04 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2023-2026 (aangepast) met wijzigingen volgens erratum

kunnen scheiden. Daarbij zoeken we eventueel samenwerking met Achtkarspelen of andere gemeenten. De vrijgekomen locatie wordt herontwikkeld.” We schrijven een plan van aanpak om uitvoering te geven aan onze ambities en concrete invulling te geven aan de doelstellingen van het raadsprogramma en het coalitieakkoord. Hieruit zullen, vanwege de grootte van het project, advies-/proceskosten voortvloeien. Op dit moment is het nog niet goed mogelijk om daar een gefundeerde inschatting van te geven en we zullen hierop terugkomen door middel van een begrotingswijziging.

Gemeente Tytsjerksteradiel 30

Programmabegroting 2023-2026

SAMENLEVING Sociaal Domein Wij blijven werken aan een sterk sociaal domein waarin wij de transformatie naar een meer zelfredzame samenleving doorvoeren in ons dagelijks handelen. De transformatie heeft mede als doel dat meer ondersteuningsvragen binnen de samenleving worden opgelost. In 2022 is de implementatie gerealiseerd van de per 2021 vastgestelde beleidsstukken. Dit zijn onder andere de visie op de sociale basis en het beleidsplan Participatiewet. In deze documenten zijn het versterken en gebruikmaken van de sociale basis in dorpen opgenomen. We willen een leefbare gemeente zijn, waarin iedereen mag en kan meedoen en ondersteuning krijgt om zoveel mogelijk zelfstandig te zijn als nodig is. De visie sociale basis is uitgewerkt in de Subsidieregeling Versterken Sociale Basis 2023-2027. In 2022 is gestart met het toekennen van ingediende subsidies. Dit heeft geleid tot een aantal bezwaarschriften over afgewezen beschikkingen. Door het in behandeling nemen van een aantal bezwaarschriften over afgewezen beschikkingen is twijfel ontstaan over een juiste uitvoering van de subsidieregeling. Om iedere indiener recht te doen, is hun ingediende aanvraag later alsnog toegekend. Tegelijkertijd is afgesproken dat een externe partij de evaluatie van de subsidieregeling in de 1e helft van 2023 gaat uitvoeren. Zodat de resultaten daarvan opgenomen kunnen worden in de Kadernota 2024.

De regiefunctie van de gemeente wordt doorontwikkeld en het daarbij passende partnerschap van de gemeente richting werkgevers, onderwijs en maatschappelijke organisaties. Samen werken wij aan doelen in het sociaal domein. Dit vraagt om een verdere vertaling van deze visie naar het handelen door onze medewerkers, als partner in het krachtenveld van de netwerken in onze dorpen. De aanbesteding voor de inkoop van de specialistische jeugdhulp is uitgesteld naar januari 2023. Provinciaal is een onderverdeling gemaakt tussen specialistische jeugdhulp en complementaire jeugdhulp. Complementaire (alternatieve) jeugdhulp zal niet meer provinciaal ingekocht worden. Dit betekent dat de gemeente zelf in een aanbod moet voorzien. Momenteel zijn wij aan het onderzoeken hoe wij dit het beste kunnen inregelen. Sinds 2022 werken wij aan een doorvertaling van onze visie naar onze lokale inkoop van voorzieningen op grond van de Participatiewet en Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo). In maart 2022 is er een visie hierop door de gemeenteraad vastgesteld, doorwerkend naar het invoeringsplan dat in 2023 zal worden uitgewerkt. De kaders voor de veranderingen komen uit het beleidskader sociaal domein, dat in april 2019 is vastgesteld door de gemeenteraden van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel. Dit beleidskader bestond mede uit een aantal financiële maatregelen.

In samenhang werken wij aan deze veranderingen om de komende jaren de passende zorg en ondersteuning aan onze inwoners te kunnen geven en budgetoverschrijdingen te voorkomen. Gemeente Tytsjerksteradiel 31

Programmabegroting 2023-2026

Onderwijs De afgelopen jaren heeft het onderwijs het zwaar te verduren gehad tijdens de Coronacrisis. Onderwijsachterstanden en extra zorg vooral rond de kwetsbare jongeren zijn daarvan een gevolg. Samen met de onderwijspartners wordt in 2023 geïnvesteerd in herstel en een vernieuwd perspectief. Gemeenten ontvangen op grond van het Nationaal Plan Onderwijs in totaal € 300 miljoen voor de schooljaren 2021-2022 en 2022-2023. De gemeente Tytsjerksteradiel zal over de totale periode in totaal ruim € 490.000 ontvangen. We zoeken voor de besteding van deze middelen aansluiting bij de behoefte van het onderwijs. We vertrouwen erop dat in goed overleg met de lokale partners binnen de kaders van de regeling voor duurzame investeringen wordt gekozen.

Gemeente Tytsjerksteradiel 32

Programmabegroting 2023-2026

BESTUUR EN DIENSTVERLENING Organisatieontwikkeling De in de Kadernota aangekondigde maatregelen worden in deze begroting definitief vastgesteld. De onderwerpen betreffen: 1.

Personeelsbeleid en ontwikkeling;

2.

Versterking ondersteuning;

3.

Thuiswerken;

4.

Strategische adviseren worden in deze begroting definitief vastgesteld.

Tussen het vaststellen van de Kadernota en deze begroting is het niet reëel om te verwachten dat de besproken maatregelen al direct tot een verandering van de situatie hebben geleid. Er is nog steeds sprake van een hoog ziekteverzuim, uitstroom medewerkers en lastige invulling van vacatures. 1. Personeelsbeleid en ontwikkeling Het strategisch personeelsplan verwachten we uiterlijk medio 2023 aan u voor te leggen. In het vorig jaar uitgevoerde benchmarkonderzoek is aangegeven dat ons loongebouw op dit moment niet marktconform is. Het is niet toegesneden op de schaalgrootte en de daarmee vereiste strategische capaciteit van de organisatie. De resultaten en voorstellen gekoppeld aan het lopende onderzoek naar het loongebouw worden in 2023 aan u gepresenteerd. Hetzelfde geldt voor het opstellen van een arbeidsmarktstrategie. De werkdruk bij de leidinggevenden is veel te hoog. Dit komt mede door de omvang van een aantal medewerkers die een leidinggevende aanstuurt. Waar een algemeen aanvaardbare omvang van 15 tot 20 mensen normaal is, hebben wij teams met 40 tot 50 mensen met één leidinggevende. De verwachting bij deze maatregel is dat dit zal leiden tot hogere kosten. Die worden u via een aparte begrotingswijziging voorgesteld.

De aanbevelingen uit de evaluatie van de Werkmaatschappij waarbij er voor de komende jaren ingezet wordt op verdere doorontwikkeling van de huidige wijze van samenwerking worden vertaald in een onderbouwd plan van aanpak. Gezien de personele zeer krappe bezetting wordt dit plan van aanpak niet eind 2022 maar medio 2023 aan u voorgesteld. 2. Versterking ondersteuning

Kwantitatieve en kwalitatieve impuls stafdiensten (HR en communicatie) In de periode tot eind 2022 wordt gewerkt aan een plan voor een toekomstbestendige inrichting en bemensing van de teams HRM en Communicatie. In 2023 ontvangt u een structurele, op de werklast toegesneden uitbreiding van formatie voor beide teams. Het risico bij deze maatregel is aanwezig dat dit zal leiden tot hogere kosten. Die wordt u via een aparte begrotingswijziging voorgesteld.

