Document · PDF

03 - Bijlage 1 - Kadernota 2024-2027

RAADSVERGADERING 2018 t/m 2024 13 juli 2023, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Kadernota 2024-2027 (opiniërend)24.175 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

KADERNOTA 2024 - 2027

Inhoudsopgave Ynlieding .............................................................................................................................4 Leeswijzer ...........................................................................................................................5 IN VOGELVLUCHT ................................................................................................................6 KADERNOTA 2024-2027 ......................................................................................................17 1 Ontwikkelingen Kadernota 2024-2027 ..........................................................................18 1.1 Startsituatie .............................................................................................................18 1.2 Gemeentefonds .......................................................................................................18 1.3 Bestaand beleid .......................................................................................................19 1.4 Nieuw of gewijzigd beleid........................................................................................26 1.5 Eindsaldo Kadernota ................................................................................................26 2 Reserves en weerstandsvermogen ..................................................................................28 3

Ontwikkelingen in beleid ................................................................................................31 4 Voorstel aan de raad ......................................................................................................84 BIJLAGE I Financiële samenvatting .....................................................................................85

KADERNOTA 2024 - 2027

Ynlieding Ljochte dagen komme wer op nij Fiere bylden geane my foarby Alde paden binne my sa djoer Noch is wat fan ’t goede libben oer Obe Postma Mei dichtrigels in kadernota begjinne is net gebrûklik. Dochs jouwe dizze sinnen krekt oan wêr’t wy steane. De gemeente Tytsjerksteradiel stiet der net min foar, wy ha wat te ferspikerjen en tagelyk steane wy stil, om ’t wy op tal fan terreinen net oer de hikke sjen kinne. Wylst regearje, foarútsjen is. Wy soene no karren en programma’s op priemmen sette moatte dy’t mooglik oer tsien jier en fierder fertuten dogge. Wy soene no ynvestearje moatte yn de grutte feroarings dy’t al geande binne en dy’t freegje om tûke oplossings. Wy soene no dwaande wêze moatte om goede foarâlden te wêzen foar de generaasjes dy’t nei ús komme. Wy soene no siedzje moatte foar ûntjouwings wêr’t wy it resultaat net fan belibje sille. En wy sitte mei de hannen yn it hier. Wy kinne net springe, want it ûntbrekt ús oan finansjeel fûnemint foar de lange termyn. It Ryksregear jout gjin dúdlikheid oer wêr’t wy nei 2026 finansjeel op rekkenje kinne, sadat wy dy wichtige opjeften hast net beetpakke kinne. Tink dêrby oan maatregels op it mêd fan klimaatadaptaasje, de enerzjytransysje, âlder wurdende minsken dy’t ekstra soarch nedich ha en jonge minsken kânsen en ynspiraasje biede.

Wy ha besocht in kadernota te meitsjen dy’t rjocht docht oan it útfierdingsprogramma en wat wy behappe kinne as organisaasje foar takom jier. Jo sjogge ek dat der in foet bylutsen wurde moat om de bedriuwsfiering, en dêrmei de rêchbonke fan ús organisaasje net omfalle te litten. En tagelyk witte wy mei-inoar dat wy in ûnwisse takomst foar ús sjogge om’t de konsekwinsjes fan in kar mei-inoar of selsstannich fierder in protte fuotten yn ierde ha sil. Dit is de earste kadernota fan it nije kolleezje dat yn 2022 ynstallearre is. Mei de ried ha wy in yngreven proses trochmakke oer in útfierdingsprogramma. Dat goede petear oer prioriteiten en hokker ynset wy – binnen de beheinings – al realisearje wolle, sil elts jier werom komme. Om’t wy dit jier noch net safier wiene, ha wy miend finansjele romte oan te bringen dy’t ynset wurde kin foar it útfierdingsprogramma. Mei de opmerking dat wy goed neitinken bliuwe moatte as wy ek genôch hannen en fuotten ha om dat wier te meitsjen. Dêr leit by dit kolleezje in grutte soarch. Us minsken. Us kapitaal fan tinkkrêft dy’t mei ús en de ynwenners fan dizze gemeente oan de slach binne. It is simpelwei dreech om de minsklike krêft fan ús meiwurkers oerein te hâlden, lit stean om dêr ekstra’s oan ta te heakjen. En tagelyk: de wrâld stiet net stil.

