CConstaterende datTytsjerksteradiel
Koppel je AI →
Document · PDF

04 - Bijlage 1 - Jaarrekening 2025 gemeente Tytsjerksteradiel

RAAD IT BESLUT 2 juli 2026, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Jaarstukken 2025 (beslútfoarmjend) (hammerstik) - 15:0972.779 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 9

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave .................................................................................................................... 2 1 JAARVERSLAG ............................................................................................................... 4 1.1 Ynlieding ................................................................................................................... 4 1.2 Leeswijzer ................................................................................................................. 5 1.3 2025 IN VOGELVLUCHT ............................................................................................. 7 1.4 Besluitvorming......................................................................................................... 25 1.5 PROGRAMMA's ......................................................................................................... 26 Bestuur en ondersteuning .............................................................................................. 26 Veiligheid ...................................................................................................................... 48 Verkeer, vervoer en waterstaat ......................................................................................

54 Economie ....................................................................................................................... 65 Onderwijs ...................................................................................................................... 74 Sport, cultuur en recreatie ............................................................................................. 83 Sociaal domein .............................................................................................................. 95 Volksgezondheid en milieu ..........................................................................................121 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening ...................................................................133 Overhead .....................................................................................................................143 1.6 PARAGRAFEN .........................................................................................................153 A - Lokale heffingen ....................................................................................................153 B - Weerstandsvermogen en risicobeheersing .............................................................160 C - Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................183 D - Financiering

..........................................................................................................186 E - Bedrijfsvoering .......................................................................................................192 F - Verbonden partijen ................................................................................................202 G - Grondbeleid ..........................................................................................................217 H - Wet Open Overheid................................................................................................224 2 JAARREKENING ..........................................................................................................226 2.1 Balans ....................................................................................................................226 2.2 Baten en lasten ......................................................................................................229 2.3 Overzicht taakvelden per programma ....................................................................230 2.4 Grondslagen financiële verslaglegging ..................................................................234 2.5 Toelichting balans .................................................................................................239 2.6 Toelichting baten en lasten

...................................................................................264 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 3 2.7 Rechtmatigheidsverantwoording van het college ...................................................264 2.8 Verantwoording Wet Normering Topinkomens (WNT) ............................................267 2.9 Single Information Single Audit .............................................................................270 3 OVERIGE GEGEVENS ..................................................................................................276 3.1 Controleverklaring accountant ...............................................................................277 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 4 1 JAARVERSLAG 1.1 Ynlieding Ynsjoch en ferantwurding Foar jo leit de jierrekken 2025, it finansjele einferslach fan ús gemeente oer it jier 2025. Mei de jierrekken lizze wy by sawol gemeenteried as de mienskip ferantwurding ôf oer it fierde belied. Jo krije ynsjoch yn de ynkomsten, útjeften en finansjele posysje fan de gemeente Tytsjerksteradiel. It jier 2025 slute wy ôf mei in posityf saldo, in goedkarrende ferklearring fan ús accountant en in sûne finansjele basis om fierder op te bouwen. Dêr binne wy as kolleezje dan ek wiis mei. Effisjint en effektyf wurkje Sjoen it hege positive resultaat oer 2025 soene jo in jûchhei stimming ferwachtsje kinne.

Dochs kinne wy as kolleezje net folslein tefreden of bliid wêze mei it hege positive resultaat oer 2025. It resultaat bestiet foar in grut part út ynsidentele baten f anút it ryk en bydragen dy’t wy pas yn de rin fan 2025 krigen hawwe. Dizze systematyk fan ryksbekostiging levert net allinnich in fertekenene byld en in soad druk yn de organisaasje op. It tekoart oan strukturele ryksbekostiging wurket yneffisjint en beheind ús yn de útfiering fan belied lykas it langjierrich wurkjen oan previnsje (earmoed, iensumens, sûnens ensf.) Mar bygelyks ek oangeande ynvestearringen yn nije skoallen of mienskipsakkommodaasjes. Ta beslút Wy sjogge werom op in jier fol ûntwikkelingen, grutte begruttings - en resultaatmutaasjes en alle dynamyk fan in organisaasje yn opbou. Dochs hâlde wy ús doelen goed foar eagen, in oerheid dy’t tsjinstber, sichtber en tagonklik is. It kolleezje, Burgum 16 juny 2026 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 5 1.2 Leeswijzer Vooraf De jaarstukken zijn belangrijk voor de gemeente omdat ze helpen om te zien of alles goed gaat. Het gaat hierbij om twee documenten: het jaarverslag en de jaarrekening. In de Meerjarenprogrammabegroting wordt beschreven wat de gemeente wil bereiken en wat dat mag kosten. In het jaarverslag wordt gekeken naar wat de gemeente wilde bereiken, wat er gelukt is en wat niet, en hoeveel alles heeft gekost.

In de jaarrekening wordt gekeken naar de financiën van de gemeente. Dit is belangrijk omdat de gemeente verantwoording moet afleggen aan de gemeenteraad. In deze leeswijzer kun je lezen wie welke rol heeft en hoe het document is opgebouwd. Wie doet wat? De wet Dualisering gemeentebestuur heeft als doel om de lokale politiek dichter bij de burgers te brengen. Dit gebeurt onder andere door de begroting, waarin meetbare resultaten staan. Zo kan de burger zien waar de lokale bestuurders mee bezig zijn en welk e resultaten er behaald worden. Door het dualistisch werken hebben de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders andere rollen gekregen. Het college bestuurt en voert alle besluiten van de gemeenteraad uit, terwijl de raad het beleid bepaalt en belangrijke beslissingen ne emt. Hierdoor is er meer controle en transparantie in het bestuur. In schema ziet het er als volgt uit: raad college kaderstellen wat willen we, wat mag het kosten besturen wat gaan we doen controleren wat bereikten we, wat kostte het verantwoorden wat hebben we gedaan Om snel te kunnen handelen heeft het college bevoegdheden gekregen om zelfstandig te handelen binnen het beleids - en financiële kader dat de raad heeft vastgesteld. Bijvoorbeeld voor de bedrijfsvoering. Opbouw van de jaarstukken De jaarstukken zijn opgebouwd uit verschillende hoofdstukken die in de inhoudsopgave staan.

Het eerste hoofdstuk heet "2025 in Vogelvlucht" en laat de belangrijkste financiële ontwikkelingen van dat jaar zien. Daarna worden de belangrijkste taken en het re sultaat van het beleid in 2025 genoemd. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 6 JAARVERSLAG Het jaarverslag is verdeeld in programma's en paragrafen. De programma's bestaan uit drie onderdelen: • een korte beschrijving van het programma, • de financiële resultaten • een aantal beleidsindicatoren. De paragrafen zijn een soort doorsnede van de programma's. JAARREKENING De jaarrekening is verdeeld in twee delen: de Balans en de Baten en Lasten. Verder vindt u hier informatie over de Wet Normering Topinkomens en de Controleverklaring van de accountant. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 7 1.3 2025 IN VOGELVLUCHT Om te beginnen Tytsjerksteradiel is een middelgrote gemeente met veel groen en water. Veel werk wordt gedaan vanuit het gemeentehuis in Burgum. Maar we gebruiken ook enkele locaties voor de buitendienst, zoals bijvoorbeeld de afvalinzameling en het beheer van het openbaa r groen. We zijn een groene gemeente, met aandacht voor mens en milieu. Daar zetten we ons elke dag weer met hart en ziel voor in. In dit verslag geven we op hoofdlijnen aan wat we gedaan hebben en wat dat gekost heeft. Wij zijn ons ervan bewust dat we met gemeenschapsgeld werken en we willen daar ook transparant in zijn.

