05 - Bijlage 1 - Groenbeleidsplan 2025

Zij maken deel uit van de wegconstructie en geven het verkeer de mogelijkheid om uit te wijken. Hiermee hebben ze een verkeersfunctie. Daarnaast bieden zij plaats voor een diversiteit aan wilde plantensoorten. Deze bieden weer plaats en voedsel aan nuttige insecten zoals zweefvliegen, sluipwespen en bijen. Daarom zijn de bermen een belangrijk natuurlijk netwerk in het buitengebied met een grote biodiversiteit. Tot slot dragen ze, door de aanwezigheid van picknickplaatsen, bij aan het vergroten van de recreatieve waarde van het buitengebied. 31

Sloten Dit betreft de gemeentelijke sloten. Deze bevinden zich vooral langs de bermen. Ze zorgen voor de opvang en afvoer van het water en doen dienst als eigendomsscheiding, Daarnaast zijn de een verblijfplaats voor dieren en planten en vormt het een belangrijk natuurlijk netwerk waarin ze zich kunnen verplaatsen. Graspaden Dit betreft de graspaden in het buitengebied. Die doen dienst als ruitermenpad of als wandelpad. Ze vergroten de recreatieve waarde en de aantrekkelijkheid van het buitengebied.

9.3.2 Beleid We zetten de komende jaren vooral in op de bestaande speerpunten van het beleid. Elzensingels en dykswallen

1. Waarborgen van onze landschapskarakteristieken door het in stand houden van het areaal elzensingels en dykswallen. Bosjes en boomsingels

1. Behoud van de diversiteit in leefmilieus door het in stand houden van het areaal bosjes en boomsingels.

2. Vergroten van ons areaal bos door meer bos en boomsingels aan te leggen. Hagen

1. Waarborgen van onze landschapskarakteristieken door het in stand houden van de hagen. Bermen

1. Vergroten van ons areaal bloemrijke bermen en verminderen van ons areaal storingskruiden (distel, ridderzuring en brandnetel) door onze bermen zoveel mogelijk te maaien en het maaisel af te voeren.

2. Behoud van de biodiversiteit door het in stand houden van de bloemrijke bermen. Sloten

1. Waarborgen functioneren van de sloten door ze te laten voldoen aan de eisen van het waterschap.

2. De biodiversiteit van de sloten verhogen zodat ze beter kunnen dienen als ecologische verbinding.

3. Het beheersen van invasieve exoten (Europese Unielijst) door bestaande haarden te beheersen.

Graspaden 1. Waarborgen van goed functionerende graspaden door te zorgen voor een goede begaanbaarheid voor de paardensport en wandelaars. 32

In bijlage 6 vindt u een overzicht van de speerpunten en in wijze waarop wij deze willen uitvoeren. In bijlage 10 vindt u een verdere uitwerking van deze speerpunten.

9.3.3 Beheer Elzensingels en dykswallen Ons beheer is gericht op het in standhouden van deze karakteristieke landschapselementen in de Noardlike Fryske Wâlden. Hierbij zetten wij de elzensingels en dykswallen periodiek af waarna ze weer mogen uitlopen. Vroeger werd dit gedaan om gerief- en brandhout te oogsten. Tegenwoordig wordt dit gedaan om deze landschapselementen vitaal te houden. Bij de gemeentelijke elzensingels streven we naar een kapcyclus van 20-25 jaar. Soms kan het nodig zijn om de elzensingel eerder af te zetten. De gemeentelijke dykswallen hebben een kapcyclus van 40-80 jaar. Bosjes en boomsingels Ons beheer is gericht op het behoud van de bosjes en boomsingels. Afhankelijk van de breedte en de oppervlakte worden ze periodiek afgezet of zodanig onderhouden dat er een boom-, struik- of kruidlaag ontstaat. Hagen Ons beheer is gericht op het in standhouden van de hagen en het behouden van de vorm. Daarom worden de hagen twee keer per jaar geknipt. Bermen Wij beheren de bermen met het oog op het vergroten van ons areaal bloemrijke bermen en verminderen van ons areaal storingskruiden (distel, ridderzuring en brandnetel) door onze bermen te maaien en het maaisel af te voeren. Het maaien van de bermen wordt gedaan op basis van het bermbeheerplan.

