05 - Bijlage 1 - Kadernota 2027-2030
Tekst van het document
Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 2 1.1 Inhoudsopgave 1.2 Ynlieding ...................................................................................................................... 3 1.3 Leeswijzer .................................................................................................................... 4 1.4 IN VOGELVLUCHT ......................................................................................................... 5 1.4.1 Inleiding ................................................................................................................ 5 1.4.2 In één oogopslag ................................................................................................. 26 2 KADERNOTA 2027 - 2030 ................................................................................................ 27 2.1 Ontwikkelingen Kadernota 2027 - 2030 .................................................................... 27 2.1.1 Startsituatie ......................................................................................................... 27 2.1.2 Tussentijdse raadsbesluiten ................................................................................ 27 2.1.3 Gemeentefonds ...................................................................................................
27 2.1.4 Bestaand beleid ................................................................................................... 32 2.1.5 Ontwikkeling lopende prijzen .............................................................................. 32 2.1.6 Nieuw of gewijzigd beleid.................................................................................... 33 2.1.7 Samenvatting Kadernota ...................................................................................... 33 2.2 Reserves en weerstandsvermogen .............................................................................. 35 2.3 Ontwikkelingen in beleid ............................................................................................ 41 2.4 Voorstel aan de raad .................................................................................................. 68 3 BIJLAGE I Samenvatting .................................................................................................. 69 3.1 Financiële samenvatting ......................................................................................... 69 3.2 Toelichting definities en symbolen ......................................................................... 74 3.3 Toelichting per vervallen onderwerp .......................................................................
76 Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 3 1.2 Ynlieding Groeie út lokale krêft wei Foar jo leit de earste kadernota fan dizze riedsperioade. Dit is de opmaat nei de begrutting 2027 dy’t de ried yn novimber 2026 fêststelt. Nei de gemeenteriedsferkiezings fan maart 2026 binne de riedsleden oan de slach gien mei in riedsprogramma, sawol op proses as op ynhâld. Op basis fan ferskate gearkomsten is it riedsprogramma “Groeie út lokale krêft wei” opsteld en dêrnei unanym oannaam. Dit programma lit sjen by hokker ûnderwerpen de fraksjes inoar fûn hawwe en hokker mienskiplike koers sy foar de kommende jierren útsette. It riedsprogramma beskriuwt net allinnich de ynhâldlike koers, mar ek de wize wêrop de ried gearwurket: op basis fan betrouwen, iepenheid en mienskiplike ferantwurdlikheid. In oersetting fan alle plannen nei de begrutting ta sil yn de kommende tiid noch barre moatte, dêrom is foarlizzende kadernota in ‘beliedsearme’ kadernota dy’t romte jout foar de wichtige strategyske karren en prioriteitstelling letter dit jier. Ek it kolleezjeprogramma is noch net ferwurke yn dizze kadernota. Op dit stuit is der beheinde finansjele romte beskikber foar nije plannen en winsken. Der binne ek grutte finansjele útdagingen foar de kommende jierren. Fan foldwaande strukturele middels fan de ryksoerheid en by alle taken ek knaken is noch gjin sprake.
Wy kieze dan ek foar in soarchfâldige oanpak by it opstellen fan de finansjele kaders. Dit sûnder besteande ambysjes te ferleegjen, direkte besunigingen of ekstra lêsteferhegingen. Mar somtiden moatte jo wol earst snoeie foardat der wer sprake wêze kin fan groei. Hoe dan ek, wy sille de kommende perioade skerp begrutsje, ferantwurde risiko’s omearmje en jo as ried mei bygelyks fuortgongsrapportages en startnotysjes goed belûken bliuwe. De karren dêrby binne fansels oan de ried. Om “Groeie út lokale krêft wei” mooglik te meitsjen foar Tytsjerksteradiel, bliuwe wy as kolleezje yn iepenheid yntinsyf mei jo as ried gearwurkjen. It kolleezje, Burgum 9 juny 2026 Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 4 1.3 Leeswijzer Vooraf De Kadernota is eigenlijk het belangrijkste instrument in de planning - en controlcyclus. Daarmee kan de raad sturen op de inhoud van de begroting 2027 en volgende jaren. BELEIDSVOORSTELLEN In de Kadernota staan allerlei voorstellen voor nieuw of gewijzigd beleid. De raad geeft richting en bepaalt welke projecten voorrang moeten krijgen. En daarmee legt de raad de basis voor de verdere uitwerking van de begroting 2027. FINANCIEEL In de Kadernota proberen we ook inzicht te geven in de financiële ruimte voor 2027 en verdere jaren. Samen met de beleidsvoorstellen ontstaat een volledig beeld waarmee de raad op hoofdlijnen kan sturen.
Maar alles natuurlijk met de kennis van het moment. VERTALING IN DE BEGROTING In de begroting 2027 worden alle voorstellen verwerkt die door de raad positief zijn beoordeeld. En natuurlijk worden ook ontstane ontwikkelingen ná de behandeling van de Kadernota meegenomen. OPBOUW VAN DE KADERNOTA De Kadernota is verdeeld in drie stukken: • VOORAF • KADERNOTA 2027-2030 • BIJLAGE In VOORAF beginnen we met de Ynlieding. Daarna starten we met de Kadernota In Vogelvlucht. Hierin worden de belangrijkste ontwikkelingen getoond. In KADERNOTA 2027-2030 beschrijven we in hoofdlijnen de startsituatie, de ontwikkelingen in het gemeentefonds en bestaand en nieuw beleid met aansluitend een samenvatting daarvan in cijfers. Omdat de Kadernota invloed heeft op het financieel perspectief schetsen we ook de invloed daarvan op onze reserves en het weerstandsvermogen. Direct daarna gaan we dieper in op alle ontwikkelingen in het beleid. En we besluiten met het voorstel aan de Raad. In de BIJLAGE worden de cijfers samengevat nogmaals gepresenteerd. We wensen u veel leesplezier! Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 5 1.4 IN VOGELVLUCHT 1.4.1 Inleiding OM TE BEGINNEN Het proces Voordat we beginnen met een toelichting op het vertrekpunt, de uitgangspunten en een toelichting op hoofdlijnen willen we u kort meenemen in het proces van totstandkoming van deze Kadernota.
Voor 1 februari van dit jaar zijn de uitgangspunten voor de begroting 2027 c.a. met u gedeeld via de LIST. Dit is voor ons het startpunt van de nieuwe cyclus, waaronder ook de Kadernota valt. De eerste stap in dit proces is dat er vanuit de organisatie een groslijst van onderwerpen wordt aangedragen. In eerste instantie is hier voorgesteld om het uitgangspunt op te nemen dat alleen onderwerpen zouden worden aangedragen waarvoor geldt: 'Nieuw voor oud', tenzij. In de Raad van februari is er echter een motie ingediend waarin de Raad heeft aangegeven dat zij zelf wil bepalen welke onderwerpen wél of niet worden ingewilligd. Derhalve zijn alsnog onderwerpen voor de groslijst aangedragen die niet voldeden aan dat principe. De groslijst bevat alleen de onderwerpen en verder geen uitgewerkte toelichting en/of financiële consequenties. We hebben ervoor gekozen om in eerste instantie alle onderwerpen uit te werken en op basis van de uitwerking verdere keuzes te maken voor het we l of niet opnemen in de Kadernota. Ondertussen werden de contouren van het raadsprogramma ook steeds zichtbaarder, waarin aangegeven werd dat voor 2027 een sluitende begroting eerst een pré was en dat er eerst niet zou worden gekozen om nieuw beleid te hon oreren die tot structurele uitzettingen zou leiden. Dit om de opgaaf in de toekomst niet te groot te laten oplopen.