En dus leggen we met plezier verantwoording af over wat de geme ente Tytsjerksteradiel in 2025 heeft gedaan en wat het heeft gekost. PROGRAMMA'S EN TAAKVELDEN De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en de daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht op basis van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de begroting staat wat we willen bereiken en hoeveel geld dat kost. In de jaarstukken, leggen we uit wat we hebben gedaan en hoeveel geld we daaraan hebben uitgegeven. We vertellen ook wat er (nog) niet is gelukt. De begroting en het jaarverslag hebben dezelfde indeling. Dit maakt het makkelijker om te begrijpen. Op de volgende pagina ziet u: Op de volgende pagina ziet u in één oogopslag: • wat hadden we begroot • wat hebben we werkelijk uitgegeven We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: • Wonen en werken • Samenleving • Bestuur en dienstverlening De inkomsten zijn verdeeld in • wat we van het Rijk ontvangen • alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 JAARREKENING 2025 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze jaarrekening geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2025 van de gemeente Tytsjerksteradiel (bedragen x € 1.000). begroot | werkelijk | verschil UITGAVEN | 124.548 | 125.285 | - 737 Wonen en werken | 10.095 | 13.029 | - 2.934 Economie | 771 | 2.164 | - 1.393 Verkeer, vervoer en waterstaat | 4.841 | 5.119 | - 278 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | 4.483 | 5.746 | - 1.263 Samenleving | 89.227 | 86.405 | 2.821 Onderwijs | 5.733 | 5.553 | 179 Sociaal Domein | 52.288 | 51.402 | 886 Sport, cultuur en recreatie | 10.647 | 9.636 | 1.011 Veiligheid | 7.368 | 8.253 | - 885 Volksgezondheid en milieu | 13.192 | 11.561 | 1.630 Bestuur en dienstverlening | 25.227 | 25.851 | - 624 Bestuur en ondersteuning | 10.511 | 10.012 | 500 Overhead | 14.716 | 15.840 | - 1.124 Per inwoner (in hele euro's) * | 3.794 | 3.817 | - 22 INKOMSTEN | 128.986 | 132.597 | 3.611 Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen | 128.986 | 132.597 | 3.611 Per inwoner (in hele euro's) * | 3.929 | 4.039 | 110 RESULTAAT | 4.437 | 7.311 | 2.874 Per inwoner (in hele euro's) * | 135 | 223 | 88 * inwoneraantal per 01.01.2025 8 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 BALANS De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment.

Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen. De twee kanten van de balans Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen. De balans is in evenwicht De balans laat zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dus dat de twee kanten van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam. Balans per 31 december 2025 (x € 1.000) BEZITTINGEN | 2025 | 2024 | SCHULDEN | 2025 | 2024 Bezittingen | 80.518 | 70.296 | Eigen vermogen | 54.697 | 50.581 Voorraden, geld en | 26.715 | 32.358 | Schulden | 52.536 | 52.073 vorderingen TOTAAL | 107.233 | 102.654 | TOTAAL | 107.233 | 102.654 9 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 10 Wat hebben we ervoor gedaan? De jaarrekening 2025 sluit af met een voordelig saldo van € 7.311.000. Bij de begroting na wijziging (december 2025) gingen we nog uit van een verwacht voordelig saldo van € 4.437.000. Deze voordelige ontwikkeling van het saldo bestaat deels uit niet verwachte voor- en nadelen uit de reguliere bedrijfsvoering, waarbij met name de ontwikkelingen binnen Jeugd (€ 755.000 V) en Wmo (€ 559.000 V) opvallen.

En daarnaast uit de niet verwachte v oor- en nadelen uit de incidentele en bijzondere ontwikkelingen, waarbij met name de winsten binnen de bouwgrondexploitatie (€ 867.000 V). de verrekening algemene uitkering oude dienstjaren (€ 775.000 N) en de laat ontvangen bijdragen realisatie stimulans woningbouw (€ 504.000 V) opvallen. Voor zover er structurele consequenties aan deze ontwikkelingen kunnen worden verbonden, zullen we deze meenemen in de begroting 2027 -2030 en de begrotingswijzigingen 2026. Binnen hoofdstuk 1.5 Programma's vindt u onder het kopje overige ontwikkelingen een nadere toelichting van de diverse verschillen.

Het verschil van € 2.874.000 is in hoofdlijnen als volgt: Ontwikkeling saldo jaarrekening 2025 Bedrag Stand begroting 2025 na wijzigingen 4.437.000 Ontwikkeling jaarrekening reguliere bedrijfsvoering Hogere bijdrage aan WM8KTD -22.000 Hogere OZB inkomsten 66.000 Hogere contributie VNG en VFG -43.000 Ontwikkeling personeelskosten 96.000 Meerkosten juridische advisering -100.000 Meerkosten onderhoud Gemeentehuis (gebouw) -66.000 Lagere opbrengsten leges drank, horeca en evenementen -71.000 Hogere onderhoudskosten wegen -117.000 Hogere lasten openbare verlichting -45.000 Winst bedrijventerreinen bouwgrondexploitatie 278.000 Ontwikkelingen leerlingenvervoer 218.000 Lager resultaat agv hogere kosten gas en stroom zwembad De Wetterstins -51.000 Ontwikkelingen WMO; begeleid wonen en WMO begeleiding 630.000 Minder uitgaven sociale basis agv lagere uitnutting subsidies 168.000 Ontwikkelingen bijstand; vaststelling BUIG 2025 en inschatting oninbaar 416.000 Lagere lasten sportactitveiten agv minder inzet GALA en lagere subsidietoekenning evenementen en activiteiten 133.000 Meer doorbelaste uren op complexen 239.000 Hogere baten leges omgevingsvergunningen 215.000 Diverse ontwikkelingen -129.000 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 11 1.815.000 Ontwikkelingen jaarrekening incidenteel / bijzonder Voorziening voormalig personeel -680.000 Bijstorten voorziening RVU -237.000 Algemene uitkering

oude jaren -775.000 Vennootschapsbelasting 2025 -115.000 BTW correcties 208.000 Kosten leegstaande scholen Tytsjerk en Jistrum -71.000 Ontwikkelingen voorziening APPA 396.000 Afboeken oude balansposten 68.000 Oekraïne gelden -598.000 Hogere straatwerkvergoeding kabels en leidingen 46.000 Afrekening subsidie bibliotheekwerk 147.000 Vrijval onderhoudsvoorziening 600.000 Overheveling besteding dorpsbelangen van 2025 naar 2026 235.000 Vertraging aanbestedingsprocedure voor opstellen soortenmanagementplan (SMP) 200.000 Vervallen bijdrage Zonnepark Skûlenboarch 75.000 Grondverkoop losse percelen 68.000 Winst woningbouw bouwgrondexploitatie 589.000 Vertraging volkshuisvestingsprogramma 87.000 Dotatie verliesvoorziening woningbouw -104.000 Vrijval voorziening afgewikkelde complexen 416.000 Baten realisatiestimulans 504.000 1.059.000 Resultaat jaarrekening 2025 7.311.000 Rechtmatigheidsverantwoording van het college Bij de jaarrekening 2025 leggen we als college verantwoording af over de rechtmatigheid. We zijn van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens.

De formele onrechtmatigheid bedraagt hierin € 5.780.063, waarvan een bedrag van € 4.942.000 past binnen het vooraf gestelde beleid en daarmee als acceptabel is geduid onder verwijzing naar dit vooraf vastgestelde beleid. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering. Zie voor aansluiting met tekst in 2.7 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 Het verloop van het saldo van de Primitieve begroting 2025 naar het saldo van de Begroting 2025 na wijzigingen heeft zich in de loop van 2025 als volgt ontwikkeld: Primitieve begroting | 3.545 (x € 1.000) - begrotingswijziging April | -60 - begrotingswijziging Juni/juli | -348 - begrotingswijziging Oktober | -784 - begrotingswijziging December | 2.123 - begrotingswijziging Tussentijdse wijzigingen | -39 - begrotingswijziging Jaarrekening Begroting na wijziging | 4.437 Verloop Algemene Reserve Het verloop van de Algemene Reserve heeft zich in | 2025 ten opzichte van de begroting als volgt ontwikkeld: Verloop algemene reserve 2025 (bedragen x € 1.000) | Prognose | Realisatie begroting | jaarrekening Stand algemene reserve (jaarrekening 2024 exclusief resultaat) | 40.081 | 40.081 Resultaat 2024 | 4.453 | 4.453 Stand algemene reserve (jaarrekening 2023 inclusief resultaat) | 44.534 | 44.534 AF Data op orde | -25 | -13 Alde Feanen herinrichting 2e en 3e uitvoeringsfase | -7 | -7 Aanpassing brug Eastermar | -137 | -

