04 - CONCEPT - Bijlage 1 - Jaarstukken 2023
Tekst van het document
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
2
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
Inhoudsopgave Inhoudsopgave................................................................................................................... 3 1.1 Ynlieding ...................................................................................................................... 5 1.2 Leeswijzer .................................................................................................................... 7 1.3 2023 IN VOGELVLUCHT ................................................................................................ 9 2 BESLUITVORMING .............................................................................................................. 26 3.1 Programma's .............................................................................................................. 28 Bestuur en ondersteuning ............................................................................................. 29 Veiligheid ..................................................................................................................... 39 Verkeer, vervoer en waterstaat ..................................................................................... 45 Economie ......................................................................................................................
60 Onderwijs ..................................................................................................................... 68 Sport, cultuur en recreatie ............................................................................................ 74 Sociaal domein ............................................................................................................. 83 Volksgezondheid en milieu ......................................................................................... 104 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening .................................................................. 116 Overhead .................................................................................................................... 122 3.2 Paragrafen................................................................................................................ 138 A - Lokale heffingen ................................................................................................... 138 B - Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................ 145 C - Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................... 156 D - Financiering .........................................................................................................
158 E - Bedrijfsvoering ...................................................................................................... 162 F - Verbonden partijen ............................................................................................... 176 G - Grondbeleid ......................................................................................................... 189 H - Wet Open Overheid............................................................................................... 195 4.1 Balans ...................................................................................................................... 198 4.2 Baten en lasten......................................................................................................... 202 4.3 Grondslagen financiële verslaglegging ..................................................................... 206 4.4 Toelichting balans .................................................................................................... 211 4.5 Toelichting baten en lasten ...................................................................................... 235 4.6 Verantwoording Wet Normering Topinkomens (WNT) ............................................... 237 4.7 Single Information Single Audit ................................................................................
239 4.8 Controleverklaring accountant ................................................................................. 246 3
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
4
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
1.1 Ynlieding It jier 2023 stie yn it ramt fan it beslút oer hoe fierder mei de wurkmaatskippij, ús organisaasje foar twa gemeenten. Mei hieltyd minder ienriedigens oer de ‘opdrachten’ dy’t yn de organisaasje dellein waarden, hiene ús minsken de hannen fol om it wurk rûn te setten. De organisaasje hie ferlet fan ien opdrachtjouwer, as dat no twa of ien gemeente binne. It beslút kaam op 22 juny; ûntflechten, beide gemeenten krije wer ien eigen organisaasje. En nei de simmer kaam alles op gong om alles yn rij en gelid te setten om it beslút op goede wize ta útfiering te bringen. De oandacht is yn 2023 foar in grut part nei de ynterne organisaasje gongen, mar net sûnder de bûtenwrâld út it each te ferliezen. De winkel is iepen bleaun. Der binne besluten naam oer it MFC Jistrum en MFA Tytsjerk. De boargemaster is op ‘e nij beneamd foar seis jier. Trije ekstra leslokalen binne boud by Papilio, it aksjeplan Wenjen is op it kleed brocht, de gebietsfyzje Burgum-West is op priemmen set, de omjouwingsfyzje foar Tytsjerksteradiel is fêststeld en sa kinne wy noch wol efkes trochgean. En njonken al dizze besluten en útfiering fan dizze ambysjes, stie it ôfrûne jier benammen yn it ramt fan opfang fan Oekraieners, de húsfêsting fan statushâlders en oare doelgroepen.
Der is in put wurk ferset om dat allegearre yn goede banen te lieden en dat hat fan gefolgen hân dat oare taken lizzen bleaun binne. Foar jo leit de jierrekken 2023. Wy lizze hjirmei ferantwurding ôf oan de gemeenteried oer it belied fan 2023 en de finansjele effekten dêrfan. We sjogge in posityf resultaat en in stevige algemiene reserve. En hoe nuver ek: dat jout net it folsleine byld. It liket krekt as kin dizze gemeente de útdagings wol oan, mar finansjeel sjoen ûntbrekt it mearjierrenperspektyf. De koarting fan 2,3 miljard op it gemeentefûns rekket ek ús gemeente. De gebouwen foar de mienskip binne op leeftyd, dy ha hege enerzjyrekkens; wy moatte ferduorsumje, mar dat freget in ynvestearring. Net op ien plak, mar op ferskate plakken yn de gemeente. Dat leit in struktureel beslach op ús begrutting. Dy romte is der net. Wat is it alternatyf? Ferienings op kosten jeie om de enerzjykosten te beteljen? Dat is it dilemma wat wy foar ús sjogge. De needsaak om op ferskate terreinen te ynvestearjen foar in takomstich libbene mienskip en de finansjele romte net ha om dat te dwaan, wêrmei’t dyselde mienskip driigje kwyt te reitsjen. Nij is dat wy as kolleezje foar it earst in rjochtmjittichheidsferklearring ôf jouwe. In nij proses mei in protte bernesykten wat ús oanbelanget.
It is stranger en der wurde hegere easken steld as doe’t de accountant it noch die en dat liedt ta in fertekene byld. Wy hoopje jo ried in ekstra taljochting te jaan en dêrmei de eftergrûn goed te sketsen. De ferbetterpunten dy’t út ús ynterne kontrôle komme, binne tige wichtich en dêr wurdt mei faasje oan wurke om dêr resultaat op te boeken.
5
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023 Resultaat Wy konstatearje, dat wy hiel bliid binne dat wy it jier 2023 ôfslute kinne mei in posityf saldo fan € 7.740.000. As kolleezje binne we bliid mei dit resultaat en de ynset fan de minsken yn ús organisaasje. Dat krewearjen is net oan ús foarby gien. Ta beslút Yn it earste part fan de jierstikken '2023 in vogelvlucht', geane we yn op de wichtigere ûntjouwings fan it ynsette belied. De ferdjipping hjirop is te finen yn de ferskate programma’s fan it jierferslach. De jierstikken wurde ôfsletten mei in jierrekken mei dêryn opnaam de finansjele ferantwurding fan it fierde belied. De goede gearwurking mei de accountant hat der foar soarge dat we de stikken op ’e tiid oan jo foarlizze kinne mei opnij in goedkarrende, skjinne ferklearring. Dêr binne we wiis mei en grutsk op.
It kolleezje, Burgum, 18 juny 2024
6
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
1.2 Leeswijzer Vooraf De jaarstukken zijn belangrijk voor de gemeente omdat ze helpen om te zien, of alles volgens plan verloopt, of eventueel bijsturing behoeft. Het gaat hierbij om twee documenten: het jaarverslag en de jaarrekening. Samen vormen zij de jaarstukken. JAARVERSLAG In de Meerjarenprogrammabegroting wordt beschreven wat de gemeente wil bereiken en wat dat mag kosten. In het jaarverslag wordt gekeken naar wat de gemeente wilde bereiken, wat er gelukt is en wat niet, en hoeveel alles heeft gekost. JAARREKENING In de jaarrekening wordt gekeken naar de financiën van de gemeente. Dit is belangrijk omdat de gemeente verantwoording moet afleggen aan de gemeenteraad. In deze leeswijzer kun je lezen wie welke rol heeft en hoe het document is opgebouwd. De jaarstukken zijn opgesteld volgens de eisen van het Besluit, Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de jaarstukken legt het college van Burgemeester en Wethouders verantwoording af aan de gemeenteraad. De jaarstukken bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. In deze leeswijzer wordt aangegeven wie welke rol heeft en hoe de indeling van de jaarstukken eruitziet.
Wie doet wat? De wet Dualisering gemeentebestuur heeft als doel om de lokale politiek dichter bij de burgers te brengen. Dit gebeurt onder andere door de begroting, waarin meetbare resultaten staan. Zo kan de burger zien waar de lokale bestuurders mee bezig zijn en welke resultaten er behaald worden. Door het dualistisch werken hebben de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders andere rollen gekregen. Het college bestuurt en voert alle besluiten van de gemeenteraad uit, terwijl de raad het beleid bepaalt en belangrijke beslissingen neemt. Hierdoor is er meer controle en transparantie in het bestuur. In schema ziet het er als volgt uit: raad
college
kaderstellen
wat willen we, wat mag het kosten
besturen
wat gaan we doen
controleren
wat bereikten we, wat kostte het
verantwoorden
wat hebben we gedaan
Om snel te kunnen handelen heeft het college bevoegdheden gekregen om zelfstandig te handelen binnen het beleids- en financiële kader dat de raad heeft vastgesteld. Bijvoorbeeld voor de bedrijfsvoering.
