met de Biodiversiteitsmonitor met als doel het testen van prestatie indicatoren in de bedrijfsvoering van verschillende melkveehouders.

Ontwikkelen van nieuwe verdienmodellen

In 2019 is de Biodiversiteitsmonitor verder ontwikkeld

voor natuur inclusieve landbouw, zodat het

via Duurzame Zuivelketen (DZK) en Boerennatuur

landschap en de landbouw toekomstbestendig

(BN). Beide zijn koepelorganisaties, DZK voor

én (financieel) gedragen is.

zuivelaars als bijvoorbeeld Friesland Campina en BN voor collectieven waar NFW er één van is. De

In 2016-2017 zijn m.b.v. ANNO gelden concept

biodiversiteitsmonitor wordt nog steeds verder

verdienmodellen ontwikkeld om natuurinclusieve

ontwikkeld maar het is al mogelijk om agrarisch natuur-

landbouw te kunnen integreren in met name de (melk)

en landschapsbeheer (ANLb) te waarderen in de

veehouderijsector. Vanaf 2017-2018 is dit verder in

melkprijs via de biodiversiteitsmonitor. NFW blijft bij de

ontwikkeling gebracht d.m.v. POP3 middelen en is er

ontwikkelingen aangesloten.

een concept certificeringsmodel opgesteld die ook in naastgelegen collectieven zijn gereflecteerd. NFW

Het Fjildlab, onderdeel van de Regiodeal NOF,

heeft de bevindingen meegenomen in een landelijke

geeft extra mogelijkheden om verder te gaan met

pilot die invulling moet geven aan het toekomstige

deze opgave en heeft al geleid tot projecten die

‘Gemeenschappelijk Landbouwbeleid’ (GLB). De pilot

zicht richten op o.a. mestkwaliteit, bodemleven en duurzame energie. Projecten bedoeld om andere verdienmodellen te genereren en tegelijkertijd rekening te houden met het landschap en de biodiversiteit.

 TERUG NAAR INHOUD & OPGAVEN

RESULTATEN OPGAVEN BLAU & GRIEN | ANNO II EINDRAPPORTAGE 57

OPGAVE GRIEN & BLAU TOEKOMST BESTENDIG WATERSYSTEEM Een toekomstbestendig watersysteem dat natuur en landbouw blijvend kan dienen en waar waterveiligheid en –kwaliteit voor de streek is geborgd. De uitvoering van het Better Wetter programma is in volle gang, op dit moment in fase twee. Dat betekent dat verschillende projecten in uitvoering worden gebracht en een aantal projecten al in uitvoering zijn. Zo zijn er studenten ingezet voor het teeltexperiment in Lisdodde en voor het onderzoek naar de toepassingsmogelijkheden van veenmos. Tevens is er een samenwerkingsovereenkomst gesloten. Er is daarnaast een symposium georganiseerd en er zijn onderzoeksrapporten opgeleverd.

58 ANNO II EINDRAPPORTAGE | RESULTATEN OPGAVEN BLAU & GRIEN

OPGAVE GRIEN & BLAU ENERGIETRANSITIE & DUURZAAMHEID Het vormgeven van de energietransitie in het gebied, gericht op duurzame energievoorziening en zelfvoorzienendheid in samenwerking met de krachtige mienskip. In 2030 is Noordoost Fryslân een regio die volhoudbaar voorziet in haar behoefte qua energie, voedsel, producten, diensten, werkgelegenheid en recreatie. Daarbij vindt nadrukkelijk samenwerking met andere regio’s plaats. Als regio is in 2016 stevige ambitie neergezet: 40% duurzame energie in 2025 in de regio. Het dorp Garyp is één van de 27 BZK proeftuinen

pilot “Mienskipsenerzjyplan” is in samenwerking met een groot aantal dorpen een onderzoek uitgevoerd (in twee avonden per dorp) op welke wijze de inwoners zelf denken invulling te kunnen geven aan het verduurzamen van het eigen dorp. Dit project is uitgevoerd door de FMF. De resultaten zijn samengevat in rapporten en gedeeld met de werkgroep. Vanaf 2017 ligt het accent op energie. Hieruit voortvloeiende werkzaamheden hebben een positief effect op de werkgelegenheid. Waar staat de regio met het opwekken van duurzame energie? Dit wordt aan het eind van 2019 geëvalueerd, zoals in het Uitvoeringsprogramma Energietransitie ANNO 2017-2020 staat aangegeven, In dit evaluatierapport zal eveneens per project worden aangegeven welke activiteiten zijn uitgevoerd. Indien mogelijk zal daarbij worden aangegeven hoeveel duurzame energie met het project is opgewekt. Naar verwachting wordt het evaluatierapport begin 2020 aangeboden.