Aanjagen toerisme | -13 | -13 Uitbreiding ondersteuning gaswinningsdossier | -10 | -10 Uitvoering woningbouwprogrammering | -44 | - Pont Prinses Margrietkanaal Bergumermeer-Sumar | -2 | -2 Realisatie twee TOP's (toeristische overstappunten) | -17 | -17 Subsidie Het Achterland | -30 | - Integraal Huisvestingsplan Onderwijs | -10 | - Pilot cameratoezicht schoolterreinen | -8 | - Beurtskip (06.04) | -158 | -135 Dorpenronde (08.04) | -50 | -35 Toegankelijkheidsonderzoek digitale dienstverlening | -4 | -4 I&A - Sociaal Intranet applicatie | -20 | -20 Uitvoeringsplan Participatiewet - Inzet jobhunter | -51 | -51 Coördinator Maatschappelijk Vastgoed | -34 | -34 12 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 Formatie stikstof | -12 | -12 Tijdelijke formatie begroting 2025 tbv koersvertaling | -1.829 | -1.829 Motie 3-8-12; Formaasje Observeum | -15 | -15 Formatie vergunningverlener Bijzondere Wetten | -61 | -61 Subsidie verduurzaming sportaccommodaties; Subsidiedeel | -665 | -105 Subsidie verduurzaming sportaccommodaties; Rentedeel | -200 | - Subsidie verduurzaming sportaccommodaties; Overhead | -41 | -12 Viering 80 jaar vrijheid en Arcadia | -18 | -18 Budget volkshuisvestingsprogramma | -40 | -14 Programma manager ontwikkelagenda | -123 | -123 Strategisch adviseur I&A | -64 | -64 PIOFACH-taken BVO-ICT | -120 | -120 Bloeizone Tytsjerksteradiel motie M | -5-6-3 | -25 | - Inrichting burger- en

overheidsparticipatieprocessen | -107 | -80 Klimaatmiddelen transitievisie warmte | -200 | - Overstapkosten Bibliotheken Noord Fryslân | -32 | -14 Renovatie trailerhelling Jachthaven Gytsjerk | -16 | - Inrichting en renovatie van de “oude loswal” Jachthaven Gytsjerk | -14 | -14 Strategisch adviseur fysieke leefomgeving NPLG | -54 | -54 Financiële bijdrage herstel dorpshuis Sûderfinne Suwâld | -178 | -178 GIS en jongerenwerk | -251 | -251 Onderzoek woningbouwlocaties (MV-11-1) | -25 | -25 Nasleep ontvlechtingskosten 2025 | -106 | -106 Subsidieregeling Bloeiweken Tytsjerksteradiel | -15 | - Dorpenbudget | -390 | -163 BIJ Vrijval restant middelen reserve decentralisatie uitkeringen | 101 | 101 Vrijval nasleep ontvlechtingskosten uit reserve overlopende posten | 106 | 106 Stand algemene reserve voor besluit jaarrekening 2025 | 39.519 | 41.142 Besluitvorming jaarrekening 2025; resultaat 2025 | 4.437 | 6.807 Stand algemene reserve na besluit; stand 31/12/2025 | 43.956 | 47.949 Temporisering Voor de geplande onttrekkingen uit reserves, die niet in 2025 hebben plaatsgevonden, wordt bij de besluitvorming van de jaarrekening aan de raad gevraagd om deze door te schuiven naar 2026. Dit noemen we temporiseren. Hierdoor vallen de benodigde middelen niet vrij en kunnen ze in een volgend jaar worden ingezet.

13 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 14 Om de benodigde stortingen uit de reserves in het volgende jaar plaats te laten vinden is een besluit van de raad nodig. Pr. Onderwerp Bedrag (x € 1.000) Temporisering Algemene Reserve 0 Inrichting burger- en overheidsparticipatieprocessen 27 2 Aanpassing brug Eastermar 137 4 Pilot cameratoezicht schoolterreinen 8 5 Subsidie Het Achterland 30 5 Subsidie verduurzaming sportaccommodaties Subsidiedeel 560 5 Subsidie verduurzaming sportaccommodaties Rentedeel 200 5 Subsidie verduurzaming sportaccommodaties ) Overhead 30 5 Bloeizone Tytsjerksteradiel motie M-5-6-3 25 5 Renovatie trailerhelling Jachthaven Gytsjerk (A-4-2-1) 16 6 Subsidieregeling Bloeiweken Tytsjerksteradiel 15 7 Klimaatmiddelen transitievisie 200 8 Dorpenronde 15 8 Budget volkshuisvestingsprogramma 26 Temporisering reserve overlopende posten 0 Veilig Wonen 7 8 Uitvoeringskosten gebiedsgerichte aanpak 47 Totaal 1.343 Vrijval reserves Bij het samenstellen van de jaarrekening kwam naar voren dat voor een aantal geplande onttrekkingen of delen daarvan het niet langer nodig is deze middelen te reserveren binnen de Algemene Reserve en de Reserve overlopende posten. Om de benodigde vrijval uit de reserves te effectueren is een besluit van de raad nodig. Dit betreft de volgende onderwerpen. Pr.

Onderwerp Bedrag (x € 1.000) Vrijval algemene reserve 2 Data op orde 12 4 Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (Raad 27-01-2022) 10 6 Beurtskip 24 6 Dorpenbudget 227 8 Uitvoering woningbouwprogrammering 44 8 Overstapkosten Bibliotheken Noord Fryslân 18 Vrijval reserve overlopende posten 0 Restant budget kosten opbouw 80 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 15 3 Nieuw gemeentelijk beleid voor toerisme en recreatie 12 5 Inventarisatie waardevolle bomen 25 6 Alleenverdienersproblematiek 12 Totaal 464 Correcties reserves Bij het samenstellen van de jaarrekening kwam naar voren dat voor een aantal onderwerpen de eerder bijgestelde budgetten onvoldoende waren om de kosten te dekken. De meerkosten zijn in de jaarrekening ten laste van het resultaat gegaan. We corrigeren deze meerkosten op de beschikbare budgetten in 2026 en nemen dit mee in de actualisatie van de Algemene Reserve en de Reserve Overlopende Posten als onderdeel van de Kadernota 2027 -2030. Pr. Onderwerp Bedrag (x € 1.000) Correctie algemene reserve 3 Aanjagen toerisme 13 Correctie reserve overlopende posten 8 Omgevingswetmiddelen 56 Totaal 69 Ombuigingen In het kader van de jaarrekening 2025 is de stand van zaken met betrekking tot de ombuigingen geactualiseerd.

Op basis van de motie van het CDA bij de behandeling van de Kadernota 2024-2027 is besloten om het pakket van de nog niet gerealiseerde ombuigingen tegen het licht te houden en de uitkomsten (en verwerking) hiervan mee te nemen in de begroting 2024-2027 en eveneens te verwerken in de nu voorliggende jaarrekening. WONEN EN WERKEN Werken volgens de Omgevingswet De behandelprocedures voor omgevingsvergunningen zijn onder de Omgevingswet verkort. Dat betekent dat we nu vaker vooroverleg hebben met een initiatiefnemer om een aanvraag zo goed mogelijk voor te bereiden. Initiatiefnemers weten deze mogelijkheid steeds beter te vinden. We ontvingen dit jaar ongeveer 34% meer principeverzoeken dan in 2024. Het aantal aanvragen voor een omgevingsvergunning steeg zo'n 37%. Van alle verzoeken die wij ontvingen behandelden we 19 op de omgevingstafel. Op de omgevingstafel stemmen we complexe aanvragen met verschillende adviseurs integraal af, met het doel te verkennen of en hoe een initiatief mogelijk gemaakt kan worden. In tot aal Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 16 verleenden we 280 omgevingsvergunningen, waarvan 42 voor een Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit (BOPA). Het werken volgens de Omgevingswet is een grote veranderopgave. Dat betekent dat we blijven leren en regelmatig evalueren of onze nieuwe werkprocessen goed verlopen.