Gemeente Tytsjerksteradiel 33

Programmabegroting 2023-2026

3. Thuiswerken

Organiseren en faciliteren van het thuiswerken Op grond van de Arbeidsomstandigheden wet zijn we als werkgever gehouden onze verantwoordelijkheden te nemen in het faciliteren van thuiswerken. In het eerste kwartaal van 2023 wordt het inkoopproces hiervoor afgerond. De verwachting is dat de genoemde kosten in de Kadernota toereikend zijn. 4. Strategische advisering

Taakverzwaring strategische advisering De structurele aanpak van de gewenste verschuiving van uitvoering naar strategie maakt onderdeel uit van het nog te ontwikkelen strategische personeelsplan. Op korte termijn is er echter zeer dringende behoefte om tot versterking te komen van de strategische advisering omdat we ervaren dat er een veelheid aan vraagstukken is, waar geen capaciteit voor geraamd is. Hierbij moet gedacht worden aan bijdragen aan regionale inzet herijking gemeentefonds, samenwerking tussen diverse overheden, advisering collegeleden bij deelname aan Friese of landelijke commissie van de VNG. De samenhangende kosten hiervoor zijn geraamd op € 65.000 (structureel). Impact hoge inflatie en energiekosten personeel Medewerkers kunnen ook last hebben van de hoge inflatie en energiekosten. Als goed werkgever bieden wij hen die daar behoefte aan hebben de mogelijkheid tot ondersteuning. Naast de aandacht vanuit leidinggevenden en HRM zijn budgetcoaches, schuldhulpverlening of maatschappelijk werk beschikbaar. Medewerkers kunnen ook meer uren werken (indien daarvoor de ruimte is). In situaties waar dit speelt zal worden gekeken naar individuele maatwerkoplossingen. Verbijzonderde Interne Controle (VIC) en rechtmatigheid Vanaf het verslagjaar 2023 moeten gemeenten een rechtmatigheidsverantwoording opnemen in de jaarrekening.

Hiermee wordt verantwoording afgelegd over de naleving van de regels voor het financiële reilen en zeilen in de organisatie. Bijvoorbeeld over naleving van de voorwaarden voor subsidies en Europese aanbestedingen of van regels met betrekking tot lasten waarvoor geen voorafgaande dekking opgenomen was in de begroting. Het uitvoeren van de (Verbijzonderde) Interne Controles is een belangrijk instrument om de rechtmatigheid te kunnen beoordelen. Nu voert de organisatie deze ook al uit voor de accountant, maar straks zijn zij dus ook de grondslag voor het afgeven van de eigen rechtmatigheidsverantwoording door het college. De afgelopen drie jaar zijn er veel stappen gezet om de VIC te implementeren. Ook voor 2023 en de jaren daarna zal het nog de nodige inspanning vragen om de kwantiteit en kwaliteit van de VIC op het gewenste niveau te krijgen. Na de zomer van 2023 zullen we de raad via een tussenrapportage informeren over de VIC en de stand van zaken rondom de rechtmatigheidsverantwoording over de eerste helft 2023. Kwaliteit van de (risico)beheersing Risicomanagement is een instrument dat ingezet wordt om risico’s efficiënter en effectiever te beheersen en doelstellingen te realiseren. Risico's managen geeft geen garantie dat gebeurtenissen met een negatief gevolg niet meer zullen optreden; het geeft wel aan dat actief Gemeente Tytsjerksteradiel 34

Programmabegroting 2023-2026

wordt gewerkt aan het in beeld brengen, voorkomen en het bewust verminderen van het effect van risico’s. In 2021 heeft de Rekenkamercommissie onderzoek verricht naar Risicomanagement in de drie organisaties Tytsjerksteradiel, Achtkarspelen en de Werkmaatschappij. Een citaat uit dit rapport: "Aan een verdere kwaliteitsslag rond risicomanagement en interne controle is de

afgelopen jaren hard gewerkt. Eerst door de rechtmatigheid op orde te brengen en vervolgens door stappen te zetten in het versterken van de interne controles. Anno nu werkt de organisatie aan de procesoptimalisatie en het verankeren van het risicomanagement daarbinnen. Daarmee zien we dat de gemeenten en de uitvoeringsorganisatie de slag gemaakt hebben van ‘overleven’ naar een meer beheersmatige werkomgeving" . De conclusies en aanbevelingen zijn opiniërend behandeld in de raadsvergadering van 3 maart 2022 en de opvolging is onderhanden. De aanbevelingen van het Rekenkameronderzoek sluiten goed aan bij de volgende stap wij zetten op het gebied van risicomanagement. Als gemeente vinden we het belangrijk om een integrale benadering als basis te hebben. Daarom ontwikkelen wij een Gemeente Brede Risico Analyse (GBRA) die de belangrijkste risico's en de beheersing hiervan inzichtelijke maakt. Cybersecurity, Informatiebeveiliging en Privacy Met de toenemende digitalisering neemt het belang van informatieveiligheid en privacy nog steeds toe. Cybersecurity zal steeds meer aandacht en prioriteit krijgen. Bewustwording van risico's vraagt continu aandacht en we moeten voorbereid zijn op cyberaanvallen en moeten hierop adequaat kunnen handelen. We merken dat de digitale dreigingen fors toenemen en dreigingen steeds geavanceerder worden.

De complexiteit en impact van security-incidenten nemen toe op zowel bestuurlijk als uitvoerend niveau. Betrouwbare en veilige informatievoorziening is een absolute voorwaarde voor een gemeente. Conventionele beveiligingsmaatregelen zijn steeds vaker niet meer toereikend. Er worden daartoe in 2023 diverse maatregelen ondernomen om onze gemeente tegen deze risico's te beschermen. Integriteit, Fraude en Corruptie Wij willen een kritische houding hebben ten opzichte van risico's op het gebied van integriteit, fraude en corruptie en de beheersing hiervan: voorkomen is beter dan genezen. Welke risico's kunnen zich voordoen? Hoe beheersen we deze? Hiertoe is een risicoanalyse opgesteld, wordt een nieuw overkoepelend beleidsplan opgesteld en wordt getoetst of de beheersmaatregelen van de hoogste risico's in voldoende mate worden nageleefd. De accountant heeft in haar controlewerkzaamheden expliciet aandacht voor de beheersing van fraude en misbruik- en oneigenlijk gebruik risico's. Tijdens de uitvoering van de controle van de jaarrekeningen zijn in de afgelopen jaren geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude. Gemeente Tytsjerksteradiel 35

Programmabegroting 2023-2026

Procesoptimalisatie Naast de reguliere bedrijfsvoeringstaken, ligt de nadruk het komende jaar op het realiseren van de ombuigingen. Een belangrijk onderdeel hiervan is het project Procesoptimalisatie dat medio 2021 is gestart. Wij zetten dit traject voort in 2023. Het verbeteren van onze werkprocessen moet leiden tot kortere doorlooptijden, lagere kosten, hogere kwaliteit en tevreden klanten en medewerkers. Om de gestelde doelen te bereiken is gekozen voor het middel van procesoptimalisatie. Een aantal processen binnen de gemeente is geanalyseerd en ontworpen volgens de uitgangspunten van procesoptimalisatie: een identieke werkwijze tussen Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen, optimale inzet van digitalisering, effectief en efficiënt en de klant centraal. Procesoptimalisatie heeft inmiddels een groot deel van zijn werkwijze en aanpak ontwikkeld. We zien in de uitvoering wel dat er sprake is van een grote afhankelijkheid van beschikbaarheid van personeel. Ook zijn op dit moment eventuele vervolgkosten nog niet inzichtelijk. Dit maakt dat een winstwaarschuwing wordt afgegeven over de geprognotiseerde opbrengst in 2023. Het nieuwe Werken De Coronapandemie heeft een grote impact op de samenleving. Ook op onze organisatie en medewerkers. Lange tijd gold het dringende advies om thuis te werken, tenzij het niet anders kon.

Medewerkers zijn hierin zoveel mogelijk gefaciliteerd, waarbij vooralsnog gekozen is voor (deels) tijdelijke oplossingen. Bij de toekomstige manier van werken (‘je werkt waar dat nodig is’) zal de focus daarom komen te liggen op een 'hybride' vorm van werken: deels thuis en deels op kantoor of locatie. Hierbij lenen concentratiewerkzaamheden, telefoneren, lezen en administratieve taken zich bij uitstek om thuis uit te voeren. Veel overleggen kunnen plaatsvinden via de inmiddels beschikbare hybride-vergadersystemen en het kantoor wordt gezien als de ideale plek voor ontmoeting en samenwerking. Opvolging Management Letter Onze accountant stelt jaarlijks na de interimcontrole en de jaarrekeningcontrole een Managementletter op waarin zij de belangrijkste uitkomsten van haar werkzaamheden beschrijft. Die zijn relevant voor een goed begrip van de jaarrekening en voor het beoordelen van de financiële positie van de gemeente en de risico's die van belang zijn. De organisatie is actief met het opvolgen van de aanbevelingen uit de Managementletter. Daar waar zich afwijkingen of bijzonderheden in de opvolging voor doen, wordt daarover gerapporteerd bij de begrotingswijzigingen richting de Raad. Ontwikkeling leges Omgevingswet Op dit moment speelt de invoering van de Omgevingswet voor de gemeenten. Er zijn nog veel onduidelijkheden over de invoering en de werking.