7
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
Opbouw van de jaarstukken De jaarstukken zijn opgebouwd uit verschillende hoofdstukken die in de inhoudsopgave staan. Het eerste hoofdstuk heet "2023 in Vogelvlucht" en laat de belangrijkste financiële ontwikkelingen van dat jaar zien. Daarna worden de belangrijkste taken en het resultaat van het beleid in 2023 genoemd.
JAARVERSLAG Het jaarverslag is verdeeld in programma's en paragrafen. De programma's bestaan uit drie onderdelen: •
een korte beschrijving van het programma,
•
de financiële resultaten
•
een aantal beleidsindicatoren, die verplicht zijn op grond van de BBV. Deze informatie is afkomstig uit Waarstaatjegemeente.nl.
De paragrafen zijn een soort doorsnede van de programma's. De paragrafen zijn verplicht. JAARREKENING De jaarrekening is verdeeld in twee delen: de Balans en de Baten en Lasten. Verder vindt u hier informatie over de Wet Normering Topinkomens en de Controleverklaring van de accountant.
8
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
1.3 2023 IN VOGELVLUCHT Om te beginnen Tytsjerksteradiel is een middelgrote gemeente met veel groen en water. Veel werk wordt gedaan vanuit het gemeentehuis in Burgum. Maar we gebruiken ook enkele locaties voor de buitendienst, zoals bijvoorbeeld de afvalinzameling en het beheer van het openbaar groen. We zijn een groene gemeente, met aandacht voor mens en milieu. Daar zetten we ons elke dag weer met hart en ziel voor in. Veel taken worden voor ons uitgevoerd door de Werkmaatschappij 8KTD vanuit zowel Burgum als Buitenpost. Voor de uitvoering van deze taken verstrekt de gemeenten een bijdrage aan de Werkmaatschappij 8KTD. De Werkmaatschappij heeft een eigen begroting en legt zelfstandig verantwoording af. In dit verslag geven we op hoofdlijnen aan wat we gedaan hebben en wat dat gekost heeft. Wij zijn ons ervan bewust dat we met gemeenschapsgeld werken en we willen daar ook transparant in zijn. En dus leggen we graag verantwoording af over wat de gemeente Tytsjerksteradiel in 2023 heeft gedaan en wat het heeft gekost. PROGRAMMA'S EN TAAKVELDEN De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en de daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht op basis van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de begroting staat wat we willen bereiken en hoeveel geld dat kost.
In de jaarstukken leggen we uit wat we hebben gedaan en hoeveel geld we daaraan hebben uitgegeven. We vertellen ook wat er (nog) niet is gelukt. De begroting en het jaarverslag hebben dezelfde indeling. Dit maakt het makkelijker om te begrijpen. Op de volgende pagina ziet u: Op de volgende pagina ziet u in één oogopslag: •
wat hadden we begroot
•
wat hebben we werkelijk uitgegeven
We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: •
Wonen en werken
9
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023 •
Samenleving
•
Bestuur en dienstverlening
De inkomsten zijn verdeeld in •
wat we van het Rijk ontvangen
•
alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen
JAARREKENING 2023 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze jaarrekening geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2023 van de gemeente Tytsjerksteradiel (bedragen x € 1.000).
begroot
werkelijk
verschil
UITGAVEN
115.277
113.466
1.812
Bestuur en dienstverlening
115.277
113.466
1.812
Bestuur en ondersteuning
28.147
28.547
- 400
Economie
793
870
- 77
Onderwijs
5.950
6.152
- 202
Sociaal domein
47.410
45.097
2.312
Sport, cultuur en recreatie
8.855
8.639
216
Veiligheid
5.705
6.098
- 393
Verkeer, vervoer en waterstaat
5.778
5.470
308
Volksgezondheid en milieu
9.176
8.600
577
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
3.462
3.992
- 530
Per inwoner (in hele euro's) *
3.556
3.500
56
120.271
121.206
935
Ontvangen wij van het rijk
67.982
68.019
37
Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen
52.289
53.186
898
Per inwoner (in hele euro's) *
3.710
3.739
29
RESULTAAT
4.993
7.740
2.747
154
239
85
INKOMSTEN
Per inwoner (in hele euro's) * * inwoneraantal per 01.01.2023
10
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023 BALANS De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment. Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen. De twee kanten van de balans Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen.
De balans is in evenwicht De balans laat zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dus dat de twee kanten van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam.
Balans per 31 december 2023 (x € 1.000) BEZITTINGEN
2023
2022
SCHULDEN
2023
2022
Bezittingen
58.181
56.723
Eigen vermogen
46.426
41.405
Voorraden, geld en
39.093
27.533
Schulden
50.848
42.851
97.274
84.256
TOTAAL
97.274
84.256
vorderingen TOTAAL
11
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
Wat hebben we ervoor gedaan? De jaarrekening 2023 sluit af met een voordelig saldo van € 7.740.000. Bij de begroting na wijziging (december 2023) gingen we nog uit van een verwacht voordelig saldo van € 4.993.000. Het verschil van € 2.747.000 is in hoofdlijnen als volgt: Ontwik k eling s aldo jaarrek ening 2023
Bedrag
Stand begroting 2023 na wijzigingen
4.993.000
Ontwik k eling jaarrek ening reguliere bedrijfs voering
Lagere bijdrage aan WM8KTD Bijstorten APPA voorziening Hogere renteopbrengst Hogere OZB opbrengst Minder kosten straatwerk Lagere kosten gebouwenbeheer Meerkosten Jobinder en overig vervoer leerlingen Hogere lasten huisvesting basisonderwijs Hogere kosten sportaccommodaties Hogere opbrengst binnensporten Hulp bij het huishouden WMO begeleiding WMO dagbesteding WMO maatwerkvoorzieningen Jeugdhulp Ontwikkeling bijstandsuitkeringen Inburgering nieuwkomers Ontwikkelingen riolering Ontwikkeling afvalinzameling Lagere bijdrage FUMO Diverse ontwikkelingen
207.000 -164.000 142.000 168.000 89.000 50.000 -166.000 -54.000 -103.000 63.000 508.000 180.000 503.000 -257.000 184.000 422.000 75.000 -252.000 -83.000 74.000 -110.000 1.476.000
Ontwik k elingen jaarrek ening inc identeel / bijzonder
Algemene uitkering oude jaren Vrijval niet gebruikte taakmutaties en overige reservering Hogere OZB inkomsten Hogere kosten Oekraïners Lagere vergoeding wegens uitstel aanleg glasvezelnetwerk Vertraging inventarisatie beschoeiing Winst bouwgrond bedrijventerreinen c.a. (complexen) Incidentele grondverkopen (geen complexen) Winst bouwgrond woningbouw Afrekening opvang peuters VVE 2022 Afrekening reguliere peuteropvang 2022 Afrekening achterstandenbeleid 2019-2022 Hogere SPUK GaALA bijdrage Planschade
37.000 335.000 167.000 -394.000 -111.000 44.000 172.000 214.000 470.000 91.000 59.000 20.000 211.000 -44.000 1.271.000
Res ultaat jaarrek ening 2023
7.740.000
12
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023 Rechtmatigheidsverantwoording van het college Bij de jaarrekening 2023 leggen we als college voor het eerst verantwoording af over de rechtmatigheid. We zijn van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. De formele onrechtmatigheid bedraagt hierin € 8.563.878, waarvan een bedrag van € 959.476 past binnen het vooraf gestelde beleid en daarmee als acceptabel is geduid onder verwijzing naar dit vooraf vastgestelde beleid. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering.