De beoordeling van de onderwerpen is dan ook vooral gebaseerd op wat passend is binnen het raadsprogramma. Dus nu geen structurele uitzettin gen. De uitwerking van de onderwerpen, ook de onderwerpen waarvan wordt voorgesteld deze niet te honoreren, zullen meegenomen worden in de heioriëntatie en de hieraan gekoppelde uitwerking van het investeringsprogramma. Er wordt richting het einde van het jaar gewerkt aan een investeringsprogramma. We willen in z'n totaliteit in beeld krijgen wat we in de toekomst kunnen verwachten, zodat we gericht en in totaal verband keuzes kunnen maken over wat we wél en niet kunnen doen. Vanuit voorgaand jaar is met u afgesproken dat we in de Kadernota zowel van de door ons gehonoreerde onderwerpen en financiële doorrekening daarvan, als de vervallen onderwerpen en financiële doorrekening laten zien (zie 3.) In paragraaf 2.1.7 hebben we als samenvatting van de Kadernota de doorrekening opgenomen van de financiële vertaling van de opgenomen onderwerpen naast de ontwikkelingen in bestaand beleid c.a en de ontwikkeling van de algemene uitkering uit het gemeentefo nds. Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 Vertrekpunt voor deze Kadernota Het vertrekpunt voor deze Kadernota is de meerjarenreeks 2027-2030 uit de begroting 2026- 2029.
Naast de gevraagde middelen voor ontwikkelingen in het kader van nieuw beleid is in deze Kadernota ook de doorrekening van de meicirculaire 2026 meegenomen. Voor een verdere toelichting verwijzen we u naar paragraaf 2.1.3 Gemeentefonds. Ontwikkeling begroting Voor het meerjarenperspectief voor de begroting 2027-2030 | koersen we vanuit deze Kadernota op een structureel sluitende begroting voor het jaar 2027. Hiermee voldoen we aan het toetsingskader van de provincie om voor 2027 onder repressief toezicht te kunnen vallen. Om vanuit het huidige negatieve saldo voor het jaar 2027 te komen tot een positief saldo moeten | maatregelen | worden | genomen. | Deze | worden | toegelicht | onder | "Overige ontwikkelingen". Voor het meerjarenperspectief zullen in de komende tijd nadere lijnen in samenspraak met de Raad worden uitgezet. Onderdeel hiervan is het verder uitwerken van de Heroriëntatie. Op basis van de huidige Kadernota zal het financieel perspectief er vooralsnog als volgt uit zien: STARTSALDO KADERNOTA | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vastgestelde meerjarenbegroting (nov.
2025) | 42 | - 2.792 | - 2.599 | - 2.961 Ontwikkeling gemeentefonds | 376 | 335 | - 1.162 | - 884 Ontwikkeling bestaand beleid | - 215 | - 311 | 1.334 | 1.350 Ontwikkeling nieuw of gewijzigd beleid | - 523 | - 124 | - 124 | - 124 EINDSALDO KADERNOTA | - 319 | - 2.892 | - 2.551 | - 2.620 6 Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 7 Uitgangspunten Kadernota Indexering en prijscompensatie Eerder dit jaar zijn op de LIST de uitgangspunten voor de Kadernota 2027 -2030 en de begroting 2027 -2030 geagendeerd. Voor de berekening van het netto -effect van de meicirculaire voor deze Kadernota houden we door middel van stelposten rekening met de verwachte loon en prijsstijgingen. De prijsstijgingen van verschillende producten hebben zeker hun impact op onze begroting(en) en jaarrekening(en). Zie hiervoor ook paragraaf 2.1.4; Bestaand beleid. Algemene uitkering (AU) - nieuw beleid Indien voor nieuw beleid, waaronder de zogenaamde taakmutaties, financiële middelen opgenomen zijn in de algemene uitkering, gaan we uit van een budgettair neutraal effect op het saldo. Algemene uitkering (AU) - ontwikkelingen in bestaand beleid Voor areaal, loon- en prijsontwikkelingen zijn financiële middelen opgenomen in de algemene uitkering. Op basis hiervan reserveren we een bedrag in de Kadernota.
Hiermee kunnen we onder andere de reeds in deze Kadernota vermelde onderwerpen met betrekking tot bestaand beleid dekken. Werkmaatschappij 8KTD (BVO-ICT) Voor ICT werken we nog een periode met elkaar samen in de vorm van een lichte gemeenschappelijke regeling. Inmiddels is de conceptbegroting 2027 -2030 van de Werkmaatschappij in de Raad van mei aan de orde geweest. De financiële effecten hiervan zijn in deze Kadernota meegenomen onder bestaand beleid. Ombuigingen In het kader van de begroting 2026 is de stand van zaken met betrekking tot de ombuigingen geactualiseerd. Voor de begroting 2027 en verder resteert nog één ombuiging: • Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen) Hieronder in het kort een nadere toelichting op de stand van zaken. Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen) Deze taakstelling was conform de besluitvorming bij de begroting 2023 -2026 verwerkt in de begroting in de begroting 2024-2027. Uitvoering hiervan zou betekenen dat er in 2025, 2026 en 2027 telkens nog 2,5% extra OZB-verhoging boven op de nominale ontwikkeling bij komt.
Bij de behandeling van de begroting 2025 -2028 is met de Raad afgesproken, dat we gezien het begrotingsresultaat van 2025 en de forse stijging van de afvalstoffenheffing en rioolheffing er voor gekozen hebben, om voor 2025 een bescheiden nomin ale ontwikkeling voor de OZB opbrengst van 2% (prijsindex 2025 = 5,1%) door te voeren en de extra verhoging van driemaal 2,5% door te schuiven naar de jaren 2026, 2027 en 2028. Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 8 Bij de behandeling van de begroting 2026 is bij amendement "Lagere OZB verhoging (A-4-9- 1)" de extra verhoging van de OZB met 2,5% voor 2026 bovenop de inflatiecorrectie gewijzigd naar een percentage van 1,36% bovenop de inflatiecorrectie teruggebracht. H et effect van dit amendement is meerjarig verwerkt. De extra verhoging van tweemaal 2,5% voor de jaren 2027 en 2028 maakt nog steeds deel uit van de Begroting 2026-2029 en dus ook van de Kadernota 2027-2030 Uitgaande van de uitgangspunten die eerder gedeeld zijn via de LIST is het voorstel om de OZB-opbrengst met een inflatiecorrectie van 2,5% te laten stijgen ten opzichte van 2026. Samen met de extra 2,5% voor 2027 (ombuiging) betekent dit voor de gemiddelde OZB- aanslag een verhoging van 5% voor 2027. Business cases In deze Kadernota is een aantal business cases opgenomen.
Deze business cases zijn beoordeeld op de mogelijkheden van terugverdienen van de hiervoor te maken kosten, of dekking vanuit andere bronnen. Het betreft de volgende onderwerpen. • Uitgaand postproces digitaliseren • GIS (Gebiedsteammedewerker in de school) en Jongerenwerk Voortgezet Onderwijs (VO) • Huur ruimtes binnen de huisartsenpraktijken met betrekking tot POH-J • Innovatiebudget Sociaal Domein Nadere toelichting reeds verwerkte business case Uitgaand postproces digitaliseren We zetten verder in om de digitale én fysieke poststromen bij Burgerzaken voort te zetten en indien mogelijk ook Belastingen op het desbetreffende platform aan te sluiten. Hiermee voldoen wij aan alle wettelijke eisen voor audit trails, notificaties en log ging. Ook kunnen we veilig en betrouwbaar digitaal berichtenverkeer garanderen voor inwoners. De investering in abonnementskosten verdient zichzelf terug door de lagere kosten van digitale verzending ten opzichte van fysieke verzending. Nadere toelichting overige business cases GIS (Gebiedsteammedewerker in de school) en Jongerenwerk Voortgezet Onderwijs (VO) Voor 2025 en 2026 zijn de kosten van de inzet van GIS (gebiedsmedewerker Jeugd in de school) en Jongerenwerk Voortgezet Onderwijs (VO) incidenteel in de begroting opgenomen. In deze kadernota 2027 is gekeken of de kosten een structureel karakter moeten kr ijgen.
