CConstaterende datTytsjerksteradiel
Koppel je AI →
Document · PDF

04 - Bijlage 2 - Accountantsverslag en verklaring

RAAD IEPEN POADIUM 25 juni 2026, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Jaarstukken 2025 (ynhâldlik) - 16:2211.380 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Gemeente Tytsjerksteradiel Accountantsverslag 2025 CONCEPT Concept VERTROUWELIJK Aan de leden van de gemeenteraad van de gemeente Tytsjerksteradiel Postbus 3 9250 AA BURGUM kenmerk behandeld door datum 661077150/SH/CONCEPT S. Hof MSc RA 18 juni 2026 T. van der Woude MSc onderwerp Accountantsverslag 2025 CONCEPT Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag over het boekjaar 2025. Dit verslag bevat de belangrijkste uitkomsten van de door ons uitgevoerde werkzaamheden, waarvan wij vinden dat die voor u relevant zijn voor een goed begrip van de jaarrekening 2025 en voor het beoordelen van de financiële positie van de gemeente Tytsjerksteradiel. De jaarrekening is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. In overeenstemming met uw opdracht hebben wij de jaarrekening 2025 gecontroleerd. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2025 van de gemeente Tytsjerksteradiel. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden.

Het verslag van bevindingen is, zoals hiervoor reeds verwoord, bedoeld om u te ondersteunen in uw beoordeling van de jaarrekening 2025. Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Wij hebben deze rapportage tijdens de bijeenkomst op 11 juni jl. met een ambtelijke afvaardiging en de portefeuillehouder besproken. Graag geven wij in de vergadering van uw accountantscommissie op 18 juni een nadere toelichting op dit verslag. Wij bedanken de medewerkers van de gemeente Tytsjerksteradiel voor de prettige samenwerking en zijn vanzelfsprekend graag bereid een nadere toelichting te verstrekken. Hoogachtend, Flynth Audit B.V. S. Hof MSc RA Jufferenwal 30 8011 LE ZWOLLE telefoon (088) 236 9600 e-mail Audit@Flynth.nl Flynth Audit B.V. is lid van BKR International. Bankrekeningnummer IBAN NL67 RABO 0106 6642 20 - BIC: RABONL2U. Handelsregister 09063021. www.flynth.nl Dienstverlening vindt plaats onder algemene voorwaarden, op aanvraag verkrijgbaar en gedeponeerd bij de KvK in Arnhem . Concept In het kader van de door de gemeenteraad aan ons verstrekte opdracht voor de controle van de jaarrekening 2025 van de gemeente Tytsjerksteradiel brengen wij u hierbij verslag uit van onze belangrijkste bevindingen naar aanleiding van onze eindejaars-controlewerkzaamheden die wij hebben uitgevoerd.

Dit accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in uw beoordeling van de jaarrekening 2025. Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening van uw gemeente. Onze werkzaamheden zijn erop gericht een oordeel te kunnen geven over de jaarrekening 2025 van de gemeente Tytsjerksteradiel en niet primair op het opsporen van fraudes of onregelmatigheden in uw gemeente. In dit kader hebben wij diverse gesprekken gevoerd met het college en de organisatie over gemaakte risico-inschattingen, getroffen beheersmaatregelen en onze geplande controlewerkzaamheden. De toelichtingen in dit verslag zijn beperkt tot de punten die voortvloeien uit de door ons geïdentificeerde frauderisico’s vanuit de controle van de jaarrekening. Wij hebben onze controlewerkzaamheden afgerond en hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2025 verstrekt.

Inleiding Inhoud accountantsverslag Hoofdstuk 1 Bestuurlijke samenvatting Hoofdstuk 2 Kernpunten van de controle Hoofdstuk 3 Rechtmatigheidsverantwoording Hoofdstuk 4 Analyse vermogen en resultaat Hoofdstuk 5 Interne beheersing & automatisering Hoofdstuk 6 Externe ontwikkelingen Bijlage A1 Bijlage A2 Niet gecorrigeerde bevindingen Gecorrigeerde bevindingen Bijlage B Bijlage C SiSa fouten en onzekerheden Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd Bijlage D Onze communicatie met u Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing automatisering Interne beheersing & automatisering Bijlagen Bijlagen 661077150/SH/CONCEPT - 4 - Concept 1. Bestuurlijke samenvatting 661077150/SH/ Concept Bestuurlijke samenvatting Controleverklaring | Belangrijkste bevindingen Wij hebben de accountantscontrole van de | Controlebevindingen jaarrekening 2025 van de gemeente | Er resteert één ongecorrigeerd controleverschil met een impact van Inleiding Tytsjerksteradiel afgerond. Wij hebben een | € 269.007 (voordelig). Deze bevinding is nader toegelicht in dit verslag en goedkeurende controleverklaring voor de | samengevat in bijlage A bij dit verslag.

Daarnaast is er sprake van enkele | Inleiding getrouwheid verstrekt, onder voorbehoud dat de | gecorrigeerde controleverschillen, voor een specificatie verwijzen wij u naar jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door | bijlage A2. | Samenvatting de gemeenteraad. Verder hebben we geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet- | Rechtmatigheidsverantwoording | Samenvatting en regelgeving. | In de jaarrekening 2025 is voor het derde jaar de Kernpunten van de controle De gehanteerde materialiteit bedraagt | rechtmatigheidsverantwoording opgenomen. € 2.475.000. | Het college concludeert dat er voor een bedrag van € 5.780.063 aan | Kernpunten van de onrechtmatigheden aanwezig zijn. Dit bedrag ligt boven de door de raad | controle Het jaarverslag is verenigbaar met de | vastgestelde verantwoordingsgrens. Hierbij wordt opgemerkt dat een | Rechtmatigheids-verantwoording jaarrekening en bevat geen materiële | aanzienlijk deel van de onrechtmatigheden past binnen de met de raad | Rechtmatigheids- onjuistheden. | gemaakte afspraken en derhalve als acceptabel zijn aangemerkt. | verantwoording De grondslagen van de jaarrekening zijn Analyse vermogen en resultaat aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd. | Wij kunnen instemmen met de conclusie van het college en constateren dat | Analyse vermogen en de rechtmatigheidsverantwoording een getrouwe weergave biedt.

| resultaat Interne beheersing en automatisering Ontwikkeling resultaat tov begroting | Belangrijkste aandachtspunten 2026 | Uw weerstandsvermogen Interne beheersing en Het gerealiseerde resultaat is in 2025 | Naar aanleiding van onze | De weerstandsratio is in 2025 gedaald, met | automatisering Externe ontwikkelingen € 2.874.000 voordeliger dan was begroot. | controle over het boekjaar 2025 | name als gevolg van een actualisatie van het willen wij, vanuit onze natuurlijke | risicoprofiel, maar kan nog steeds als | Externe ontwikkelingen adviesfunctie de volgende | ‘uitstekend’ worden aangemerkt. € 8.000.000 | aandachtspunten voor 2026 Bijlagen € 6.000.000 | benoemen: | 10 | 9,0 1. Inwerkingtreding | 8 | Bijlagen € 4.000.000 | Cyberbeveiligingswet en | 6 | 7,1 | 7,0 € 2.000.000 | NIS2-regelgeving. | 4 € 0 | 2. Actualisatie beheersplannen 2023 | 2024 | 2025 | onderhoudsvoorzieningen. | 2 - Jaarrekening | Begroting | 2023 | 2024 | 2025 661077150/SH/CONCEPT | - 5 - 2.