De Eerste Kamer neemt op 8 november 2022 het besluit over de inwerkingtreding. Daarom is in deze begroting bij de leges in relatie tot de Omgevingswet nog de huidige legestabel van toepassing. Na 8 november 2022 kunnen we de meest actuele situatie bepalen op basis van de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Ons voorstel is om de legestabel vervolgens op basis Gemeente Tytsjerksteradiel 36

Programmabegroting 2023-2026

van dit besluit te actualiseren en wijzigingen als gevolg van de invoering van de Omgevingswet te agenderen voor december. Voor meer informatie over bovenbeschreven onderwerpen, verwijzen wij u naar de paragraaf Bedrijfsvoering (blz. 124 en verder) van deze begroting.

Gemeente Tytsjerksteradiel 37

Programmabegroting 2023-2026

2 Besluitvorming Wij stellen u voor: 1. Akkoord te gaan met het vaststellen van de begroting voor het jaar 2023, inclusief de per programma voorgestelde onttrekkingen aan en stortingen in reserves. 2. Kennis te nemen van het effect op de bijdrage aan de WM8KTD voor de wijzigingen waarop dit van toepassing zoals vermeld in paragraaf 1.3.2 en te besluiten geen zienswijze in te dienen voor de wijzigingen van de begroting 2023-2026 van de WM8KTD. 3. Kennis te nemen van de meerjarenraming 2024 - 2026. 4. Akkoord te gaan met de uiteenzetting van de financiële positie van de gemeente en de daarbij behorende bijlagen, zoals verwoord en opgenomen in de programmabegroting. 5. Akkoord te gaan met de lastenontwikkeling voor de burger, zoals opgenomen in paragraaf Lokale heffingen. 6. Akkoord te gaan met de overige uitgangspunten voor het tarievenbeleid zoals voorgesteld in paragraaf Lokale heffingen. 7. Akkoord te gaan met het grondprijzenbeleid voor het jaar 2023 zoals voorgesteld in paragraaf Grondbeleid. 8. De in paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing beschreven risico's te bevestigen. Vastgesteld in de openbare vergadering van de gemeenteraad van 3 november 2022.

De voorzitter,

De griffier,

Gemeente Tytsjerksteradiel 38

Programmabegroting 2023-2026

3 BELEIDSBEGROTING

Gemeente Tytsjerksteradiel 39

Programmabegroting 2023-2026

3.1 Programmaplan

Gemeente Tytsjerksteradiel 40

Programmabegroting 2023-2026

0. Bestuur en ondersteuning Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen In dit programma gaat het over de dienstverlening ter ondersteuning van onze eigen bestuursorganen, maar ook aan onze burgers, bedrijven en organisaties. Als bestuur willen we transparant, efficiënt en integer zijn en voor onze samenleving dienstbaar, laagdrempelig, herkenbaar en aanspreekbaar. Speerpunten in dit programma zijn een efficiënte en klantgerichte dienstverlening. Hierbij heeft de samenwerking met Achtkarspelen een belangrijke meerwaarde. Ten behoeve van deze (ambtelijke) samenwerking is het van belang dat de gemeentebesturen van beide gemeenten in hun zelfstandige rol regelmatig met elkaar in contact treden. In de Kadernota 2023 schetsen we de nieuwe ontwikkelingen voor 2023 en volgend. Een aantal onderwerpen benoemen we nog specifiek: Organisatieontwikkeling Door een hoog ziekteverzuim, aanzienlijk verloop en het feit dat vacatures moeilijk te vervullen zijn door een krappe arbeidsmarkt is de werkdruk in de organisatie hoog. Dit is terug te zien in het uitgevoerde MTO van mei 2022. Het gaat daarbij vooral om problematiek die zich in de Werkmaatschappij voordoet, al hebben ook de clusters Beheer last van de moeilijke arbeidsmarkt.

Gevolg van de geschetste problematiek is, naast een hoge werkdruk, ook dat de uitvoering van taken onder druk komt te staan met als risico dat de dienstverlening verslechtert en ontwikkelingen (zoals nieuw beleid, ict-implementaties, enz.) vertraagt. De oorzaken zijn divers en grijpen ook op elkaar in. Om hier iets aan te doen is het nodig om een aantal zaken in gang te zetten. Daarnaast moet er gewerkt worden aan veranderingen op de langere termijn. Waarbij ook het feit dat tot 2030 ongeveer 25% van het personeelsbestand met pensioen gaat betrokken moet worden. Evenals de aanbevelingen uit de Evaluatie van de Werkmaatschappij

waarbij

er

voor

de

komende

jaren

ingezet

wordt

op

verdere

doorontwikkeling van de huidige wijze van samenwerking. Hiervoor wordt een plan gemaakt. In de Kadernota 2023 - 2026 is een aantal gerichte maatregelen uitgewerkt die vooruitlopend op het nog te ontwikkelen plan wel al in gang gezet moeten worden. Dit betreft de onderwerpen: 1. Personeelsbeleid en ontwikkeling; 2. Versterking ondersteuning; 3. Thuiswerken; 4. Strategische advisering Deze onderwerpen worden hierna verder geduid en uitgewerkt.

Gemeente Tytsjerksteradiel 41

Programmabegroting 2023-2026

1. Personeelsbeleid en ontwikkeling

Vlootschouw: in-, door- en uitstroom medewerkers - (KN 00.04.17) In de periode tot 2030 bereikt 25% van onze medewerkers de pensioengerechtigde leeftijd. Daarnaast hebben we te maken met steeds veranderende opgaven en een krappe arbeidsmarkt. Uit de evaluatie van de WM8KTD blijkt dat er een formatieve verschuiving van uitvoering naar strategie nodig is. In 2021 is gestart met Strategische Personeelsplanning. Onderdeel daarvan is een ‘vlootschouw’ om het ontwikkelpotentieel van onze medewerkers beter in beeld te krijgen. Met

dat

inzicht

kunnen

HR-instrumenten

als

mobiliteit,

loopbaanontwikkeling,

talentprogramma’s en Leren & Ontwikkelen gerichter en effectiever worden ingezet. Daardoor krijgen onze medewerkers de kans zich te ontwikkelen binnen onze organisatie en binden we waardevolle arbeidskrachten langer aan ons.

Recruitment, werving en selectie personeel (KN 00.04.16) Het is van belang in te zetten op de ontwikkeling van een adequate arbeidsmarktstrategie. Zoals hiervoor is aangegeven wordt de arbeidsmarkt steeds krapper en verandert onze vraag naar arbeidskrachten door onze schaalgrootte en de daarmee samenhangende opgaven. Op dit moment zijn wij onvoldoende onderscheidend in de markt. Het is daarom van belang om onze concurrentiepositie als werkgever te verbeteren zodat we medewerkers met de juiste capaciteiten aan kunnen trekken. Met een specifiek hierop toegespitst Werving en Selectiebeleid en de inzet van gericht recruitment willen we onze achterstand inlopen.

Onderzoek loongebouw De doorontwikkeling van onze organisaties vergt een nader onderzoek naar ons loongebouw. In het vorig jaar uitgevoerde benchmarkonderzoek is aangegeven dat ons loongebouw op dit moment niet marktconform is. Het is niet toegesneden op de schaalgrootte en de daarmee vereiste strategische capaciteit van de organisatie. Het is waarschijnlijk dat een op de huidige situatie (Werkmaatschappij, werkend voor een gebied met >60.000 inwoners) toegesneden loongebouw positieve effecten heeft op onze arbeidsmarktpositie. Dit onderzoek voeren we in 2022 uit, zodat de eventuele gevolgen hiervan bij de begroting afgewogen kunnen worden. De kosten voor het onderzoek worden geschat op € 15.000. De helft van dit bedrag komt voor rekening van onze gemeente.