Dit jaar evalueerden we de nieuwe wijze van het behandelen van ruimtelijke initiatieven voor het eerst. Deze stap hielp onze dienstverlening verder te vereenvoudigen en prettiger te maken. De Omgevingswet verplicht ons ook tot meer monitoring. We maakten een start met het verzamelen van data en het benoemen van indicatoren om onze ambities voor de leefomgeving beter te monitoren. Ook werkten we aan een transitieplan voor het omgevingsplan dat in 2032 klaar moet zijn. Met een pilot voor het dorp Jistrum hebben we een eerste kennismaking gemaakt met de opbouw en systematiek van het omgevingsplan. Wonen In 2025 is de regionale Woondeal 2022 -2030 herijkt. In deze herijking is het aantal nieuw te bouwen woningen voor Tytsjerksteradiel verhoogd van 690 naar 854 woningen. Daarnaast zijn de afspraken vanuit de regionale woningbouwafspraken 2020 ('pilot vrij pr ogrammeren') definitief opgenomen. De regionale woningmarktanalyse is in 2025 geactualiseerd door KAW ('"Woonbehoefte onderzoek regio Noordoost -Fryslan 2025 -2035"). Dit onderzoek biedt inzicht in zowel de kwalitatieve woningbehoefte als de beoogde doelgroepen en ondersteunt de sturing op betaalbaarheid van de woningvoorraad. In regionaal verband is de raad geïnformeerd over dit onderzoek en de uitkomsten hiervan. Het woonbehoefte onderzoek vormt een kwantit atieve basis voor het gemeentelijke Volkshuisvestingsprogramma.

In 2025 is in samenwerking met Companen gestart met het opstellen van het programma. Vaststelling vindt plaats in 2026. Daarnaast is in 2025 gestart met het vervolg op de Woon - en Leefbaarheidsagenda uit 2023. In dit vervolg wordt per dorp de strategie op wonen nader uitgewerkt. De uitkomsten worden eind maart 2026 verwacht en dienen als input voor het Volkshuisvestingsprogramma. Gedurende het jaar is de raad geïnformeerd over de voortgang en ontwikkelingen op het gebied van wonen. Bestemmingsreserve Realisatiestimulans woningbouw In november 2025 is de regeling Realisatiestimulans definitief vastgesteld. Met deze regeling ondersteunt het Rijk gemeenten financieel bij het realiseren van betaalbare woningbouw. De gemeente ontvangt een bijdrage op basis van het aantal betaalbare woningen waarvan de bouw in het voorgaande jaar is gestart. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 Vanuit de Nationale Woon- en Bouwagenda en de daaruit voortvloeiende regionale Woondeal Noordoost Fryslân zijn afspraken gemaakt tussen Rijk, provincie en gemeente over de realisatie van voldoende woningen, met een nadruk op betaalbaarheid (ten minste tweederde betaalbaar en 30% sociale huur) en doelgroepen. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft een regierol in het realiseren van deze opgave. Dit brengt financiële risico’s en publieke kosten met zich mee.

Met de Realisatiestimulans krijgt de gemeente een financiële bijdrage van € 7.000 per betaalbare woning waarvan de bouw in het voorgaande jaar gestart is. Deze specifieke uitkering is vrij besteedbaar, maar expliciet bedoeld om in te zetten voor de | betaalbare woningbouwopgave. Door de (nog te ontvangen) middelen vanuit de Realisatiestimulans ten goede te laten k | omen aan een bestemmingsreserve kunnen de middelen ingezet worden voor deze opgave. In | 2025 | zijn | 72 | woningen | gerealiseerd | die | voldoen | aan | de | voorwaarden | van de Realisatiestimulans. Dit leidt tot (nog te ontvangen) inkomsten voor het jaar 2025 van € 504.000. In het besluit bij de jaarrekening wordt voorgesteld om in te stemmen met het vormen van een nieuwe bestemmingsreserve Realisatiestimulans Woningbouw en het in 2026 over 2025 te ontvangen bedrag hierin te storten, om in 2026 en verder te kunnen in | zetten voor de betaalbare woningbouwopgave. Economie/bedrijventerreinen Centrumplan Burgum Als uitvloeisel van de Centrumvisie voor het centrum van Burgum is in 2025 voor de deelgebieden Schoolstraat, Passaazje en Markt het Centrumplan Burgum opgesteld en door de raad vastgesteld. Het betreft concrete uitwerkingen, welke tot stand zijn gekomen v | ia een brede participatie van ondernemers en bewoners.

Belangrijke ingrediënten zijn meer groen, moderne | verlichting, | kunst | en | inrichting | waardoor | het | centrum | een | aantrekkelijk verblijfsgebied wordt. Het Centrumplan wordt over de periode 2026 t/m 2029 fase | gewijs uitgevoerd. Hiervoor heeft de raad een krediet beschikbaar gesteld van € 3.655.000. Daarnaast wordt een bijdrage van € 320.000 uit de Regiodeal aangevraagd, waarmee het totale projectbudget uit komt op € 3.975.000. We willen graag de dorpssupermarkten in de dorpen zoveel mogelijk behouden. Dorpen waar behoefte is aan een dorpssupermarkt, vraagt van de gemeente een constructieve (ruimtelijke) benadering om dat mogelijk te maken. In het perspectief van korte ketens is | er aandacht voor lokaal voedsel en lokale producten, bijvoorbeeld via boerderijwinkels. Bedrijventerrein De | raad | heeft | de | visie | bedrijventerreinen | Tytsjerksteradiel | vastgesteld. | Er | is | een voorkeurslocatie ten zuiden van Quatrebras benoemd. De raad heeft voor de verkenning van de grondaankoop een budget van € 50.000 beschikbaar gesteld. Er is een externe gespecialiseerde adviseur aangetrokken om dit proces zorgvuldig op te pakken. Het is een kwetsbaar proces waarin zorgvuldigheid randvoorwaardelijk is.

In het onlangs vastgesteld raadsprogrammais opgenomen dat de ontwikkeling voor een nieuwe bedrijventerrein bij Quatrebras wordt gezien als een belangrijke economische motor. De raad wil daarnaast meer 17 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 18 inzetten op economische ontwikkeling op terreinen die aan het water liggen. De locaties voor natte bedrijvigheid zijn schaars. De mogelijkheden die er zijn moeten optimaal worden benut. Een viertal grotere bedrijven op bedrijventerrein Burgum -Sumar hebben een verkenning uitgevoerd naar netcongestie en kansrijke oplossingsrichtingen in de onderlinge samenwerking. Uit de analyse van de resultaten komt naar voren dat er onvoldoende aanknopingspunten zijn voor een 'gebundelde' aanpak. Desondanks blijven we ons inzetten om samen met ondernemers oplossingen te vinden voor netcongestie. Veelal zal dat maatwerk zijn. Regiodeal Noordoost Fryslân In de toegekende Regiodeal voor Noordoost Fryslân is in samenwerking met de partners onder Economic Board Fryslân, Kennislab Noordoost Friesland en de Vereniging Circulair Fryslân de pijler Undernimmend uitgewerkt. Binnen de pijler Undernimmend zijn projec ten opgenomen met betrekking tot 'onderwijs & arbeidsmarkt', 'kennisontwikkeling ondernemers' en de 'kwaliteit van de leefomgeving'. Voor deze laatste categorie is het hiervoor genoemde Centrumplan Burgum ingebracht.