Kernpunten van de controle Concept Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Algemeen (1/3) Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing en automatisering Interne beheersing en automatisering Bijlagen Bijlagen Controleverklaring Wij hebben de accountantscontrole van de jaarrekening 2025 van de gemeente Tytsjerksteradiel afgerond. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring voor de getrouwheid verstrekt, onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Verder hebben we geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet- en regelgeving. De voor fouten en onzekerheden gehanteerde materialiteit bedraagt € 2.475.000. De bevindingen in onze rapportage zijn opgenomen vanaf € 123.750. Vorenstaande conform het VIC Beleidsplan 2025- 2028 dat op 18 december 2025 is vastgesteld door uw gemeenteraad. Reikwijdte van de controle In de opdrachtbevestiging heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2025. De reikwijdte van onze controle staat hierin omschreven.

Gedurende het verloop van de controle over boekjaar 2025 is op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Tijdens de uitvoering hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2025 voldoende voor de doelstelling van de controle van gemeente Tytsjerksteradiel. Grondslagen en verantwoording conform BBV Het college heeft de jaarrekening opgesteld volgens de verslaggevingsvereisten van het besluit begroting en verantwoording (BBV). De accountantscontrole omvat onder meer een onderzoek naar de toepassing van de grondslagen in de jaarrekening. Wij constateren dat er in het boekjaar 2025 geen wijzigingen zijn doorgevoerd in de gehanteerde waarderingsgrondslagen. Naar onze mening zijn de door het college gekozen grondslagen voor waardering en resultaatbepaling aanvaardbaar, conform wet- en regelgeving en consistent toegepast. Schattingen Schattingen op basis waarvan een aantal jaarrekeningposten worden bepaald zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld. Wij hebben vastgesteld dat de schattingen en veronderstellingen aanvaardbaar zijn in het kader van de jaarrekening als geheel.

Voorzieningen Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames van het college beoordeeld en zijn tot de conclusie gekomen dat deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en gebaseerd zijn op gebalanceerde overwegingen. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de paragraaf voorzieningen verderop in dit hoofdstuk. 661077150/SH/CONCEPT - 7 - Concept Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Algemeen (2/3) Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing en automatisering Interne beheersing en automatisering Bijlagen Bijlagen Sociaal domein Voor de kosten in het kader van de Jeugdhulp en Wmo steunt u niet alleen op de controleverklaring en financiële productieverantwoordingen van zorgaanbieders, maar baseert u zich ook op de beheersmaatregelen die in uw eigen procesgang waarborgen bieden dat de juiste zorgprestaties conform de gemaakte afspraken door de zorgaanbieders aan de cliënten van Tytsjerksteradiel zijn verleend.

Op basis daarvan resteren in onze controle geen onzekerheden voor de prestatielevering. Afrekening 2025 Veiligheidsregio Fryslân De afrekening 2025 van de Veiligheidsregio Fryslân, met een impact van € 269.007, is niet in de jaarrekening verwerkt. Dit bedrag hebben wij derhalve als controleverschil aangemerkt. Single Information Single Audit (SiSa) In de jaarrekening wordt verantwoording afgelegd voor ontvangen specifieke uitkeringen en gerelateerde bestedingen door middel van de SiSa-bijlage. Het Rijk en provincies maken in toenemende mate gebruik van deze specifieke uitkeringen. Het afzonderlijk verantwoorden van deze specifieke regelingen zorgt voor een verzwaring van de administratieve lasten voor de organisatie. Wij merken hierbij nadrukkelijk op dat de gemeente Tytsjerksteradiel dit proces goed beheerst en de SiSa- verantwoordingen gedegen heeft onderbouwd. Voor een nadere toelichting op de uitkomsten van onze controle verwijzen wij naar bijlage B. Frauderisicoanalyse Het college heeft een frauderisicoanalyse opgesteld. Wij adviseren het college om dit periodiek te bespreken zodat deze analyse een zichtbaar en vast onderdeel van de interne beheersomgeving wordt. Rechtmatigheids- verantwoording Uit onze werkzaamheden voor de rechtmatigheidsverantwoording zijn geen bevindingen gebleken.

In de opgenomen toelichtingen van het college hebben we geen afwijkingen geconstateerd en achten we de werkzaamheden van het college toereikend om tot een oordeel te komen. Voor een nadere toelichting verwijzen we u naar het hoofdstuk rechtmatigheidsverantwoording in dit verslag. 661077150/SH/CONCEPT - 8 - Concept Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Algemeen (3/3) Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing en automatisering Interne beheersing en automatisering Bijlagen Bijlagen Wet Normering Topinkomens (WNT) De Wet Normering Topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd, beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging van € 246.000 niet te boven gaan.

Daarnaast dient u het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. Uit de werkzaamheden blijkt dat in 2025 voor de topfunctionarissen en overige medewerkers geen sprake van een overschrijding van de grensbedragen en dat de WNT juist is verantwoord in de jaarstukken. Analyse vermogen en resultaat Het gerealiseerde resultaat (inclusief de mutaties in de reserves) bedraagt € 7.311.000 voordelig versus een begroot resultaat (na wijziging) van € 4.437.000 voordelig. Het voordeligere resultaat ten opzichte van de gewijzigde begroting van per saldo € 2.874.000 wordt onder andere veroorzaakt door: • Vrijval onderhoudsvoorzieningen € 600.000 (voordeel) • Algemene uitkering (oude jaren) € 775.000 (nadeel) • Ontwikkelingen Wmo / Begeleid wonen € 630.000 (voordeel) • Realisatiestimulans € 504.000 (voordeel) • Winstneming grondexploitaties € 867.000 (voordeel) • Oekraïnegelden € 593.000 (nadeel). Voor een nadere toelichting hierop verwijzen wij u naar de inleiding vanaf pagina 12 in de jaarstukken 2025.

In hoofdstuk 4 ‘Analyse vermogen en resultaat’ van dit verslag gaan wij nader in op het resultaat en de ontwikkeling van het (weerstands)vermogen. 661077150/SH/CONCEPT - 9 - Concept Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole - | Grondexploitaties (1/2) Samenvatting | Wij hebben de grondexploitaties 2025 beoordeeld en onze bevindingen zijn in deze paragraaf opgenomen. Samenvattend concluderen wij: • | De gemeente Tytsjerksteradiel heeft voor alle BIE (bouwgronden in exploitatie) een individueel en geactualiseerd exploitatieplan ten behoeve van de jaarrekening 2025 opgesteld. | Inleiding • | In 2025 is de totale waarde van de grondexploitaties afgenomen van € 842.000 naar € 457.000. • | Het risicoprofiel is vergelijkbaar met voorgaand boekjaar. | Inleiding • | In 2025 zijn, conform raadsbesluit, drie nieuwe grondexploitaties geopend. Samenvatting • | In het boekjaar 2025 is voor diverse projecten (tussentijdse) winst genomen conform de door de commissie BBV voorgeschreven systematiek (POC). Dit betreft in totaal € 796.000.