Herinrichting teams De werkdruk bij de leidinggevenden is veel te hoog. Dit komt mede door de omvang van een aantal teams. Waar een algemeen aanvaardbare omvang van 15 tot 20 mensen normaal is, hebben wij teams met 40 tot 50 mensen en 1 leidinggevende. Gevolg hiervan is ook dat medewerkers aangeven onvoldoende contact te hebben met hun leidinggevende, hetgeen de werkbeleving niet ten goede komt. Het college ziet de urgentie dat deze situatie moet veranderen en zal daartoe een voorstel ontwikkelen.

Gemeente Tytsjerksteradiel 42

Programmabegroting 2023-2026

2. Versterking ondersteuning

Kwantitatieve en kwalitatieve impuls stafdiensten (HR en communicatie) – (KN 00.04.12) In de periode tot eind 2022 wordt gewerkt aan een plan voor een toekomstbestendig inrichting en bemensing van de teams HRM en Communicatie. Dit plan wordt in 2023 ten uitvoer

gebracht.

Gezien

de

ervaren

knelpunten

en

de

daarmee

samenhangende

continuïteitsrisico’s wordt het als noodzakelijk gezien de huidige tijdelijke bemensing (3,5 fte voor HRM en 2 fte voor Communicatie) te continueren en in 2023 te komen tot een structurele, op de werklast toegesneden uitbreiding van formatie voor beide teams.

Facilitaire ondersteuning door slimmer organiseren Willen we een aantrekkelijke werkgever zijn dan moeten we zorgen dat onze medewerker goed toegerust hun werk kunnen doen. Dit betekent dat er structureel aandacht moet zijn voor ontwikkelingen zoals het thuiswerken en de impact die dat heeft op de bestaande werkplekken, vervoerskosten, gebouwen, e.d., waarbij er ook gestreefd wordt naar een zo efficiënt en effectief mogelijk gebruik van middelen. Daarom willen we hierin investeren, vanuit de overtuiging dat dit op termijn ook zeker tot opbrengsten zal leiden. 3. Thuiswerken

Organiseren en faciliteren van het thuiswerken (KN.00.04.09) Uit oogpunt van goed werkgeverschap en positionering op de arbeidsmarkt willen we onze medewerkers, ook nu de Covidcrisis voorbij lijkt te zijn, de mogelijkheid bieden om thuis te werken. Uit een enquête onder de medewerkers is gebleken dat het merendeel van onze medewerkers hier ook behoefte aan heeft. Het faciliteren en organiseren van deze voorziening biedt het voordeel dat we een aantrekkelijk werkgever kunnen blijven, we bijdragen aan onze gemeentelijke duurzaamheidsagenda en het bieden van werkplezier/ balans tussen werk en privé. Op grond van de Arbeidsomstandigheden wet zullen we als werkgever ook hierin onze verantwoordelijkheden moeten nemen. Het niet faciliteren van thuiswerkplekvoorzieningen neemt grote risico's van uitval van medewerkers door ziekte als gevolg van lichamelijk ongemak met zich mee. 4. Strategische advisering

Taakverzwaring strategische advisering (KN 00.01) Uit de evaluatie WM8KTD is gebleken dat de organisatie op meerdere fronten strategische advisering tekortkomt. De strategische capaciteit is niet meegegroeid met omvang en complexiteit van de organisatie en staat extra onder druk door een groot verloop onder het personeel. Daarnaast komen er steeds meer taken en nieuwe wetten en regels op de gemeenten af die leiden tot strategische, integrale vraagstukken. De structurele aanpak van deze gewenste verschuiving van uitvoering naar strategie maakt onderdeel uit van het nog te ontwikkelen plan. Op korte termijn echter is er zeer dringende behoefte om tot versterking te komen van de strategische advisering gelet op het feit dat we ervaren dat er een veelheid aan vraagstukken is, waar geen capaciteit voor geraamd is. Hierbij moet gedacht worden aan bijdragen aan regionale inzet herijking gemeentefonds, samenwerking tussen diverse overheden, advisering collegeleden bij deelname aan Friese of landelijke commissie van de VNG. Gemeente Tytsjerksteradiel 43

Programmabegroting 2023-2026

Uitwerking Kadernota 2023-2026 In de Kadernota 2023-2026 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 14 juli 2022 door uw raad opiniërend is besproken.

Nieuw of gewijzigd beleid Inrichten Mijngemeente.nl We beschikken nu over Mijn Overheid, welke is bedoeld voor het publiceren van eindbeschikkingen en bekendmakingen (bijvoorbeeld aanslag onroerende zaken). Mijn Overheid is echter niet geschikt voor interactie tussen burger en gemeente. Zo vindt er bijvoorbeeld na een digitale aanvraag voor een omgevingswet nog veel communicatie analoog of via e-mail plaats. Met het gebruik van Mijn Gemeente kunnen we tijdens het proces tussen aanvraag en besluit wel volledig digitaal communiceren met de burger. Aanvullend op Mijn Overheid willen we een kanaal Mijn Gemeente in richten, waarin communicatie met onze inwoners zoveel mogelijk digitaal kan plaatsvinden. Wij vragen een jaarlijkse bijdrage van € 13.000 (per gemeente) om dit te realiseren. [Kadernota nr. 00.03]

Invulling actiepunten vanuit Communicatiestrategie De huidige tijd vraagt om een heldere en consistente positionering van de twee gemeenten en de Werkmaatschappij. Door de communicatie van de beide gemeenten en van de Werkmaatschappij professioneler, consistenter en helderder aan te pakken wordt dit bewerkstelligd.

Extern Zorgdragen voor een professionele uitstraling van de drie organisaties en zorgen voor begrijpelijke teksten (B1-niveau) in alle uitingen.

Intern De drie organisaties zijn in ontwikkeling. Werken voor deze drie organisaties is soms complex. Een goede interne communicatie zorgt ervoor dat medewerkers zich verbonden voelen met de organisatie en op een juiste, tijdige en begrijpelijke wijze worden geïnformeerd over de organisatieontwikkeling. [Kadernota nr. 00.04]

Taakverzwaring strategische advisering colleges, raden, DB en AB Uit evaluatie / onderzoek is gebleken dat de organisatie op meerdere fronten behoefte heeft aan strategische capaciteit. De aard en frequentie van complexe dossiers waarmee de organisatie te maken krijgt neemt steeds meer toe. Daarnaast komen er steeds meer taken en nieuwe wetten en regels op de gemeenten af die leiden tot strategische, integrale vraagstukken. Het Dagelijks Bestuur van de Werkmaatschappij (DB) moet, gelet op de beleidsmatige en organisatorische opgaven, meer volgens strategische plannen en agenda's gaan werken. De strategische capaciteit is niet meegegroeid met omvang en complexiteit van de organisatie en staat extra onder druk door een groot verloop onder het personeel. Daarmee is de beschikbare capaciteit om adequaat te ondersteunen op strategische vraagstukken Gemeente Tytsjerksteradiel 44

Programmabegroting 2023-2026

structureel ontoereikend. De complexiteit van de onderwerpen vraagt steeds meer integrale strategische voorbereiding, ook met andere gemeenten. [Kadernota nr. 00.01]

Overige ontwikkelingen VIC en rechtmatigheid Vanaf het verslagjaar 2023 moeten gemeenten een rechtmatigheidsverantwoording opnemen in de jaarrekening. Hiermee wordt verantwoording afgelegd over de naleving van de regels voor het financiële reilen en zeilen in de organisatie. Bijvoorbeeld over naleving van de voorwaarden voor subsidies en Europese aanbestedingen of van regels met betrekking tot lasten waarvoor geen voorafgaande dekking opgenomen was in de begroting. Het uitvoeren van de (Verbijzonderde) Interne Controles is een belangrijk instrument om de rechtmatigheid te kunnen beoordelen. Nu voert de organisatie deze ook al uit voor de accountant, maar straks zijn zij dus ook de grondslag voor het afgeven van de eigen rechtmatigheidsverantwoording door het college. De afgelopen drie jaar zijn er veel stappen gezet om de VIC te implementeren. Ook voor 2023 en de jaren daarna zal het nog de nodige inspanning vragen om de kwantiteit en kwaliteit van de VIC op het gewenste niveau te krijgen. Na de zomer van 2023 zullen we de raad via een tussenrapportage informeren over de VIC en de stand van zaken rondom de rechtmatigheidsverantwoording over het eerste helft 2023. Algemene Uitkering De inkomsten uit de Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds zijn gebaseerd op de septembercirculaire 2022 en de nieuw afspraken rondom de middelen voor Jeugdzorg.