Ook het stimuleren van circulair ondern emen maakt onderdeel uit van het programma. Recreatie & toerisme Op basis van het vastgestelde beleidsplan voor toerisme en recreatie 'Tytsjerksteradiel, folle mear om te ûntdekken' zetten we in op de drie clusters Earnewâld, Trynwâlden en Burgum/om de Mar. Er is een visie op de gastvrijheidssector in Earnewâld ontwikke ld, welke uiteindelijk tot een totale dorpsvisie is doorontwikkeld. Voor de clusters Trynwâlden en Burgum/om de Mar zijn we in 2025 gestart met het ontwikkelen van meerdaagse beleefroutes. Deze routes zijn niet alleen bedoeld om meer toeristen te trekken maar ook om ondernemers te versterken en te verbinden door het dagrecreatieve aanbod, gastvrije horeca, cultuur en het logiesaanbod aan elkaar te koppelen en gezamenlijk aanbod te creëren. Voor de regiomarketing werken we als ANNO -gemeenten samen. De uitvoering lag ook in 2025 bij de stichting RegioMarketing Toerisme. Eind 2025 zijn de ANNO -gemeenten gezamenlijk gestart met het uitzetten van een extern onderzoek, waarbij de vraagstelling is hoe de regiomarketing te optimaliseren in de komende jaren. Verder hebben we in 2025 samen met de provincie en de gemeenten Smallingerland en Leeuwarden ingezet op het verbeteren van de governancestructuur van het nationaal park 'De âlde feanen'.

Evaluatie duurzaamheidsagenda en transitievisie warmte In 2025 zijn zowel de Transitievisie Warmte als de Duurzaamheidsagenda geëvalueerd. Beide documenten worden in 2026 omgezet in een Warmte programma (verplicht programma in het kader van de Omgevingswet) en het Programma Duurzaamheid. Het Programma Duurzaamheid is nieuw en een eerste aanzet (pilot) om te komen tot programmatisch werken binnen de gemeente. Het programma sluit aan op de teamplannen van de diverse afdelingen die capaciteit leveren aan het programma. De monitoring zal per onderwerp ingericht worden. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 19 Zonnepark Skûlenboarch In augustus 2025 heeft de raad, onder een aantal ontbindende voorwaarden, besloten als ondernemer te investeren in het te realiseren zonnepark Skûlenboarch. Een unieke samenwerking met lokale gebiedscoöperatie Skûlenboarch en het Fûns Skjinne Fryske Enerzjy (FFSE). In december 2025 heeft het college na uitvoerig extern onderzoek geconcludeerd dat aan alle door de raad aangegeven ontbindende voorwaarden is voldaan, zodat daadwerkelijk een bedrag van € 6,9 miljoen geïnvesteerd kon worden. Met haar deelname n eemt de gemeente regie in de lokale energietransitie en garandeert zij dat de opbrengsten van het zonnepark volledig ten goede van de lokale Mienskip komen.

Circulariteit Circulariteit is een belangrijk thema dat de komende jaren verder zal worden uitgewerkt. In 2025 hebben wij een meerjarig programma opgezet op het gebied van circulair inkopen en aanbesteden. Dit vraagt ook het nodige van onze eigen gemeentelijke bedrijfsv oering in het kader van onze voorbeeldrol. Binnen de Regiodeal Noordoost-Fryslân is het thema circulariteit vormgegeven in een project waarin in samenwerking met het bedrijfsleven gewerkt wordt aan bewustwording bij het midden- en klein bedrijf (MKB). Daarnaast hebben wij in juli 2025 het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) ondertekend als logische stap in het realiseren van een circulaire economie. Capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) In 2025 is besloten de CDOKE -middelen die wij van het Rijk ontvangen om onze formatie op het gebied van energie en klimaat mitigatie op peil te brengen, structureel op te nemen in onze begroting. Het voordeel hiervan is dat we minder expertise hoeven in te huren, omdat we meer specialisten vast in dienst kunnen nemen. Dit is financieel aantrekkelijker. In 2025 is de ambtelijke organisatie verder opgebouwd en is hard aan het eerste Warmte programma gewerkt. Naar verwachting kan dit rond de zomer van 2026 doo r het college worden vastgesteld (na behandeling van wensen en bedenkingen door de raad en de termijn van ter inzage legging).

SAMENLEVING Werk en Inkomen Het jaar 2025 was een relatief beleidsarm jaar voor Werk en Inkomen. Wel kunnen we een aantal belangrijke ontwikkelingen noemen, namelijk: Beleidsplan Armoede Schulden en Preventie: Rondkomen en Meedoen In 2023 heeft de Rekenkamer onderzoek gedaan naar de effectiviteit van ons armoedebeleid. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek en de evaluatie van het beleidsplan Schulddienstverlening hebben wij een beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie opgesteld. In dit beleidsplan staat wat wij willen bereiken op het terrein van armoede, schulden en preventie. In het bijbehorende uitvoeringsplan staat hoe we dat willen bereiken. De raad heeft het beleidsplan opiniërend behandeld op 18 december 2025. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 20 Participatiewet in Balans In 2025 hebben wij ons voorbereid op het invoeren van een aantal wetswijzigingen per 1 januari 2026 om de Participatiewet te verbeteren. Deze wijzigingen houden verband met het verstrekken van een uitkering. Regionaal Werkcentrum Vanaf 2026 moet er een Werkcentrum zijn in alle 35 arbeidsmarktregio’s. Dit betekent dat er één loket moet komen voor werkgevers, werkzoekenden en werkenden. Bij het Werkcentrum moeten deze doelgroepen terechtkunnen met al hun vragen over scholing, werk of ontwikkeling. Op 9 oktober 2025 is het Werkcentrum Fryslân gestart in Leeuwarden.

Jeugd & Onderwijs In 2025 hebben er een aantal belangrijke ontwikkelingen plaatsgevonden voor Jeugd & Onderwijs gericht op preventieve inzet. Gebiedsteammedewerkers in de school en praktijkondersteuner jeugd in de huisartsenpraktijk In 2025 zijn we begonnen met een nieuwe werkwijze met betrekking tot de inzet van gebiedsteammedewerkers in de scholen (GIS). Eerder was deze taak belegd bij de reguliere gebiedsteammedewerkers jeugd. In 2025 is ervoor gekozen medewerkers aan te nemen voor deze taak. Dit heeft ertoe geleid dat er meer continuïteit en eenduidigheid in het contact met de scholen en de samenwerkingspartners (jongerenwerk en GGD) is gekomen. Ook voor de taak van praktijkondersteuner jeugd in de huisartsenpraktijken is ervoor gekozen een medewerker aan te nemen. Dit om de continuïteit en uniformiteit bij de verschillende huisartsenpraktijken te waarborgen. Het doel hiervan is om problemen vroeg te kunnen signaleren en tijdig een passende oplossing te kunnen bieden, waarmee we specialistische jeugdhulp proberen te voorkomen/te verkorten. Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg De wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg is aangenomen door de Eerste Kamer op 7 oktober 2025.

Dit betekent dat er meer samenwerking met andere Friese gemeenten moet komen om te bepalen welke specialistische zorg regionaal geregeld wordt, en worden er betere afspraken gemaakt met zorgaanbieders over betrouwbaar bestuur, inzicht in financiën en continuïteit van zorg. Het doel hiervan is dat kinderen en gezinnen op tijd passende jeugdzorg ontvangen, nu en in de toekomst. Hervormingsagenda Jeugd (2023 - 2028) Sinds 2023 zijn landelijke afspraken gemaakt om de jeugdzorg beter en betaalbaar te maken. Deze afspraken bepalen tot 2028 de richting van het jeugdzorgbeleid. De jeugdzorg moet slimmer en beter georganiseerd worden en er dient meer samenhang en minder versnippering plaats te vinden. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 21 Dit is nodig omdat gemeenten vanaf 2028 minder geld krijgen voor jeugdzorg. Hierin zijn wij volgend geweest aan de visie van het Sociaal Domein Fryslan (SDF) die de hervormingsagenda heeft vertaald in de Fryske Regiovisie Jeugdhulp (Mei-inoar foar ús bern). De visie is gebouwd op de volgende kernpunten: - Sterke basis en preventie - Nabijheid en partnerschap - Specialistische zorg Versterken van lokale teams en verbeteren van de toegang Gemeenten moeten zorgen voor stevige, professionele, lokale teams die breed en domeinoverstijgend kunnen ondersteunen. Hierbij is het doel dat jeugdigen en gezinnen dichtbij huis passende ondersteuning krijgen.