Vanuit een eerdere evaluatie is gebleken dat er een positief effect van de inzet uitgaat. Aan de ene kant levert de inzet voor de gemeente meer aandacht en invloed. Dit kan preventief werken en ook zorgen voor gerichtere inzet van zorg. Zo zal eers t vanuit de expertise van de GIS - medewerker worden gekeken of zijn of haar inzet voldoende is voor de jeugdige. Daarnaast kan de preventie bestaan uit meer inzet van gerichte en goedkopere jeugdzorg door meer gebruik te maken van algemene voorzieningen. De verwachting is dat de inzet leidt tot lagere jeugdzorgkosten. We verwachten dat de kosten van deze inzet zich dus terug verdienen en voor de Kadernota en begroting budgettair neutraal zijn. De dekking van de inzet van de GIS- Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 9 medewerker en Jongerenwerk Voortgezet Onderwijs (VO) vindt plaats vanuit de beschikbare jeugdbudgetten. Er zal monitoring en evaluatie in de opzet van de business case worden meegenomen. Huur ruimtes binnen de huisartsenpraktijken met betrekking tot POH -J Voorgaand jaar is een uitgewerkte business case opgezet voor de POH (praktijkondersteuner Jeugd bij de huisarts). Vanuit de evaluatie is gebleken dat er een positief effect van de inzet uitgaat. Onderdeel van de inzet van de POH is ook dat zij een ruimte h uren binnen de huisartsenpraktijken. Deze kosten waren niet meegenomen in de eerste opzet.
Wel verwachten we dat ook deze kosten door middel van de inzet van de POH zich terug verdienen en voor de Kadernota en begroting budgettair neutraal zijn. De dekking van de huur ruimtes binnen de huisartsenpraktijken met betrekking tot POH -J vindt plaats vanuit de beschikbare jeugdbudgetten. Er zal monitoring en evaluatie in de opzet van de business case worden meegenomen. Innovatiebudget Sociaal Domein Om als gemeente toekomstbestendig te blijven en duurzaam in te zetten op preventie, is het van belang om over een vrij te besteden innovatiebudget te beschikken. Een innovatiebudget maakt het mogelijk om nieuwe werkwijzen, interventies en kleinschalige pilots te ontwikkelen en te testen, zonder direct vast te zitten aan de kaders en verplichtingen van bestaande maatwerkvoorzieningen. Door een deel van het bestaande budget voor maatwerkvoorzieningen Jeugd en Wmo te oormerken voor innovatie, vragen we géén extra middelen, maar creëren we wél ruimte om structureel te investeren in preventieve oplossingen. Juist deze preventieve activiteiten kunnen op termijn bijdragen aan lagere instroom in zware ondersteuning, meer zelfredzaamheid en hogere kwaliteit van leven voor inwoners. Eén en ander kan budgetneutraal verlopen. Het budget kan worden afgezonderd van het reeds begrote bedrag voor de maatwerkvoorzieningen.
Overige ontwikkelingen Buiten de Kadernota om signaleren we ook overige ontwikkelingen met mogelijke financiële consequenties, die we wel terug verwachten in de begroting 2027 -2030. De reden dat ze nu nog niet uitgewerkt zijn in deze Kadernota heeft veelal te maken met het op di t moment ontbreken van het volledige inzicht op de exacte financiële impact. Daarnaast hebben we ook een aantal financieel technische maatregelen in beeld gebracht. ook deze zullen voor de begroting 2027-2030 verder worden geconcretiseerd. Als we voorlopig de lijn van de Kadernota, de overige ontwikkelingen en de financieel technische maatregelen doortrekken naar de begroting 2027-2030, dan verwachten we op dit moment een sluitende begroting voor het jaar 2027 aan de raad te kunnen aanbieden . Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 Hieronder is dat in een tabel weergegeven en wordt dit verder tekstueel per onderwerp toegelicht. SALDO VOOR MAATREGELEN | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Eindsaldo van de Kadernota 2027-2030 | - 319 | - 2.892 | - 2.551 | - 2.620 MAATREGELEN Overige ontwikkelingen | - 550 | - 1.447 | - 2.237 | - 2.437 Actualiseren bestemmingsplannen/ Kanaalzone in Burgum | - | - | - | - [nr. 60.06] Benchmark [nr. 60.09] | - | - | - | - Dorpenbudget [nr. 60.04] | - | - 390 | - 390 | - 390 Effect toename investeringen op omslagrente [nr.
60.11] | - | - | - | - Fietspad Zomerweg tussen Tytsjerk en Hurdegaryp [nr. 60.07] | - 16 | - 16 | - 16 | - 16 I en A - ICT: toekomstige investeringen [nr. 60.02] | - | - | - | - MFC's [nr. 60.03] | - 200 | - 400 | - 640 | - 640 Overige regiodeal gelden [nr. 60.08] | - | - | - | - Pluselementen Centrumplan Burgum; effect regiogelden [nr. | 16 | 9 | 9 | 9 60.05] Stelpost nieuw beleid nieuwe raad [nr. 60.10] | - 250 | - 500 | - 1.000 | - 1.000 Verduurzaming van bij de gemeente in eigendom zijnde | - 100 | - 150 | - 200 | - 400 gebouwen [nr. 60.01] Financieel technische maatregelen | 1.050 | 650 | 650 | 650 Analyse nog onbenutte SPUK-middelen CDOKE [nr. 50.01] | 400 | - | - | - Reële toerekening aan anterieure overeenkomsten [nr. 50.06] | 100 | 100 | 100 | 100 Reële toerekening van kosten aan projecten/complexen [nr. | 150 | 150 | 150 | 150 50.05] Scherper ramen investeringsprogramma / kapitaallasten [nr. | 150 | 150 | 150 | 150 50.03] Scherper ramen van leges [nr. 50.08] | 100 | 100 | 100 | 100 Terugschroeven ziektebudget [nr.
50.07] | 150 | 150 | 150 | 150 Totaal maatregelen | 500 | - 797 | - 1.587 | - 1.787 SALDO NA MAATREGELEN | 181 | - 3.689 | - 4.138 | - 4.407 Toelichting overige ontwikkelingen Verduurzaming van bij de gemeente in eigendom zijnde gebouwen In de jaren 2024 en 2025 is er op kleine schaal gestart met het verduurzamen van het maatschappelijk | vastgoed in eigendom van de gemeente. Denk hierbij aan het aanbrengen van HR++ beglazing, energiezuinige verlichting en waterbesparend sanitair in bijvoorbeeld sportaccommodaties | en | welzijnsgebouwen | en | het | plaatsen | van | PV | -installaties | op dienstgebouwen van de gemeente. Maar ook het vervangen van verouderde klimaatinstallaties 10 Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 11 door nieuwe, energiezuinige installaties, met verbeterde regeltechniek in bijvoorbeeld het gemeentehuis en welzijnsgebouwen. Dit verduurzamen werd veelal getriggerd door vervanging op het natuurlijk moment volgens de meerjaren onderhoudsplanning. Door onderbezetting bij afdeling vastgoedbeheer was het niet mogelijk meerdere grote projecten gelijktijdig voor te bereiden of te starten. Sinds afgelopen winter is afdeling vastgoedbeheer van gemeente Tytsjerksteradiel weer volledig bemand, waardoor we weer actief de regie kunnen nemen bij het verduurzamen van het maatschappelijk vastgoed in eigendom van de gemeente.
In de jaren 2020 tot en met 2023, zijn op dit gebied de nodige inspecties en onderzoeken uitgevoerd, waarna er voor het betreffend vastgoed maatwerkadviezen (rapporten) zijn geschreven voor het verduurzamen en het uiteindelijk gasloos maken ervan. Op basis van deze rapporten zijn voor tien objecten DUMAVA subsidies ontvangen. Deze subsidies, in combinatie met budgetten uit de meerjaren onderhoudsplannen zullen de komende jaren worden gebuikt voor het renoveren en verduurzamen van deze betreffende gebouwen. Het gaat hierbij om de volgende gebouwen: It Geahus en de gymzaal in Garyp, dorpshuis De Kamp in Sumar, sportcomplex Wetterstins in Burgum, dorpshuis Mounestien in Mûnein, het havengebouw in Earnewâld sporthal It Heech in Noordburgum, de muziekschool te Burgum, MFC De Balstien i n Noordburgum en sporthal Hege Fiif in Hurdegaryp. Van deze panden is, of wordt de komende tijd; het uitwerken van het programma van eisen gestart, het verduurzamingsplan geschreven, overlegd met adviseurs en worden er voorbereidende werkzaamheden gestart. Deze voorbereidende werkzaamheden zullen uitgesmeerd worden over de komende jaren, bij de panden waar de voorbereidende werkzaamheden van zijn afgerond, zal de uitvoering van de werkzaamheden worden gestart.