OZB Omdat de lasten voor onze inwoners door onder meer de hoge gas en elektriciteitsprijzen toenemen, willen we de in het kader van de ombuigingen 2021-2025 voorgestelde extra OZB verhoging voor de jaren 2023 en 2024 niet door voeren en de reeks vanaf 2025 conform eerdere ombuigingslijn te vervolgen. Het niet doorvoeren van de extra OZB verhoging voor 2023 en 2024 heeft voor de begroting 2023 en verder het volgende effect: •

2023: € 195.000 nadeel

•

2024: € 389.000 nadeel

•

2025: € 389.000 nadeel

•

2026: € 195.000 nadeel

Voor de OZB van 2023 is wel een reguliere indexatie toegepast van 1,9%. Dit leidt tot een verhoging van de OZB-opbrengsten van € 163.000 ten opzichte van 2022. Aanpassing bijdragen Werkmaatschappij Voor 2023 zijn de bijdragen van de beide gemeenten aan de Werkmaatschappij geactualiseerd op basis van doorbelastingen van geactualiseerde kosten binnen de Werkmaatschappij. In het publieksdeel hebben we hier een algemene toelichting op gegeven. Gemeente Tytsjerksteradiel 45

Programmabegroting 2023-2026

Actualisatie ontvangen en af te dragen leges Burgerzaken De te verwachten ontvangen en (aan het Rijk) af te dragen leges zijn geactualiseerd. De te verwachten aantallen zijn gebaseerd op de te vervallen documenten in 2023 en een deel nieuwe eerste uitgiften. De huwelijken zijn naar beneden bijgesteld ten opzichte van 2022, aangezien er in 2022 een 'inhaalslag' heeft plaatsgevonden door de Coronamaatregelen die met name golden in 2021. De rijbewijzen zijn gebaseerd op het aantal te verlopen rijbewijzen CBR en een autonome groei van 15%. De totale wijziging bedraagt per saldo € 10.000 negatief. Overige gebouwen en gronden Er heeft een verschuiving plaatsgevonden van kosten van (leegstaande) schoolgebouwen die niet meer in gebruik zijn in afwachting van mogelijke verkoop. Dit betreft een verschuiving van € 56.000 van programma 4 Onderwijs naar programma 0, taakveld Overige Gebouwen en Gronden. Hiernaast is op basis van de geactualiseerde onderhoudsplanning een dotatie gedaan aan de voorziening voor onderhoudskosten Overige gebouwen van € 35.000. Motie Lobby herijking gemeentefonds Bij de behandeling van de Kadernota 2023-2026 in Achtkarspelen 8K is de motie Lobby herijking gemeentefonds aangenomen. Voor de komende drie jaar wordt driemaal € 20.000 incidenteel beschikbaar gesteld voor een lobby tegen de ongewenste effecten van de herijking en verdeling van het gemeentefonds.

De voorwaarde is dat een aantal andere noordelijke gemeente hier evenredig aan meebetalen. Als partner gemeente willen we dit initiatief ondersteunen en onder dezelfde voorwaarde eveneens een bedrag van driemaal € 20.000 ten laste van de algemene reserve mee te nemen in de begroting 2023-2026.

Gemeente Tytsjerksteradiel 46

Programmabegroting 2023-2026

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2022

2023

meerjarenperspectief verschil

2024

2025

2026

Lasten

5.545

7.827

2.282

7.391

7.514

6.209

Baten

67.310

72.357

5.047

72.969

72.901

68.875

Saldo

61.765

64.529

2.765

65.578

65.387

62.666

Stortingen in of onttrekkingen aan de reserves (alle programma's) Saldo

2.922

4.006

1.084

2.068

982

159

TOTAAL

64.687

68.535

3.849

67.646

66.369

62.825

per inw.

2.018

2.122

104

2.095

2.055

1.945

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2022 en 2023 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2023 07.04 Structurele inbedding energiecoaching

- 55 N

De financiële gevolgen n.a.v. de Kadernota 2023 Progr. 0 van onderstaand zijn begroot en verwerkt onder Overhead. - 00.01 Taakverzwaring strategische advisering colleges, raden, DB en AB - 00.03 Inrichten Mijngemeente.nl - 00.04 Invulling actiepunten vanuit Communicatiestrategie Overige beleidsrelevante ontwikkelingen Ontwikkelingen Algemene uitkering (inclusief behoedzaamheidsbuffer)

2.037 V

Mutaties bestaande ombuigingen OZB : niet doorvoeren van de extra OZB verhoging voor 2023 (en 2024)

- 195 N

Overige ontwikkelingen OZB indexatie 1,9%

163 V

Verschuiving kosten (leegstaande school)gebouwen vanuit programma 4

- 56 N

Onderhoudskosten Overige gebouwen t.g.v. voorziening

- 35 N

Actualisatie ontvangen en af te dragen leges Burgerzaken

- 10 N

Actualisatie kapitaallasten waaronder voordeel betaalde leningen langlopende leningen

102 V

Actualisatie budgetten Burgerzaken, Alle Friezen.nl en Verkiezingen (in verband met 2

- 24 N

verkiezingen in 2023)

Gemeente Tytsjerksteradiel 47

Programmabegroting 2023-2026

Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda

tableCell12 Indicator

Meting

Eenheid

Refertejaar

Apparaatskosten

769,8

euro

(2023)

9,7

fte

(2023)

3,6

euro

(2023)

9,3

fte

(2023)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Bezetting Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Externe inhuur Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Formatie Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: Gemeenschappelijke regeling Werkmaatschappij Achtkarspelen-Tytsjerksteradiel Vennootschap / Coöperatie BNG Bank NV Vitens

Gemeente Tytsjerksteradiel 48

Programmabegroting 2023-2026

1. Veiligheid Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Veiligheid is het aanwezig zijn van orde en rust in het publieke domein en van bescherming van leven, gezondheid en goederen tegen acute en dreigende aantastingen. Onveiligheid is te omschrijven als alles wat inbreuk op veiligheid maakt. Die inbreuken kunnen zowel feitelijke aantastingen zijn maar ook gevoelens van onveiligheid. Het programma Veiligheid omvat alle gemeentelijke activiteiten op het gebied van handhaving van de openbare orde, bevordering van de veiligheid en activiteiten rondom de bijzondere wetten. Hieraan wordt op verschillende manieren vormgegeven door het stellen van regels, het maken van beleid, uitvoering geven aan handhaving, organisatie van de crisisbeheersing, de brandweer en de samenwerking met de politie. Het programma Veiligheid is onderverdeeld in twee aandachtsgebieden:

Crisisbeheersing en brandweer Hieronder valt onder andere de Veiligheidsregio Fryslân en gemeentelijke ontwikkelingen en taken op het gebied van crisisbeheersing en brandweerzorg.

Openbare orde en veiligheid Hieronder vallen diverse gemeentelijke ontwikkelingen en taken op het gebied van openbare orde en veiligheid. Ook ontwikkelingen met betrekking tot ketenpartners als politie, Veiligheidshuis en het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) vallen hieronder.

Uitwerking Kadernota 2023-2026 In de Kadernota 2023-2026 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 14 juli 2022 door uw raad opiniërend is besproken.