Daarnaast is een | Samenvatting voorziening getroffen voor het te verwachten verlies van het in 2025 geopende complex It Maskelyn | voor een bedrag van € 104.000 | Kernpunten van de controle Algemeen | De gemeente Tytsjerksteradiel heeft de exploitatieberekening van de grondexploitaties ten behoeve van de | Kernpunten van de controle jaarrekening 2025 geactualiseerd. Wij hebben vastgesteld dat de uitgangspunten aanvaardbaar zijn. De Rechtmatigheids-verantwoording waarde van de balanspost voorraden per eind 2025 in de balans van de gemeente Tytsjerksteradiel bedraagt € 457.000. De boekwaarde van de in exploitatie genomen gronden is als volgt opgebouwd: | Rechtmatigheids- verantwoording Bouwgronden in exploitatie x € 1.000 | 2023 | 2024 | 2025 Analyse vermogen en resultaat Woningbouw | (75) | 265 | 895 | Analyse vermogen en Bedrijventerreinen | 1.301 | 577 | (334) | resultaat Interne beheersing en automatisering Voorziening dekking verliessaldi | 0 | 0 | (104) Totaal | 1.226 | 842 | 457 | Interne beheersing en automatisering Externe ontwikkelingen Ten opzichte van 2024 is de boekwaarde van de post voorraden met € 385.000 afgenomen. In 2025 is er voor € 1.146.000 geïnvesteerd in de grondexploitaties en is er tevens voor € 2.224.000 aan kavels verkocht.

| Externe ontwikkelingen Daarnaast is de boekwaarde als gevolg van tussentijdse winstnemingen met een bedrag van € 796.000 toegenomen. Bijlagen Voor een verdere toelichting over deze onderwerpen verwijzen we naar de paragraaf grondbeleid in uw | Bijlagen jaarverslag. 661077150/SH/CONCEPT | - 10 - Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Grondexploitaties (2/2) Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing en automatisering Interne beheersing en automatisering Bijlagen Bijlagen Gehanteerde parameters De gehanteerde kosten- en opbrengsteninflatie zijn door u afgeleid van gepubliceerde cijfers door o.a. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dat deze inflatiecijfers ook voor de exploitaties van de gemeente Tytsjerksteradiel van toepassing zijn is onderbouwd met nadere analyses dan wel met behulp van recentelijke transacties. De rekenrente is gebaseerd op de renteomslag. De gehanteerde rente bedraagt 0,3% (2024: 1,8%) en is gebaseerd op de definitieve jaarrekening.

De disconteringsvoet is bij de doorrekening door u gekoppeld aan het maximaal meerjarig streefpercentage van de ECB (Europese Centrale Bank) voor de inflatie binnen de eurozone, te weten 2%. Hiermee voldoet de gemeente Tytsjerksteradiel aan de uitgangspunten zoals gesteld in de BBV-notitie. Wij zijn van mening dat de projectbegrotingen zijn gebaseerd op valide uitgangspunten en dat de stijging van de opbrengsten relatief voorzichtig is ingeschat. Planning en programmering Ten aanzien van planning zien wij dat een aantal exploitaties een relatief lange doorlooptijd c.q. verwachte einddatum kennen. Exploitaties met een langere looptijd kennen onzekerheden en bevatten schattingselementen waardoor toekomstige opbrengsten en kosten lastiger aannemelijk zijn te maken. Om hierover voldoende controlezekerheid te krijgen hebben wij met behulp van “backtesting” inzicht gekregen in de kwaliteit van de inschatting door het college (oftewel wat betrof inschatting vorig jaar versus de realisatie). In het kader van “backtesting” en nog te realiseren opbrengsten en kosten merken wij het volgende op: • Doorlooptijd: De doorlooptijd van de exploitaties zijn soms relatief lang, echter de door de Commissie BBV aangeduide 10-jaarstermijn wordt niet overschreden.

• Woningbouw: In 2025 zijn op diverse grondexploitaties investeringen gepleegd, met name op de grondexploitatie It Súd fase 3 in Hurdegaryp en de 3 nieuw geopende grondexploitaties. De resterende boekwaarde bedraagt € 791.000. Bedrijventerreinen: De bedrijventerreinen vertegenwoordigen een totale boekwaarde van € 334.000 credit (meer opbrengsten dan kosten). De boekwaarde is in 2025 fors afgenomen als gevolg van de gerealiseerde grondverkopen. Uit de “backtesting” en nog te realiseren opbrengsten en kosten constateren wij dat u adequaat ingespeeld heeft op zowel planning als programmeringen. 661077150/SH/CONCEPT - 11 - Concept Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Voorzieningen (1/3) Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing en automatisering Interne beheersing en automatisering Bijlagen Bijlagen Voorzieningen - algemeen Wij hebben gecontroleerd of de voorzieningen van de gemeente Tytsjerksteradiel toereikend zijn. Daarbij hebben we specifiek beoordeeld of de gevormde voorzieningen voldoen aan de eisen en voorwaarden van het BBV. In artikel 44 van het BBV is opgenomen dat voorzieningen (alleen) gevormd moeten worden voor: 1.

Verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, doch redelijkerwijs te schatten. 2. Op de balansdatum bestaande risico’s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is te schatten. 3. Kosten die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt, mits het maken van die kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren. 4. Van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden. Overigens geldt dat altijd voldoende onderbouwing aanwezig dient te zijn alvorens een voorziening gevormd mag worden. Voor de opgenomen voorzieningen in de jaarrekening hebben wij deze ontvangen en beoordeeld. Voorziening riolering en afvalstoffen- heffing De gemeente Tytsjerksteradiel classificeert de voorzieningen riolering en afvalstoffenheffing als een voorziening artikel 44 lid 2 van het BBV (van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden). De mutatie op deze voorzieningen betreft het resultaat op het product riolering en het product afvalstoffenheffing.

Het resultaat op deze producten bestaat enerzijds uit de ontvangen riool- en afvalstoffenheffingen en anderzijds uit de kapitaallasten van de geïnvesteerde bedragen in riolering en de kosten voor klein en groot onderhoud aan de rioleringen. Deze verwerkingswijze is conform het BBV. Wij adviseren u wel om jaarlijks te monitoren op basis van het GRP of de omvang van de voorziening riolering toereikend is c.q. blijft om de resultaten uit het product Riolering te kunnen dekken. In 2025 is het tarief voor de riolering kostendekkend gebleken, waardoor het overschot op het product riolering van € 96.000 aan de voorziening is toegevoegd. Het tarief voor de afvalstoffenheffing is niet kostendekkend gebleken, het tekort op het product van € 23.000 is gedekt vanuit de voorziening reiniging. 661077150/SH/CONCEPT - 12 - Concept Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – | Voorzieningen (2/3) Voorziening pensioen | Deze voorziening heeft per ultimo 2025 een stand van € 5.265.000. wethouders | Aan de pensioenvoorziening wethouders liggen actuariële berekeningen ten grondslag. Deze zijn gemaakt door Visma.

