04 - Raadsvoorstel - Lelylijn - Deltaplan

Riedsútstel

Ried Agindapunt Status Program Eardere behandeling Portefúljehâlder Amtner Taheakke

: : : : : : : :

Saak- en stiknûmer

:

13 oktober 2022 4 Opiniërend Programma 3 – Economische Zaken Presintaasje Iepen Poadium 6 oktober 2022 Mevr. C. de Pee Dhr. J. Sijtsma 1. Brief college aan raad ‘Spoorboekje Lelylijn – Deltaplan d.d. 28 april 2022 2. Brief ANNO 19 maart 2021 Ambitie Noordoost Fryslân Deltaplan Noord 3. Presentatie gemeenteraden 16 mei 2022 4. Deltaplan Noord-Nederland, deel A 5. Gezamenlijke analyse Deltaplan voor Noordelijk Nederland, deel B 6. Het Deltaplan voor het Noorden vanuit het Friese inwonersperspectief, FSP juni 2022 Z2020-08304 / S2022-14498

Underwerp Lelylijn - Deltaplan Koarte ynhâld We willen de raad informeren over de stand van zaken Lelylijn - Deltaplan en de raad bouwstenen meegeven voor een opiniërende discussie over dit onderwerp zoals toegezegd in onze brief van 28 april 2022 (bijlage 1). Het kabinet wil via de aanleg van de Lelylijn een snelle spoorverbinding realiseren tussen het Noord-Nederland en de Randstad. De Tweede Kamer heeft in 2020 een motie aangenomen waarin het kabinet en de 4 noordelijke provincies zijn gevraagd om een Deltaplan voor Noord-Nederland op te stellen. Het Deltaplan is om richting te geven aan de bereikbaarheid en om het wonen en werken in Noord Nederland te stimuleren, waarbij de Lelylijn een belangrijk onderdeel is. Hiervoor zijn in de afgelopen periode inventarisaties en onderzoeken uitgevoerd om het Rijk bouwstenen aan te leveren voor het Deltaplan. Deze zomer hebben het Rijk en de vier noordelijke provincies in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving nadere afspraken over het vervolg gemaakt. Het kabinet heeft in het coalitieakkoord €3 miljard vrijgemaakt. Uiteindelijk is er een bedrag van € 6 tot wellicht € 10 miljard nodig. Het plan is opgevat om de Lelylijn in te voegen in een spoorwegennetwerk met Noord-Duitsland en Scandinavië. Hierdoor maakt de Lelylijn kans op Europese cofinanciering. Er wordt ook naar de regio (provincies) gekeken voor cofinanciering.

Ried Punt Side

: : :

13 oktober 2022 4 2

De Friese gemeenten zijn in het begin van het proces door de provincie gevraagd op welke wijze zij willen inspelen op de komst van de Lelylijn. Op 19 maart 2021 hebben de colleges van de ANNO-gemeenten een reactie gegeven op dit verzoek (zie bijlage 2). De gemeenteraden in de regio Noordoost-Fryslân zijn tussentijds geïnformeerd door de colleges over de stand van zaken en op 16 mei 2022 in Kollum bijgepraat door gedeputeerde Fokkens (bijlage 3). De raad wordt nu geïnformeerd over de stand van zaken en gevraagd het college overwegingen, aandachtspunten en richting meegeven die het college kan inbrengen in het proces van de nadere uitwerking van de Lelylijn / Deltaplan. Foech fan de ried / kolleezje 1. De gemeenten (raden) zijn bevoegd bestemmingsplannen/Omgevingsplannen en Omgevingsvisies vast te stellen t.b.v. de planologische inpassing van woningbouw en andere ruimtelijke ontwikkelingen als gevolg van de aanleg van Lelylijn. Dit speelt nadat er afspraken zijn gemaakt tussen provincie/gemeentelijke woonregio’s enerzijds en het Rijk anderzijds over deze programmering van woningbouw. Bevoegdheden andere overheden 2. Het Rijk is het bevoegd gezag om een Tracébesluit/Projectbesluit voor de Lelylijn te nemen en de planologische inpassing te regelen. Verwacht mag worden dat het rijk deze inpassing nauw zal afstemmen met betrokken gemeenten en provincies.