Der binne altyd ûntjouwings dêr’t wy wat mei moatte, dy’t ús omtinken freegje en wêr’t wy mei ús ynwenners stjoer oan jaan wolle. Wy steane oan it begjin fan in spannende reis. En lit ús dêrby net ferjitte: noch is wat fan ’t

goede libben oer. Burgum, 20 juni 2023

KADERNOTA 2024 - 2027

Leeswijzer Vooraf De Kadernota is het belangrijkste instrument in de planning- en controlcyclus. Daarmee kan de raad sturen op de inhoud van de begroting 2024 en volgende jaren.

BELEIDSVOORSTELLEN In de Kadernota staan allerlei voorstellen voor nieuw of gewijzigd beleid. De raad geeft richting en bepaalt welke projecten voorrang moeten krijgen. En daarmee legt de raad de basis voor de verdere uitwerking van de begroting 2024.

FINANCIEEL In de Kadernota proberen we ook inzicht te geven in de financiële ruimte voor 2024 en verdere jaren. Samen met de beleidsvoorstellen ontstaat een volledig beeld waarmee de raad op hoofdlijnen kan sturen. Maar alles natuurlijk met de kennis van het moment.

VERTALING IN DE BEGROTING In de begroting 2024 worden alle voorstellen verwerkt die door de raad positief zijn beoordeeld. En natuurlijk worden ook ontstane ontwikkelingen ná de behandeling van de Kadernota meegenomen. OPBOUW VAN DE KADERNOTA De Kadernota is verdeeld in drie stukken: •

VOORAF

•

KADERNOTA 2024-2027

•

BIJLAGE

In VOORAF beginnen we met de Ynlieding. Daarna starten we met de Kadernota In Vogelvlucht. Hierin worden de belangrijkste ontwikkelingen getoond. In KADERNOTA 2024-2027 beschrijven we in hoofdlijnen de startsituatie, de ontwikkelingen in het gemeentefonds en bestaand en nieuw beleid met aansluitend een samenvatting daarvan in cijfers. Omdat de Kadernota invloed heeft op het financieel perspectief schetsen we ook de invloed daarvan op onze reserves en het weerstandsvermogen. Direct daarna gaan we dieper in op alle ontwikkelingen in het beleid. En we besluiten met het voorstel aan de Raad. In de BIJLAGE worden de cijfers samengevat nogmaals gepresenteerd. We wensen u veel leesplezier!

KADERNOTA 2024 - 2027

IN VOGELVLUCHT OM TE BEGINNEN Vertrekpunt voor deze Kadernota Het vertrekpunt voor deze Kadernota is de meerjarenreeks 2024-2026 uit de begroting 20232026 Naast de gevraagde middelen voor ontwikkelingen in het kader van nieuw beleid is in deze Kadernota ook de meicirculaire 2023 meegenomen.

Voor een verdere toelichting

verwijzen we u naar paragraaf 1.2 Gemeentefonds. Uitgangspunten Kadernota In deze Kadernota is naast de beschreven ontwikkelingen en de financiële vertaling daarvan ruimte gereserveerd voor het uitvoeringsprogramma (UP). De uitgangspunten bij deze Kadernota zijn:

Ontwikkeling begroting Voor het meerjarenperspectief voor de begroting 2024-2027 koersen we vanuit deze Kadernota

een

structureel sluitende meerjarenbegroting. Voor

wat

betreft het

toetsingskader van de provincie betekent dit dat in ieder geval het begrotingsjaar 2024 positief moet zijn.

Indexering en prijscompensatie Eerder dit jaar zijn op de LIST de uitgangspunten voor de Kadernota 2024-2027 en de begroting 2024-2027 geagendeerd. Voor de berekening van het netto effect van de meicirculaire voor deze Kadernota houden we door middel van stelposten rekening met de verwachte loon en prijsstijgingen. De aanhoudende oorlog in Oekraïne heeft nog steeds gevolgen, ook voor onze gemeente. Naast de noodzakelijke opvang van vluchtelingen zijn er economische gevolgen. De prijsstijgingen van verschillende producten zullen zeker hun impact hebben op onze begroting(en) en jaarrekening(en). Zie hiervoor ook paragraaf 1.3; Ontwikkelingen bestaand beleid.

Algemene uitkering (AU) - nieuw beleid Indien voor nieuw beleid financiële middelen opgenomen zijn in de algemene uitkering, gaan we uit van een budgettair neutraal effect op het saldo.