In 2025 hebben we hier een eerste aanzet aan gegeven door te starten met een integraal beleidsoverleg voor heel sociaal domein. Daarnaast wordt het doorbraakteam eind 2025 opgestart. Het doel van dit team is, waar wetgeving elkaar tegenwerkt, hier samen met elkaar de ruimte in te vinden. Op deze mani er zorg je voor een ‘doorbraak’. Terugdringen van residentiële jeugdhulp Het doel is om te voorkomen dat jongeren langdurig in een instelling moeten wonen. Hulp wordt zoveel mogelijk thuis of in de eigen omgeving georganiseerd. Dat vraagt om sterke ondersteuning in gezin, netwerk en buurt, en goede alternatieven voor verblijf in een instelling. Dit is een landelijke ontwikkeling. In de praktijk merken we dat er steeds minder residentiële jeugdhulplocaties beschikbaar zijn en er meer wordt gezocht in mogelijkheden binnen ambulante hulpverlening. Verbeteren van de organisatie en inkoop van specialistische jeugdhulp De gemeente Tytsjerksteradiel wil de specialistische jeugdzorg beter organiseren en inkopen. Dat betekent een duidelijk plan maken voor betere zorgafspraken, kritisch kijken naar de samenwerking met Sociaal Domein Fryslan, en bepalen hoe deze samenwerking in de toekomst het beste kan werken. Dit met als doel ervoor te zorgen dat specialistische jeugdzorg beschikbaar, passend en goed georganiseerd is en blijft.

In 2025 zijn er provinciale werkgroepen opgestart voor de invulling de nieuwe inkoop Jeugd. Hieraan gekoppeld is een nieuwe Fryske Regiovisie opgesteld, welke leidend is voor de inkoopstrategie. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 22 Versterken van datagebruik en monitoring Een stelselbrede monitoring, dataverzameling en systematische inzet van data voor sturing, leren en verantwoording moeten bijdragen aan beter inzicht in de werking van het systeem en tijdig bijsturen van beleid en uitvoering. In 2025 is er door de informatie managementspecialist een dashboard opgebouwd genaamd iNZicht. Dit dashboard geeft onder andere inzicht in de kosten, producten en doorlooptijd van de ingezette jeugdhulp. Gebiedsteammedewerkers in de school en praktijkondersteuner jeugd in de huisartenpraktijk In 2025 zijn we begonnen met een vaste formatie van inzet van gebiedsteammedewerkers in de scholen en een praktijkondersteuner jeugd in de huisartsenpraktijken. Dit met als doel vroeg signaleren van problemen, een betere samenwerking en een goede verbindin g tussen onderwijs en zorg. Financiële druk jeugdzorg voor gezinnen in opvanglocatie Gemeenten met een opvanglocatie voor gezinnen zien dat de kosten voor jeugdzorg veel hoger zijn dan de vergoeding van het Rijk. Dat geldt ook voor de locatie in Burgum. Dit probleem speelt al langer en wordt door alle betrokken gemeenten herkend.

De vijf gemeenten met deze gezinslocaties willen daarom samen optrekken in plaats van ieder voor zich. Zij willen: • gezamenlijk het gesprek aangaan met het Rijk en gemeentenvereniging; • samen duidelijke cijfers en feiten verzamelen; • tot dezelfde werkwijze komen bij alle gezinslocaties. • De gemeente Gilze en Rijen neemt hierin het voortouw en zorgt voor afstemming, het verzamelen van informatie en overleg tussen de gemeenten. Wmo en Welzijn In het afgelopen jaar is ingezet op de voorbereiding van het herijken van de visie op de sociale basis. De huidige visie en subsidieregeling lopen af in 2027. Daarom is gestart met de ontwikkeling van een nieuwe visie, waarbij intensief gebruik wordt gemaakt van input van inwoners via participatietrajecten. Deze nieuwe visie bouwt voort op de bestaande uitgangspunten en sluit aan bij landelijke en regionale ontwikkelingen binnen de Zorg - en Welzijnsakkoorden. De gemeente maakt actief gebruik van landelijke akkoorden zoals het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Deze middelen bieden extra ruimte om preventie, welzijn en ondersteuning dichter bij inwoners te organiseren. Daar bovenop is het Aanvullend Zorg - en Welzijnsakkoord (AZWA) in voorbereiding, dat gericht is op Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 gelijkwaardige toegankelijkheid van zorg.

Via de Brede SPUK en het Friese transformatieplan FrIZA ontvangt de gemeente incidentele middelen om de sociale basis verder te versterken. Een belangrijk inhoudelijk resultaat is de totstandkoming van de visie Wonen, Zorg en Welzijn. Deze visie is gezamenlijk ontwikkeld in ANNO-verband (Achtkarspelen, Tytsjerksteradiel, Dantumadeel en Noardeast-Fryslan) en inmiddels door de raad vastgesteld. Hiermee wordt invulling gegeven aan de verplichtingen vanuit de Omgevingswet en ontstaat meer samenhang tussen sociaal beleid en ruimtelijke ontwikkelingen. Op het terrein van de Wmo spelen vooral toekomstige ontwikkelingen een rol. Voor 2026 staat de | mogelijke | herintroductie | van | het | abonnementstarief | op | de | agenda, | evenals | de doordecentralisatie van beschermd wonen. Dit vraagt om aanpassing van de verordening en voorbereiding | van | nieuwe | inkooptrajecten. | Daarnaast | maken | landelijke | trends | en demografische ontwikkelingen duidelijk dat een integrale aanpak van de Wonen-Zorg- Welzijn-opgave noodzakelijk is, samen met partners in het sociaal en ruimtelijk domein. Tot | slot | zijn | de | tarieven | voor | maatwerkvoorzieningen | (Jeugd, | Wmo | en | Participatie) geactualiseerd door jaarlijkse indexering op basis van de OVA. Voor 2025 bedraagt deze indexatie voorlopig 4,18%.

De invoering van een inkomens- | en vermogensafhankelijke bijdrage (IVB) voor Wmo-maatwerkvoorzieningen blijft vooralsnog onduidelijk in timing. BESTUUR EN DIENSTVERLENING Organisatieontwikkeling Tytsjerksteradiel In 2025 is onze nieuwe organisatie van start gegaan. In de Begroting 2025-2028 hebben we beschreven hoe we onze organisatie wilden opbouwen en ontwikkelen in het eerste jaar, en wat we daarvoor nodig hadden. In vogelvlucht: we hebben uitvoering gegeven aan | de vastgestelde ontwikkelagenda voor onze organisatie. In 2025 zijn meerdere resultaten bereikt, zoals: • | Nieuwe organisatie- en teamvorming en introductie voor nieuwe collega's. • | Nieuw Managementteam en Directieteam. • | Professionalisering managementsturing. • | Vertaling dienstverleningsvisie naar uitvoeringsprogramma. • | Ontwikkelen participatie, vaststelling en (eerste) invoeringsvisie. • | Missie en kernwaarden. • | Het ontwikkelen van Tytsjerksteradiel als Daaldersk Plak om te werken. Daarnaast is er veel tijd uit gegaan naar het inregelen van de bedrijfsvoering.

Enkele kengetallen waar we staan na het eerste jaar: • | Ziekteverzuim gedaald van 7,64 naar 6,41 procent • | > 70 vacatures succesvol vervuld • | Verhouding vaste bezetting - inhuur teruggebracht naar 87,2 (vast) - 12,8 (inhuur) • | Klanttevredenheid gedaald van 7,7 naar 7,3 (aandachtspunt | voor vervolg) 23 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 24 Formatie en personeelsbegroting De in de Begroting 2025-2028 aangegeven formatiewijzigingen zijn in 2025 geëffectueerd. De tijdelijke formatie, die toegekend was voor 2025, is komen te vervallen per 1 januari 2026 (m.u.v. de tijdelijke formatie t/m 2027 die ziet op de PIOFACH dienstverlening aan de Bedrijfsvoeringsorganisatie ICT). Na plaatsing van alle medewerkers, het aantrekken van nieuwe medewerkers en een zorgvuldige afweging omtrent inhuur (vanuit continuïteit), is de personeelsbegroting in 2025 opnieuw doorgerekend, waarbij de uitkomsten zijn betrokken in de P&C cyclus (begrotingswijziging en opstellen Begroting 2026-2029). Toekomstige samenwerking ICT Tijdens het proces van de ontvlechting van Achtkarspelen in 2024 bleek dat het niet mogelijk en niet verstandig was om de ICT volledig per 1 januari 2025 losgekoppeld te hebben. Afgesproken is toen om de bestaande werkmaatschappij nog maximaal drie jaar 'in de lucht te houden'. Formeel heeft deze werkmaatschappij nog de naam Werkmaatschappij 8KTD.