Het verloop van het saldo van de Primitieve begroting 2023 naar het saldo van de Begroting 2023 na wijzigingen heeft zich in de loop van 2023 als volgt ontwikkeld: Primitieve begroting
1.260
(x € 1.000)
- begrotingswijzigingen April
-95
- begrotingswijzigingen Juni/juli
137
- begrotingswijzigingen Oktober
599
- begrotingswijzigingen December
2.237
- begrotingswijzigingen Tussentijdse wijzigingen
856
- begrotingswijzigingen Jaarrekening Begroting na wijziging
4.993
13
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023 Verloop Algemene Reserve Het verloop van de Algemene Reserve heeft zich in 2023 ten opzichte van de begroting als volgt ontwikkeld: Verloop algemene reserve 2023 (bedragen x € 1.000)
Prognose
Realisatie
begroting
jaarrekening
Saldo algemene reserve (jaarrekening 2022 exclusief resultaat)
21.607
21.607
Resultaat jaarrekening 2022
10.593
10.593
Saldo algemene reserve (jaarrekening 2022 inclusief resultaat)
32.200
32.200
-1.188
-1.157
Data op orde
-122
-121
Regiodeal (raad 25-4-2019)
-263
-263
Actualisering locatiedossiers bodem (KN 2020-2023; 7.02)
-18
-15
Kosten harmoniseren beleid en uitvoering en optimaliseren van processen (Omb. 5.1)
-4
-70
P&C-coördinator/gemeenteadviseur (KN 2022-2025; 00.11)
-47
-47
Aanjagen toerisme (KN 2022-2025; 03.05)
-9
-9
Uitbreiding formatie zorgadministratie (KN 2022-2025; 06.10)
-19
-19
Project Beurtschip (KN 2022-2025; 06.13)
-144
-144
Uitbreiding ondersteuning gaswinningsdossier (KN 2022-2025; 07.08)
-32
-27
Formatie stikstof (KN 2022-2025; 07.09)
-40
-40
Formatie gemeentelijk beleid Milieu (KN 2022-2025; 07.10)
-17
-
Uitvoering woningbouwprogrammering (KN 2022-2025; 08.05)
-72
-28
Omgevingswet (KN 2022-2025; 08.09b)
-80
-
Deelname Friese projectenmachine (Raad 16-12-2021)
-20
-20
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (Raad 27-01-2022)
-60
-20
Incidentele bijdrage ontmoetingsplek Eastermar (Raad 30-06-2022)
-20
-20
Invulling actiepunten vanuit Communicatiestrategie
-28
-
Formatie medewerker recordbeheer
-67
-67
Overstap fin. systeem c.a naar de Cloud
-30
-
Organiseren en faciliteren van het thuiswerken
-35
-34
-35
-35
Mutaties o.b.v. reeds vastgesteld beleid Gebiedsontwikkeling Centrale As 2e fase
Kadernota 2022-2025
Overig (eerdere besluitvorming)
Kadernota 2023-2026
Juridische Zaken / Inkoop: Uitzetting FTE m.b.t. contractmanagement en contractbeheer Formatie HR en Communicatie
-297
-297
HR: Vlootschouw in het kader van Strategisch Personeelsplan (SPP)
-2
-2
HR: Recruitment
-10
-10
Omzetting van het dashboard (digitalisering) voor Liberaux
-4
-2
14
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
Verloop algemene reserve 2023 (bedragen x € 1.000)
Prognose
Realisatie
begroting
jaarrekening
I&A: doorontwikkelingen team en organisatie
-192
-192
Nieuw verkeer- en vervoerbeleid
-35
-30
-
-
Subsidie Het Achterland
-30
-30
Garyp yn it Grien
-24
-18
Inkoop Wmo & Participatiewet (Implementatieplan)
-82
-82
Lobby herrijking gemeentefonds; (Begroting 2023-2026)
-3
-1
Herinrichting van het plein de drie van Sminia; (Begroting 2023-2026)
-90
-90
Kwaliteitsborging bouw en woningtoezicht
-83
-
Inburgering 2020
-23
-
Impuls weerbaar bestuur
-37
-
Diverse correcties
-3
-
Taxatie eigendommenverzekering
-28
-28
Raadscommunicatie
-2
-2
Nulmeting dienstverlening
-10
-8
Kosten realiseren biodiversiteitsplan
-30
-21
Uitvoeringskosten startnotitie visie op bedrijventerreinen
-20
-20
Vervolgproces brede participatie Gebiedsvisie Burgum-West
-75
-75
Pilot cameratoezicht schoolterreinen
-20
-
Ontmoetingsplek Eastermar
-20
-20
-3.193
-3.193
-25
-25
-6.688
-6.282
Reservering middelen ontmoetingscentrum Gytsjerk
28
28
Vrijval bedragen taakmutaties reserve Decentralisatie uitkeringen Algemene Uitkering
31
31
Temporisering Gebiedsontwikkeling Centrale As fase 2
105
105
Vrijval overlopende post Inhuur visie maatschappelijk vastgoed
49
49
Digitalisering openbare ruimte
115
115
2.644
2.644
Realisatie twee TOP's (toeristische overstappunten)
Overig
Raad 20-04-2023
Raad 22-06-2023
Raad 14-12-2023 Onttrekkingen Budget ontvlechtingsproces Werkbudget opbouw gemeentelijke organisatie
Totaal Af
Bij:
Behoedzaamheidsbuffer
15
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
Verloop algemene reserve 2023 (bedragen x € 1.000) Opvang ontheemde Oekraïners
Prognose
Realisatie
begroting
jaarrekening
3.395
3.012
Restantbudget procesoptimalisatie
150
150
Vrijval Onderzoeksbudget bezuinigingen van OP naar AR
-
12
Totaal Bij
6.517
6.146
Stand algemene reserve voor besluit jaarrekening 2023
32.029
32.064
Besluitvorming jaarrekening 2023 Resultaat 2023
7.740
Stand algemene reserve na besluit (stand 31/12/2023)
39.804
Temporisering Voor de geplande onttrekkingen uit reserves, die niet in 2023 hebben plaatsgevonden, wordt bij de besluitvorming van de jaarrekening aan de raad gevraagd om deze door te schuiven naar 2024. Dit noemen we temporiseren. Hierdoor vallen de benodigde middelen niet vrij en kunnen ze in een volgend jaar worden ingezet. Om de benodigde stortingen uit de reserves in het volgende jaar plaats te laten vinden is een besluit van de raad nodig.
Prog.
Onderwerp
Bedrag
(bedragen in € 1.000) Temporisering Algemene Reserve 0
Kosten harmoniseren beleid en uitvoering en optimaliseren van processen
85
0
Overstap fin. systeem c.a naar de Cloud
30
0
Organiseren en faciliteren van het thuiswerken
25
0
Juridische Zaken / contractmanagement en contractbeheer
26
0
HR: Recruitment
13
0
Omzetting van het dashboard (digitalisering) voor Liberaux
2
0
Lobby herrijking gemeentefonds
19
0
Raadscommunicatie
4
1
Impuls weerbaar bestuur
37
2
Gebiedsontwikkeling Centrale As 2e fase
261
2
Data op orde
134
2
Alde Feanen herinrichting 2e en 3e uitvoeringsfase
242
2
Actualisering locatiedossiers bodem
3
2
Nieuw verkeer- en vervoerbeleid
5
3
Aanjagen toerisme
69
16
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
Prog.
Onderwerp
3
Pont Prinses Margrietkanaal Bergumermeer-Sumar
340
3
Realisatie twee TOP's (toeristische overstappunten)
12
3
Uitvoeringskosten startnotitie visie op bedrijventerreinen
21
4
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs
40
4
Pilot cameratoezicht schoolterreinen
20
5
Garyp yn it Grien
8
5
Kosten realiseren biodiversiteitsplan
9
6
Inkoop Wmo & Participatiewet (Implementatieplan)
33
6
Inburgering 2020
23
8
Bijdrage aan Karakteristieke panden
35
8
Uitbreiding ondersteuning gaswinningsdossier
19
8
Uitvoering woningbouwprogrammering
44
8
Omgevingswet
80
8
Kwaliteitsborging bouw en woningtoezicht
83
Temporisering Algemene Reserve 2023 naar 2024
Bedrag
1.721
Ombuigingen In het kader van de jaarrekening 2023 is de stand van zaken met betrekking tot de ombuigingen geactualiseerd. Op basis van de motie van het CDA bij de behandeling van de Kadernota 2024-2027 is besloten om het pakket van de nog niet gerealiseerde ombuigingen tegen het licht te houden en de uitkomsten (en verwerking) hiervan mee te nemen in de begroting 2024-2027 en eveneens te verwerken in de nu voorliggende jaarrekening. Via de begrotingswijzigingen van december is dit voor het jaar 2023 meegenomen.