Algemene uitkering (AU) - ontwikkelingen in bestaand beleid: Voor areaal, loon- en prijsontwikkelingen zijn financiële middelen opgenomen in de algemene uitkering. Op basis hiervan reserveren we een bedrag in de Kadernota. Hiermee kunnen we onder andere de reeds in deze Kadernota vermelde onderwerpen met betrekking tot bestaand beleid dekken.

Incidentele posten (AR) Voor incidentele lasten (looptijd van 1-3 jaar) met betrekking tot diverse onderwerpen in deze Kadernota hanteren wij de lijn, dat deze ten laste van de algemene reserve (AR) worden gebracht. In de algemene reserve wordt rekening gehouden met deze uitname.

KADERNOTA 2024 - 2027 Hiermee creëren we een meer zuiver beeld van ons begrotingssaldo. Op grond van de voorschriften hebben we de verantwoordelijkheid om een begroting vast te stellen die structureel en reëel in evenwicht is. Op basis van dit criterium toetst de Provincie onze begroting. Overigens hanteren we de lijn van incidentele posten ten laste van de AR inmiddels al meerdere jaren. Zie hiervoor ook het overzicht van de algemene reserve op bladzijde 29 en 30.

- Bijdragen werkmaatschappij 8KTD In deze Kadernota zijn diverse onderwerpen opgenomen, waarvan de uitvoering bij de werkmaatschappij ligt. Uitgangspunt voor de gezamenlijke onderwerpen is een 50%-50% bekostiging vanuit beide gemeenten. Mocht een onderwerp slechts op één van de gemeenten betrekking hebben en de uitvoering ligt bij de werkmaatschappij dan is er sprake van een "tenzij". De kosten worden dan door de vragende gemeente in de bijdrage aan de werkmaatschappij verrekend. Het streven is om de tenzij niet groter te laten worden.

Nieuwe en gewijzigde wetgeving Voor verschillende onderwerpen komt nieuwe of gewijzigde wetgeving op ons af. Onderwerpen waar de financiële impact is in te schatten maken integraal deel uit van de kadernota. Onderwerpen waar op dit moment nog niet duidelijk is, of en in hoeverre de gemeente hiervoor wordt gecompenseerd in de Algemene Uitkering, maken niet integraal deel uit van de kadernota. Dit betreft: •

Participatieverordening

•

Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming

Deze onderwerpen worden voor zover nodig hieronder nader toegelicht evenals een aantal andere ontwikkelingen. Stand van zaken ombuigingen Vanaf de begroting 2021-2024 is een pakket van ombuigingen meegenomen. Dit was nodig om op termijn een gezond financieel perspectief te bereiken. Deze taakstellingen maken uiteraard ook onderdeel uit van de stand van de Kadernota en de (meerjaren)begroting 20242027. In het kader van de jaarrekening 2022 is de stand van zaken met betrekking tot de ombuigingen geactualiseerd. Veel is inmiddels gerealiseerd, echter een aantal onderwerpen zit nog in een verkennende fase. In de onderstaande tabel een overzicht van de oorspronkelijke taakstelling (zoals geactualiseerd opgenomen in de begroting 2023) inclusief de aanpassingen hierop en de realisering tot dusver.

KADERNOTA 2024 - 2027 (bedragen x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

1.063

1.664

2.412

2.729

3.011

-385

1.063

1.279

2.027

2.344

2.626

waarvan gerealiseerd danwel gepland

938

1.095

1.113

1.308

1.503

waarvan verkennend danwel onzeker

125

184

914

1.036

1.123

1.063

1.279

2.027

2.344

2.626

5.05

5.01

270

392

479

4.05

2.23

1.17

414

125

184

914

1.036

1.123

nr.

Totaal ombuigingen begroting 2022-2026 zoals opgenomen in begroting 2023 Vervallen ombuigingen o.b.v. nadere besluitvorming: Sociale basis Totaal ombuigingen gecorrigeerd

To taal Spec ific atie v er ken n en d dan wel o n zeker Bedrijfsvoering (LIJN 5 samenwerking) Harmoniseren van beleid en uitvoering, optimaliseren van processen (LIJN 5 samenwerking) Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening (LIJN 4 Inkomsten verhogen) Digitaal (administratief) toezicht op naleving van regels en vergunningen (LIJN 2 Ruimtelijk Domein) Reductie formatieplan Gebiedsteams (LIJN 1 Sociaal Domein)

KADERNOTA 2024 - 2027

PROGRAMMA'S - inhoudelijk Voor de thema's "Wonen en werken", "Samenleving" en "Bestuur en dienstverlening" willen we u in hoofdlijnen meenemen in een aantal ontwikkelingen. Daaronder valt ook een aantal ontwikkelingen, die wel op ons afkomen, maar waarvoor in deze Kadernota nog geen middelen worden gevraagd. Zodra er meer duidelijk is over richting, uitwerking, of effect brengen we deze onderwerpen onder de aandacht van de raad.