Hierin is een analyse gemaakt welke bermen geschikt zijn om ecologisch te maaien en welke beter gemaaid en afgevoerd kunnen worden met de maai-zuigcombinatie. Onder ecologisch bermbeheer verstaan wij gefaseerd maaien (15-30% per maaibeurt laten staan), hooilandbeheer (maaien en laten liggen, in andere werkgang harken en oprapen) of sinusmaaien (ca 40% per maaibeurt laten staan). Het beheersen van invasieve exoten (Japanse duizendknoop en reuzenberenklauw) door bestaande haarden te onderdrukken. Tot slot zijn obstakels die de verkeersveilige uitwijkmogelijkheid belemmeren niet toegestaan. Dit in verband met aansprakelijkheid voor schade. Sloten en waterpartijen Ons beheer van de sloten is gericht op het waarborgen van een goede afvoer van het overtollige water. De waterhuishoudkundige functie. De kaders hiervoor zijn opgesteld door Wetterskip Fryslân en het Beleid en Beheerplan Wateren van onze gemeente. 33

Om de biodiversiteit op peil te houden laten wij, waar mogelijk, kleine oppervlakten met aantrekkelijke watervegetatie (zoals krabbenscheer) een jaar extra staan. Wij voeren het beheer uit door middel van het maaien van het droge deel van het talud en het hekkelen van het natte deel van de sloot. Het uitdiepen van de sloten vindt plaats in het kader van het baggerwerk. Onze sloten zijn te smal voor ecologisch slootbeheer volgens de richtlijnen van het waterschap. Deze schrijft vrije waterspiegel van 2,5 m breed voor. Wel zien wij mogelijkheden om de ecologische waarde van de sloten te verhogen door een deel van de oevervegetatie op de waterlijn en het droge deel van het talud te laten staan. Daarom laten wij op wisselende locaties delen over te slaan met het maaien/hekkelen. Graspaden Het beheer van de graspaden is erop gericht om ze goed begaanbaar te houden voor de paardensport en de wandelaars. Hiervoor worden ze kort gemaaid. Daarnaast worden de kuilen en sporen regelmatig opgevuld.

9.3.4 Randvoorwaarden Elzensingels en dykswallen Om de functie goed te kunnen vervullen moeten de elzensingels en dykswallen aan de volgende randvoorwaarden voldoen: -

De dichtheid is meer dan 90 %.

-

Het afzetten is op tijd uitgevoerd.

-

De dykswallen bevatten overstaanders (bomen die blijven staan) die hier op evenwichtige wijze in gesitueerd zijn.

Bosjes en boomsingels Om de functie goed te kunnen vervullen moeten de bosjes en boomsingels aan de volgende randvoorwaarden voldoen: -

De bomen en struiken vormen een dicht bosschage.

-

Bij bosjes en boomsingels die breder zijn dan 15 m streven wij naar een randbegroeiing van struikvormers.

Hagen Om de functie goed te kunnen vervullen moeten de hagen aan de volgende randvoorwaarden voldoen: -

De hagen zijn op tijd geknipt.

Bermen Om de functie goed te kunnen vervullen moeten de bermen aan de volgende randvoorwaarden voldoen: -

De bermen bestaan uit grasachtige en bloemrijke vegetatie.

-

Het gras rond de picknickplaatsen en banken is kort gemaaid. 34

De bermen bieden een verkeersveilige uitwijkmogelijkheid.

Sloten

Om de functie goed te kunnen vervullen moeten de sloten aan de volgende randvoorwaarden voldoen: De watervegetatie belemmert de waterafvoerende functie van de sloten niet.

-

Graspaden Om de functie goed te kunnen vervullen moeten de graspaden aan de volgende randvoorwaarden voldoen: -

Het gras op de paden is kort gemaaid, met uitzondering van de bermen.

-

Er zitten geen diepe kuilen en sporten in de paden.

Nieuwe speerpunten: •

Behoud van de diversiteit in leefmilieus door het in stand houden van het areaal bosjes en boomsingels en deze waar nodig vitaler te maken.

•

Vergroten van ons areaal bos door meer bos aan te leggen.

•

Vergroten van ons areaal bloemrijke bermen en verminderen van ons areaal storingskruiden (distel, ridderzuring en brandnetel) door onze bermen zoveel mogelijk te maaien en het maaisel af te voeren.

•

Het beheersen van invasieve exoten (Japanse duizendknoop en reuzenberenklauw) door te voorkomen dat er nieuw locaties bijkomen en bestaande haarden te beheersen.