Bij het opstellen van de berekeningen gebruikt Visma | de volgende parameters: Berekeningsdatum: | 31 december 2025 | Inleiding Rekenrente: | 2,954% (vorig jaar 2,325%) Sterftetabel: | GBM/GBV 2018-2023 | Inleiding De berekeningsdatum en gebruikte rekenrente zijn in lijn met de aanwijzingen die het ministerie van | Samenvatting Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in haar circulaire 2026 heeft voorgeschreven. Tevens is rekening gehouden met de indexatie van de pensioenen door het ABP met 2,84% per 1 januari 2026 en | Samenvatting de dekkingsgraad van 123,5% voor de inkoop bij ABP per 1-1-2028 conform de aanwijzingen van de Kernpunten van de controle commissie BBV. Opgemerkt wordt dat de gemeente Tytsjerksteradiel in de laatste begrotingswijziging in eerste instantie | Kernpunten van de een dotatie aan de voorziening heeft verricht van € 1.200.000 op basis van bovenstaande wijziging. Bij | controle Rechtmatigheids-verantwoording de controle is gebleken dat deze dotatie te hoog was, waardoor in de jaarrekening een correctie is doorgevoerd van € 198.175, zoals opgenomen in bijlage A2. | Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Voorziening verlof | Met ingang van 2022 is het voor ambtenaren op basis van de CAO mogelijk om uren te reserveren als spaarverlof.

Met het saldo spaarverlof kunnen ambtenaren sparen om eerder met pensioen te gaan of | Analyse vermogen en om bijvoorbeeld een sabbatical te nemen. De gemeente loopt hiermee tegen een financiële verplichting | resultaat aan omdat een ambtenaar geen werkzaamheden verricht in een bepaalde periode, maar wel Interne beheersing en automatisering doorbetaald wordt. | Interne beheersing en Op grond van het BBV dient hiervoor een voorziening gevormd te worden, waardoor de kosten dienen te | automatisering Externe ontwikkelingen worden genomen in het jaar waar het recht op spaarverlof ontstaat. Daarbij dient tevens een voorziening gevormd te worden voor uren die omgezet kunnen worden in spaarverlof. In 2025 zijn ook de | Externe ontwikkelingen verlofrechten die voorheen in de voorziening van de Werkmaatschappij verantwoord werden toegevoegd aan de voorziening van de gemeente Tytsjerksteradiel als gevolg van de ontvlechting. | Bijlagen Naast deze mutatie is de voorziening per 31-12-2025 geactualiseerd. Bij de controle is gebleken dat er een foutieve berekening is uitgewerkt, waardoor er een correctie van € 538.674 is doorgevoerd zoals | Bijlagen blijkt uit bijlage A2. De verlofvoorziening is na deze correctie bepaald op een omvang van € 1.392.000. De vorming van deze voorziening voldoet aan de kaders van het BBV.

661077150/SH/CONCEPT | -13 - Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Voorzieningen (3/3) Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing en automatisering Interne beheersing en automatisering Bijlagen Bijlagen Onderhouds- voorzieningen De gemeente Tytsjerksteradiel beschikt over diverse voorzieningen om de lasten van groot onderhoud te egaliseren. Deze voorzieningen zijn op hoofdlijnen te splitsen naar de voorziening voor baggeren, het onderhoud aan de wegen en het onderhoud aan alle gemeentelijke gebouwen. De commissie BBV schrijft voor onderhoudsvoorzieningen voor dat de onderliggende beheersplannen in beginsel maximaal 5 jaar oud mogen zijn. Het is enkel toegestaan een langere looptijd te hanteren als de gemeenteraad hier gemotiveerd van afwijkt. Voor de voorziening van baggeren wordt gebruik gemaakt van een beheerplan met een looptijd van 15 jaar. Deze periode is aangehouden omdat dit overeenstemt met de baggerperiode. De gemeenteraad heeft hier gemotiveerd afgeweken van de 5 jaarstermijn. De voorziening is in overeenstemming met de vereisten van het BBV opgesteld.

Ten aanzien van de voorziening voor onderhoud van wegen is een actueel beheerplan als onderbouwing bij de voorziening aanwezig. De voorziening is in overeenstemming met de vereisten van het BBV opgesteld. Ten aanzien van de voorziening voor het onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen is in 2025 een beleidsplan vastgesteld waarin de kaders voor de voorziening bepaald zijn. De financiële uitwerking hiervan dient nog nader te worden uitgewerkt in een geactualiseerd beheerplan. Dit beheerplan wordt in 2026 opgesteld, waarbij ook de gehele onderhoudsplanning en de onderliggende detailinformatie voor de onderhoudsplannen geactualiseerd worden. Wij merken hierbij op dat deze actualisatie alsmede het beheerplan noodzakelijk is om in 2026 deze onderhoudsvoorziening aan te houden. Wij adviseren daarom om dit op korte termijn uit te voeren, zodat ook de financiële uitwerking hiervan vroegtijdig in beeld gebracht kan worden en dit ook op juiste wijze verwerkt kan worden in een begrotingswijziging en de realisatie over boekjaar 2026 (en verder). Uit de huidige onderhoudsplannen is voor de voorziening van de welzijnsgebouwen en de voorziening van de woningen/garageboxen gebleken dat een vrijval van respectievelijk € 500.000 en € 100.000 doorgevoerd moest zoals ook opgenomen in bijlage A2 van ons verslag.

Na verwerking van deze correcties is de voorziening in overeenstemming met de vereisten van het BBV opgesteld. 661077150/SH/CONCEPT - 14 - Concept Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Sociaal domein Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing en automatisering Interne beheersing en automatisering Bijlagen Bijlagen Algemeen Het college van de gemeente Tytsjerksteradiel is verantwoordelijk voor het opstellen van de jaarrekening. Voor het sociaal domein is de gemeente echter afhankelijk van diverse partijen, zoals de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en tal van zorgaanbieders. Om verantwoording af te kunnen leggen over de lasten die samenhangen met het sociaal domein is de gemeente daarom afhankelijk van het verkrijgen van betrouwbare verantwoordingsinformatie van deze partijen. Dit uit zich in de bevindingen in deze paragraaf. Persoonsgebonden budgetten WMO en jeugdzorg Net als in voorgaand jaar blijkt uit de informatie die door de accountant van de SVB is afgegeven, dat er geen volledige zekerheid kan worden verkregen omtrent de geleverde zorg in de vorm van PGB’s.