WONEN EN WERKEN Wonen We werken verder aan ons ambitieus woningbouwprogramma dat ook een onderdeel vormt van de woondeals. De woondeals zijn door het Rijk, via de Nationale Woon- en Bouwagenda, ontstaan en het Rijk spant zich hiermee in om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de samenleving. Op deze manier trekt het Rijk de regie naar zich toe. De minister benadrukt in de Nationale Woon- en Bouwagenda met name de bouw van betaalbare woningen, welke een substantieel bestandsdeel vormen van deze agenda. Speciale aandacht hierbij is er voor het toegankelijk houden voor de woningmarkt voor met name starters op de woningmarkt. De woningmarktmonitor laat in Tytsjerksteradiel een groei zien van het aantal inwoners, meer dan het aantal huishoudens. Dat wijst op vestiging van gezinnen, in alle dorpen is groei. Op dit moment zitten er veel plannen in de pijplijn, die ontwikkeld kunnen worden naast de harde plancapaciteit en de plannen die in procedure zijn. We willen deze lijn, met name door de inzet vanuit eigen grondposities, voortzetten. We leggen daarbij de nadruk op de toevoeging van betaalbare huur en koop (al dan niet onder de noemer flexwonen) en specifieke doelgroepen, zoals starters, kleine huishoudens en statushouders. We doen dit samen met u vanuit de klankbordgroep ‘Versnelling woningbouw’. Omgevingswet

Invoering De invoering van de Omgevingswet is inmiddels definitief en start op 1 januari 2024. Sinds medio 2022 werken we volgende de bedoeling van de Omgevingswet, echter wel binnen de huidige wettelijke kaders. De wet beoogt modernisering, bundeling en vereenvoudiging van wet- en regelgeving op het gebied van de fysieke leefomgeving. Met als basis een goede balans tussen het benutten en beschermen van onze leefomgeving. De Omgevingswet brengt een omvangrijke transitieopgave met zich

mee. Deze transitie loopt ook na de

inwerkingtreding nog door tot in ieder geval 2030. Het jaar 2024 staat in het teken van het daadwerkelijk handelen binnen de nieuwe wettelijke kaders. Het opgeleverde handboek omgevingsplan en ook het oefenen sinds medio 2022 helpt ons daarbij. De afhankelijkheid van een landelijk ingesteld goed werkend Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) is er ook en we moeten ervaren hoe dit gaat werken vanaf 2024.

Verschuiving taken naar Fumo Uit de Omgevingswet volgt dat we een belangrijk deel van onze taken op gebied van Milieu (vergunningen, toezicht en handhaving) hebben overgedragen aan de Omgevingsdienst, de Fumo. Zodra het netto financiële effect op onze gemeente bekend is komen we bij de raad terug.

KADERNOTA 2024 - 2027

Centrumvisie Burgum Het afgelopen decennium heeft het (winkel)centrum van Burgum sterk moeten anticiperen op nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld de COVID-pandemie of het online-winkelen. Ook de veranderende druk vanuit de vastgoedmarkt (de vraag naar wonen) heeft gevolgen voor de centrumfuncties van het ‘Winkelhiem’. Om het winkelcentrum van Burgum actueel te houden en goed aan te laten sluiten bij alle maatschappelijke ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden, hebben wij een uitgebreid onderzoek laten doen naar het huidige functioneren van het winkelcentrum van Burgum. Dit heeft geresulteerd in een nieuwe centrumvisie. De aandachtspunten, verbeterpunten en de gewenste aanpassingen uit de ‘Centrumvisie Burgum’ zijn samengevat in een actielijst. Deze actielijst is in 2023 vertaald in een uitvoeringsprogramma waar we in 2024 verder vorm aan geven. Dat wordt gedaan met alle direct belanghebbenden en alle ondernemers van het centrumgebied. Met het oog op het genomen voorbereidingsbesluit centrumvisie Burgum wordt als een van de eerste producten het nieuwe omgevingsplan centrum opgeleverd.