•

De biodiversiteit van de sloten verhogen zodat ze beter kunnen dienen als ecologische verbinding.

•

Het beheersen van invasieve exoten in sloten en waterpartijen (Europese Unielijst) door te voorkomen dat er nieuwe locaties bijkomen en bestaande haarden te onderdrukken.

Vervallen beleid of andere invulling: •

Er worden geen ondiepe plassen gemaakt om te dienen als speelplaats. De reden hiervoor is dat deze te veel onderhoud vragen.

•

Bij de netheidsgraad van het ruimtelijk groen streven wij naar een balans tussen meerwaarde voor de biodiversiteit en de netheid.

35

9.4 Park De Klinze 9.4.1 Algemeen Park De Klinze is een park dat ontworpen is volgens de 19e eeuwse Engelse Landschapsstijl. Het is waarschijnlijk ontworpen door L.P. Roodbaard. Het park bestaat uit eikenlanen, bos, gazons, heestervakken en waterpartijen. Het geheel is vormgegeven in de Engelse landschapsstijl. Vanwege zijn gaafheid heeft het de status van 'rijksmonument'. Het is naast de parken Vijversburg (stichting) en Staniastate (Staatsbosbeheer) één van de belangrijkste trekpleisters van de Trynwâlden. De Klinze heeft vooral een lokale recreatieve functie. Verder heeft het park, vanwege de grootte en de inrichting, veel natuurwaarde. In het bijzonder voor de stinzenflora en de vogels.

9.4.2 Beleid We zetten de komende jaren vooral in op de bestaande speerpunten van het beleid.

1. Behoud van een cultuurhistorisch monument door instandhouding van het landgoed. In bijlage 6 vindt u een overzicht van de speerpunten en in wijze waarop wij deze willen uitvoeren. In bijlage 11 vindt u een verdere uitwerking van deze speerpunten.

9.4.3 Beheer Park De Klinze Bij het beheer richten wij ons op het in een goede en originele staat te houden van dit park. Omdat dit een rijksmonument is zijn wij hiertoe verplicht. De bomen, bosschages, heesters worden extensief onderhouden. De gazons en de zandpaden onderhouden wij intensief. De vijvers en watergangen beheren wij conform het vastgestelde beleid in ons Beleids- en Beheerplan Wateren. Tot slot is het onderhoud gericht op de instandhouding van de rijke stinzenflora.

9.4.4 Randvoorwaarden Park De Klinze Om de functie goed te kunnen vervullen moet park De Klinze aan de volgende randvoorwaarden voldoen: -

Het historische karakteristieken en het ontwerp van het park is goed herkenbaar.

-

De onderdelen van het park zijn goed onderhouden en representatief.

36

10 Onderhoudsbeeld openbaar groen “Wat je hebt moet je onderhouden”. Dat geldt ook voor ons kapitaalgoed Openbaar Groen. Goed onderhoud gaat verder dan een onkruidvrij plantvak en een netjes gemaaid gazon (het netheidsbeeld). Het heeft zijn uitstraling naar de hele woonomgeving, hoe onze inwoners zich voelen en wat zij van het openbaar groen vinden. Zie ook de resultaten van de enquête over het openbaar groen op het Denk Mee-platform in bijlage 14. Daarnaast houden wij door middel van onderhoud ook de technische staat van het groenelement in een goede staat. Dit zorgt ervoor dat het groenelement veilig is. Daardoor komt schade door onze groenelementen (bijvoorbeeld bomen) zelden voor. Onderhoudsbeeld = netheidsbeeld + technische staat.

Verder bepaalt het onderhoudsbeeld ook de toegevoegde waarde van het openbaar groen voor biodiversiteit. De flora en fauna is vaak gebaat bij een minder netjes onderhoudsbeeld. Wij streven ernaar om hier de juiste balans in te vinden. Daarnaast vinden wij het belangrijk dat onze inwoners de wijze van onderhoud begrijpen doordat het doel hiervan duidelijk zichtbaar is. Bijvoorbeeld het zichtbaar zijn van wilde bloemen als het gras maar 2 keer per jaar gemaaid wordt. De ambities met betrekking tot het onderhoudsbeeld bepaald direct het benodigde budget voor het beheer van het kapitaalgoed openbaar groen en alles wat daarmee samenhangt. Daarom zetten wij beeldkwaliteit in als instrument om op politiek-bestuurlijk niveau te bepalen welk onderhoudsbeeld wij nastreven. Bij de uitvoering van het groenonderhoud bekijken wij per werk of wij dit op basis van frequentie of op basis van beeldkwaliteit doen. De raad heeft in de raadsvergadering van 16 april 2025 ervoor gekozen om het groen basis niveau te onderhouden. Op het moment van vaststelling van dit beleid zijn de middelen hiervoor niet beschikbaar. Daarom blijven wij het huidige niveau van het groenonderhoud voortzetten.