De betrokken provincies kunnen kaders meegeven. 3. Er zijn meerdere vergunningen nodig, zoals de Omgevingsvergunningen op het onderdeel Natuur op grond van de Omgevingswet. De provincie (GS) is hiervoor het bevoegd gezag. Het is de verwachting dat het Rijk die bevoegdheid naar zich toetrekken in het kader van het Projectbesluit. Opiniërende vraagstelling Er zijn nog veel onzekerheden over de definitieve aanleg van de Lelylijn. Bij een positief besluit zal de aanleg ook nog jaren vergen. Toch staan de gemeenten voor de opgave om na te denken op welke wijze zij ruimtelijk willen inspelen op de komst van de Lelylijn en hoe zij dat willen faciliteren. De colleges van de ‘ANNO-gemeenten’ hebben bij de start van het proces, op verzoek van de provincie, in 2021 vanuit de regionale ANNO-samenwerking inhoudelijk gereageerd op de Lelylijn en het Deltaplan. Nu het proces Lelylijn - Deltaplan langzamerhand in een volgende fase komt, is het een goed moment voor de raden om het college richting mee te geven. Het college wil uw raad ter ondersteuning van de opiniërende behandeling de volgende vragen voorleggen.

Ried Punt Side

: : :

13 oktober 2022 4 3

1. Welke kansen/bedreigingen ziet uw raad met de komst van de Lelylijn? Bijvoorbeeld op het terrein van werken, wonen, recreëren, landschap en/of onderliggende infrastructuur. 2. Deelt uw raad de opvatting dat het verstandig is om in te spelen op eventuele kansen en mogelijke bedreigingen van de komst van de Lelylijn? Dat het verstandig is om een nadere verkenning te maken naar kansrijke ruimtelijke en infrastructurele ontwikkelingen en randvoorwaarden op te stellen? En deze verkenning in het lopende proces van de provincie en rijk te borgen? Welke kaders wilt u bij een verdere uitwerking aan het college meegeven? 3. Er is op inhoud/thema’s een sterke overlap met de ANNOIII agenda en de effecten hebben veelal een regionale uitwerking. Staat uw raad er open voor om de verkenning als een verdiepingsslag op te pakken binnen de regionale ANNOsamenwerking.

Taljochting Hieronder wordt thematisch een korte weergave gegeven van de stand van zaken rond het proces Lelylijn en het Deltaplan. Ook wordt ingegaan op de positie van de gemeente(n). Lobby voor de Lelylijn Noord-Nederland (inclusief Flevoland) heeft zich met succes sterk gemaakt voor een snelle treinverbinding tussen het Noorden en de Randstad; de zogenaamde Lelylijn. De nieuwe treinverbinding verbindt Lelystad en de steden Groningen en Leeuwarden, waarmee de reistijd tussen de Randstad en Noordelijk Nederland (ca. 50 min.) verkort wordt. Met de Lelylijn krijgen de noordelijke steden een betere positie in het Nationaal Stedelijk Netwerk, worden ze onderling beter met elkaar verbonden, en ontstaan er meer kansen voor de sociaaleconomische ontwikkeling (brede welvaart) in Noord-Nederland. In het Coalitieakkoord van kabinet Rutte IV is de realisatie van de Lelylijn opgenomen en er is € 3 miljard gereserveerd. Het is een startkapitaal om met medefinanciering uit Europese fondsen en uit de regio (provincies) de Lelylijn te kunnen aanleggen. Bouwstenen voor het Deltaplan Via een motie in de Tweede Kamer (Amhaouch) in december 2020 is het kabinet en zijn de vier noordelijke provincies gevraagd om een Deltaplan voor Noord-Nederland op te stellen om de bereikbaarheid en het wonen en werken te stimuleren, waarbij de Lelylijn een belangrijk onderdeel is.

De vier noordelijke provincies hebben de gemeenten gevraagd hiervoor input te leveren. Vanuit de regionale ANNO-samenwerking is door de colleges van de vier ‘ANNO-gemeenten’ in onze regio gereageerd. De inventarisaties zijn verwerkt in de notitie Bouwstenen voor het Deltaplan (deel A) (zie bijlage 4). De hoofdlijnen van deel A zijn: -

Volwaardige aansluiting op Nationaal Stedelijk Netwerk Verbetering regionale bereikbaarheid (Daily Urban System) Aantrekkelijkheid vestigingsmilieu wonen en werken neemt toe Agglomeratiekracht neemt toe; schaalsprong in sociaaleconomische ontwikkeling Noord-Nederland draagt volwaardig bij aan duurzaam groeipotentieel Positieve (maatschappelijke) Business-case (Brede Welvaart)

Gedeputeerde Staten hebben met deze bouwstenen ingestemd en de notitie is op 19 april 2021 aan het kabinet aangeboden. De notitie voorziet onder andere in 45.000 extra woningen in Fryslân, naast de autonome woningbouwbehoefte van 10.000 woningen.