Van de panden waar geen DUMAVA subsidie voor is verleend, zullen we de verduurzamingswerkzaamheden uitvoeren op natuurlijke vervangingsmomenten uit de budgetten van de meerjaren onderhoudsplannen. Als voorbeeld gaan we dorpshuis It Maskelyn gasloos maken, hier staat de gasgestookte CV ketel op vervangen door een warmtepomp systeem. Daarbij ook alle verlichting vervangen door energiezuinige verlichting, zodat het verlagen van het stroomverbruik van de verlichting, het stroomverbruik van de warmtepomp compenseert. Ander voorbeeld is sociaal cultureel centrum Glinstrastate, hier ligt de prioriteit op het verlagen van het energieverbruik, in de meerjaren onderhoudsplannen is hier rekening mee gehouden en werkzaamheden hieraan zullen de komende jaren gefaseerd uitgevoerd worden. Naast deze twee voorbeelden zullen we zo overige panden de komende jaren op eenzelfde manier verduurzamen en/of gasloos maken. Op dit moment zijn de exacte kosten nog niet in beeld gebracht, maar op basis van eerdere verkenningen verwachten we voor de begroting 2027 -2030, dat de investeringen een oplopende kapitaallast met zich mee brengen van € 100.000 in 2027 tot € 400.000 in 2030.
MFC's De multifunctionele centra (MFC’s) vervullen een belangrijke rol binnen onze gemeente als ontmoetingsplek voor inwoners en als knooppunt voor voorzieningen op het gebied van Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 12 welzijn, zorg, sport en cultuur. Enerzijds zien we een groeiende behoefte aan laagdrempelige plekken voor ontmoeting, preventie en ondersteuning dichtbij huis. Anderzijds staan exploitatie, bezetting en toekomstbestendigheid van de voorzieningen onder druk , onder meer door veranderende gebruikersvraag, demografische ontwikkelingen en stijgende kosten. Deze ontwikkelingen vragen om een scherpe blik op de rol van MFC’s binnen het bredere sociaal-maatschappelijke domein. Hierbij wordt nadrukkelijk gekeken naar de verbinding met programma’s op het gebied van gezondheid, bewegen en welzijn (zoals bijvoorbeeld integrale programma’s gericht op preventie en participatie), en naar de wijze waarop voorzieningen flexibel en toekomstgericht kunnen worden ingezet. Dit vraagt om maatwerk, waarbij zowel maatschappelijke meerwaarde als financiële haalbaarheid een rol sp elen. Kernboodschap is dat de financiële doorwerking van deze ontwikkelingen op dit moment ongewis is. Deze is afhankelijk van de mate waarin de vraag naar voorzieningen zich ontwikkelt, de keuzes die worden gemaakt in gebruik, beheer en samenwerking, en de wijze waarop de gemeente hierin stuurt.
In de komende jaren zal dit stapsgewijs concreter worden, waarbij de raad op passende momenten wordt betrokken bij richtinggevende keuzes. De voorlopige verwachting voor begroting 2027-2030 is, dat de investeringen een oplopende kapitaallast met zich mee brengen van € 200.000 in 2027 tot € 640.000 in 2030. Dorpenbudget De subsidieregeling Dorpenbudget is een pilot met een looptijd tot en met 31 december 2027. De benodigde middelen worden in deze periode onttrokken aan de Algemene Reserve. Begin 2027 wordt gestart met de evaluatie van deze regeling. Parallel hieraan word t gewerkt aan de ontwikkeling van een nieuwe, integrale subsidieregeling “Mienskip”, waarin meerdere bestaande regelingen – waaronder Sociale Basis, Samenleving en het Dorpenbudget – worden samengebracht. De financiële omvang van deze nieuwe regeling is op dit moment nog niet vastgesteld. Indicatief gaan we voorlopig uit van het oorspronkelijke bedrag van € 390.000 vanaf het jaar 2028. Stelpost nieuw beleid nieuwe raad In het raadsprogramma heeft de raad ambities geformuleerd die de komende raadsperiode richtinggevend zijn voor de ontwikkeling van de gemeente. Tegelijkertijd is sprake van financiële onzekerheden, onder andere door verwachte kortingen op het gemeentefonds vanaf 2028 en het huidige meerjarige begrotingsbeeld.
Om ruimte te creëren voor de nadere uitwerking en prioritering van deze ambities, is hiervoor een inschatting gemaakt. Deze inschatting is de financiële vertaling van het raadsprogramma en het nog op te stellen collegeakkoord/programma, in samenhang met de investeringsagenda die eind 2026 wordt vastgesteld. De inzet van deze stelpost vindt gefaseerd en zorgvuldig plaats, op basis van de dan beschikbare inzichten in de financiële positie, de uitkomsten van de heroriëntatie en de verwachte middelen vanuit het Rijk. Hiermee wordt voorkomen dat op voorhand onomkeerbare keuzes worden gemaakt, terwijl wel ruimte wordt geboden om ambities op een later moment concreet te realiseren. Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 13 De bekostiging hiervan is niet ingeregeld in de huidige begroting en kadernota. Wél hebben wij hiervoor een inschatting gemaakt. Deze inschatting loopt op van een toename van de lasten van € 250.000 in 2027, € 500.000 in 2028 naar € 1.000.000 in 2029 en 2030. Regiodeal De tweede regiodeal voor de ANNO regio betekent dat er voor de gezamenlijke gemeenten zo’n 18 miljoen vanuit het Rijk bij projecten gelegd kan worden. Er is voor gekozen om dat te doen dus een plus te realiseren op bestaande projecten, die al in de begroti ng staan. Op dit moment wordt daarom niet verwacht dat er extra geld binnen of buiten onze eigen begroting gevonden moet worden.
Actualiseren bestemmingsplannen/ Kanaalzone in Burgum Het (nieuwe) Omgevingsplan gemeente Tytsjerksteradiel vraagt het stellen van nieuwe regels voor de bedrijventerreinen Noord en Sudwest in Burgum en het bedrijventerrein Zuid in Sumar en omgeving (samen bedrijventerreinen Kanaalzone). Het actualiseren van h et bestemmingsplan "Burgum Sumar bedrijventerreinen Kanaalzone" vraagt een bestuurlijk vastgestelde gebiedsvisie (als onderdeel van de omgevingsvisie gemeente Tytsjerksteradiel), mogelijk een gebiedsprogramma en als laatste een wijziging van het omgevingsp lan. Uit de gebiedsvisie moet blijken wat de ambities/doelen voor de bedrijventerreinen zijn. In de Kadernota zijn voor 2027 financiële middelen opgenomen voor de implementatie van de omgevingswet. Parallel aan de implementatiemaatregelen moeten de vigerende bestemmingsplannen gewijzigd worden naar het omgevingsplan. De bekostiging hiervan is niet ingeregeld in de huidige begroting/ kadernota. Bovenstaande is op dit moment niet financieel vertaald in de overige ontwikkelingen. Wél worden de kosten voor deze ontwikkeling eenmalig geschat op € 400K en € 25K structureel. Pluselementen Centrumplan Burgum; effect regiogelden Het Centrumplan Burgum, dat voorziet in een ruimtelijke en infrastructurele opwaardering van de Schoolstraat, Passaazje en Markt is reeds ter besluitvorming aan de raad aangeboden.
Hierin is aangegeven dat de begroting bij nacontrole €150.000 hoger uitval t dan eerder aan de raad was voorgelegd. In hete centrumplan zijn ook zogenaamde 'pluselementen' opgenomen waarvoor een bijdrage van € 320.000 (€ 387.000 incl. BTW) aangevraagd uit de Regiodeal. De uitvoering vindt plaats in de periode 2026-2029. Het Centrumplan Burgum is als lokaal-regionaal project ingebracht in het programma van de Regiodeal. Bij toekenning van deze pluselementen zal dit ook in de begroting op worden genomen. Dit is nog in afwachting. Fietspad Zomerweg tussen Tytsjerk en Hurdegaryp Er is een besluit genomen over de aanleg van een fietspad naast de Zomerweg tussen Tytsjerk en Hurdegaryp. De kosten hiervan zijn nog niet opgenomen in de voorliggende Kadernota. De huidige stand van zaken is dat in het aan de raad gepresenteerde bedrag de aanleg van het fietspad en de aankoop van de grond (tegen taxatiewaarde) is opgenomen. Het is nog niet Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 14 duidelijk of de eigenaren de grond willen verkopen onder deze condities. Wat verder ook nog niet is opgenomen is een eventueel ecologisch onderzoek en aankoop van grond en aanplant om de kap van bomen te compenseren. Dit kan pas inzichtelijk worden gemaakt als duidelijk is da huidige eigenaren willen verkopen en dat we inzichtelijk krijgen wat en hoeveel er gecompenseerd moet worden.