De SVB heeft de maximale fout/onzekerheid aangegeven voor de gemeente Tytsjerksteradiel. De maximale fout/onzekerheid bedraagt € 68.037. Deze onzekerheid is ontstaan door leemten in de bedrijfsvoering van de SVB. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente, middels aanvullende onderzoeken, voldoende werkzaamheden heeft verricht om de prestatielevering zelfstandig vast te stellen en deze onzekerheid tot nihil terug te brengen. Wij nemen dan ook geen onzekerheid mee in onze foutevaluatie ten aanzien van PGB budgetten. Productie- verantwoordingen Voor de kosten van de Jeugdwet en Wmo steunt de gemeente Tytsjerksteradiel op de controleverklaringen en financiële productieverantwoordingen van zorgaanbieders. Voor de kosten vanuit de Jeugdwet en de Wmo kon respectievelijk een bedrag van € 1.051.605 en € 772.002 niet onderbouwd worden met ontvangen controleverklaringen en financiële productieverantwoordingen, dit veelal omdat deze zorgaanbieders gelet op de geringe omvang van de zorgkosten op basis van de gemaakte afspraken geen controleverklaring hoeven aan te leveren. Uw gemeente heeft diverse aanvullende interne verbijzonderde controles (o.a. bellen van cliënten) uitgevoerd om de zogenaamde ‘prestatielevering’ alsnog te vast te kunnen stellen. Deze inspanningen hebben ervoor gezorgd dat wij de getrouwheid en rechtmatigheid van de lasten in het sociaal domein hebben kunnen vaststellen.

661077150/SH/CONCEPT - 15 - Concept Verantwoordelijkheden m.b.t. fraude Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing en automatisering Interne beheersing en automatisering Bijlagen Bijlagen Uw verantwoordelijkheid • De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij de gemeenteraad en het college. Deze verantwoordelijkheid betreft ook het opzetten en onderhouden van interne beheersmaatregelen met betrekking tot de betrouwbaarheid van de financiële rapportage, de werking van de bedrijfsvoering en naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. • Het uitvoeren, vastleggen en actualiseren van de frauderisicoanalyse als geïntegreerd onderdeel van de bij uw gemeente in gebruik zijnde interne beheersing, een evaluatie van de mogelijke impact en waarschijnlijkheid van frauderisico's en de ondernomen acties om frauderisico's te beperken, inclusief de risico's van omkoping, corruptie en frauderisico's met betrekking tot cybersecurity. • Het waarborgen dat de cultuur en de omgeving van uw gemeente integer zijn en ethisch gedrag bevorderen.

• Het onderzoeken van iedere vermeende of vermoede misstand die onder de aandacht van de met governance belaste personen en het college wordt gebracht; en • Daarnaast zijn de met governance belaste personen verantwoordelijk voor het monitoren van het risico op managementfraude, voor het bepalen of de interne beheersmaatregelen voldoende zijn om frauderisico's te identificeren, voor de beoordeling van de competentie en integriteit van zichzelf en van het overige management en voor het versterken van een cultuur van integriteit en ethisch gedrag. Onze verantwoordelijkheid • Wij hebben een fraudediscussie gevoerd en bevestigingen verkregen van de met governance belaste personen, het college en anderen binnen de gemeente ten aanzien van de interne beheersing, risico- inschattingen (inclusief de processen om de risico's op fraude in de gemeente te identificeren en erop in te spelen), en eventuele kennis met betrekking tot fraude of vermoede fraude. • Verder hebben wij het college verzocht om informatie die het eventueel aan zijn werknemers heeft meegedeeld over haar visie op bedrijfspraktijken en ethisch gedrag. • Daarnaast hebben wij inzicht verkregen in de wijze waarop de met governance belaste personen toezicht uitoefenen op de door het college gevolgde processen om de risico's op fraude te identificeren en hierop in te spelen.

• Wij hebben de geplande controlewerkzaamheden besproken met de met governance belaste personen. • Wij moeten adequaat reageren op tijdens de controle geconstateerde (vermoede) fraude. • Wij rapporteren over onze gevolgde controleaanpak met betrekking tot fraude(risico’s) in de controleverklaring. Geen aanwijzingen van fraude Tijdens onze controlewerkzaamheden zijn geen aanwijzingen van fraude onder onze aandacht gekomen. 661077150/SH/CONCEPT - 16 - Concept Significante frauderisico’s Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing en automatisering Interne beheersing en automatisering Bijlagen Bijlagen Risico Uitgevoerde controlewerkzaamheden Het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management (inclusief superusers) Het risico op het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het college van burgemeester en wethouders hebben wij ondervangen door het selecteren van journaalposten op basis van risicocriteria, zoals de memoriaalboekingen en de schattingsposten.

Deze journaalposten alsook de belangrijke schattingen van het college van burgemeester en wethouders, zoals de waardering van vaste activa en debiteuren en de volledigheid van de voorzieningen, hebben wij in detail gecontroleerd. Eveneens hebben wij de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing in de processen voor het genereren en verwerken van journaalposten en het maken van schattingen. Uit onze werkzaamheden zijn geen indicaties voor frauduleuze handelingen gebleken. Het frauderisico dat een medewerker zelfstandig crediteurenstamgegevens muteert en / of valse inkoopfacturen verwerkt in de administratie en / of betalingen aan crediteuren omleidt voor persoonlijk gewin Wij hebben de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing rondom het factuurverwerkings- en betalingsproces. Daarnaast hebben we een deelwaarneming verricht op de bedrijfskosten en hebben we vastgesteld dat de prestaties geleverd zijn en de betalingen zijn verricht aan het juiste bankrekeningnummer. Tevens hebben wij een controle op gewijzigde crediteurenstamgegevens in combinatie met een IBAN-NAAM controle uitgevoerd. Uit onze werkzaamheden zijn geen indicaties voor frauduleuze handelingen gebleken.

Frauderisico dat de Europese en/of interne aanbestedingsrichtlijnen niet worden nageleefd om gunning aan een bevriende partij mogelijk te maken Wij hebben de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing rondom aanbestedingen voor het aangaan van contracten. Verder hebben wij kennis genomen van de aanbestedingsrichtlijnen en de eigen analyse op het voldoen aan deze richtlijnen van gemeente Tytsjerksteradiel en een gegevensgerichte controle verricht op geselecteerde crediteuren en de hieraan ten grondslag liggende contracten om vast te stellen dat is voldaan aan de aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze werkzaamheden zijn geen indicaties voor frauduleuze handelingen gebleken. Frauderisico in de inkomende subsidies (juiste afgrenzing en voldoen aan voorwaarden) Wij hebben de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing rondom het verantwoorden van subsidiebaten en het evalueren van het continu voldoen aan subsidievoorwaarden. Tevens hebben wij een gegevensgerichte controle verricht op de in het boekjaar verantwoorde subsidiebaten waarbij met behulp van de subsidiebeschikkingen en andere documenten is vastgesteld dat de baten in het juiste boekjaar verantwoord zijn en dat gemeente Tytsjerksteradiel voldaan heeft aan de eventuele voorwaarden zoals uiteengezet in de subsidiebeschikkingen.