17
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
WONEN EN WERKEN Omgevingswet Het jaar 2023 stond in het teken van de laatste voorbereidingen op de introductie van de Omgevingswet per 1 januari 2024. Dit als sluitstuk van een lange periode van voorbereidingen, maar ook van onzekerheid en uitstel. Uiteindelijk is de wet in werking getreden. In 2023 is er nog veel werk verzet. Zo zijn de werkprocessen van onze eigen organisatie beschreven en afgestemd met die van de andere organisaties die een rol hebben bij de vergunningverlening. Er zijn casemanagers aangesteld, die projecten van het begin tot het einde begeleiden. Er is gestart met het maken van een handboek Omgevingsplan. De geldende bestemmingsplannen zijn per 1 januari 2024 overigens onderdeel geworden van het Omgevingsplan. De start per 1 januari 2024 betekent overigens niet dat dit onderwerp klaar is. We zullen ervaring gaan op doen in de praktijk en ongetwijfeld tegen verbeterpunten gaan aanlopen. We gaan dit bijhouden, evalueren en zo nodig aanpassingen doorvoeren. Dit geldt niet alleen voor ons, maar voor alle gemeenten. Door samenwerken en kennisdeling gaan we dit continue proces gezamenlijk aan. Ook voor het jaar 2024 zijn hiervoor nog weer middelen door het Rijk ter beschikking gesteld. Regiodeal / ANNO De Regiodeal Noordoost Fryslân en de Versnellingsagenda lopen op 31 december 2025 af.
In 2023 zijn veel partijen samengebracht, is met initiatiefnemers van projecten meegedacht en zijn plannen aangescherpt. De beschikbare subsidieregeling wordt steeds beter gevonden. De raad wordt periodiek via nieuwsbrieven en projectbezoeken geïnformeerd over de voortgang van de Versnellingsagenda. Aangezien er mogelijk budget over leek te blijven heeft het Bestuurlijk Overleg (BO) besloten de uitvoeringstermijn voor de projecten met een jaar te verlengen tot 31 december 2026. Gezien de kracht en het belang van de Regiodeal voor onze kwetsbare regio, wordt de voorbereiding van een nieuwe aanvraag voor een tweede regiodeal gestart. Deze moet in het najaar worden aangemeld bij het Rijk, nadat ook de raden hiermee hebben ingestemd. Het belang van samenwerken in Regiodeal en ANNOverband staat buiten kijf. Samen kunnen we meer bereiken dan als individuele gemeenten. Om die reden zijn wij ook voornemens om aangesloten te blijven bij Europapact. Hierbij hebben wij als ANNO regio, richting het bestuur van Europapact wel de suggestie voor een andere manier van financiering (naar voorbeeld Vlaamse Vleva model) hebben meegegeven. Binnen de ANNO-III agenda wordt intensief samengewerkt op het terrein van mobiliteit, de duurzaamheidsopgaven en ook op bijvoorbeeld het terrein van wonen en de woonzorgvisie.
Duurzaamheid Door het Rijk zijn er geoormerkte middelen toegekend, de zogenaamde CDOKE middelen: Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid. Deze middelen mogen uitsluitend gebruikt worden voor personeelskosten c.a. voor de uitvoering van klimaat- en energiedoelen en zijn vooralsnog toegekend voor een periode van drie jaar (2023-2025). Wij zijn daardoor in staat geweest in 2023 te starten met een intensivering van de uitvoering van onze duurzaamheidsagenda en de daaraan gekoppelde Transitievisie Warmte. Er zijn enkele projectleiders actief om de door de raad vastgestelde agenda en transitievisie uit te voeren.
18
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023 De evaluatie van het Energieloket, dat in 2023 is uitgevoerd, vormt de basis voor een verdere optimalisering van het loket. Wonen Vanuit het Rijk wordt er, via de Nationale Woon- en Bouwagenda, de komende jaren extra ingezet om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de samenleving. De minister van Binnenlandse zaken, verantwoordelijk voor volkshuisvesting en ruimtelijke ordening, benadrukt in de Nationale Woon- en Bouwagenda met name de bouw van betaalbare woningen welke een substantieel bestandsdeel vormen van deze agenda. Speciale aandacht hierbij is er voor het toegankelijk houden voor de woningmarkt voor met name starters op de woningmarkt. Dit heeft ertoe geleid dat wij in april 2023 tezamen met de andere ANNO-gemeenten een regionale Woondeal hebben afgesloten. Onze Woonvisie loopt hiermee nog goed in de pas. Op dit moment zitten er voldoende plannen in de pijplijn, die ontwikkeld kunnen worden. Ook is er voldoende harde plancapaciteit en plannen die in procedure zijn. In 2023 hebben we echter niet alle voorgenomen voortgang op de projecten kunnen bewerkstelligen; de onderbezetting en krapte op de arbeidsmarkt zijn daar vooral debet aan. De gemeenteraad is in het Iepen Podium van oktober uitgebreid bijgepraat. Afgesproken is dat dit in het vervolg twee keer per jaar plaatsvindt, in april en oktober.
We hebben de lijn voortgezet om oog te blijven houden voor toevoeging van betaalbare huur en koop en voor het stimuleren van doorstroming waardoor de bestaande woningen toekomstbestendig en duurzamer worden. Hierbij is aandacht voor spreiding over de gemeente, waarbij we in gesprek zijn met alle dorpen om te bespreken hoe we tot woningbouwplannen komen die voorzien in de lokale behoefte en de leefbaarheid van het dorp verhogen. Ondertussen zijn we in 2023 gestart met de voorbereidingen op een woonzorgvisie, die richtinggevend wordt voor het programma voor specifieke doelgroepen. In 2024 willen we die vaststellen, waarna er een uitvoeringsagenda opgesteld gaat worden. Dat willen we parallel laten lopen met het opstellen van een Volkshuisvestingsprogramma, dat als opvolger gaat gelden van de Woonvisie en voor 1 januari 2026 vastgesteld moet zijn. Op deze wijze wordt er een gecoördineerd programma opgesteld voor alle doelgroepen. Centrumvisie Burgum Om het winkelcentrum van Burgum actueel te houden en goed aan te laten sluiten bij alle maatschappelijke ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden, is op 15 september 2022 door de raad de centrumvisie Burgum vastgesteld. De aandachtspunten, verbeterpunten en de gewenste aanpassingen uit de ‘Centrumvisie Burgum’ zijn samengevat in een geprioriteerde actielijst, welke kan worden gezien als het uitvoeringsprogramma van de centrumvisie.
Deze actielijnen zijn in uitvoering genomen en worden vertaald in concrete voorstellen en inrichtingsplannen met een kostenraming. Deze worden (afzonderlijk) in de loop van 2025 besluitvormend aan de raad voorgelegd. Deze actielijnen zullen nog uit te werken actielijst in de vorm van concrete plannen zullen, inclusief een kostenraming, later (2025) besluitvormend aan de Raad worden voorgelegd.