Nieuw of gewijzigd beleid Jurist veiligheid We gaan de juridische schil van het veiligheidsdomein op peil brengen door het aanstellen van een juridische adviseur/beleidsmedewerker voor 0,25 fte. Door de juridisch adviseur toe te voegen in de hele keten kunnen zware juridische klussen in de keten zelf met juiste antenne voor openbare orde en veiligheid worden afgewikkeld. De totale kosten voor de gemeente Tytsjerksteradiel worden geschat op € 27.500. Van dit bedrag worden de loonkosten (€ 22.000) verantwoord in dit programma en de overheadkosten (€ 5.500) in het programma Overhead. [Kadernota nr. 01.01]

Schenken onder de 18 jaar We willen dat er minder alcohol wordt geschonken aan mensen onder de 18 jaar. Wij willen het naleefgedrag op dit punt verbeteren in het belang van de gezondheid en zullen hierop Gemeente Tytsjerksteradiel 49

Programmabegroting 2023-2026

tweejaarlijks proactief controles laten uitvoeren door een extern bureau. Als wij dit niet doen dan blijft het naleefgedrag naar verwachting laag. Dit brengt gevolgen voor de gezondheid met zich mee alsmede gevolgen voor de openbare orde en de handhaving hiervan. De totale kosten voor de gemeente Tytsjerksteradiel worden geraamd op € 30.000. [Kadernota nr. 01.02]

Overige ontwikkelingen Raadsprogramma en Coalitieakkoord; Op jeugd gerichte BOA De toenemende alcohol- en drugsproblematiek vraagt in de gemeente om versterking. Hiervoor wordt een op jeugd gerichte BOA aangenomen die een belangrijke preventieve taak heeft en contacten onderhoudt met de jeugd van Tytsjerksteradiel. Deze BOA zal samenwerken met de dorpencoördinator, jongerenwerkers, gebiedsteams, scholen en de politie. De op jeugd gerichte BOA, zoals genoemd in het coalitieakkoord, start al in 2023. Hier wordt geld voor vrijgemaakt in de begroting. De totale kosten (inclusief overhead) op basis van 1fte bedragen € 88.000 per jaar. De loonkosten (€ 70.000) worden in dit programma verantwoord, de overheadkosten (€ 18.000) in programma Overhead. Hogere bijdrage Veiligheidsregio Fryslân Jaarlijks wordt de begroting van de Veiligheidsregio Fryslân aangeboden. In deze begroting zijn een aantal beleids- en autonome ontwikkelingen op het gebied van brandweer en crisisbeheersing vertaald. Deze ontwikkelingen leiden voor Tytsjerksteradiel tot een hogere bijdrage aan de Veiligheidsregio Fryslân van € 97.000. Ombuiging stoppen met niet-wettelijke taken Veiligheid De gemeente voert een aantal niet-wettelijke taken uit in het kader van Veiligheid. Bij de begroting 2021 is op het taakveld Veiligheid een bezuiniging vastgesteld van € 25.000 met ingang van 2023.

Bij het invullen van deze taakstelling is gebleken dat een deel van deze ombuiging met ingang van 2022 gerealiseerd kan worden op de werkbudgetten van veiligheid en crisisbeheersing. Met ingang van 2023 wordt het resterende deel van € 12.000 van deze ombuiging gerealiseerd. Temporisering leges evenementenbeleid ca. In het kader van de ombuigingen (begroting 2021) is als uitgangspunt afgesproken dat de tarieven de leges op het gebied van evenementen en horeca kostendekkend moeten zijn. Hierbij is voor de komende jaren een ingroeipad afgesproken met een gefaseerde stijging naar 100% kostendekkendheid. We zien dat de combinatie van beoogde tariefaanpassingen vanuit kostendekkendheid en de maatschappelijke effecten hiervan op dit moment vraagt om temporisering van het ingroeipad. Ons voorstel is om voor 2023 voor de leges voor het overgrote deel alleen te verhogen met het indexpercentage van 1,9%. Omdat het ingroeipad van de verhoging van de leges al in de meerjarenbegroting 2022-2025 was opgenomen, betekent dit voor 2023 een eenmalig nadeel van € 44.000. In de aanloop naar de Kadernota 2024-2027 werken we voor de komende jaren uit wat een haalbaar en wenselijk ingroeipad voor de verhoging van deze leges is.

Gemeente Tytsjerksteradiel 50

Programmabegroting 2023-2026

Overheveling ICT-gerelateerde budgetten naar WM8KTD De afgelopen jaren zijn een aantal werkzaamheden (o.a. continuïteitsplan) overgegaan van beide gemeenten naar de Werkmaatschappij 8KTD. De daarbij behorende middelen zijn echter niet altijd mee overgegaan. Het beschikbare bedrag voor het continuïteitsplan wordt hiermee alsnog overgeheveld naar 8KTD. Voor dit programma betekent dit een voordeel van € 15.000.

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2022

2023

meerjarenperspectief verschil

2024

2025

2026

Lasten

2.551

2.732

181

2.761

2.865

2.887

Baten

32

14

- 18

74

89

89

Saldo

- 2.519

- 2.718

- 199

- 2.687

- 2.776

- 2.798

-79

- 84

-6

- 83

- 86

- 87

per inw.

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2022 en 2023 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2023-2026 Jurist veiligheid; 01.01

-22 N

Schenken onder de 18 jaar; 01.02

-30 N

Overige beleidsrelevante ontwikkelingen Raadsprogramma en Coalitieakkoord; Op jeugd gerichte BOA

-70 N

Bijdrage aan de Veiligheidsregio Fryslân

-97 N

Mutaties bestaande ombuigingen Veiligheid (begroting 2021; 1.14)

12 V

Temporisering leges evenementenbeleid c.a.

44 N

Overige ontwikkelingen Overheveling ICT-gerelateerde budgetten naar WM8KTD

15 V

Actualisatie bijdrage WM8KTD

11 V

Diverse overige ontwikkelingen

26 V

Totaal

Gemeente Tytsjerksteradiel 51

-199 N

Programmabegroting 2023-2026

Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda

tableCell12 Indicator Misdrijven - Diefstal uit woning per 1.000 inwoners

Meting

Eenheid

Refertejaar

0,6

aantal

(2021)

2,8

aantal

(2021)

3,6

aantal

(2021)

0,6

aantal

(2021)

6,0

aantal

(2021)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Misdrijven - Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Misdrijven - Vernieling en beschadigingen (in de openbare ruimte) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Misdrijven - Winkeldiefstal per 1.000 inwoners Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Verwijzingen Halt Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: Gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân

Gemeente Tytsjerksteradiel 52

Programmabegroting 2023-2026

2. Verkeer, vervoer en waterstaat Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Het programma Verkeer, vervoer en waterstaat omvat de aanleg, het beheer en onderhoud van (water-) wegen en straten c.a., openbare verlichting en verkeersveiligheid. Het programma is gericht op het mogelijk maken van een veilige deelname aan het verkeer en een sober en doelmatig beheer van de openbare ruimte, met inachtneming van en respect voor de aanwezige (unieke) kwaliteiten. We zetten in op blijvende bereikbaarheid op het platteland (goede wegeninfrastructuur) en duurzaam vervoer. Daarnaast willen we een adequaat beheerssysteem voor de openbare ruimte realiseren. In het komende begrotingsjaar ligt het accent op het opstellen van een nieuw gemeentelijke verkeer-en vervoerplan, waarin het beleid - en daaraan gekoppeld een uitvoeringsprogramma - voor de komende jaren wordt vastgelegd.

Uitwerking Kadernota 2023-2026 In de Kadernota 2023-2026 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 14 juli 2022 door uw raad opiniërend is besproken.