Uit onze werkzaamheden zijn geen indicaties voor frauduleuze handelingen gebleken. 661077150/SH/CONCEPT - 17 - Concept 3. Rechtmatigheidsverantwoording Concept Jaarrekening - Rechtmatigheidsverantwoording (1/3) Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing en automatisering Interne beheersing en automatisering Bijlagen Bijlagen Conclusie rechtmatigheid In de jaarrekening (pagina 287 e.v.) heeft het college de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen. In de paragraaf bedrijfsvoering (pagina 212 e.v.) wordt een nadere toelichting gegeven op de totstandkoming van de rechtmatigheidsverantwoording. Het college concludeert dat de rechtmatigheidsfouten de door de raad vastgestelde verantwoordingsgrens overstijgen. De geconstateerde bevindingen zien toe op: • begrotingsrechtmatigheid € 5.683.814; • voorwaardencriterium € 96.249. Op basis van onze werkzaamheden kunnen wij instemmen met de conclusie van het college en constateren wij dat de rechtmatigheidsverantwoording een getrouwe weergave biedt. In dit hoofdstuk geven wij een nadere toelichting voor de relevante onderdelen.

Verantwoordings- en rapportagegrens De verantwoordingsgrens dient binnen een bandbreedte van 0% en 2% van de totale lasten van de gemeente te vallen, exclusief eventuele toevoegingen aan de reserves. We hebben vastgesteld dat de gemeenteraad de verantwoordingsgrens heeft vastgesteld op 2% van de totale lasten, namelijk € 2.475.000. De rapporteringsgrens is vastgesteld op € 123.750. Het besluit accountantscontrole decentrale overheden hanteert voor de controle op de getrouwheid eveneens een (maximaal) percentage van 2% van de totale lasten voor fouten. Normen en toetsingskader Het normenkader voor de rechtmatigheidsverantwoording betreft uw inventarisatie van de voor de verantwoording relevante wet- en regelgeving. Het normenkader heeft u voor 2025 geactualiseerd op basis van wijzigingen in wet- en regelgeving en is door de gemeenteraad vastgesteld op 18 december 2025. Uw inventarisatie van regelgeving bestaat uit externe- en eigen regelgeving. We constateren dat u de actualisatie nauwkeurig heeft uitgevoerd en dat het normenkader aansluit op de geldende externe- en eigen regelgeving. Het operationaliseren van het normenkader is een taak van het college en wordt vastgelegd in een toetsingskader. In het toetsingskader is per wet/regeling/verordening vastgelegd welke artikelen relevant zijn voor de toetsing.

Uw gemeente heeft ervoor gekozen geen toetsingskader vast te stellen, waardoor de operationalisatie van het normenkader niet inzichtelijk is gemaakt voor de gemeenteraad. Op basis van de kadernota rechtmatigheid bent u niet verplicht het toetsingskader vast te stellen, maar we adviseren u voor volgend jaar een toetsingskader vast te stellen, zodat duidelijk is op welke onderdelen uw rechtmatigheidscontroles toezien. 661077150/SH/CONCEPT - 19 - Concept Jaarrekening - Rechtmatigheidsverantwoording (2/3) Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing en automatisering Interne beheersing en automatisering Bijlagen Bijlagen Begrotingsrecht- matigheid - programma’s Uit onze werkzaamheden om de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording te toetsen zijn we niet tot een ander oordeel gekomen dan het college in de rechtmatigheidsverantwoording heeft verantwoord. Ten aanzien van de begrotingsrechtmatigheid heeft het college afwijkingen geconstateerd en daarbij, in lijn met de criteria die zijn vastgesteld in financiële verordening, geconcludeerd of er sprake is van acceptabele afwijkingen.

Op basis van uitspraken van de commissie BBV worden ook de acceptabele begrotings- afwijkingen meegewogen in het rechtmatigheidsoordeel van het college. De uitkomsten van deze analyse hebben wij onderstaand samengevat. Misbruik en Oneigenlijk (M&O) gebruik criterium De rechtmatigheidseis betreft ook de toetsing op juistheid en volledigheid van de gegevens, die door de belanghebbenden zijn verstrekt om het voldoen aan voorwaarden aan te tonen. Dit ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving (M&O-criterium). Om misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsgelden te voorkomen, zijn functionerende beheersmaatregelen nodig. Het gaat er bij het M&O-criterium om dat in de organisatie effectieve maatregelen zijn getroffen om misbruik te voorkomen, dan wel op te sporen, en dat vigerende wet- en regelgeving duidelijk is, aangepast is aan actuele omstandigheden en te handhaven is. Om dit te bewerkstellingen is een mix van maatregelen nodig. Tytsjerksteradiel heeft een nota M&O-beleid vastgesteld met de algemene uitgangspunten en de filosofie van de gemeente met betrekking tot het voorkomen van misbruik en oneigenlijk gebruik. Deze monden uit in de keuzes die de organisatie ter zake maakt.

De uitwerking daarvan in (een mix van) concrete beheersmaatregelen moet geïntegreerd zijn in de administratieve organisatie/interne controle van de organisatie Vanuit de verbijzonderde interne controle zijn diverse deelwaarnemingen verricht ten aanzien van het rechtmatigheidsaspect. De uitgevoerde werkzaamheden geven geen indicatie tot een rechtmatigheidsfout. Ook uit onze werkzaamheden ten aanzien van de getrouwheid blijken geen bevindingen die indicatie geven tot een fout in het kader van het M&O-criterium. Soort Verschil Overschrijdingen exploitatie budgetten € 4.942.000 Overschrijdingen investeringskredieten € 741.488 TOTAAL € 5.683.814 Totaal van bovenstaande begrotingsafwijkingen die passen binnen de afspraken met de raad en derhalve op basis van artikel 12 van de financiële verordening als acceptabel zijn aangemerkt € 4.942.000 RESTEREND SALDO € 741.488 661077150/SH/CONCEPT - 20 - Concept Jaarrekening - Rechtmatigheidsverantwoording (3/3) Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing en automatisering Interne beheersing en automatisering Bijlagen Bijlagen Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die

worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen/voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. In de hierna volgende paragrafen worden de voorwaarden met de hoogste impact / risico binnen de jaarrekening nader toegelicht. Voorwaardencriterium - Aanbestedingswet De regels over aanbesteden staan in de Aanbestedingswet 2012 en het Aanbestedingsbesluit. Om de rechtmatigheid van de aanbestedingen vast te stellen heeft u een analyse uitgevoerd op de verstrekte inkoopopdrachten over een periode van vier jaar. In de analyse heeft u beoordeeld of de opdrachten tijdig zijn aanbesteed. Voor de aanbestede opdrachten is beoordeeld of de realisatie van de inkoopopdracht aansluit op de aanbesteding. Ten aanzien van het onderliggende proces van toetsing hebben wij geconstateerd dat de toetsing gedurende het jaar door de gemeente is uitgevoerd. Er zijn drie afwijkingen van de Europese aanbestedingsrichtlijnen geconstateerd, met een totaal inkoopvolume in 2025 van € 96.249. Dit bedrag aan onrechtmatigheden is meegenomen in de door het college rechtmatigheidsverantwoording ten behoeve van het boekjaar 2025.