19
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
Bedrijventerreinen In 2023 zijn de laatste bedrijfskavels uitgeven in Oentsjerk en Burgum. In 2023 is een startnotitie door de gemeenteraad vastgesteld voor een verkenning
naar een nieuw
regionaal bedrijventerrein. In 2023 is vervolgens gestart met de voorbereidingen van een visie hierop, waarbij het bedrijfsleven en de omliggende dorpsbelangen van de potentiële locaties ook zijn betrokken. Naar verwachting kan na de zomer van 2024 hierover besluitvorming plaatsvinden. Recreatie en toerisme Een andere pijler van onze lokale economie wordt gevormd door recreatie en toerisme. Het Beleid en uitvoeringsprogramma 2021-2030 (Tytsjerksteradiel, folle mear om te ûntdekken") is leidend. Er is een subsidieregeling hiertoe in het leven geroepen, waarvan nog maar in één geval gebruik is gemaakt. De vacature om hieraan met volle kracht verder te werken is echter pas in oktober 2023 ingevuld. We stellen daarom voor de beschikbare middelen over een wat langere periode uit te smeren, zodat de doelen in de volgende jaren alsnog gehaald gaan worden.
20
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
SAMENLEVING Nota Frysk taalbelied Yn 2023 is de Nota Frysk taalbelied fêststeld. Doel fan de nota is it kreëarjen fan rânebetingsten foar it behâld en fuortsterkjen fan de Fryske taal. Dêrby steane trije útgongspunten sintraal: de foarbyldfunksje fan de gemeente, twataligens en it stribjen nei lykweardigens yn talen. Nieuwkomers
Oekraïners Begin 2023 was de opgave capaciteit voor de opvang van Oekraïense ontheemden 174. Tytsjerksteradiel voldeed jaarrond ruimschoots aan dit aantal met de drie opvanglocaties in Burgum (Berchhiem), Aldtsjerk (Berchhiem) en Hurdegaryp (pastorie). In maart 2023 is De Klinze met 30 opvangplaatsen uitgebreid. Daarentegen is de kleinschalige opvang voor derdelanders in de pastorie in Hurdegaryp in september beëindigd. Tytsjerksteradiel sloot het jaar 2023 af met 218 Oekraïense ontheemden in de gemeentelijke opvang. In de particuliere opvang verbleven in 2023 ook Oekraïense vluchtelingen. Gemiddeld waren dit er 15.
Statushouders Tytsjerksteradiel heeft in 2023 de taakstelling bijna geheel behaald, het jaar is afgesloten met nog vier te huisvesten statushouders. Onderwijs In 2023 is de proeftuin ‘Gebiedsteamregisseur in de School (GIS) gecontinueerd. De gebiedsteams waren zichtbaar in de scholen en zochten naar verbinding in de driehoek rondom school, gezin en hulpverlening. Vanuit de NPO-middelen (Nationaal Programma Onderwijs) is de inzet van extra jongerenwerk door Kearn in de scholen voor voortgezet onderwijs gecontinueerd. De extra inzet is gekozen om in het kader van de ‘post-corona periode’ de nodige extra zorg te kunnen bieden. In het najaar van 2023 is de nodige uitbreiding van AZC-school Papilio in Burgum gerealiseerd. In 2023 is het onderzoek naar de haalbaarheid van een multifunctioneel gebouw in Garyp gestart. De school in Noardburgum is in de komende vijf jaar aan vervanging toe. In 2023 is gestart met het locatieonderzoek. Met de schoolbesturen Oarsprong en Adenium zijn in het najaar van 2023 verkennende gesprekken gestart over de toekomst van de scholen in de Trynwâlden. Het onderwijs-kansenbeleid ging in 2023 voort op de ingeslagen weg. Het huidige gemeentelijke beleidsplan “Samen sterk in de basis” met de bijbehorende rijksmiddelen (GOAB) loopt tot en met 2025.
De gemeentelijke speerpunten blijven gericht op de Voor- en Vroegschoolse Educatie, de aanpak Laaggeletterdheid en ontwikkeling van de verbinding tussen Onderwijs en Zorg in en rond de school.
21
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023 In september 2023 was de (landelijke) Week van Lezen en Schrijven. De gemeente heeft in deze week volop aandacht geschonken aan het thema herkennen van laaggeletterdheid, zowel binnen de eigen gemeentelijke organisatie als naar onze inwoners toe. Tjits is mei har Fryske floch by in oantal basisskoallen yn de gemeente west mei har Fruittoer. Op in moaie wize hat se de bern wizen op it belang fan sûn iten. Inkomen en ondernemen In 2023 daalde het aantal huishoudens dat een beroep deed op een uitkering van de gemeente van 532 naar 520 PW-uitkeringen. Ook het beroep op een IOAW-uitkering daalden van 36 naar 30 uitkeringen. De IOAW-uitkering zorgt voor een inkomen op (tenminste) het bijstandsniveau Het gebruik van de bijzondere bijstand is wederom verhoogd. Een direct gevolg van het beschikbaar stellen van de Energietoeslag 2023, die net als in 2022 door het kabinet beschikbaar is gesteld als ondersteuning voor de hoge energieprijzen. Het gebruikelijke beroep op bijzondere bijstand en de overige armoederegelingen is tegen de verwachting in gedaald. Ook op schulddienstverlening is wederom minder een beroep gedaan. Wonen Zorg en Welzijn In 2023 is er binnen het ANNO-verband een initiatief genomen om gezamenlijk een visie te ontwikkelen op het gebied van Wonen, Zorg en Welzijn.
Deze visie richt zich vooral op ouderen, de grootste doelgroep waarvoor er ook dringende behoeften zijn. De urgentie wordt
veroorzaakt
door
dubbele
vergrijzing,
arbeidsmarktproblematiek
en
huisvestingsvraagstukken (thuis wonen en verpleeghuiszorg). Naast ouderen is er in de visie ook aandacht voor andere doelgroepen, zoals gehandicapten en mensen met psychische problematiek. GALA/IZA In 2023 zijn we van start gegaan met de uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Voor het GALA is een plan van aanpak opgesteld. De GALA-doelstellingen sluiten aan bij het gezondheidsbeleid. Bestaande activiteiten zijn gecontinueerd en we zijn begonnen met het uitvoering geven aan nieuwe plannen. Binnen de Friese vertaling van het IZA, ook wel het FrIZA genoemd, hebben wij via diverse overlegvormen
bijgedragen
aan
de
totstandkoming
van
het
regioplan.
Gemeente
Smallingerland is als gemandateerde gemeente in de lead. Welzijn In 2023 is er een herstelactie uitgevoerd voor de subsidieregeling Versterken Sociale Basis. Aanvragers hebben de subsidie tot en met 2026 toegekend gekregen. We hebben de grotere uitvoeringsorganisaties (Kearn, Humanitas en Stjoer) extra subsidie toegekend vanwege hogere
kosten
op
personeel
(COA-aanpassing
sociale
sector)
en
snel
gestegen
energiekosten.
22
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023 Jeugd Gelijk aan de landelijke ontwikkelingen, zien wij ook dat voor onze gemeente geldt dat wij een toename zien in de kosten van de jeugdhulp. De problematieken die de jeugdigen hebben zijn complexer en de trajecten zijn langer en duurder. Dat wij in 2023 hebben overgehouden
komt
omdat
er
voor
Hoog
specialistische
Jeugdhulp
en
perceel
Jeugdbescherming een te hoog voorschot in rekening is betaald. De verrekening heeft inmiddels plaatsgevonden. De prognoses zijn voor 2024 bijgesteld. Wmo 2023 In 2023 is de gemeentelijke uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) voortgezet, met als doel onze inwoners zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen en actief te laten deelnemen aan de `Mienskip’. De beslissing om als zelfstandige gemeente verder te gaan, heeft geleid tot een tijdelijke pauze in de nieuwe inkoop voor de Wmo. Er is gestart met het verbinden van het medische en sociale domein. Daarnaast wordt er gewerkt aan een Wonen-Zorg-Welzijn
visie
in
het
licht
van
de
dubbele
vergrijzing,
de
verwachte
arbeidskrapte in de zorg en het woningtekort.
23
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
BESTUUR EN DIENSTVERLENING Samenwerking en Organisatieontwikkeling Op 22 juni 2023 hebben de gemeenteraden van zowel Achtkarspelen als Tytsjerksteradiel besloten te willen stoppen met de ambtelijke samenwerking in de vorm van de werkmaatschappij 8KTD. Voor beide gemeenten betekent dit, dat er op basis van een gezamenlijk Plan van aanpak wordt gewerkt aan het proces van ontvlechting en afzonderlijk aan de opbouw van de nieuwe ambtelijke organisatie vanaf 1 januari 2025.