Ried Punt Side

: : :

13 oktober 2022 4 4

Na deel A is er het verdiepend onderzoek naar de brede maatschappelijke effecten (kosten, baten) uitgevoerd. Het eindrapport ‘Gezamenlijke analyse Deltaplan voor Noordelijk Nederland’ (deel B) kwam op 8 maart 2022 beschikbaar (zie bijlage 5). De hoofdpunten uit dit onderzoek zijn: -

-

Spoormaatregelen Lelylijn * Aanzienlijke reiswinst Noorden-Randstand (ca. 50 min.) * Kostendekkende exploitatie Woningbouw * Aanbod van 220.000 extra woningen Noord-Nederland, waarvan 45.000 in Fryslân lijkt niet reëel. Het is realistischer om uit te gaan van 25.000-75.000 extra woningen. Agglomeratie-effecten * Het onderzoek houdt slechts globaal rekening met agglomeratie-effecten

Het verdere proces Deze zomer hebben het Rijk en de provincie Groningen, Fryslân en Drenthe bestuurlijke afspraken gemaakt over de uitvoering van het MIRT-onderzoek naar de Lelylijn1. Hiervoor is een bestuurlijke en ambtelijke werkgroep ingericht. Vanuit GS Fryslân is aangegeven dat zij het Bestuursakkoord ‘Lok op 1’ en de provinciale Omgevingsvisie ‘De romte diele’ (inbreiding voor uitbreiding & naar aard, schaal en behoefte) als richtinggevende kaders ziet voor het Deltaplan. In het MIRT-onderzoek wordt onderzoek gedaan en een voorkeursvariant in kaart gebracht. Er wordt gekeken hoe economie, woningbouw en een betere bereikbaarheid elkaar kunnen versterken. Ook wordt onderzocht hoe de Lelylijn kan bijdragen aan een betere internationale treinverbinding met het noorden van Duitsland en Scandinavië. Het kabinet wil dat de Lelylijn wordt opgenomen in het TEN-T netwerk. Dat is belangrijk omdat het project dan bijdraagt aan een ontbrekende schakel in het internationale treinverkeer en daarmee mogelijk in aanmerking komt voor Europese subsidies. Dit past ook naadloos in het beleid om korte vluchten te vervangen door snelle treinverbindingen. Begin juni 2022 heeft het kabinet het project de Lelylijn aangemeld bij de Europese TEN-T programma.

De uitkomsten van het MIRT-onderzoek Lelylijn vormen de basis voor een nog deze kabinetsperiode te nemen startbeslissing voor een MIRT-verkenning. Hiervoor moet een voorlopige voorkeursvariant uitgewerkt zijn met een betrouwbare kostenraming en zicht op minstens 75% van de financiering van deze voorlopige voorkeursvariant. Er wordt gezocht naar aanvullende dekking voor de realisatie van de Lelylijn, waaronder financiering vanuit Europese fondsen en uit de regio. Globaal tijdschema 2022: Burgerconsultatie (o.a. via FSP), start MIRT-onderzoek, onderzoek financiering EU (TEN-T) en alternatieven 2023: 1e resultaat onderzoeken, afronding onderhandelingen TEN-T 2024: Eindresultaten onderzoeken, resultaten aanvullende financiering en start verkenning procedure Tracéwet/Omgevingswet Burgerpanelonderzoek 1 Kamerbrief over de uitkomsten van de Bestuurlijke Overleggen Leefomgeving, kenmerk 2022-0000347344.

Pagina 6: Deltaplan voor het Noorden/Lelylijn

Ried Punt Side

: : :

13 oktober 2022 4 5

GS heeft, op verzoek van Provinciale Staten, vooruitlopend op het formele traject het Fries Sociaal Planbureau (FSP) gevraagd een burgerpanelonderzoek (7.000 leden) uit te voeren over Lelylijn en het Deltaplan met de focus op wonen en mobiliteit. De resultaten van het onderzoek ‘Het Deltaplan voor het Noorden vanuit het Friese inwonersperspectief’ zijn in juni 2022 gepubliceerd (zie bijlage 6). Over de aanleg van de Lelylijn zijn de opvattingen verdeeld, hoewel de groep die positief oordeelt groter is (46%) dan de groep die negatief staat tegenover de Lelylijn (24%). Kansen worden gezien voor meer werkgelegenheid en minder autogebruik. Daar tegenover is er zorg voor natuur, milieu, landschap en de kosten. Het behoud van de leefkwaliteit wordt als belangrijk gezien. Jongvolwassenen (18-39 jaar) zijn vaak positiever (56%) over de Lelylijn dan de oudere leeftijdsgroepen. De meeste panelleden vinden dat er extra woningen moeten worden gebouwd om in te spelen op vergrijzing, ontgroening en bevolkingsdaling in Fryslân. Een kwart (24%) is van mening dat er voor de inwoners van Fryslân en voor mensen van buiten de provincie moet worden gebouwd. Statendebat Lelylijn – Deltaplan Op 13 juli 2022 is er op aanvraag van de provinciale FNP-fractie een debat in Provinciale Staten geweest.