Wij merken een toenemende aandacht die Tytsjerksteradiel heeft voor het naleven van de Europese aanbestedingsregels. De inspanningen van de organisatie hebben ertoe geleid dat het resterende saldo aan onrechtmatige contracten relatief beperkt is. Desondanks adviseren wij u om continue aandacht te blijven houden voor het naleven van de Europese aanbestedingsregels. Voorwaardencriterium - Wet Fido, schatkistbankieren, Ufdo en Ruddo De Wet financiering decentrale overheden (Fido) en onderliggende regelingen in de vorm van Regeling schatkistbankieren decentrale overheden, Uitvoeringsregel financiering decentrale overheden (Ufdo) en Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden (Ruddo), bevatten regels die de risico’s voor lokale overheden moeten beperken bij lenen en beleggen. Aan deze overtredingen van de Wet Fido zijn in veel gevallen geen (directe) financiële gevolgen verbonden. Uit de werkzaamheden van de verbijzonderde interne controle (VIC) blijken geen bevindingen aanwezig zijn. Totstandkoming rechtmatigheids- verantwoording De rechtmatigheidsverantwoording van het college is gebaseerd op interne controles die, gebaseerd op het vastgestelde interne controle plan, door de organisatie zijn uitgevoerd.

Wij concluderen dat de werkzaamheden op een adequate wijze door de organisatie zijn uitgevoerd en gedocumenteerd en onderschrijven de door de organisatie getrokken conclusies. Voor komend jaar adviseren wij de organisatie om verder te investeren in de doorontwikkeling van het VIC-proces en daarbij ook de bestedingen op de SiSa-regelingen in de interne controles te betrekken. 661077150/SH/CONCEPT - 21 - Concept 4. Analyse vermogen en resultaat Concept Jaarverslag – | Kwaliteit toelichtingen en belangrijkste kengetallen Jaarverslag voldoet aan eisen BBV | Kwaliteit paragrafen In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud | De paragrafen in de jaarstukken voldoen aan de gestelde eisen en | Inleiding van het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag | geven een nadere toelichting over het door gemeente voldoet aan de eisen die het BBV hieraan stelt. | Tytsjerksteradiel gevoerde beleid.

| Inleiding Samenvatting Samenvatting Verenigbaarheid jaarrekening en jaarverslag | Informatiewaarde | Kernpunten van de controle Wij zijn verplicht vast te stellen of wij op grond van de tijdens de | We hebben de informatiewaarde van uw jaarstukken gebaseerd op | Kernpunten van de controle verkregen informatie onjuistheden of tegenstrijdigheden | de inzichtelijkheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses vanuit | controle hebben geconstateerd tussen de jaarrekening en het jaarverslag die | het perspectief van de gemeenteraad. Naar onze mening geven de | Rechtmatigheids-verantwoording gebruikers van de jaarstukken zouden kunnen beïnvloeden. Dit is | in de jaarstukken opgenomen toelichtingen het benodigde inzicht. | Rechtmatigheids- naar onze mening niet het geval.

| verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en Netto schuldquote | Solvabiliteit | Structurele | Weerstandsratio | resultaat Interne beheersing automatisering 10 | 52 | exploitatieruimte | 10 5 | Interne beheersing & 8 | 51 | 8 | automatisering Externe ontwikkelingen 50 | 4 6 | 3 | 6 | Externe ontwikkelingen 49 4 | 48 | 2 | 4 | Bijlagen 2 | 47 | 1 | 2 | Bijlagen 0 | 46 | 0 | 0 2023 | 2024 | 2025 | 2023 | 2024 | 2025 | 2023 | 2024 | 2025 | 2023 | 2024 | 2025 Tytsjerksteradiel | Tytsjerksteradiel | Tytsjerksteradiel | Tytsjerksteradiel 661077150/SH/CONCEPT | - 23 - Jaarverslag – | Toelichting kengetallen Relatie tussen | Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden verkregen van de financiële positie van uw kengetallen | gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van uw financiële positie. De analyse van de weerstandsratio en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol is vastgesteld of het Inleiding jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat.

| Inleiding Samenvatting Weerstandsvermogen | Ten einde een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente dienen naast het eigen vermogen ook de risico’s, zoals opgenomen in de risicoparagraaf, te worden betrokken. In de | Samenvatting jaarrekening zijn de risico’s weergegeven in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing. De Kernpunten van de controle risico’s zijn geactualiseerd zodat een actueel inzicht bestaat in de risico’s. In de jaarrekening 2025 is de actuele stand van zaken ten aanzien van de risico’s opgenomen en laat zich als volgt samenvatten: | Kernpunten van de Onderdeel | 2024 | 2025 | controle Rechtmatigheids-verantwoording Weerstandscapaciteit (algemene reserve na verwerking | € 46.128.000 | € 47.386.000 resultaat) | Rechtmatigheids- Risico’s maximale omvang (financieel vertaald kans * impact) | € 5.130.000 | € 6.729.000 | verantwoording Weerstandsratio | 8,99 | 7,04 | Analyse vermogen en resultaat Wij zijn van mening dat de integrale risicobenadering en de financiële vertaling van de verwachte | Analyse vermogen en risico’s in 2025 op een adequate wijze heeft plaatsgevonden. Op basis van de weerstandratio kan de | resultaat weerstandcapaciteit van de gemeente Tytsjerksteradiel als ‘uitstekend’ worden aangemerkt.

| Interne beheersing automatisering Interne beheersing & Solvabiliteit | De totale vermogenspositie wordt onder andere tot uitdrukking gebracht door middel van het | automatisering Externe ontwikkelingen solvabiliteitspercentage. Dit percentage wordt bepaald door het eigen vermogen te delen door het balanstotaal. Ultimo 2025 bedraagt dit solvabiliteitspercentage 51,01% (2024: 49,3%). Hiermee voldoet Tytsjerksteradiel aan de minimale norm van 20% van de VNG en volgens de norm van de provincie | Externe ontwikkelingen Fryslân wordt gehaald kan de solvabiliteit boven 50% worden aangemerkt als ‘minst risicovol’. Bijlagen De netto schuldquote bedraagt 8,9% (2024: 7,2%). Deze ratio geeft aan in hoeverre de schulden zich | Bijlagen verhouden tot de jaarlijkse baten. De netto schuldquote is in 2025 toegenomen ten opzichte van 2024. Wij stellen vast dat wordt voldaan aan de gehanteerde norm van < 90% van de VNG en de provincie Fryslân en daarmee als een laag risico wordt onderkend. Voor een nadere toelichting verwijzen wij u naar het hoofdstuk financiële kengetallen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de jaarstukken.