Budget ontvlechtingsproces Op basis van het plan van aanpak voor de ontvlechting van de Werkmaatschappij en de daarbij te verwachten kosten is voor de periode tot en met eind 2024 een bedrag nodig van € 6.385.000. Hiervoor is in 2023 door beide gemeenten een bedrag van € 3.192.000 aan de werkmaatschappij 8KTD als extra bijdrage overgemaakt. Dit bedrag is ten laste van de algemene reserve gebracht. Monitoring vindt plaats via de cyclus van begrotingswijzigingen.
Werkbudget opbouw gemeentelijke organisatie Naast de incidentele middelen voor het proces van ontvlechting zijn voor de periode tot en met eind 2024 ook incidentele middelen nodig voor externe inzet in het begeleiden en voorbereiden van de koersbepaling en koersvertaling van de eigen gemeentelijke organisatie. De kosten voor 2023 zijn ten laste van de algemene reserve gebracht. Ook hiervoor vindt monitoring plaats via de cyclus van begrotingswijzigingen. Rechtmatigheidsverantwoording Als gevolg van gewijzigde wet- en regelgeving moet het college vanaf 2023 als onderdeel van de jaarrekening verantwoording afleggen over de naleving van regels die belangrijk zijn voor
de
financiële
situatie
van
de
gemeente.
Met
deze
zogenaamde
‘rechtmatigheidsverantwoording’ wordt transparantie beoogd op het gebied van: -
Onrechtmatige (financiële) beheershandelingen (begrotingscriterium). Dit betreft: o
Overschrijdingen op het gebied van lasten en investeringsbudgetten;
o
Onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot die niet tijdig met begrotingswijzigingen zijn aangepast; en
o
Niet door de raad vastgestelde toevoegingen en/of onttrekkingen aan de reserves.
-
het niet naleven van voorwaarden in wet- en regelgeving (voorwaardencriterium), en
-
misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O-criterium).
Als basis voor de rechtmatigheidsverantwoording gelden de uitkomsten van uitgevoerde (verbijzonderde) interne controles (VIC), themaonderzoeken en audits zoals vastgesteld in het controlejaarplan VIC. Voor de wijze van uitvoering van interne controles geldt de systematiek van de ‘Three lines of defence’ (derdelijns dijkbewaking). De kaders en uitgangspunten voor de uitvoering van het controlejaarplan VIC zijn vastgelegd in het
24
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023 meerjaren
VIC-plan
2021-2024,
het
Controleprotocol
2021-2024
en
het
Risicomanagementbeleid (juni 2023).
Uitvoering controleprogramma Na het zomerreces is de raad geïnformeerd over geconstateerde achterstanden in de uitvoering van het controleprogramma. Diverse controles waren nog niet opgepakt of met een te beperkte omvang uitgevoerd. De signaleringsfunctie op mogelijke tekortkomingen en het (tijdig) bij kunnen sturen was daardoor niet op het gewenste niveau. Bijkomend risico was
dat
er
onvoldoende
basis
lag
om
te
komen
tot
een
adequate
rechtmatigheidsverantwoording door het college. De raad is middels twee raadsbrieven geïnformeerd over de oorzaken, de in gang gezette herstelacties en de bijsturing. In overloop naar 2024 kon het volledige controleprogramma worden afgerond.
Bevindingen Voor een nadere toelichting en onderbouwing verwijzen wij u naar de paragraaf Bedrijfsvoering (zie hiervoor: 3.2; E). Bijdrage Werkmaatschappij 8KTD Op basis van de jaarrekening 2023 van de werkmaatschappij wordt in totaal een lagere bijdrage gevraagd van € 406.000. Voor onze gemeente betekent dit een lagere bijdrage van € 207.000. In de jaarrekening 2023 van de werkmaatschappij is dit verder toegelicht.
25
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
2 BESLUITVORMING Wij stellen u voor: 1. De jaarstukken 2023 vast te stellen. 2. Kennis te nemen van de rechtmatigheidsverantwoording van het college. 3. De vrijval van beschikking over reserves als gevolg van temporisering van de initiatieven in 2023 voor het restantbedrag van € 1.721.000 opnieuw beschikbaar te stellen voor de begroting van 2024 en verder. 4. Het gerealiseerde resultaat van € 7.740.000 te storten in de Algemene Reserve.
26
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
27
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
3.1 Programma's
28
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
Bestuur en ondersteuning
Bij dit programma horen de volgende relevante taakvelden: 0.1
Bestuur
0.10
Mutaties reserves
0.2
Burgerzaken
0.3
Beheer overige gebouwen en gronden
0.5
Treasury
0.61
OZB woningen
0.62
OZB niet-woningen
0.64
Belastingen overig
0.7
AU en overige uitkeringen gemeentefonds
0.8
Overige baten en lasten
29
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
Inhoudelijk In de programmabegroting van 2023 staat wat we van plan waren voor dat jaar. De onderwerpen daarvoor waren afkomstig uit onder meer de Kadernota 2023 (jaren 20232026) en eerdere Kadernota's voor zover van toepassing. We leggen per onderwerp uit wat we wilden doen, wat gelukt is en wat nog niet. Ook bespreken we onderwerpen uit eerdere plannen die nog niet helemaal zijn afgehandeld. Inrichten Mijngemeente.nl
[Kadernota 2023
nr. 00.03]
[ Vertraging ]
Wat wilden we? We beschikken nu over Mijn Overheid, welke is bedoeld voor het publiceren van eindbeschikkingen en bekendmakingen (bijvoorbeeld aanslag onroerende zaken). Mijn Overheid is echter niet geschikt voor interactie tussen burger en gemeente. Zo vindt er bijvoorbeeld na een digitale aanvraag voor een omgevingswet nog veel communicatie analoog of via e-mail plaats. Met het gebruik van Mijn Gemeente kunnen we tijdens het proces tussen aanvraag en besluit wel volledig digitaal communiceren met de burger. Aanvullend op Mijn Overheid willen we een kanaal Mijn Gemeente in richten, waarin communicatie met onze inwoners zoveel mogelijk digitaal kan plaatsvinden. Wij vragen een jaarlijkse bijdrage van € 13.000 (per gemeente) om dit te realiseren. Wat hebben we bereikt? Het zaaksysteem is ingericht, waardoor het mogelijk wordt Mijn Gemeente te gebruiken. Het zaaksysteem wordt in de eerste helft van 2024 in gebruik genomen. Ook het WOZ-systeem is zodanig ingericht dat Mijn Gemeente kan worden gebruikt voor bijvoorbeeld inzage en betalingsregelingen. Voor het Sociaal Domein is het burgerportaal aangeschaft, waar deze functionaliteit ook beschikbaar is. Wat is (nog) niet gelukt? We hebben nu alleen nog de verschillende losse, productgerichte componenten beschikbaar.
Uiteindelijk is het de bedoeling deze te integreren in een centrale Mijn Gemeente oplossing, dat is nu nog niet gerealiseerd. In verband met de ontvlechting zal dat ook niet dit jaar gebeuren.
Invulling actiepunten vanuit Communicatiestrategie
[Kadernota 2023
nr. 00.04]
[ In ontwikkeling ]
Wat wilden we? De huidige tijd vraagt om een heldere en consistente positionering van de twee gemeenten en de Werkmaatschappij. Door de communicatie van de beide gemeenten en van de werkmaatschappij professioneler, consistenter en helderder aan te pakken wordt dit bewerkstelligt. 1. Extern: zorg dragen voor een professionele uitstraling van de drie organisaties en zorgen voor begrijpelijke teksten (B1-niveau) in alle uitingen. 2. Intern: De drie organisaties zijn in ontwikkeling. Werken voor deze drie organisaties is soms complex. Een goede interne communicatie zorgt ervoor dat medewerkers zich 30
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023 verbonden voelen met de organisatie en op een juiste, tijdige en begrijpelijke wijze worden geïnformeerd over de organisatieontwikkeling. Wat hebben we bereikt? In 2023 is een groot deel van de medewerkers getraind in het schrijven op B1-niveau. De communicatieadviseurs geven op verzoek opfristrainingen aan teams. In het proces van ontvlechting van de Werkmaatschappij en opbouw van de nieuwe organisaties wordt fors ingezet op interne communicatie. Wat is (nog) niet gelukt? De ontwikkeling van een aantal nieuwe interne communicatiemiddelen wordt opgepakt bij de inrichting van de nieuwe organisaties. Dan zal ook een vervolg gegeven worden aan de training B1-schrijven voor medewerkers.