Tijdens het debat (https://fryslan.notubiz.nl/vergadering/882618) zijn door de verschillende partijen hun standpunten en zorgen gedeeld en vragen gesteld. In de Staten is waardering en steun voor de inzet van het College GS op het dossier Lelylijn - Deltaplan. Het debat heeft niet geleid tot nieuwe inzichten en/of aanpassingen in het lopend proces. De rijksoverheid is in de lead voor de startbeslissing Tracéwet/Omgevingswet. In het debat zijn een drietal moties ingediend. • • •

Alternatief investeringsplan (mocht Lelylijn niet doorgaan) Democratische legitimatie Geef jongeren meer een stem (jongvolwassenen meer betrekken)

De motie ‘Geef jongeren meer een stem’ is aangenomen, de andere moties niet. In de aangenomen motie wordt GS verzocht om jongvolwassenen extra te betrekken bij de ‘Lelylijn-onderwerpen’: wonen, werken en mobiliteit. En daarnaast om in het participatiebeleid van de provincie op te nemen hoe jongvolwassenen betrokken en bereikt worden bij grote opgaven die veel impact hebben op hun toekomst, bij voorbeeld de woningnood, de werkgelegenheid en klimaatverandering. Positie gemeente(n) 1. Raadpleging en procedureel Tracéwet/Omgevingswet De gemeenteraad kan zich op later moment inhoudelijk (raadpleging) en procedureel (via inhoudelijke reactie) voegen in de procedure van de Tracéwet/Omgevingswet. Zie onderstaand schema.

Ried Punt Side

: : :

13 oktober 2022 4 6

2. Bouwen aan een (regionaal) plan De gemeenten komen voor de vraag te staan op welke wijze zij willen inspelen op de (mogelijke) komst van de Lelylijn en hoe zij dat ruimtelijk en infrastructureel willen faciliteren. Er is een verschil in intensiteit tussen de gemeenten met een knooppunt (halte aan de Lelylijn) en de gemeenten op afstand daarvan, zonder knooppunt. Leeuwarden, Drachten, Heerenveen en Groningen zijn de knooppunten aan de Lelylijn. In deze gemeenten liggen de grootste ambities, uitdagingen en kansen voor ruimtelijke ontwikkelingen (waaronder wonen en werken) en de onderliggende infrastructuur. Dat komt ook naar voren in de onderzoeken deel A & B. Noordoost Fryslân is wel verbonden met de knooppunten Groningen en Leeuwarden door de spoorlijn met haltes in Buitenpost, De Westereen, Feanwâlden en Hurdegaryp. Het zuiden van de regio ligt dicht bij het knooppunt Drachten. Dit laat onverlet dat ook de andere Friese gemeenten, buiten de genoemde ‘knooppuntgemeenten’, kunnen inspelen op de komst van de Lelylijn en op die wijze een bijdrage leveren aan het Deltaplan. Daarnaast moet er aandacht zijn voor een goede landschappelijke inpassing van zowel de Lelylijn en ook de ruimtelijke ontwikkelingen die er uitvolgen.

Tytsjerksteradiel heeft met de gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel en NoardeastFryslân, provincie Fryslân en It Wetterskip de derde regionale samenwerkingsagenda ‘ANNO pakt troch’ opgesteld en vastgesteld. De ambitie van Noordoost-Fryslân is om in 2040 een topregio te zijn. Een topregio die gelegen is in de stedelijke driehoek Leeuwarden-Drachten-Groningen en dat zijn ook knooppunten aan de Lelylijn. Vanuit de ANNO-agenda wordt gewerkt aan een aantal regionale opgaven, zoals woningbouw, mobiliteit, DOM’s en Grien & Blau. Daarnaast vindt er een verdieping plaats op de thema’s ‘Duorsume Ekonomy’ en ‘Boeie, Brûzje en Bine’. Meerdere van deze thema’s hebben een directe relatie met de thema’s van het Deltaplan.

Burgum, 20 september 2022 Het college van burgemeester en wethouders van Tytsjerksteradiel, secretaris,

burgemeester,

mevr. H.M. van Gils

dhr. drs. L.J. Gebben