In de praktijk spreken we over de Bedrijfsvoeringsorganisatie (BVO) ICT. In het najaar van 2025 is de opdracht geformuleerd voor het onderzoek om in beeld te brengen hoe de beide gemeenten de ICT taken toekomstbestendig kunnen organiseren. De uitkomst kan voor Achtkarspelen of Tytsjerksteradiel verschillend zijn. Voor de zomer van 2026 verwachten we de uitkomst van het onderzoek. Dan mo et onze gemeente bepalen hoe we verder willen met de ICT taken. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 25 1.4 Besluitvorming Wij stellen u voor: 1. De jaarstukken 2025 vast te stellen. 2. Kennis te nemen van de rechtmatigheidsverantwoording van het college. 3. De vrijval van beschikking over reserves als gevolg van temporisering van de initiatieven in 2025 voor het restantbedrag van € 1.343.000 opnieuw beschikbaar te stellen voor de begroting van 2026 en verder en daarnaast een correctie van € 69.000 meenemen in de actualisering van de reserves vanaf 2026. 4. De vrijval van beschikking over reserves waarvan het niet langer nodig is deze middelen te reserveren binnen de Algemene Reserve en de Reserve overlopende posten voor een bedrag van € 464.000 mee te nemen in de actualisering van de reserves. 5. Vanuit het resultaat een bedrag van € 504.000 te storten in de nieuw te vormen bestemmingsreserve Realisatiestimulans woningbouw. 6.

Het restant resultaat van € 6.807.000 te storten in de Algemene Reserve. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 26 1.5 PROGRAMMA's Bestuur en ondersteuning In dit programma gaat het over de dienstverlening ter ondersteuning van onze eigen bestuursorganen, maar ook aan onze burgers, bedrijven en organisaties. Als bestuur willen we transparant, efficiënt en integer zijn en voor onze samenleving dienstbaar, laagdrempelig, herkenbaar en aanspreekbaar. Bij dit programma horen de volgende relevante taakvelden: 0.1 Bestuur 0.10 Mutaties reserves 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.64 Belastingen overig 0.7 AU en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 Inhoudelijk In de programmabegroting van 2025 staat wat we van plan waren voor dat jaar. De onderwerpen daarvoor waren afkomstig uit onder meer de Kadernota 2025 (jaren 2025-2028) en eerdere Kadernota's voor zover van toepassing. We leggen per onderwerp uit wat we wilden doen, wat gelukt is en wat nog niet. Ook bespreken we onderwerpen uit eerdere plannen die nog niet helemaal zijn afgehandeld. Dit binne wy (koersvertaling) | [Kadernota | nr. 00.01] 2025 - Koersvertaling: naar onze nieuwe organisatie Op 1 januari 2025 starten we met onze nieuwe eigen ambtelijke organisatie. In ons koersdocument 'Dit binne wy' hebben we beschreven wat voor organisatie we willen zijn voor onze inwoners en onze medewerkers, en hoe we willen werken. We hebben dit nader uitgewerkt in een inrichtingsplan voor de nieuwe organisatie. Daarnaast is er een ontwikkelagenda voor 2025 en 2026 opgesteld. De ontwikkelagenda kondigden we reeds aan in de Kaderbrief en de Raad is over de inhoud daarvan geïnformeerd. 1. Inrichtingsplan De financiële effecten van het inrichtingsplan zijn vastgesteld op 20 juni 2024. De effecten waren berekend op basis van gemiddelde loonsom en als zodanig verwerkt in de Kaderbrief. Voor de Begroting 2025-2028 is dit ons uitgangspunt voor de personeelsbegr | oting, omdat het plaatsingsproces van onze werknemers nog niet is afgerond.

We verwachten in juni 2025 met een geactualiseerde personeelsbegroting voor 2025. Met betrekking tot het inrichtingsplan dient ten behoeve van de Begroting 2025 | -2028 rekening te worden gehouden met: • | Begrotingswijziging door meer specifieke doorrekening van de personeelsbegroting De personeelsbegroting kan meer specifiek doorgerekend worden naar de daadwerkelijke bezetting van de nieuwe organisatie. Dit is ná afronding van het plaatsingsproces (Q4 2024), invulling van diverse vacatures na afronding van het plaatsingsproces (naar verwachting Q1 en Q2 2025) en keuzes binnen de formatie nu er voor het plaatsingsproces meer plaatsen beschikbaar waren gesteld dan het vastgestelde formatie kader. Het streven is om deze aanpassing in de begrotingswijziging van juni 2025 voor te leggen aan de Raad. • | Verhogen tijdelijke formatie 2025 De tijdelijke formatie voor 2025 is op 20 juni jl. vastgesteld op 10,1 fte (deze was daarvóór 16,2 fte en is aldus verlaagd en opnieuw gealloceerd). We stellen voor om de tijdelijke formatie voor 2025 bij nader inzien alsnog te verhogen, naar 12,4 fte. De verhoging van 2,3 fte heeft de volgende onderbouwing: • | a. Omissie: Per abuis is bij besluitvorming op 20 juni jl. 1,3 fte aan tijdelijke formatie ten onrechte niet opgenomen, daar waar dit wel de bedoeling was. Dit was dus een omissie in de integrale besluitvorming op dat moment.

Dit betreft: 27 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 28 - beleidsontwikkelaar stikstof 0,3 fte - adviseur dienstverlening 1,0 fte We stellen voor om deze totaal 1,3 fte tijdelijk voor 2025 alsnog wel op te nemen. • b. Ontwikkelagenda: Om uitvoering te geven aan de ontwikkelagenda (zie hierna) en ter ondersteuning van de directie in de eerste fase van opbouw van de nieuwe organisatie, vragen we voor 2025 1,0 fte tijdelijke formatie aan voor een programmamanager organisatie(ontwikkeling). De programmamanager is ter ondersteuning van het nieuwe directieteam in 2025, stuurt en coördineert de ontwikkelagenda en is verantwoordelijk voor realisatie van een aantal deelprojecten daarbinnen. Deze rol stond reeds beschreven in ons inrichtingsplan, maar was (nog) niet in het formatie overzicht opgenomen omdat het daadwerkelijk invullen van deze rol gekoppeld was aan de ontwikkelagenda die nog moest worden opgesteld. • GR WM8KTD (I&A) vanaf 1 januari 2025 De budgettaire aspecten inzake de om te vormen GR WM8KTD tot bedrijfsvoeringsorganisatie I&A en de daarbij behorende inrichting, staan beschreven in paragraaf 1.3.2; Effecten bijdrage aan WM8KTD en BVO-ICT. Dit betreft allereerst de kosten voor de nieuwe organisatie, die vertaald zijn naar een bijdrage aan de GR.

Daarnaast wordt in die paragraaf uitgewerkt met welke formatieve aspecten aanvullend binnen de eigen organisatie rekening moet worden gehouden t.g.v. het leveren van PIOFACH ondersteuning aan de GR en het in de eigen organisatie structureel opnemen van 0,5 fte voor de functie van strategisch adviseur I&A, waarmee invulling gegeven kan worden aan de het (gedelegeerd) opdrachtgeverschap aan de GR. 2. Ontwikkelagenda We hebben de Raad eind september geïnformeerd over de ontwikkelagenda voor onze nieuwe organisatie. De ontwikkelagenda is inmiddels door het College vastgesteld op 7 oktober 2024. We zetten in op verschillende opbouw- en ontwikkelprojecten onder drie pijlers: 1. Medewerkers en leidinggevenden 2. Bedrijfsvoering op orde 3. Toekomstbestendige organisatie Met betrekking tot de ontwikkelagenda dient ten behoeve van de Begroting 2025 -2028 rekening te worden gehouden met: • De gevraagde tijdelijke formatie zoals hierboven opgenomen, inzake de rol van programmamanager organisatie(ontwikkeling. • Voor de overige activiteiten uit de ontwikkelagenda wordt voor zover nodig gebruik gemaakt van bestaande capaciteit en bestaande interne budgetten. • Indien gaandeweg de uitvoering van de ontwikkelagenda blijkt dat er nog nadere budgetten nodig zouden zijn, dan zullen deze separaat en onderbouwd aan de Raad worden voorgelegd op een later moment.