37

11 Bewonersparticipatie in het openbaar groen Wij nodigen onze inwoners uit om samen met ons onze visie op het openbaar groen te realiseren. Dit doen wij door ze te informeren over wat ze kunnen doen en door ze te laten inspireren door inwoners die op dit moment al met bewonersparticipatie bezig zijn. Daarnaast delen wij onze visie op het openbaar groen en nodigen wij onze inwoners uit om mee te doen. Als inwoners stukken openbaar groen ecologisch willen beheren om de biodiversiteit te verhogen en hiervoor een uitvoerbaar en effectief plan hebben kunnen zij deze grond in bruikleen krijgen. Als een groep inwoners een initiatief hebben beoordelen wij deze op de volgende randvoorwaarden: -

Het moet bijdragen aan de realisatie van onze visie op het openbaar groen.

-

Het initiatief moet uitvoerbaar, effectief en te onderhouden zijn.

-

Het werk moet binnen de onderhoudswerkzaamheden passen waarin zelfbeheer mogelijk is.

-

Het beeld en het resultaat moeten passen in het beeld van het groen in de rest van de buurt/straat.

-

Het areaal moet een aaneengesloten geheel zijn.

-

Er dienen meerdere huishoudens aan deel te nemen waarbij één bewoner de rol van contactpersoon op zich neemt. Dit om kwetsbaarheid bij ziekte of verhuizing te verminderen.

-

Het te onderhouden groen dient zichtbaar een onderdeel te blijven van het openbaar groen.

Als wij akkoord gaan met het initiatief stellen wij een beheerovereenkomst op met de betreffende groep inwoners. Bewonersparticipatie in het openbaar groen is niet mogelijk bij werkzaamheden aan de bomen, bosplantsoen en de verjongingssnoei van de heesters. Voor deze werkzaamheden is specialistische vakkennis en een lange termijnvisie vereist. Tot slot is er wet- en regelgeving verbonden aan de uitvoering van werkzaamheden. Bijvoorbeeld Arbo, verkeersveiligheid, aansprakelijkheidsverzekeringen, en certificering om bepaalde werkzaamheden te mogen uitvoeren de gedragscode bij de Wet Natuurbescherming. Dit om schade, schadeclaims en boetes te voorkomen. Daarom kan het voorkomen dat bepaalde werkzaamheden (bijvoorbeeld bermmaaien en machinaal hekkelen) bij bewonersparticipatie alleen mogelijk zijn als zij deze laten uitvoeren door een daartoe geschikt bedrijf.

38

12 Invasieve exoten Invasieve exoten zijn (met betrekking tot dit groenbeleidsplan) planten die hier van nature niet voorkomen en waarbij het aantal explosief toeneemt. (Dieren die invasieve exoten zijn, worden door andere overheden bestreden.) Daarbij verdringen ze inheemse planten (bijvoorbeeld grote waternavel), kunnen ze constructies vernielen (bijvoorbeeld Japanse duizendknoop) of overlast veroorzaken bij mensen (bijvoorbeeld reuzenberenklauw). Daarom zetten wij ons in om verspreiding van invasieve exoten te voorkomen en ze op bestaande locaties te beheersen. Op Europees niveau is de bestrijding en beheersing van invasieve exoten vastgelegd in de Exotenverordening. Deze heeft een lijst vastgesteld van een aantal schadelijke exotische planten en dieren waarbij het verboden is ze te bezitten, verhandelen, kweken, transporteren en te importeren. De zogenoemde Unilijst. Ze zijn op de Unielijst geplaatst omdat ze in delen van de EU schade toebrengen aan de biodiversiteit en/of ecosysteemdiensten. Of ze zullen dat in de toekomst waarschijnlijk gaan doen. Ze kunnen ook nadelige gevolgen hebben voor de menselijke gezondheid, veiligheid of de economie. De provincie is door het rijk aangesteld als bevoegd gezag voor de bestrijding of beheersing van invasieve exoten. Daarom heeft de provincie beleid hiervoor opgesteld (Beleidsnotitie invasieve exoten Fryslan 2023-2029).