MedewerkerTevredenheidsOnderzoek (MTO) 2022
[Kadernota 2022
nr. 00.05]
[ Stopgezet ]
Wat wilden we? We achten het belangrijk om periodiek (om de twee jaar) een MTO (medewerkerstevredenheidsonderzoek) te houden. We peilen dan de algemene tevredenheid van de medewerkers. Dit levert waardevolle informatie op voor het managementteam waarmee de bedrijfsvoering eventueel bijgesteld kan worden. Het is tevens een vast onderdeel van het 'Goed Werkgeverschap'. In 2019 hebben we voor het laatst een dergelijk onderzoek uitgevoerd. We stellen voor om in 2022 opnieuw een MTO te houden. Wat hebben we bereikt? Dit was beoogd: 'Een deel van het medewerkers tevredenheidsonderzoek heeft betrekking op de organisatie. Dit wordt opgepakt door een aantal leidinggevenden en HR-adviseurs. In de loop van 2023 wordt een rapportage opgeleverd waarin de aanbevelingen staan voor het managementteam.' In 2023 is dit stopgezet vanwege capaciteitsproblemen en de transitie waarin de organisatie terecht kwam. Wat is (nog) niet gelukt? We stellen voor het MTO op te pakken in de nieuwe organisaties.
Participatiewebsite
[Kadernota 2022
nr. 08.09c]
[ Continue proces ]
Wat wilden we? De dynamiek van de samenleving verandert. Gemeente en inwoners gaan steeds vaker gezamenlijk op zoek naar wat hun woonomgeving mooier, beter en leefbaarder kan maken. Deze betrokkenheid van inwoners bij het beleid van de gemeente is, evenals de betrokkenheid van de gemeente bij haar inwoners, een vorm van participatie. De Participatie website is dienstbaar om burgerinitiatieven vorm te geven, de omgevingsvisie vorm te geven en om beleidsdoeleinden interactief met de inwoners te delen. 31
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023 Per jaar wordt uitgegaan van 4 burgerinitiatieven. Daarnaast wordt uitgegaan van 4 projecten met een looptijd van 1 jaar. Van deze projecten zijn er 2 gemeenschappelijk met Achtkarspelen vorm gegeven. Daarnaast worden er 6 projecten met een looptijd van 3 tot 6 maanden geraamd, waarvan er 4 gemeenschappelijk met Achtkarspelen vorm worden gegeven. Totale kosten € 50.000 waarvan aan dit programma een gedeelte van € 8.000 wordt doorbelast en het overige verdeeld is over twee andere programma's. Wat hebben we bereikt? De doelen zoals omschreven in de Kadernota met betrekking tot de projecten en burgerinitiatieven worden op dit moment nog niet behaald. Wel zetten we de participatiewebsites in voor diverse kleinere en grotere projecten. De participatiewebsite wordt ingezet voor uiteenlopende thema’s: woningbouwprojecten, nieuw beleid rondom sport en biodiversiteit, of het bevragen van inwoners over hun visie op hun leefomgeving. Inwoners worden uitgenodigd om (online) input te geven. Als we voor een project een inwonersbijeenkomst organiseren, dan delen we de uitkomsten ervan op de Participatiewebsite. Ook een belangrijk onderdeel van de site is dat we laten zien wat de stappen zijn in het proces, van start tot besluitvorming, zodat inwoners weten wat erbij komt kijken.
Wat is (nog) niet gelukt? De doelen zoals omschreven in de Kadernota met betrekking tot de projecten en burgerinitiaitieven worden op dit moment nog niet behaald. In november 2023 is de startnotitie besproken in de Raad. Door de tijdsinvestering die de ontvlechting van de organisatie vraagt is afgesproken dat de startnotitie in september 2024 wordt geagendeerd.
Taakverzwaring strategische advisering colleges, raden, DB en [Kadernota 2023
nr. 00.01]
AB [ Vertraging ]
Wat wilden we? Uit evaluatie en onderzoek is gebleken dat de organisatie op meerdere fronten behoefte heeft aan strategische capaciteit. De aard en frequentie van complexe dossiers waarmee de organisatie te maken krijgt neemt steeds meer toe. Daarnaast komen er steeds meer taken en nieuwe wetten en regels op de gemeenten af die leiden tot strategische, integrale vraagstukken. Het Dagelijks Bestuur van de Werkmaatschappij (DB) moet, gelet op de beleidsmatige en organisatorische opgaven, meer volgens strategische plannen en agenda's gaan werken. De strategische capaciteit is niet meegegroeid met omvang en complexiteit van de organisatie en staat extra onder druk door een groot verloop onder het personeel. Daarmee is de beschikbare capaciteit om adequaat te ondersteunen op strategische vraagstukken structureel ontoereikend. De complexiteit van de onderwerpen vraagt steeds meer integrale strategische voorbereiding, ook met andere gemeenten.
32
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
Wat hebben we bereikt? Een klein deel van de formatie is toegewezen. Een concrete functieomschrijving en invulling om deze functie een structureel profiel en plek te geven in de organisatie heeft vanwege het verloop in de organisatie nog niet plaatsgevonden. Wat is (nog) niet gelukt? De functie is onderdeel van de ontvlechting en kan desgewenst meegenomen worden in de inrichting van de nieuwe organisaties.
Overige ontwikkelingen Algemene uitkering
Jaar 2023 De algemene uitkering uit het gemeentefonds inclusief integratie uitkering voor het Sociaal Domein voor 2023 bedraagt zowel op begroting- als rekeningbasis € 68 miljoen. Begroting en jaarrekening zijn gebaseerd op de septembercirculaire 2023 en de laatste specificatie van 2023 op basis van de decembercirculaire 2023.
Uitkering vorige dienstjaren (2020 en 2021) In 2023 is er nog een aantal mutaties over de jaren 2020, 2021 en 2022 doorgevoerd. Voor de jaarrekening 2023 levert dit per saldo een incidenteel voordeel voor de jaarrekening op van € 37.000. Het betreft de volgende mutaties m.b.t. de verschillende jaren:
Jaar 2020 Actualisering uitkeringsfactor
52.000 V
Jaar 2021 Actualisering maatstaf medicijngebruik
5.000 V
Actualiseren WOZ-waarden
2.000 V
Jaar 2022 Actualisering uitkeringsfactor
34.000 V
Actualisering decentralisatie uitkering jeugdhulp AZC
- 7.000 N
Actualisering maatstaf aantal uitkeringsontvangers
-16.000 N
Actualiseren Suppletie-uitkering IUSD
-33.000 N
Totaal
37.000 V
Ontwikkeling voorziening APPA Op basis van de recente berekening van de actuariële waarde van de pensioenaanspraken van wethouders en voormalige wethouders is beoordeeld in hoeverre aanpassing nodig is van de voorziening APPA. Deze berekeningen worden gemaakt aan de hand van de wettelijke factoren voor individuele waardeoverdracht naar de situatie van eind 2023. Hierbij wordt
33
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023 uitgegaan van de uitgangspunten circulaire ‘aanpassingen pensioenen en inhoudingen APPA, van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Voor onze gemeente betekent dit dat wij de voorziening APPA moeten verhogen met € 164.000. Voor de jaarrekening een nadelige ontwikkeling. Ontwikkeling reserves c.a. Binnen programma 0 worden de mutaties op de reserves verantwoord. Voor de geplande onttrekkingen uit reserves, die niet in 2023 hebben plaatsgevonden, wordt bij de besluitvorming van de jaarrekening aan de raad gevraagd om deze door te schuiven naar 2024. Dit noemen we temporiseren. Hierdoor vallen de benodigde middelen niet vrij en kunnen ze in een volgend jaar worden ingezet. Op het taakveld reserves binnen programma 0 is per saldo sprake van een nadeel van € 1.295.000. Tegenover dit nadeel ontstaat op de diverse programma's een voordeel, omdat de geplande uitgaven niet of deels niet zijn gemaakt. Binnen deze programma's vindt u de inhoudelijke toelichting. Meer dividend BNG en Afvalsturing Van de BNG en de Afvalsturing is meer dividend ontvangen dan vooraf begroot. Voor de jaarrekening een voordeel van € 31.000 Hogere renteontvangst In 2023 is er € 142.000 meer ontvangen dan de begrote € 525.000 aan ontvangen rente kortlopende leningen. Dit betreft het saldo op schatkistbankieren.