Nieuw of gewijzigd beleid 2e fase Gebiedsontwikkeling De Centrale As De Gebiedsontwikkeling zorgt ervoor dat De Centrale As goed wordt ingepast in het landschap en moet daarnaast zorgen voor een “plus” voor het gebied. Deze “gebiedsplus” is als een soort van compensatie toegezegd aan de streek en kent zogenaamde fase 1 en fase 2 maatregelen. Het college heeft ingestemd met de maatregelen voor beide fasen en voor fase 1 is tevens de gemeentelijke cofinanciering (50%) geregeld. Voor de fase 2 maatregelen is er nog geen gemeentelijke cofinanciering geregeld. Deze wordt op basis van de laatste informatie van de Provincie geraamd op € 125.000 voor het realiseren van: •

Z38; aanleg recreatieve voorzieningen natuurgebied De Leijen

•

Z42; aanleg recreatieve voorzieningen natuurgebied De Súdermar

•

M54; Aanleg wandelpad Rijksstraatweg Noardburgum

Voor incidentele lasten hanteren we de lijn dat deze ten laste van de Algemene Reserve worden gebracht. [Kadernota nr. 02.09]

Aanpak fietsverbinding Damsingel naar de van Harinxmaweg De bedrijven Sonac en Noppert hebben een probleem voorgelegd dat zij ervaren met fietsers die de route over het bedrijventerrein Sumar nemen. In gezamenlijk overleg is het probleem geanalyseerd en onderzocht op welke wijze iets aan de situatie gedaan kan worden. De oplossing die is onderzocht is erop gericht om het bedrijventerrein voor fietsende werknemers vanuit Burgum wel toegankelijk te houden, maar deze minder aantrekkelijk te maken voor doorgaand fietsverkeer. Dit kan door de huidige fietsverbinding vanaf de Van Gemeente Tytsjerksteradiel 53

Programmabegroting 2023-2026

Harinxmaweg naar beneden richting bedrijventerrein op te heffen en een nieuwe verbinding aan te leggen die vanaf de Van Harinxmaweg terug buigt (en afdaalt) richting het kanaal. Recreatief fietsverkeer kan zo de route linksaf vervolgen via het aquaduct naar Garyp en werknemers kunnen daar rechtsaf naar het bedrijventerrein fietsen. De totale kosten van de genoemde aanpassing in de fietsroute van de Van Harinxmaweg naar het bedrijventerrein Sumar zijn geraamd op € 125.000. Met de betrokken bedrijven is nog niet gesproken over een verdeling van deze kosten. Het maximale financiële effect (uitgaande van € 125.000) voor de gemeente bedraagt € 5.000. [Kadernota nr. 02.11]

Infrastructuur rondom Pont Prinses Margrietkanaal Bergumermeer-Sumar De realisatie van een pontverbinding tussen Burgum en Sumar (ter hoogte van Recreatiecentrum

Bergumermeer).

Dit

initiatief

maakt

onderdeel

uit

van

de

Gebiedsontwikkeling De Centrale As, fase 2. Het project is tot stand gekomen met een stichting (i.o), waarin de lokale mienskip participeert. De aanleg van de pontverbinding, nabij de Burgumer Mar, versterkt de toeristisch-recreatieve (infra)structuur in de gemeente. Dit initiatief past binnen de ambitie van het gebiedscluster Burgumer Mar, welke is opgenomen in het toeristisch-recreatieve beleidsplan “Tytsjerksteradiel, folle mear om te ûntdekken”. Door het ontbreken van de financiële middelen heeft het project een tijd stilgelegen. Het project kan nu een vervolg krijgen en moet weer worden geactiveerd. Provincie en gemeente zijn gezamenlijk 50/50% verantwoordelijk voor de randvoorwaardelijke zaken van de pontverbinding: de fietspaden en de aanlandingsplaatsen aan de noord- en zuidkant van het Prinses Margrietkanaal. De stichting i.o. is verantwoordelijk voor de aanschaf van de pont. De stichting i.o. zal via een scholenproject een pont laten bouwen op hun kosten. Daarnaast is de stichting i.o. verantwoordelijk voor de exploitatie van het geheel (inclusief beheer en onderhoud). De aangenomen motie wordt meegenomen bij de verdere uitvoering. De totale kosten voor de gemeente Tytsjerksteradiel worden geschat op € 340.000. De provincie investeert eveneens € 340.000 zodat er een totaalbudget ontstaat van € 680.000. Dit onderwerp classificeren wij als incidenteel.

Voor incidentele lasten hanteren we de lijn dat deze ten laste van de Algemene Reserve worden gebracht. [Kadernota nr. 02.16]

Inventarisaties en inspecties oeververdedigingsobjecten en steigers/vlonders We hebben een groot areaal met waterbouwkundige werken. De bruggen zijn bekend en worden periodiek geïnspecteerd. Van de oeververdedigingen en steigers/vlonders zijn niet alle gegevens geregistreerd en deze worden niet structureel geïnspecteerd. Daarnaast speelt op dit moment tevens de discussie over het eigendom en beheer van oevers langs de vaarwegen wat ook invloed kan hebben op de grootte van ons areaal. Om ongevallen en aansprakelijkstellingen te voorkomen is het noodzakelijk om het areaal te inventariseren en daarna driejaarlijks structureel te inspecteren. De gegevens worden verwerkt en bijgehouden in het beheerprogramma Geovisia. Gemeente Tytsjerksteradiel 54

Programmabegroting 2023-2026

De kosten voor inventarisatie en inspectie worden voor 2023 ingeschat op € 40.000. Daarna is er structureel om de drie jaar een budget van € 30.000 benodigd. [Kadernota nr. 02.04]

Nieuw verkeer- en vervoerbeleid Het huidige gemeentelijk verkeer- en vervoerplan loopt af en moet vervangen worden door een vernieuwd plan waarin het gemeentelijk beleid (incl. uitvoeringsprogramma) voor de komende vijf jaar wordt vastgelegd. Dit voeren we in 2023 uit. Daarmee geven we een antwoord op de uitdagingen die in deze periode voor ons liggen en stellen we het ambitieniveau vast. De kosten voor het opstellen worden geraamd op € 35.000. Dit onderwerp classificeren wij als incidenteel en die kosten worden ten laste gebracht van de Algemene Reserve. [Kadernota nr. 02.01]

Toezicht kabels, leidingen, wegopbrekingen De komende jaren wordt een groot aantal werkzaamheden aan de ondergrondse infrastructuur, zoals aanleg glasvezelnetwerk(en) en uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk uitgevoerd. Voor een adequate begeleiding van deze structurele toename van nutswerkzaamheden zijn extra middelen nodig. De staande organisatie is hier niet op berekend en daarom is aanvullend budget van € 95.000 voor het organiseren en inrichten van voldoende begeleiding noodzakelijk. [Kadernota nr. 02.12]

Zwerfafval Per 2023 stopt de landelijke vergoeding voor het opruimen van zwerfafvalvergoeding à € 1,19 per inwoner per jaar. Het doel is dat er "zo weinig mogelijk zwerfafval in de openbare ruimte” ligt. De huidige situatie is dat de beeldkwaliteit op orde is – Friesland 100% zwerfafvalvrij 2020 was Tytsjerksteradiel de schoonste gemeente van Fryslân. Voor het in stand houden van de huidige beeldkwaliteit met betrekking tot zwerfafval is het wenselijk dat hiervoor budget beschikbaar wordt gesteld en het zwerfafval wordt opgeruimd. De totale kosten bedragen € 50.000. Per 2023 is het wenselijk dat € 40.000 beschikbaar gesteld wordt voor het opruimen van zwerfafval. Daarnaast is het wenselijk dat € 10.000 beschikbaar wordt gesteld voor het verstrekken van middelen en de communicatie met de inwoners en vrijwilligers. [Kadernota nr. 02.15]

Gemeente Tytsjerksteradiel 55

Programmabegroting 2023-2026

Moties Verwerking van de motie(s), ingediend tijdens de behandeling van de Kadernota. Motie: Pont Burgum-Sumar Om by de inisjatyfnimmers foar de pont Burgum-Sumar oan te jaan dat in ynsidintele ynvestearring troch de gemeente Tytsjerksteradiel allinnich akkoart is mits de kontinuïteit fan de farrûte boarge wurde kin en der oan in oantal rânebetingsten foldien wurdt: •

De te kiezen oanlisplakken moatte yn oerlis mei alle belanghawwenden fêststelt wurde.

•

Der is sprake fan in sluten eksploitaasje ynklusyf reservearringen foar ferfanging/grut ûnderhâld.

•

In konsept jierplanning en frijwilligerspool binne klear foardat besluten wurdt oer de ynsidintele ynvestearring (sûnder leechrin frijwilligerspool Sûwald).