Benchmark In 2026 is de benchmark op formatie en kosten uitgevoerd. Als gevolg van de ontvlechting is in een kort tijdsbestek namelijk een best mogelijke inschatting gemaakt voor onze organisatie. Deze benchmark is uitgevoerd om inzicht te krijgen in de huidige formatieve indeling van onze gemeente ten opzichte van andere, vergelijkbare, referentie gemeenten. De uitkomsten van de benchmark laten zien dat wij op totaalniveau geen significante afwijkingen laten zien ten opzichte van de referentie gemeenten. Op activiteitsniveau zijn wel afwijkingen geconstateerd die nader onderzoek vragen. Het managementteam gaat in 2026 aan de slag om activiteiten die opvallen (afwijkend zijn) in de benchmark nader te onderzoeken. Deze onderzoeken zullen bestaan uit het analyseren van de uitkomsten uit de benchmark, het vergelijken met andere gemeenten (door middel van bijvoorbeeld bedrijfsbezoeken) en het al dan niet doorvoeren van aanpassingen. Wanneer uitkomsten leiden tot aanpassingen in onze organisatie, zullen die met de raad worden gedeeld. I en A - ICT: toekomstige investeringen Tijdens de ontvlechting is besloten de ICT ondersteuning voor maximaal drie jaar in de werkmaatschappij achter te laten. Momenteel loopt een onderzoek naar de toekomst van de ICT functie. In het derde kwartaal van ’26 wordt besluitvorming verwacht.
Op dit moment zijn de financiële consequenties van de mogelijke uitkomsten nog niet in beeld. De verwachting is wel dat voor het versterken van informatiemanagementfuncties extra capaciteit nodig zal zijn en dan voor vernieuwing/innovatie ook budgetten beschikbaar moeten komen. Effect toename investeringen op omslagrente We zijn voornemens om voor het einde van het jaar een investeringsagenda op te tuigen, waarin plannen voor de toekomst zullen worden opgenomen. Dit omvat ook grote projecten zoals nieuwe scholen, of potentieel MFC's. De omvang van deze investeringen zijn f ors en mogelijk zal hiervoor geld geleend moeten worden. Uiteraard zullen daar rentelasten tegenover komen te staan. Het effect van deze rente is niet meegenomen in de huidige Kadernota. Financieel technische maatregelen Analyse nog onbenutte SPUK-middelen CDOKE De CDOKE -middelen zijn in 2023 tot en met 2025 uitgekeerd via de Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden klimaat - en energiebeleid (CDOKE), de zogenaamde SPUK middelen CDOKE. Voor 2026 en verder is afgesproken om de middelen uit te keren via he t Gemeentefonds. Voor zowel 2026 (septembercirculaire 2025) als 2027 (meicirculaire2026) is dit nu geëffectueerd. Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 15 Vanuit de SPUK middelen CDOKE verwachten we eind 2026 een bedrag over te houden. Dit bedrag willen we in 2027 inzetten.
De verwachting is dat we hiervan een bedrag van € 400.000 kunnen gebruiken voor de begroting 2027. Hiermee doen we geen afbreuk aan de structurele uitvoering en wordt een evenwichtige oplossing bereikt die zowel financieel als beleidsmatig past binnen eerdere besluiten. Voor de periode 2026 tot 2030 heeft de minister aangegeven dat gemeenten in ieder geval kunnen rekenen op het bedrag dat zij ook in 2025 in de basisfinanciering hebben ontvangen. Eerder is afgesproken met de financiële toezichthouders dat gemeenten de midd elen als structureel mogen beschouwen in de begroting. In het coalitieakkoord van kabinet -Jetten zijn ook middelen opgenomen voor gemeenten om deze uitvoering na 2030 voort te zetten. Voor de periode 2031 tot 2040 is € 800 miljoen per jaar beschikbaar gesteld voor de continuering van de uitvoering klimaatbelei d door medeoverheden. Dit betekent concreet dat gemeenten ook na 2030 op het basisbedrag van 2025 moeten kunnen rekenen. Deze middelen zijn ook overgenomen in de recent verschenen voorjaarsnota. Scherper ramen In het kader van scherper ramen hebben we bestaande budgetten binnen de begroting nogmaals goed tegen het licht gehouden en vinden wij het verantwoord om een vijftal budgetten binnen de begroting te verlagen. Dit betekent dat we voor de begroting 2027-2030 een verlaging van een aantal budgetten kunnen doorvoeren van € 650.000 op jaarbasis.
Dit betreft: • Reële toerekening aan anterieure overeenkomsten • Reële toerekening van kosten aan projecten/complexen • Scherper ramen investeringsprogramma / kapitaallasten • Scherper ramen van leges • Terugschroeven ziektebudget Begrotingsadvies VNG De VNG heeft in verband met de financieel onzekere tijd een begrotingsadvies afgegeven. Dit begrotingsadvies omvat de volgende punten: 1. Maak de begroting voor ten minste boekjaar 2027 structureel en reëel sluitend, zodat de toezichthouder onze gemeente niet onder preventief toezicht stelt. 2. Breng vanaf 2028 baten en lasten voor jeugdzorg in balans met stelposten, waarbij de lasten voor jeugdzorg zo realistisch mogelijk worden geraamd en stem dit af met de toezichthouder. 3. Gebruik een stelpost voor de huishoudelijke hulp Wmo en stem dit af met de toezichthouder. 4. Beoordeel de mogelijkheid tot het opnemen van specifieke stelposten voor onderuitputting, die na toestemming van de toezichthouder kunnen worden benut. Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 16 De betekenis van dit advies is, om wel met een sluitende begroting voor 2027 te komen, maar voor de jaren daarna nu nog geen harde maatregelen te nemen, omdat mogelijk later op onderdelen compensatie komt van het Rijk. Gemeenten moeten nu voorzichtig begro ten en daar waar mogelijk de onzekerheden opvangen met stelposten zonder direct te bezuinigen.
In deze Kadernota zijn we met dit advies als volgt omgegaan: 1. We verwachten dat we de begroting voor het jaar 2027 structureel en reëel sluitend kunnen maken. Het saldo van deze Kadernota geeft voor 2027 nog een klein nadeel, maar onder overige ontwikkelingen is aangegeven dat we in de aanloop naar de begroting toe kunnen uitkomen op een positief saldo. 2. In de uitwerking voor de begroting 2027 zal voor de jaren 2028 en verder worden beoordeeld, of de lasten voor jeugdzorg realistisch zijn geraamd. Bij het eventueel opnemen van een stelpost treden we in overleg met de toezichthouder voordat we deze opvoeren in onze begroting. 3. Vanaf 2029 is er een stelpost voor huishoudelijke hulp opgenomen. Zie voor een nadere toelichting 2.1.3. 4. Het opnemen van specifieke stelposten voor taakstellingen, bezuinigingen, ombuigingen, onderuitputting van personeelskosten en kapitaallasten beoordeelt de toezichthouder op hardheid en haalbaarheid. Ook wordt beoordeeld of ze binnen de termijn van de rami ng gerealiseerd worden. Het is noodzakelijk dat de ramingen hiervan reëel zijn onderbouwd. Het proces dat bij het concretiseren gevolgd gaat worden moet ook vastliggen. Bezuinigingen en ombuigingen moeten concreet en ten minste op programmaniveau zijn ingevuld. Op dit moment speelt dit niet voor onze gemeente.
Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 17 PROGRAMMA'S - inhoudelijk Voor de thema's "Wonen en werken", "Samenleving" en "Bestuur en dienstverlening" willen we u in hoofdlijnen meenemen in een aantal ontwikkelingen. Daaronder valt ook een aantal ontwikkelingen, die wel op ons afkomen, maar waarvoor in deze Kadernota nog geen middelen worden gevraagd. Zodra er meer duidelijk is over richting, uitwerking, of effect brengen we deze onderwerpen onder de aandacht van de raad. WONEN EN WERKEN Werken volgens de Omgevingswet Met de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024 staat onze gemeente voor een grote veranderopgave. Het gaat daarbij vooral om het bereiken van een betere balans tussen het beschermen en benutten van onze leefomgeving. Voor inwoners, ondernemers en overheden moet het makkelijker worden om beleid en regels te vinden, te begrijpen en toe te passen. Om hieraan te voldoen introduceert de Omgevingswet nieuwe instrumenten, waar we mee gaan werken: • In onze omgevingsvisie hebben we vastgesteld wat we willen bereiken op de lange termijn; • In omgevingsprogramma’s werken we uit welke maatregelen we daarvoor op de korte termijn nemen; • In het omgevingsplan worden de regels voor de fysieke leefomgeving samengebracht. We zijn verplicht om uiterlijk 1 januari 2032 een volledig omgevingsplan vast te stellen. Dit vraagt van de gemeente een omvangrijke inspanning.
Bestaande regels uit bestemmingsplannen, verordeningen en landelijke regelingen moeten we samenvoegen, vereenvoudigden en geschikt maken voor digitale ontsl uiting. Daarbij hoort ook het werken met nieuwe systemen, zoals het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Om deze opgave zorgvuldig en op tijd uit te voeren, is extra capaciteit en nieuwe specialistische kennis nodig. Het gaat zowel om inhoudelijke expertise als om vaardigheden op het gebied van digitalisering. Met deze extra inzet zorgen we ervoor dat we stapsgewijs met elkaar toewerken naar een samenhangend en toekomstbestendig omgevingsbeleid en omgevingsplan. De benodigde gelden voor deze extra inzet is voor 2027 in de Kadernota verwerkt. Voor de jaren erna wordt gewerkt aan een plan om dit in te richten in onze organisatie. Daarbij wordt deze wens ook opgenomen in de investeringsagenda. Wonen In de herijkte Woondeal 2025 is het aantal nieuw te bouwen woningen voor Tytsjerksteradiel verhoogd van 690 naar 854 woningen. De afspraken vanuit de regionale woningbouwafspraken 2020 ('pilot vrij programmeren') zijn definitief opgenomen. In Q1 van 2027 w ordt een nieuwe regionale woondeal verwacht, die verdere richting geeft aan de woningbouwopgave. Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 18 Het woonbehoefte onderzoek (KAW, 2025) vormt een kwantitatieve basis voor het gemeentelijke Volkshuisvestingsprogramma.
In samenwerking met Companen is een ontwerp Volkshuisvestingsprogramma opgesteld. Dit ontwerp wordt ter inzage gelegd en voor wensen en bedenkingen aan de raad voorgelegd. Vaststelling door het college vindt naar verwachting plaats in Q3 2026. De aanstaande Wet versterking regie volkshuisvesting versterkt de landelijke en regionale/ lokale sturing op volkshuisvesting en werkt door het gemeentelijke Volkshuisvestingsprogramma en in regionale afspraken. In 2026 is een Uitvoeringsplan Wonen uitgewerkt als vervolg op de Woon - en Leefbaarheidsagenda. De uitkomsten zijn gebruikt als input voor het gemeentelijke Volkshuisvestingsprogramma en bieden input voor de meerjarige nieuwbouw - programmering. De raad wordt gedurende het jaar geïnformeerd over de voortgang en ontwikkelingen op het gebied van wonen. Bedrijventerrein De raad heeft de visie bedrijventerreinen Tytsjerksteradiel vastgesteld. Er is een voorkeurslocatie ten zuiden van Quatrebras benoemd. Voor bedrijventerrein Quatrebras is een bedrag van € 2.000.000 meegenomen ten laste van de algemene reserve in jaar 2029. De raad heeft voor de verkenning van de grondaankoop een budget van € 50.000 beschikbaar gesteld. Er is een externe gespecialiseerde adviseur aangetrokken om dit proces zorgvuldig op te pakken. Het is een kwetsbaar proces waarin zorgvuldigheid essentieel is.
In het nieuwe raadsprogramma ‘Groeien vanuit lokale kracht’ wordt de deze keuze nogmaals bevestigd. In het raadsprogramma wordt ook aandacht gevraagd om in te zetten op ontwikkeling van terreinen die aan het water liggen. Locaties voor natte bedrijvigheid zijn schaars. De mogelijkheden die we daarvoor hebben, willen we optimaal benutten. Een uitbreiding van nat bedrijventerrein is echter beperkt in de omgeving van Skûlenboarch mogelijk. Daarnaast kunnen er op termijn door herschikking (verplaatsingen) van de huidige invulling van bedrijfskavels mogelijkheden ontstaan. Een viertal grotere bedrijven op bedrijventerrein Burgum -Sumar hebben een verkenning uitgewerkt naar netcongestie en kansrijke energieoplossingsrichtingen in de onderlinge samenwerking. Uit de analyse van de resultaten komt naar voren dat er op dit moment onvoldoende aanknopingspunten zijn voor een 'gebundelde' oplossing. Voor de komende jaren blijft het energievraagstuk urgent en onze aandacht vragen. In Burgum, Hurdegaryp en Gytsjerk zijn kernen met winkelgebieden. Burgum heeft een regionale functie. De komende jaren krijgt het winkelcentrum van Burgum een kwalitatieve impuls via het project Centrumplan Burgum. Waar in de overige dorpen behoefte is aan een supermarkt, kijken we constructief mee in hoeverre dit via ons ruimtelijk beleid mogelijk te maken is.
Regiodeal Noordoost Fryslân In de toegekende Regiodeal voor Noordoost Fryslân is in samenwerking met de partners onder Economic Board Fryslan de pijler Undernimmend uitgewerkt. Binnen de pijler Undernimmend Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 19 zijn projecten opgenomen met betrekking tot 'onderwijs & arbeidsmarkt', 'kennisontwikkeling ondernemers' en de 'kwaliteit van de leefomgeving'. Circulair ondernemen is eveneens een belangrijk aandachtspunt. De komende periode willen we de samenwerking met Economic Board Fryslân, de daaraan verbonden organisaties en de Vereniging Circulair Friesland verstevigen. Duurzaamheidsagenda en transitievisie warmte In 2026 is het Warmte programma als opvolger van de Transitievisie Warmte (verplicht programma in het kader van de Omgevingswet) vastgesteld. Het programma wordt iedere 5 jaar herijkt en de komende jaren gaan we actief samen met de dorpen werken aan een toekomstbestendige warmte-oplossing voor de gebouwde omgeving. Sinds 2026 werken we programmatisch voor een deel van de taken op het gebied van Duurzaamheid. Het programma Duurzaamheid sluit aan op de teamplannen van de diverse afdelingen die capaciteit leve ren aan het programma. De monitoring is per onderwerp ingericht, zodat de voortgang periodiek gevolgd kan worden.
In 2026 wordt naar verwachting zonnepark Skûlenboarch, waar de gemeente aandeelhouder van is, opgeleverd en in gebruik genomen. In de komende jaren zal politieke besluitvorming plaatsvinden over de rolneming van de gemeente bij energievoorziening. Ook netcongestie en de gevolgen daarvan op onze ambities in brede zin, zal de komende jaren een belangrijk thema worden. SAMENLEVING Werk en Inkomen Voor de komende periode staan we voor de volgende uitdagingen: Beleidsplan Armoede Schulden en Preventie: Rondkomen en Meedoen In 2023 heeft de Rekenkamer onderzoek gedaan naar de effectiviteit van ons armoedebeleid. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek en de evaluatie van het beleidsplan Schulddienstverlening hebben wij een beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie opgesteld. In dit beleidsplan staat wat wij willen bereiken op het terrein van armoede, schulden en preventie. In het bijbehorende uitvoeringsplan staat hoe we dat willen bereiken. De raad heeft het beleidsplan in februari 2026 vastgesteld. Ook in onze gemeente is sprake van armoede. We zetten in op preventie en vroegsignalering. Het vastgestelde beleid zetten we voort. Om mensen op bijstandsniveau op weg te helpen, onderzoeken we of ze een openbaar vervoerspas kunnen krijgen. We kijken ook h oe ze makkelijker toegang tot verenigingen kunnen krijgen.