Het is gedurende het jaar lastig te voorspellen wat de ontvangen rente voor het schatkistbankieren in totaal gaat bedragen. Hogere OZB-opbrengst In 2023 is er voor een bedrag van € 168.000 meer ontvangen aan OZB dan begroot. Dit heeft vooral te maken met het moment waarop het tarief moet worden bepaald. De taxaties voor het belastingjaar 2023 zijn in oktober 2022 bepaald. Er zijn op dat moment inschattingen gemaakt van de WOZ-waardeontwikkelingen, de invloed van correcties op bezwaar en beroep en de inschatting van het waardeverloop van courante en incourante objecten, ver- en nieuwbouw. Uiteindelijk lag de totaalwaarde iets hoger waardoor op basis van het vastgestelde tarief meer OZB-opbrengst binnen is gekomen. Lagere huuropbrengst verhuurde panden Er is op jaarbasis minder huuropbrengst van verhuurde panden ontvangen dan van te voren begroot. Voor de jaarrekening een nadeel van € 32.000. Verhoogde/verlaagde bijdrage aan WM8KTD op basis van jaarrekening 2023 Op basis van de jaarrekening 2023 van de WM8KTD wordt in totaal een lagere bijdrage gevraagd van € 406.000. Voor onze gemeente betekent dit een lagere bijdrage van € 207.000. De onder- en overschrijdingen zijn in de jaarrekening 2023 van de WM8KTD toegelicht.
34
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023 In verband met de verplichte verdeling over taakvelden conform het BBV, zien we het nadeel van de WM8KTD als volgt terug binnen de verschillende programma's in de jaarrekening van de gemeente. Programma
Bedrag
0. Bestuur en ondersteuning (incl. Overhead)
159.000
N
23.000
N
1. Veiligheid 2. Verkeer, vervoer en waterstaat
-
3. Economie
22.000
V
4. Onderwijs
29.000
V
5. Sport, cultuur en recreatie
13.000
V
6. Sociaal domein
351.000
V
7. Volksgezondheid en milieu
72.000
N
8. Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
46.000
V
207.000
V
Totaal
Wat heeft het gekost? Bij de programma's geven we alleen de kosten aan die direct te maken hebben met de taken en activiteiten in het programma. Alle andere kosten, die niet direct te maken hebben met het programma, zijn kosten van ondersteunende afdelingen (zoals personeelszaken, facilitaire zaken en financiën) en ondersteunende medewerkers op de taakvelden (zoals leidinggevenden en secretariaat). De kosten die niet direct te maken hebben met het programma worden in het programma Overhead opgenomen. Dit is verplicht.
Lasten exclusief reserves
Begroting primitief
Begroting
Rekening
definitief
Verschil
-
-
-
-
Beheer overige gebouwen en gronden
499
568
584
- 16
Belastingen overig
51
51
36
15
Bestuur
2.037
1.921
2.104
- 183
Burgerzaken
1.517
1.496
1.557
- 61
Overige baten en lasten
3.313
3.045
3.316
- 271
OZB niet-woningen
177
187
188
-1
OZB woningen
208
191
198
-6
Treasury
25
779
732
46
7.827
8.238
8.716
- 478
AU en overige uitkeringen gemeentefonds
Totaal lasten Baten exclusief reserves AU en overige uitkeringen gemeentefonds Beheer overige gebouwen en gronden
Begroting primitief
Begroting definitief
Rekening
Verschil
63.149
67.982
68.019
37
143
154
116
- 39
35
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
Belastingen overig
70
70
65
-6
Bestuur
-
-
259
259
294
294
380
86
-
-
15
15
OZB niet-woningen
2.500
2.500
2.633
133
OZB woningen
6.037
6.037
6.072
35
164
701
875
173
Totaal baten
72.357
77.739
78.432
694
Saldo van baten en lasten (excl. reserves)
64.529
69.501
69.716
216
Burgerzaken Overige baten en lasten
Treasury
In de reserves gestort
Begroting primitief
Begroting definitief
Rekening
Verschil
Mutaties reserves
-
7.592
7.194
398
Totaal lasten
-
7.592
7.194
398
Uit de reserves gehaald
Begroting primitief
Begroting definitief
Rekening
Verschil
Mutaties reserves
4.006
11.603
9.913
- 1.690
Totaal baten
4.006
11.603
9.913
- 1.690
Saldo mutaties reserves
4.006
4.011
2.719
- 1.292
TOTAAL
Begroting primitief
Begroting definitief
Rekening
Verschil
Lasten programma
7.827
15.830
15.910
- 80
Baten programma
76.363
89.342
88.345
- 997
Saldo programma
68.535
73.512
72.435
- 1.077
36
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
Analyse verschillen rekening - begroting In de tabel hieronder laten we zien wat het belangrijkste verschil is tussen de rekening en de begroting. Als er een negatief bedrag staat, betekent dit dat er sprake is van nadeel, en als er een positief bedrag staat, betekent dit juist een voordeel. Per programma Verklaring resultaat (x € 1.000)
- 1.072
negatieve bedragen = nadelig, positieve bedragen = voordelig Reguliere voor- of nadelen
- 1.109
Lasten
272
- Diverse overige ontwikkelingen
41
- Lagere stortingen in reserves
395
- Bijstorten voorziening APPA
- 164
Baten
- 1.381
- Meer dividend BNG en Afvalsturing
31
- Hogere renteontvangst
142
- Hogere OZB opbrengst
168
- Lagere uitnames reserves
- 1.690
- Lagere huuropbrengst verhuurde panden
- 32
Incidentele voor- of nadelen
37
Baten
37
- Algemene uitkering oude dienstjaren (2020, 2021 en 2022)
37
Verbonden Partijen
Hieronder ziet u het overzicht van de Verbonden Partijen die te maken hebben met dit programma. Een Verbonden Partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Een verdere specificatie vindt u in de paragraaf Verbonden Partijen.
Gemeenschappelijke regeling Naam verbonden partij
Vestigingsplaats
Werkmaatschappij Achtkarspelen-Tytsjerksteradiel
Buitenpost / Burgum
Vennootschap / Coöperatie Naam verbonden partij
Vestigingsplaats
BNG Bank NV
Den Haag
Vitens NV
Zwolle
37
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2023
Beleidsindicatoren BBV Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. tableCell12 Taakveld
00. Bestuur en ondersteuning
De icoontjes betreffen de ontwikkeling (O) t.o.v. de laatste meting en de prognose (P) o.b.v. de historie Indicator
Eenheid
meting ten tijde van
Metingen en refertejaar ref.jaar
O
P
rek.
begr.
rek.
2023
2024
2022
Apparaatskosten Kosten per inwoner Tytsjerksteradiel
euro
Nederland
euro
2023
769,8
769,8
864,3
onbekend
onbekend
onbekend
9,7
9,7
10,2
onbekend
onbekend
onbekend
3,6
3,6
17,5
onbekend
onbekend
onbekend
9,3
9,3
9,4
onbekend
onbekend
onbekend
Bezetting Bezetting in fte per 1.000 inwoners Tytsjerksteradiel
fte
2023
(Vanaf 2023: inclusief deel bezetting Werkmaatschappij) Nederland
fte
Externe inhuur Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen Tytsjerksteradiel
euro
2023
(Inclusief toerekening deel vanuit de Werkmaatschappij) Nederland