Sterk regionaal centrum Burgum De ondernemers in het regionale winkelcentrum Burgum zijn betrokken bij het opstellen van de nieuwe centrumvisie. Bij de uitvoering van de verschillende projectonderdelen worden zij actief betrokken. De ondernemers zelf organiseren tal van activiteiten in het centrum om het centrum aantrekkelijk te maken en te houden. Een levendig regionaal centrum is van belang voor de gehele gemeente. Daarnaast dragen zij zorg voor de bloemrijke aankleding, de feestverlichting en de digitale reclamezuilen bij de ingang van Burgum. Ook is er de jaarlijkse uitgave van het 'Burgum heeft meer' Magazine en is het afgelopen jaar de website Burgum.nl geheel vernieuwd, waarbij verbindingen worden gelegd tussen wonen, cultuur, horeca en winkelen. Deze activiteiten worden door de ondernemers gefinancierd vanuit de opbrengst van de reclamebelasting en aanvullende individuele bijdragen. De ondernemers lopen tegen de grenzen van hun financiële mogelijkheden aan. Het functioneren van het winkelcentrum van Burgum is van regionale betekenis en daarmee onderscheidend. Vooruitlopend op de uitvoering van de projecten uit de centrumvisie willen we onderzoeken welke mogelijkheden we zien om de ondernemersvereniging HIMBO-BAK een zetje in de rug te geven ten behoeve van hun activiteiten voor het positioneren van het regionale winkelcentrum, voor wonen, cultuur, horeca en winkelen.

Wij komen hier later bij u op terug. Economie

Visie bedrijventerreinen In het raadsprogramma is gevraagd naar de visie op bedrijventerreinen. De raad wil graag ruimte bieden aan bedrijven en vindt het belangrijk hier kaderstellende uitspraken over te kunnen doen. Daarbij wordt ook de noodzaak van het onderwerp gevoeld. Dit jaar wordt hiervoor een onderzoek gestart, waarbij een prioriteit ligt bij de verkenning naar de mogelijkheden van een bedrijventerrein nabij Quatrebras / Centrale As. Daarbij is er aansluiting op het bestaande convenant bedrijventerreinen. Later dit jaar komen we er bij uw raad op terug.

KADERNOTA 2024 - 2027

Verduurzamen bedrijventerrein Burgum-Sumar (Green Deal) De verduurzaming en het toekomstbestendig houden en maken van bedrijventerreinen heeft onze aandacht. Samen met de ondernemers en andere partners willen wij dit najaar via een pilot hiervoor via de aanpak Green Deal een verkenning starten voor het bedrijventerrein Burgum-Sumar. De belangrijkste pijlers voor de Green Deal zijn: energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie & biodiversiteit. Cruciaal voor deze aanpak is dat ondernemers eigenaarschap ervaren en gaan samenwerken. Wij informeren de raad op een later moment over de bevindingen en mogelijke vervolgstappen.

Stichting Investeringsfonds Regio Noordoost Fryslân In de regio Noordoost-Fryslân is een initiatief voor de Stichting Investeringsfonds Regio Noordoost Fryslân. Het initiatief komt voort uit de voorgenomen verkoop van het Bedrijvencentrum Dokkum (voormalige zuivelfabriek). De stichting die daar actief was wil een andere invulling en ondernemers in de regio ondersteunen en heeft dit onder de aandacht gebracht van de gemeenten om hier ook in te participeren. Ondernemers kunnen door de inzet van deze stichting mogelijk meer lenen voor hun bedrijfsinvesteringen. De nieuwe stichting heeft als doel het stimuleren van de economische bedrijvigheid in de regio Noordoost Fryslân (versterken van het ondernemersklimaat) en het beschikbaar stellen van (achtergesteld) risicokapitaal (€ 30.000 tot € 50.000) aan ondernemers in combinatie met of in aanvulling op andere financieringsbronnen. De stichting heeft een revolverend karakter en geen winstoogmerk. We gaan hierover in gesprek met de ondernemersverenigingen en komen er later bij u hierop terug. Nieuwe milieustraat Momenteel