Wij sluiten daarbij aan. Daarbij focussen wij ons op de unilijstsoorten en de Japanse duizendknoop (staat niet op de unielijst, maar er geldt hiervoor wel een nationaal handelsverbod). Ook blijven wij alert op de aanwezigheid van watercrassula en dijkviltbraam. Het beheersen van reuzenberenklauw, Japanse duizendknoop, reuzenbalsemien en de smalle waterpest in het openbaar groen behoort tot het regulier groenonderhoud. Andere planten van de Unielijst die wij tegenkomen zullen in eerste instantie ook verwijderd of beheerst worden met het regulier groenonderhoud. Mocht dit een grotere inspanning vragen dan het regulier groenonderhoud kan bieden, dan geven wij dit aan. Een groot aantal soorten van de Unielijst die in onze gemeente kunnen voorkomen zijn water- en oeverplanten. Onze groenmedewerkers en de aannemer die de waterplanten verwijderd zullen geïnformeerd worden over het herkennen, vastleggen van de locatie en het verwijderen van de planten. In bijlage 13 is een overzicht gegeven van Unielijstsoorten die op dit moment (2024) in onze gemeente voor (kunnen) komen.

39

13 Uitvoering beleid Het beleid moet vertaald worden van papier naar de openbare ruimte. Het grootste deel van het beleid voeren wij integraal uit bij de planvorming en het onderhoud. Daarnaast zijn er specifieke maatregelen die nodig zijn voor het realiseren van het groenbeleid. Deze voeren wij naast het reguliere beheer van het kapitaalgoed openbaar groen uit. De maatregelen die wij snel kunnen realiseren voeren wij op korte termijn uit. De maatregelen die meer voorbereiding vragen voeren wij op middellange termijn uit. De maatregelen die wij bij voorkeur uitvoeren in werk met werksituaties. (Bijvoorbeeld bij groot onderhoud of reconstructie.) willen wij op de lange termijn uitvoeren. In de bijlage van het groenbeleidsplan staat bij de speerpunten toegelicht hoe wij de maatregelen willen uitvoeren. Korte termijn (1 jaar) •

Meer natuurlijk/bloemrijk gras in de dorpen.

•

Realiseren van takkenrillen in bosschages.

•

Opstellen van een bermbeheerplan.

•

Meer maaien en afvoeren, minder klepelen of helemaal stoppen met klepelen.

•

Inventariseren sloten die geschikt zijn voor ecologisch slootschonen zodat dit onderhoud op 50% van deze sloten toegepast kan worden.

Middellange termijn (2 tot 5 jaar) •

Meer bosjes en boomsingels aanleggen.

•

De ecologische waarde van de slootoevers verhogen door pleksgewijs delen van de droge oever 1 keer in de 2 jaar te maaien (oftewel een jaar te laten overstaan).

Lange termijn (bij werk met werksituaties) •

Samenvoegen van functiegebieden van de openbare ruimte.

•

Maken van wadi’s en verlaagde gazons.

40

14 Financieel De kosten voor het realiseren van de speerpunten kunnen op de volgende wijze gedekt worden: -

Door de onderhoudsbudgetten.

-

Door de kredieten voor realisatie nieuwbouw en reconstructie.

-

Door de middelen voor het Beleidsplan Biodiversiteit.

In het bijgevoegde overzicht (bijlage 6) zijn achter de speerpunten de wijze waarop de kosten gedekt worden aangegeven.

14.1 Uitvoering binnen onderhoudsbudgetten Dit betreffen de speerpunten die wij uit kunnen voeren binnen de groenbudgetten. Dit door kostenneutraal keuzes te maken in uitvoering van het onderhoud.

14.2 Uitvoering binnen kredieten voor realisatie nieuwbouw en reconstructie Dit betreffen de speerpunten die wij uit kunnen voeren binnen de kredieten die beschikbaar worden gesteld voor realisatie van nieuwbouw en reconstructie van de openbare ruimte. Dit door de uitvoering van de speerpunten mee te nemen in het ontwerp en de uitvoering.

14.3 Uitvoering binnen de middelen voor het Beleidsplan Biodiversiteit Dit betreffen de speerpunten die wij uit kunnen voeren met de middelen die beschikbaar zijn gesteld voor de uitvoering van het Beleidsplan Biodiversiteit.

41

42

43