Participatiewet in balans In september 2025 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel Participatiewet in Balans aangenomen. De Participatiewet in Balans is geen officiële nieuwe wet, maar een naam voor de beleidswijzigingen die er komen om de Participatiewet te verbeteren. Het doel va n deze herziening is om de wet te vereenvoudigen, mensen centraal te stellen, uit te gaan van vertrouwen en gemeenten meer ruimte te geven om te kijken wat mensen (aan)kunnen. Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 20 Participatieverordening Op grond van de Participatiewet in Balans moeten wij de Participatieverordening aanpassen. Deze verordening regelt hoe gemeenten inwoners ondersteunen bij het vinden van werk en maatschappelijke participatie. Wij gaan ervan uit dat de raad de nieuwe verordening eind 2026 kan vaststellen. Dit onder het voorbehoud dat de VNG de modelverordening tijdig aanlevert. Afstemmingsverordening Ook moeten we de Afstemmingsverordening aanpassen op grond van de Participatiewet in Balans. De Afstemmingsverordening regelt hoe gemeenten de bijstandsuitkering verlagen (maatregelen opleggen) als een inwoner verplichtingen niet nakomt, zoals onvoldoende meewerken aan arbeidsinschakeling. In de verordening staan specifieke regels over de hoogte en duur van verlagingen en dringende redenen om van verlaging af te zien.
Wij gaan ervan uit dat de raad de nieuwe verordening eind 2026 kan vaststellen. Ook hier g eldt het voorbehoud dat de VNG de modelverordening tijdig aanlevert. Integraal werken De komende jaren willen we inzetten op meer integraal werken binnen de verschillende teams in het sociaal domein. We willen onze krachten bundelen bij complexere vraagstukken. Zowel in de uitvoering als in beleid. Denk bijvoorbeeld aan de relatie tussen ar moede en jeugdhulp. Gezinnen met financiële stress en schulden komen significant vaker voor in de jeugdhulp dan gezinnen zonder deze stress. Beleidsplan participatie In december 2021 heeft de raad het nieuwe participatiebeleid “Iedereen doet mee” vastgesteld. In dit beleidsplan staan onze doelen om onze inwoners zo goed mogelijk te helpen bij het vinden van werk of hen te ondersteunen om mee te doen wanneer werk (nog) niet mogelijk is. Wij evalueren dit beleidsplan in 2026. Wij verwachten dat wij de resultaten van deze evaluatie eind 2026 kunnen voorleggen aan de raad. Vanuit raadsprogramma Wie in de bijstand zit, willen we activeren: nagaan welke bijdrage ze nog wel naar vermogen kunnen leveren aan onze maatschappij. Als mogelijke opstap om uit de bijstand te komen. Dat gaan we na vanuit een hulpaanbod. Want ook hier geldt het vertrouwensprincipe: we gaan er vanuit dat mensen tegen hun wil in de bijstand zijn beland.
Jeugd & Onderwijs Inzetten op preventie Zoals ook opgenomen in deze kadernota willen wij volop inzetten op preventie. We zien de jeugdkosten de afgelopen jaren fors toenemen en verwachten dat we middels het inzetten op meer preventie jeugdigen tijdiger in beeld hebben en eerder succesvol (en goe dkoper) hulp kunnen verlenen. Preventie richt zich op het voorkomen van problemen in de ontwikkeling en opvoeding van jeugdigen. Door vroegtijdig ondersteuning te bieden, kunnen specialistische jeugdhulptrajecten worden verkort of voorkomen. We doen dit mi ddels IVH ( integrale Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 21 Vroeghulp, GIS (gebiedsteammedewerkers In School) , POH- jeugd bij de huisartsenpraktijken en het inrichten van stevige lokale teams. Daarnaast is er een nieuwe verordening Leerlingenvervoer opgesteld met meer nadruk op het zelfstandig reizen onder jeugdigen. Dit past bij onze visie van normaliseren en meedoen in de samenleving. Onderwijs Er is een kwartiermaker aangesteld die zich richt op de volgende actielijnen : • Samenwerkingskader onderwijs –jeugdhulp: vastleggen van afspraken, rollen en verantwoordelijkheden tussen scholen, samenwerkingsverbanden, gemeenten en partners, gebaseerd op partnerschap en gezamenlijke verantwoordelijkheid.
• Onderwijs–zorgarrangementen (OZA): doorontwikkeling van bestaand aanbod, signaleren van hiaten en gezamenlijk ontwikkelen van nieuwe arrangementen, waarbij normaliseren en het versterken van het pedagogisch klimaat richtinggevend zijn. • Spreiding en borging : zorgen voor een evenwichtige verdeling van voorzieningen in de regio en duurzame afspraken over bekostiging en samenwerking, zodat nabijheid en toegankelijkheid voor gezinnen in alle gemeenten gewaarborgd zijn. Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg De wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg is aangenomen door de Eerste Kamer op 7 oktober 2025. Dit betekent dat er meer samenwerking met andere Friese gemeenten moet komen om te bepalen welke specialistische zorg regionaal geregeld wordt. Daarbij worde n er betere afspraken gemaakt met zorgaanbieders over betrouwbaar bestuur en toezicht, inzicht in financiën en beschikbaarheid van jeugdzorg. Dit alles met als doel de jeugdzorg toekomstbestendig, toegankelijk en van goede kwaliteit te houden. Wet Reikwijdte Jeugdwet Dit wetsvoorstel is op dit moment nog niet aangenomen. Het beoogde doel van deze wet is de druk op de jeugdzorg te verminderen door strenger te bepalen wie en onder welke voorwaarden in aanmerking komt voor jeugdhulp. Hervormingsagenda Jeugd (2023 - 2028) Sinds 2023 zijn landelijke afspraken gemaakt om de jeugdzorg beter en betaalbaar te maken.
Deze afspraken bepalen tot 2028 de richting van het jeugdzorgbeleid. De jeugdzorg moet slimmer en beter georganiseerd worden en er dient meer samenhang en minder versnippering plaats te vinden. Dit is nodig omdat gemeenten vanaf 2028 minder geld krijgen voor jeugdzorg. Er wordt gericht op de volgende actielijnen: - Stevige Lokale Teams - Versterken van de Sociale Basis - Nieuwe inkoop vanaf 2027 Stevige lokale teams Vanuit Beleid vinden er overleggen plaats over de inrichting van de stevige lokale teams. Een stevig lokaal team is een multidisciplinair team dichtbij inwoners (wijk/gemeente) dat: Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 22 • het eerste aanspreekpunt is voor jeugdigen en gezinnen • breed kijkt (opvoeding, school, financiën, gezondheid) • zoveel mogelijk zelf hulp biedt • en alleen doorverwijst als het echt nodig is Versterken van de Sociale Basis Vanuit Beleid vinden er overleggen plaats over de inrichting van de Sociale Basis binnen gemeente Tytsjerksteradiel. De sociale basis is alles wat buiten formele jeugdhulp ligt en helpt om problemen te voorkomen of klein te houden: • gezin en netwerk (ouders, familie, buren) • school, kinderopvang • sportverenigingen, jongerenwerk • welzijnswerk, buurtinitiatieven • voorzieningen zoals bibliotheken of ontmoetingsplekken Nieuwe inkoop Jeugd De gemeente Tytsjerksteradiel wil de jeugdzorg beter organiseren en inkopen.