wordt

gewerkt

aan

een

plan

van

aanpak

voor

noodzakelijke

renovatie/vernieuwing van de milieustraat in Burgum c.a. Dit vraagstuk raakt aan/houdt verband met een bredere en meer integrale heroriëntatie op alle bedrijfslocaties van de buitendienst, waaronder ook de verduurzaming van de gebouwen. Dat vereist een zorgvuldig proces, wat zonder twijfel gaat leiden tot noodzakelijke investeringen. Duurzaamheid kantoorgebouwen (Label C) Een kantoorgebouw moet minimaal energielabel C hebben. Dit betekent een energielabel met een primair fossiel energiegebruik van maximaal 225 kWh per m2 per jaar of een energielabel met de letter C of beter. Voldoet het gebouw niet aan de eisen, dan mag het niet meer als kantoor worden gebruikt. Deze verplichting staat in het Bouwbesluit 2012 en is per 1 januari 2023 een wettelijke taak. We willen voldoen aan onze wettelijke taak voor wat betreft het toezicht en de handhaving op het zogenaamde Label C van gebouwen. Ook willen wij hiermee voldoen aan het uitgesproken ambitieniveau op het terrein van duurzaamheid. Vanuit het Rijk wordt structureel slechts € 2.000 voor onze gemeente beschikbaar gesteld ten behoeve van deze taak. Hiervoor kan ongeveer 20 uur toezicht worden ingekocht waarbij er vier bedrijven kunnen worden gecontroleerd. Dat is (te) weinig.

KADERNOTA 2024 - 2027 We gaan onderzoeken hoe we dit binnen de bestaande capaciteit gaan opvangen. Mocht dit niet lukken dan komen we hier in het kader van de begroting op terug. Versnelling Duurzaamheidsagenda en optimaliseren Energieloket In het raadsprogramma 'Samen in actie voor Tytsjerksteradiel' heeft de raad aangegeven zoveel mogelijk actief in te willen zetten op het helpen van inwoners bij het verduurzamen. De raad heeft het college daartoe de opdracht gegeven om met een actieplan Versnelling duurzaamheidsagenda naar de raad te komen. Daarin moet inzichtelijk worden gemaakt wat de verschillende doelgroepen zijn en welke maatregelen, passend bij de doelgroep, hiervoor nodig zijn. De raad wil optimaal gebruik maken van alle beschikbare (Rijks)regelingen en daarnaast als gemeente het voorbeeld zijn op het gebied van duurzaamheid door vaart te maken met de verduurzaming van gemeentelijke gebouwen. Wij willen in het derde kwartaal van dit jaar een werksessie organiseren met de raad en de mienskip over de voortgang van de Duurzaamheidsagenda en de Transitievisie Warmte. Er is de afgelopen jaren veel in gang gezet en met de raad en de mienskip kunnen we kijken waar versnelling wenselijk én, gelet op bijvoorbeeld de netcongestie, mogelijk is.

De uitkomsten van de werksessie leiden tot een actieplan en worden daarnaast meegenomen in de evaluatie van de Duurzaamheidsagenda in 2024. Vooruitlopend op het actieplan, willen wij blijvend inzetten op maximale ondersteuning van de mienskip daar waar mogelijk. In Tytsjerksteradiel beschikken we over een uniek platform van energie initiatieven. In de praktijk merken we dat de ondersteuning hiervan in toenemende mate tijd en specialistische kennis vraagt, omdat er steeds meer initiatieven door vrijwilligers in de mienskip worden opgepakt. Deze initiatieven zijn cruciaal in het bereiken van onze doelstelling om in 2040 een energieneutrale gemeente te zijn. Om tot een stevige, integrale aanpak te komen op het terrein van duurzaamheid en de mienskip optimaal te ondersteunen bij initiatieven hebben we besloten een programma Duurzaamheid te starten waarin alles rondom het thema duurzaamheid samenkomt. Zo kan er eenduidig op de totale opgave worden gestuurd en zullen beleid en uitvoering elkaar versterken. We verwachten de ondersteuning aan initiatieven binnen de beschikbare Rijksmiddelen te kunnen vormgeven. Mocht echter uit het nader uit te werken programma toch een tekort aan middelen blijken, dan komen we hier zo spoedig mogelijk bij u op terug.