•

De rie op de hichte hâlden wurdt fan de wize werop oan de rânebetingsten foldien wurde.

Op 18 augustus jl. heeft er een bestuurlijk overleg plaatsgevonden met de vertegenwoordigers van de stichting Pont PMK i.o. De gemeente gaat, in navolging van de aangenomen motie, in gesprek met vertegenwoordigers van de dorpsbelangen, over dit initiatief en het draagvlak ervoor. De dorpsbelangen Burgum, Sumar, Eastermar, Jistrum en Noardburgum zijn uitgenodigd voor een overleg op 26 september. De vertegenwoordigers van de stichting gaan in de tussentijd verder met de actualisatie van het plan en betrekken van partners en vrijwilligers. [Motie nr. M-4-8-2]

Overige ontwikkelingen Beleidsplan en uitvoeringsprogramma openbare verlichting 2022-2026 In 2022 is het beleidsplan en uitvoeringsprogramma openbare verlichting 2022-2026 vastgesteld. De daling in de primitieve begroting 2023 ten opzichte van de primitieve begroting 2022 is de cijfermatige vertaling van het beleidsplan en uitvoeringsprogramma. Verhoging gas- en elektriciteitskosten De uitwerking van het uitgangspunt van continuering van het contract voor gaslevering tot 1 januari 2024 heeft ook financiële consequenties voor de begroting. Het contract kent namelijk clausules die inhouden dat voor een deel van energieleveranties geen vooraf afgegeven vaste prijs is afgesproken maar dat deze op een zeker moment vastgeklikt worden. Er is een inschatting gemaakt dat dit vastklikken voor 2023 betekent dat de inkoopkosten voor gas en elektra voor de gehele begroting met € 450.000 stijgen. Deze stijging is verwerkt in de meerjarenbegroting bij de respectievelijke programma's, waaronder programma 2. Gemeente Tytsjerksteradiel 56

Programmabegroting 2023-2026

Indexering budgetten De kosten voor programma 2 zijn geactualiseerd en verhoogd met een index van 1,9%. Deze indexatie zorgt voor € 31.000 hogere onderhoudskosten voor met name het onderhoud aan wegen, fietspaden en voetpaden. De extra indexatie van de onderhoudskosten voor de tractie (containerauto, veegauto, schaftwagens, etc.) leidt tot € 39.000 hogere kosten in 2023 ten opzichte van 2022. Daarnaast zorgen de wereldwijde ontwikkelingen ten aanzien van de brandstoffen voor een stijging van de brandstofkosten voor het rijdende materieel van € 13.000 ten opzichte van de primitieve begroting 2022. De meerkosten op basis van de geactualiseerde onderhoudsplanning van de gebouwen zorgt voor een stijging van € 22.000 in de primitieve begroting 2023 ten opzichte van de primitieve begroting 2022. Het restant van de prijsontwikkeling van € 19.000 wordt veroorzaakt door indexaties van allemaal (kleinere) budgetten.

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2022

2023

meerjarenperspectief verschil

2024

2025

2026

Lasten

4.392

5.398

1.006

5.079

4.917

4.986

Baten

507

595

88

595

595

595

Saldo

- 3.884

- 4.803

- 918

- 4.484

- 4.322

- 4.391

per inw.

-121

- 149

- 28

- 139

- 134

- 136

Gemeente Tytsjerksteradiel 57

Programmabegroting 2023-2026

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2022 en 2023 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2023 Nieuw verkeer- en vervoerbeleid; 02.01

-35 N

Inventarisaties en inspecties oeververdedigingsobjecten en steigers/vlonders; 02.04

-40 N

Toezicht kabels, leidingen, wegopbrekingen; 02.12

18 V

Zwerfafval; 02.15

-50 N

2e fase Gebiedsontwikkeling De Centrale As; 02.09

-125 N

Infrastructuur rondom Pont Prinses Margrietkanaal Bergumermeer-Sumar; 02.16

-340 N

Overige beleidsrelevante ontwikkelingen Beleidsplan en uitvoeringsprogramma openbare verlichting 2022-2026

103 V

Overige ontwikkelingen Actualisatie personeelslasten

-50 N

Actualisatie kapitaallasten

-62 N

Herinrichting plein De 3 van Sminia

-90 N

Verhoging budgetten gas- en elektriciteitskosten

-116 N

Indexering budgetten

-124 N

Diversen

-7 N

Totaal

-918 N

Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: Vennootschap / Coöperatie Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân, OVEF

Gemeente Tytsjerksteradiel 58

Programmabegroting 2023-2026

3. Economie Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Wij willen de lokale economie vitaal houden en toekomstbestendig maken. Daarbij werken wij zoveel mogelijk samen met ondernemers(verenigingen), het onderwijs en andere overheden in de regio en provincie. Het economisch beleid (2021) van onze gemeente is gericht op: •

Het versterken van het ondernemersklimaat, om daarmee de werkgelegenheid te behouden en te vergroten;

•

Samen met onze ondernemers willen wij in spelen op veranderingen, waarbij het zwaartepunt ligt bij verduurzaming en circulariteit;

•

Via de regionale samenwerking pakken wij via de Versnellingsagenda en ANNO uitdagingen aan op de thema’s zoals onderwijs-arbeidsmarkt en innovatieondernemerschap.

Er is op basis van het vastgestelde beleidsplan door het college een uitvoeringsagenda 20222023 opgesteld. Rond de jaarwisseling 2023-2024 ontvangt de raad een evaluatie van het uitvoeringsprogramma. Tegelijkertijd zal het college een uitvoeringsagenda 2024-2025 vaststellen.

Uitwerking Kadernota 2023-2026 In de Kadernota 2023-2026 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 14 juli 2022 door uw raad opiniërend is besproken.

Nieuw of gewijzigd beleid Extra inzet recreatie en toerisme Voor het beleidsveld Toerisme en Recreatie wordt een uitbreiding van 0,67 fte gevraagd. De huidige formatie voor Toerisme en Recreatie (0,5 fte) is te weinig om op professionele wijze invulling te geven aan vragen in relatie tot toerisme en recreatie van ondernemers en de samenleving en om inhoudelijk de regie te houden en proactief onze rol als gemeente op te pakken. De uitbreiding van uren is zowel nodig als aanvulling op de beleidstaken als om aan de slag te gaan met de gemeentelijke ambitie op het vlak van toerisme en recreatie (netwerkaanjager). De totale kosten voor de gemeente Tytsjerksteradiel worden geschat op € 73.000. Van dit bedrag worden de loonkosten (€ 59.000) verantwoord in dit programma en de overheadkosten (€ 14.000) in het programma Overhead. [Kadernota nr. 03.02]

Lidmaatschap Kennislab Noordoost Friesland Kennislab NOF helpt invulling geven aan de ambities van het vastgestelde beleidsplan Economische Zaken. Door jongeren te interesseren voor techniek ontstaat een goede basis voor vervolgstudies in de techniek. Hierdoor zijn er volop kansen voor jongeren voor kansrijke en toekomstgerichte banen in de gemeente/regio. De verschillende programma's van de Technetkring Tytsjerksteradiel worden gefaciliteerd met behulp van het Kennislab NOF. De Technetkring Tytsjerksteradiel is een samenwerking van Gemeente Tytsjerksteradiel 59

Programmabegroting 2023-2026

het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs, de Industriële Club Tytsjerksteradiel en de gemeente. De jaarlijkse kosten voor de gemeente Tytsjerksteradiel zijn € 6.000. [Kadernota nr. 03.03]

Overige ontwikkelingen Bijdrage Friese Projectenmachine In 2023 betaalt Tytsjerksteradiel € 0,64 per inwoner voor de Friese Projectenmachine. In 2022 is dit € 0,41 per inwoner. Het nadelige verschil van € 20.000 dat binnen dit programma tot uiting komt betreft de volledige bijdrage 2023 aan de Friese projectenmachine. Dit verschil ontstaat doordat de bijdrage 2022 in de primitieve begroting 2022 nog niet was opgenomen, en deze stand als basis wordt genomen voor de vergelijking met de begroting 2023. De bijdrage 2022 is later via een begrotingswijziging alsnog toegevoegd aan de begroting 2022.