661077150/SH/CONCEPT | -24 - Jaarverslag – | Voorspellend vermogen Resultaat versus | € 12.000.000 gewijzigde begroting € 10.000.000 Inleiding € 8.000.000 € 6.000.000 | Inleiding Samenvatting € 4.000.000 € 2.000.000 | Samenvatting Kernpunten van de controle € 0 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | Kernpunten van de controle Jaarrekening | Begroting | Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- Analyse | De grafiek hierboven laat het verschil tussen het begrote- | en gerealiseerde saldo van baten | verantwoording en lasten over de afgelopen drie jaren zien. Hierbij valt op dat de realisatie in 2025 per saldo € Analyse vermogen en resultaat 2.874.000 voordeliger is uitgevallen dan was begroot (na wijzigingen). | Analyse vermogen en De belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de gewijzigde begroting zijn door het college nader | resultaat Interne beheersing automatisering toegelicht vanaf pagina 13 van de jaarstukken. De belangrijkste afwijkingen betreffen: • | Vrijval onderhoudsvoorzieningen € 600.000 (voordeel) | Interne beheersing & • | Algemene uitkering (oude jaren) € 775.000 (nadeel) | automatisering • | Ontwikkelingen Wmo | / Begeleid wonen € 630.000 (voordeel) | Externe ontwikkelingen • | Realisatiestimulans € 504.000 (voordeel) • | Winstneming grondexploitaties € 867.000 (voordeel) | Externe ontwikkelingen • | Oekraïnegelden € 593.000 (nadeel).

Bijlagen Conclusie financiële | De gemeente Tytsjerksteradiel beschikt over een ruim voldoende financiële positie en is derhalve in positie | staat om toekomstige tegenvallers, zoals nu onderkend in de risicoparagraaf op geld en op kans van het | Bijlagen vóórkomen, op te vangen. Uit het meerjarenbeeld | in de begroting 2027-2029 blijkt dat de gemeente Tytsjerksteradiel voor de jaren na 2026 en 2027 een structureel evenwicht verwacht, maar dat voor de jaren daarna wel nadelige begrotingssaldi worden verwacht, mede als gevolg van de ontwikkelingen in het gemeentefonds. Tot op heden zijn er vanuit het Rijk wel incidentele middelen beschikbaar gesteld, maar een structurele oplossing is nog niet in zicht. Wij adviseren u om de ontwikkelingen vanuit het Rijk en de verwachte ontwikkeling van de begrotingssaldi nauwgezet te blijven volgen. 661077150/SH/CONCEPT | -25 - 5. Interne beheersing & automatisering Concept Samenvatting interne beheersing en automatisering Samenvatting | Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2025 hebben wij in het najaar van 2025 de tussentijdse bevindingen | (interim) controle uitgevoerd.

Deze interim-controle is primair gericht op de bedrijfsvoering binnen de managementletter | gemeente Tytsjerksteradiel en met name gericht op de opzet, het bestaan en de werking van 2025 | maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing (AO/IB), voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. Onze | Inleiding bevindingen, voortvloeiend uit de interim-controle, zijn vastgelegd in onze managementletter d.d. 28 november 2025. | Inleiding Uit onze interim-controle blijkt dat de gemeente Tytsjerksteradiel haar zaken beheersmatig voldoende | Samenvatting op orde heeft, voor zover wij dat beoordelen in het licht van de jaarrekeningcontrole, zie hiervoor ook de onderstaand tabel met onze procesmonitor. Ons beeld is dat de administratieve organisatie en | Samenvatting interne beheersing (de controles binnen de processen, gecombineerd met de verbijzonderde interne Kernpunten van de controle controles) van de gemeente voldoet aan de daaraan te stellen eisen. Voor onze specifieke bevindingen en overige aanbevelingen (verbeterpunten) verwijzen wij u naar de genoemde managementletter.

| Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Interne beheersing automatisering Interne beheersing & automatisering Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Bijlagen Bijlagen 661077150/SH/CONCEPT | - 27 - Samenvatting interne beheersing en automatisering Inleiding Inleiding Samenvatting Samenvatting Kernpunten van de controle Kernpunten van de controle Rechtmatigheids-verantwoording Rechtmatigheids- verantwoording Analyse vermogen en resultaat Analyse vermogen en resultaat Externe ontwikkelingen Externe ontwikkelingen Interne beheersing automatisering Interne beheersing & automatisering Bijlagen Bijlagen Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiserings- omgeving Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen, die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen.

Op grond van artikel 393 lid 4, Titel 9 Boek 2 BW rapporteren wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat wij ons hier specifiek richten op de aspecten van de geautomatiseerde gegevensverwerking die van belang zijn voor de financiële verslaglegging. Wij geven geen oordeel over de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking van de gemeente als geheel. Wij zijn van mening dat voldoende maatregelen zijn getroffen om de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking en informatievoorziening te waarborgen. 661077150/SH/CONCEPT - 28 - Concept 6. Externe ontwikkelingen Concept Externe ontwikkelingen (1/5) Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg: wat betekent dit voor uw gemeente? Per 1 januari 2025 is de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg in werking getreden. Deze wet brengt een aantal belangrijke wijzigingen met zich mee voor gemeenten en gemeenschappelijke regelingen. In dit artikel zetten wij de belangrijkste verplichtingen voor u als bestuurder op een rij. Regionale samenwerking en inkoop De wet verankert de verplichting tot regionale samenwerking in de Jeugdwet.

Gemeenten zijn voortaan verplicht samen te werken wanneer dat bijdraagt aan een doeltreffende en doelmatige uitvoering van de wet. Concreet betekent dit dat gemeenten worden ingedeeld in regio's en verplicht zijn een gemeenschappelijke regeling te treffen voor de inkoop en subsidiëring van specialistische jeugdhulp en gecertificeerde instellingen. Daarnaast dient elke gemeente een regiovisie op te stellen. Hierin dient onder meer de aanpak van wachttijden te worden uitgewerkt en moet inspraak van jeugdigen en hun wettelijk vertegenwoordigers zijn geborgd. Het verdient aanbeveling om ook de administratieve processen op regionaal niveau te organiseren. Dit geldt zowel voor gemeenten zelf als voor jeugdhulpinstellingen en gecertificeerde instellingen die regionale samenwerking (verder) overwegen. Wanneer treden deze verplichtingen in werking? De verplichtingen rondom regionale samenwerking en inkoop gelden formeel per 1 januari 2027. Zij zijn op dit moment dus nog niet van kracht. Dat neemt niet weg dat de voorbereidingen dit jaar al in volle gang moeten zijn om tijdig aan de nieuwe eisen te voldoen. Wat betekent dit voor uw gemeente? De komst van deze wet vraagt om gerichte actie. Gemeenten staan voor de opgave om de komende periode de samenwerking in de regio vorm te geven, de governance te regelen via een gemeenschappelijke regeling en een gedragen regiovisie te ontwikkelen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://tytsjerksteradiel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/35f25396-d5d9-4213-a16c-de981ee77f0f?agendaItemId=9deefee5-7c09-4cdb-8f4d-bf1ff7e3a2de