De effectiviteit van het Energieloket (in de diverse vormen, waaronder het Duurzaam Bouwloket en pilot op de externe locatie) wordt de komende maanden onderzocht. We onderzoeken hoe we het best onze inwoners bereiken en ondersteunen. Vanuit die analyse maken we een doorontwikkelplan. Ook hiervan verwachten we binnen de bestaande middelen ruimte te vinden. Mocht dit uit de analyse en advies blijken dat hier meer voor nodig is, dan komen we ook voor dit thema bij u terug. Frysk Programma Landelijk Gebied (FPLG) Via het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) wil het Rijk voor 2030 de natuur ruimte bieden voor herstel en versterking, de kwaliteit van water en bodem verbeteren en meer doen

KADERNOTA 2024 - 2027 tegen klimaatverandering. Samen met alle partners en belanghebbenden wordt gebiedsgericht gezocht naar een goede doorvertaling van het NPLG. De provincie Fryslân dient voor 1 juli een ontwerp gebiedsprogramma, het Fries Programma Landelijk Gebied (FPLG) bij het Rijk aan te leveren. Op 10 mei 2023 stuurde de provincie ons het concept FPLG toe voor het doorgeven van wensen en bedenkingen. De provincie is naast een algemene reactie op een aantal specifieke onderdelen benieuwd naar uw gedachten. Voor ons is van belang dat we nadenken over het bereiken van: •

een stevige positionering van Tytsjerksteradiel bij deze grote strategische opgaven

•

een duidelijke rol invulling voor de uitvoering van het FPLG

•

voldoende middelen en capaciteit om onze rol goed in te kunnen vullen

Om hier invulling aan te kunnen geven denken we aan een formatieve inzet voor Tytsjerksteradiel van 0,5 fte. Dit is nog niet vertaald in deze Kadernota, omdat we eerst benieuwd zijn naar uw gedachten hieromtrent.

SAMENLEVING Sociale basis De uitdaging om onze inwoners passende ondersteuning te bieden én collectieve maatschappelijke voorzieningen te behouden is groot. Wij willen met de middelen die daarvoor beschikbaar zijn de sociale basis optimaal versterken om de transformatie een stap verder te brengen. Samen met onze partners in het voorliggend veld en de professionele zorgaanbieders willen we aan de slag om de sociale basis op orde te krijgen en te versterken. Alleen dan kunnen we onze kwetsbare inwoners voldoende en kwalitatief goede ondersteuning bieden. Om dit op een zorgvuldige wijze te doen, overweegt het college de Inkoopstrategie Wmo/Participatie te herzien. Dit betekent dat de nieuwe inkoopstrategie op zijn vroegst past in 2025 van start gaat. Landelijke ontwikkelingen, zoals Hervormingsagenda en wellicht Toekomstscenario zullen een enorme impact hebben op de jeugdhulpketen. De financiële gevolgen hiervan voor onze gemeente zijn nog niet duidelijk. Ook de Inkoop Jeugd en bijbehorende strategie is vertraagd. De discussie met het Rijk over het compenseren van gemeentelijke tekorten op het terrein van Jeugd en Wmo loopt ook in 2024 door. Het beheersen van onze Wmo-kosten is complex. Dat komt onder meer door het in 2019 in de Wmo geïmplementeerde abonnementstarief.

Ook de toenemende vergrijzing, waarbij het streven is om (oudere) inwoners zo lang mogelijk thuis te laten wonen met ambulante ondersteuning, speelt hierbij een belangrijke rol. Een positieve ontwikkeling is dat het aantal uitkeringen nog steeds dalende is. Op dit moment is er sprake van spanning op de arbeidsmarkt waardoor in bijna alle sectoren personeelstekorten zijn. Wie kan en wil werken is aan het werk. We zien dat veel van onze inwoners die een bijstandsuitkering ontvangen helaas niet profiteren van de ruime arbeidsmarkt. Deze inwoners hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt, vaak door een combinatie van verschillende problemen.

KADERNOTA 2024 - 2027 Ondanks de coronacrisis en vervolgens de stijgende energiekosten merken wij nog niet dat er een toenemend beroep wordt gedaan op armoedevoorzieningen of schulddienstverlening. De taakstelling van het Rijk om statushouders te huisvesten, is in 2023 bijna verdubbeld ten opzichte van 2022. Dit legt druk op de uitvoeringscapaciteit. We moeten meer uitkeringen verstrekken en voor meer statushouders de regie voeren op inburgering en participatie. Wij verwachten dat de taakstelling in 2024 hoger is dan de taakstelling 2023. Door deze verhoogde taakstelling wordt het steeds lastiger om tijdig voldoende woningen te vinden voor statushouders. Hieraan wordt, samen met de woningcorporatie, hard gewerkt. Ook wordt gekeken naar alternatieve oplossingen. Ook worden er in onze gemeente in 2024 in gemeentelijke en particuliere opvang Oekraïense ontheemden opgevangen. Hiermee voldoet de gemeente aan de verhoogde taakstelling van 1 juli 2023. Aanjager cultuur Eén van de speerpunten van het coalitieakkoord 2022-2026 is het ondersteunen van nieuwe culturele initiatieven door het aanstellen van een aanjager voor cultuur. Hiernaast is in het coalitieakkoord opgenomen dat we culturele ambities in ANNO III-verband willen steunen.