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 29 Wat hebben we bereikt? Koersvertaling: In 2024 is de door de Raad vastgestelde Koers vertaald naar een inrichtingsplan voor de nieuwe organisatie, op basis waarvan het plaatsingsproces van medewerkers heeft plaatsgevonden vanuit de Werkmaatschappij. Inrichtingsplan Op 1 januari 2025 is de nieuwe organisatie van start gegaan conform het vastgestelde inrichtingsplan. Na plaatsing van alle medewerkers, het aantrekken van nieuwe medewerkers en een zorgvuldige afweging omtrent inhuur (continuïteit), is zoals destijds aang ekondigd de personeelsbegroting opnieuw doorgerekend, waarbij de uitkomsten zijn betrokken in de P&C (via begrotingswijziging in 2025). Formatie De aangegeven formatiewijzigingen (tijdelijke formatie, correctie omissies en incidentele formatie t.b.v. de ontwikkelagenda, zijn in 2025 geëffectueerd. Daarnaast zijn er separate / nieuwe formatiewijzigingen voorgesteld via Kadernota en Begroting 2026. De tijdelijke formatie zag alleen toe op 2025 en is inmiddels per 1 januari 2026 vervallen. Dit geldt niet voor de tijdelijke formatie die ziet op de PIOFACH dienstverlening aan de GR WM8KTD / BVO-ICT, deze loopt door tot en met 2027. Ontwikkelagenda In 2025 zijn we gestart met een Ontwikkelagenda om gericht aan de slag te gaan met de ontwikkeling en verdere opbouw van de nieuwe organisatie.

Hiervoor zijn destijds incidentele middelen beschikbaar gesteld en uw Raad is over de inhoud van de ontwikkelage nda geïnformeerd. Deze inzet en activiteiten in 2025 betroffen onder meer: • het uitbouwen van sterk werkgeversmerk (extern en intern) • leiderschaps- en teamontwikkeling • sturing op bedrijfsvoering • verder bouwen aan een toekomstbestendige organisatie en bijpassende manier van werken (o.a. dienstverlening, participatie, datagedreven werken) De Raad is tijdens het Iepen Poadium op 20 november jl. meer specifiek geïnformeerd over de voortgang van de organisatieontwikkeling en opbouw. De incidentele middelen over 2025 zijn niet volledig besteed en het restant valt vrij bij de jaarrekening 2025. De ontwikkelagenda loopt door in 2026 en zal onder de noemer Organisatieontwikkeling worden gemonitord in de eerstvolgende voortgangsmonitor. Het thema Koersvertaling wordt daarmee afgehecht en opgevolgd door het thema Organisatieontwikkeling, waarover we in het vervolg zullen rapporteren via de voortgangsmonitor. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 30 Financieel perspectief Kadernota 2025- nr. 00.03 Wat wilden we? In de Kaderbrief is geschetst dat de ontwikkeling van het meerjarenresultaat van onze gemeente bij ongewijzigd beleid vanaf 2026 structureel negatief wordt: ‘het ravijn’.

Op dit moment is nog steeds onduidelijk of de lobby en de voor 2025 aangekondigde eva luatie herverdeling gemeentefonds tot de gewenste bijstelling zal leiden. Maatregelen tot nu toe waren incidenteel van aard of hebben geen of beperkt (structureel) effect. Het financieel perspectief voor de jaren 2026 en verder laat inderdaad zien dat er sprake is van een tekort begroting voor 2026 en een licht positieve begroting voor 2027 en 2028. Ook weten we dat bijvoorbeeld investeringen in nieuwbouw van mfc's en scholen én verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed nog niet in dit perspectief zijn verwerkt. In de voorbereiding op de Kadernota 2026-2029 zullen we met voorstellen komen om te komen tot een sluitende begroting voor 2026. Wat hebben we bereikt? Door extra miljardensteun vanuit het Rijk (onder andere via de Voorjaarsnota 2025) en het schrappen van de opschalingskorting, is de directe "val" in het ravijn voor 2026 en 2027 grotendeels afgewend. Vanaf 2028 stopt de tijdelijke extra financiering en tr eedt een nieuwe financieringssystematiek volledig in werking. Hierdoor ontstaan er opnieuw structurele tekorten. Hoewel de financiële vooruitzichten pas vanaf 2028 verslechteren, willen we nu al het voortouw nemen om ons hierop voor te bereiden. Zonder koerswijziging dreigt een oplopend tekort in de jaren na 2028.

De raad heeft in juli 2025 groen licht gegeven voor de onderzoeksfase van de strategische heroriëntatie. Er is daarbij aangegeven dat het aan de nieuwe raad is om over het vervolgproces te besluiten en de daadwerkelijke keuzes te maken. Gemeentelijke co-financiering EU-Leaderprogramma Kadernota 2024 - nr. 00.01 2024-2027 Wat wilden we? De ANNO-gemeenten hebben bij monde van de colleges aangegeven graag deel te nemen aan een nieuw LEADER-programma in de periode 2023-2027. De komende jaren zien zij voldoende aanknopingspunten om met de opgaven in de ANNO-agenda invulling te geven aan het nieuwe programma en de lokale ontwikkelingsstrategie voor de regio. Het LEADER-programma is een Europees subsidieprogramma gericht op financiering van projecten op het platteland, waaronder bijvoorbeeld dorpshuizen en andere initiatieven uit de mienskip. Kenmerkend is de bottom-up aanpak bij alle facetten van het programma. Om deel te nemen aan het nieuwe LEADER-programma wordt van de gemeenten een bijdrage gevraagd als cofinanciering voor projectaanvragen in het ANNO- gebied. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 31 N.B. De hoogte van de cofinanciering is op dit moment nog niet geheel duidelijk, maar de verwachting is dat twee of maximaal drie gebieden in Fryslân worden aangewezen.

In dit kader is het wenselijk uit te gaan van de variant waarbij het hoogste cofinancierings bedrag wordt gevraagd, i.c. bij de aanwijzing van twee LEADER- gebieden. Er wordt dan een bedrag van € 600.000 gevraagd als garantstelling voor het gemeentelijke gedeelte van de nationale cofinanciering*. Als we binnen het ANNO- gebied een verdeling hanteren naar rato van inwonertal, ziet de gevraagde bijdrage per gemeente er a ls volgt uit; • gemeente Achtkarspelen, € 135.000 • gemeente Dantumadiel, € 92.000 • gemeente Noardeast- Fryslân, € 220.000 • gemeente Tytsjerksteradiel, € 156.000 In totaal zal € 5,6 miljoen beschikbaar komen voor het gebied. Naast de € 0,6 miljoen van de gemeenten zal de provincie € 2,2 miljoen bijdragen en de EU € 2,8 miljoen. * Nationale cofinanciering bestaat uit een provinciaal deel en een gemeentelijk deel Wat hebben we bereikt? De aanvraag om deel te nemen aan het nieuwe LEADER-programma is eind 2023 door de provincie afgewezen. In Noordoost heeft de huidige Lokale Actie Groep (LAG), tevens gebiedsplatform voor het Iepen Mienskipsfûns van de provincie, met behulp van Streekwurk het plan en de aanvraag om deel te nemen voorbereid. De rol van de gemeenten in het LEADER-programma beperkt zich tot een ondersteunende en adviserende.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://tytsjerksteradiel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/78f2bc68-a5e8-4596-879b-ffe753e0e648?agendaItemId=c4171269-dd8a-4a6e-910e-a7c2643db582