Dit betekent een duidelijk plan maken voor betere zorgafspraken, kritisch kijken naar de samenwerking met Sociaal Domein Fryslan, en bepalen hoe deze samenwerking in de toekomst het beste kan werken. Dit met als doel ervoor te zorgen dat specialistische jeugdzorg beschikbaar, passend en goed georganiseerd is en blijft. Op dit moment wordt er een inkoopstrategie bepaald die nog vastgesteld moet worden. De doelstelling is dat het zorgaanbod zo lokaal en laagdrempelig als mogelijk ingericht wordt. Hier sluit de visie van de onderwijszorgarrangementen op aan, gericht op inclusief onderwijs. Terugdringen van residentiële jeugdhulp Het doel is om te voorkomen dat jongeren langdurig in een instelling moeten wonen. Hulp wordt zoveel mogelijk thuis of in de eigen omgeving georganiseerd. Dat vraagt om sterke ondersteuning in gezin, netwerk en buurt, en goede alternatieven voor verblijf in een instelling. Dit blijft een landelijke trend die de aankomende jaren van kracht blijft, wat van invloed is op ons zorglandschap. Integraal Huisvestingsplan en MFC’s In de raad van afgelopen juni is de actualisatie van het IHP aan bod gekomen. De actualisatie geeft inzicht in de huidige en toekomstige behoefte aan schoolgebouwen, renovatie, nieuwbouw en verduurzaming. In het IHP staat onze investeringsagenda m.b.t. de scholen in onze dorpen.
Tegelijk spelen in vele dorpen ook wensen rondom zogenoemde Multifunctionele Centra (MFC’s). We onderzoeken voor de komende periode in hoeverre MFC’s binnen ons beleid past en of dit financieel haalbaar is. Dit in combinatie met ond erstaand. Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 23 Wmo en Welzijn Brede visie maatschappelijk vastgoed De gemeente actualiseert de uitgangspunten voor het beheer en de ontwikkeling van het maatschappelijk vastgoed. Dit leidt tot een gemeentebreed kader dat richting geeft aan zowel het totale vastgoedbeleid als het Integrale Huisvestingsplan (IHP) voor het o nderwijs. Deze vernieuwde uitgangspunten worden in 2026, samen met de bijbehorende investeringsagenda, aan de raad voorgelegd. Daarbij wordt nadrukkelijk de verbinding gelegd met het beleid Kansrijk opgroeien. Doel is om meer duidelijkheid te creëren voor zowel de raad als inwoners: • over de toekomstige inrichting en spreiding van onderwijsvoorzieningen; • over de planning van voorzieningen in dorpen; • en over de benodigde investeringen, het tempo waarin deze plaatsvinden en de financiële haalbaarheid. Hiermee ontstaat een integraal en toekomstbestendig perspectief op maatschappelijk vastgoed dat aansluit bij de lokale opgaven en demografische ontwikkelingen. Wmo en Welzijn In het afgelopen jaar is gestart met de voorbereiding voor het herijken van de visie op de sociale basis.
De huidige visie en bijbehorende subsidieregeling lopen af in 2027. Daarom wordt gewerkt aan een nieuwe visie, waarin de ervaringen en behoeften van inwoners centraal staan. Deze zijn inmiddels opgehaald via participatietrajecten. De nieuwe visie bouwt voort op bestaande uitgangspunten en sluit aan bij relevante landelijke en regionale ontwikkelingen, zoals de Zorg- en Welzijnsakkoorden. Tegelijkertijd spelen binnen de Wmo belangrijke toekomstige ontwikkelingen. Voor 2026 en verder staan onder meer de mogelijke herinvoering van het abonnementstarief en de doordecentralisatie van beschermd wonen op de agenda. Dit vraagt om aanpassing van de verordening en tijdige voorbereiding van nieuwe inkooptrajecten. Daarnaast maken maatschappelijke trends, zoals vergrijzing en veranderende zorgvragen, duidelijk dat een integrale benadering noodzakelijk is. De opgave op het snijvlak van wonen, zorg en welzijn vraagt om nauwe samenwerking met partners in zowel het socia al als het ruimtelijk domein. Inhuur applicatiebeheerder sociaal domein Via de begrotingswijzigingen van april 2026 is besloten om de personeelsformatie van Applicatiebeheer binnen het Sociaal Domein tijdelijk met 1 fte uit te breiden ten behoeve van de uitvoering van het programma digitalisering binnen het Sociaal Domein.
De totale incidentele kosten voor het inhuren van een Applicatiebeheerder Sociaal Domein bedragen € 165.000 voor één jaar. De kosten voor het inhuren zijn verspreid over de jaren 2026 en 2027 en bedragen respectievelijk € 124.000 en € 41.000. Voor een klein deel kan dit gedekt worden uit bestaande budgetten. De ongedekte kosten voor 2026 zijn ten laste van het begrotingssaldo gebracht en de ongedekte kosten voor 2027 ten bedrage van € 30.000 worden ten laste van de Algemene Reserve gebracht. Deze onttrekking is meegenomen in het overzicht van de Algemene Reserve in hoofdstuk 2.2.1. Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 24 BEDRIJFSVOERING / OVERHEAD Ontwikkelingen gemeentefonds Voor 2026 was er een nieuwe financieringssystematiek voor het gemeentefonds aangekondigd door een vorig kabinet. Vooruitlopend daarop is een korting op het gemeentefonds doorgevoerd vanaf 2026. Dit betekent voor de gemeenten een forse financiële tegenvaller. De gewijzigde financieringssystematiek is nog niet doorgevoerd , maar de korting is wel blijven staan. Deze ontwikkeling noemen we ook wel het ravijnjaar 2026. Medio 2025 is door het kabinet tot en met 2027 geld beschikbaar gesteld om onder andere de jeu gduitgaven te dekken en de terugval van het gemeentefonds vanaf 2026 deels te dempen. Doordat dit om een incidentele ingreep ging, is het oorspronkelijke ravijnjaar verschoven van 2026 naar 2028.
In het meerjarenperspectief is zichtbaar dat het saldo vanaf 2028 fors daalt. Heroriëntatie Vanaf 2028 verslechtert het financiële perspectief van onze gemeente. Er is structurele druk op de begroting. Zonder koerswijziging dreigt een oplopend tekort in de jaren na 2028. Dit leidt tot het eerder genoemde preventief toezicht. Om op een verantwoorde manier tot een meerjarige (sluitende) begroting te komen is een heroriëntatie op de gemeentelijke taken en financiën gestart. De raad heeft in juli 2025 groen licht gegeven voor de onderzoeksfase van deze heroriëntatie. Er is daarbij aangegeven dat het aan de nieuwe raad is om over het vervolgproces te besluiten en de daadwerkelijke keuzes te maken. Om grip te krijgen op de koers van de gemeente en ruimte te creëren voor toekomstgerichte keuzes, verkennen we vier sporen die kunnen bijdragen aan een structureel gezonde financiële situatie. - Spoor 1: Scherper begroten - Spoor 2: Wettelijke en nieuwe wettelijke taken in beeld - Spoor 3: Slimmer organiseren - Spoor 4: Inkomsten vergroten Waar staan we en vervolg De onderzoeksfase is inmiddels afgerond. Over de uitkomsten van deze vier sporen willen we met de nieuwe raad in gesprek. Dan kunnen we een inhoudelijk en financieel beeld geven welke afwegingen er zijn om richting te geven aan de toekomst van Tytsjerksteradiel.
Voor het vervolgproces is het van belang om een beter beeld van de opgave te krijgen. Dit is een optelsom van: 1. De opgave vanuit het gemeentefonds, 2. Aangevuld met een analyse van de investeringsopgaven in onze gemeente. 3. De financiële ruimte voor de ambities in de nieuwe bestuursperiode. Tytsjerksteradiel - Kadernota 2027-2030 25 Hoe we vorm en invulling geven aan die uitvoeringsfase, bepalen we in nauw overleg tussen het college en de raad. Toekomstige samenwerking ICT Tijdens het proces van de ontvlechting van Achtkarspelen in 2024 bleek dat het niet mogelijk en niet verstandig was om de ICT volledig per 1 januari 2025 losgekoppeld te hebben. Afgesproken is toen om de bestaande werkmaatschappij vooralsnog drie jaar 'in de lucht te houden'. Formeel heeft deze werkmaatschappij nog de naam Werkmaatschappij 8KTD. In de praktijk spreken we over de BVO-ICT (Bedrijfsvoeringsorganisatie ICT). In het najaar van 2025 is de opdracht geformuleerd voor het onderzoek om in beeld te brengen hoe de beide gemeenten de ICT taken toekomstbestendig kunnen organiseren. De uitkomsten van het onderzoek zijn in juni 2026 met de Raad gedeeld.