Om hieraan uitvoering te kunnen geven, willen we vernieuwende initiatieven met een aanjagende en verbindende functie in samenhang met de cultuur ambassade onderzoeken. Onderzoek verhoging bijdrage aan dorpsbelangen We onderzoeken op dit moment de mogelijkheden om de bijdrage aan dorpsbelangen te verhogen. Hierdoor worden de dorpen meer in de gelegenheid zijn om eigen activiteiten en initiatieven te ondersteunen. Daarmee wordt de leefbaarheid in de dorpen vergroot en blijven ook de kleinere dorpen een aantrekkelijke woonplek. Inzet op overheids- en inwonersparticipatie We willen graag inzetten op inwoners- en overheidsparticipatie. Dit doen we door eerst een beeld te vormen van wat voor gemeente we willen zijn om uiteindelijk toe te werken naar de (verplichte) verordening op dit vlak. We stellen een startnotitie op waarna de gemeenteraad een keuze kan maken over het gewenste ambitieniveau met hierin onder andere aandacht voor hoe de raad en het college zich hier in richting de samenleving wil gaan verhouden. De kosten hangen af van het gewenste ambitieniveau. Deze komen in de startnotitie in beeld, zowel voor wat betreft middelen als formatie.

KADERNOTA 2024 - 2027

BEDRIJFSVOERING/OVERHEAD Organisatie ontwikkeling Het college heeft de raad eerder al deelgenoot maakt van de zorgen die zij heeft over de organisatie. Er is al geruime tijd sprake van een hoge werkdruk die mede veroorzaakt wordt door veel personele wisselingen. In de krappe arbeidsmarkt waarbij er een ruim aanbod van banen is en er zich maatschappelijk een tekort aan personeel aftekent, betekent dit dat vacatures vaak erg lastig te vervullen zijn. Effect hiervan is dat er ook een toename van tijdelijke inleen van personeel is om toch taken te kunnen blijven uitvoeren. Dit komt niet ten goede aan de stabiliteit en continuïteit in de bedrijfsvoering. We lopen daardoor in toenemende mate risico op de gebieden rechtmatigheid, fiscaliteit, continuïteit in ICTondersteuning en aandacht voor mensen in de organisatie. Door prioriteitstelling in taken proberen we tekorten in de personele bezetting op te vangen. Desalniettemin achten wij het noodzakelijk om ook nog een stevige impuls te geven aan een aantal cruciale onderdelen in de bedrijfsvoering. Dit stelden wij ook voor bij de vorige kadernota, maar mede door de hierboven geschetste problematiek zijn een aantal voornemens die vorig jaar incidenteel in de begroting zijn opgenomen niet tot uitvoering zijn gekomen.

Vertrek op een aantal functies bij onder andere HRM heeft ertoe geleid dat primair de inzet is gegaan naar het invullen van de basistaken. Toekomst van de samenwerking In februari jl. hebben de beide colleges bekend gemaakt dat het belangrijk is om een duurzaam toekomstperspectief te hebben voor het personeel. Daarmee is de discussie gestart over welk toekomstperspectief uw raad en de raad van Achtkarspelen voor zich ziet. Gelet op de hiervoor geschetste problematiek vinden wij het belangrijk dat er wel geïnvesteerd wordt in de huidige organisatie en werkmaatschappij. Omdat nog ongewis is wat het toekomstscenario wordt en wat daarmee het effect zal zijn op taakuitvoering en benodigd personeel kiezen wij ervoor in afwachting van de besluiten over de toekomst, de investeringen in personeel om de investering in personeel voor twee jaar voor te stellen. De kosten die gemoeid zijn met het uitvoeren van een raadsbesluit over de toekomst van de samenwerking hebben we in deze kadernota buiten beschouwing gelaten. Zodra de richting duidelijk is, zullen wij een voorstel voor uitvoering uitwerken en aan u voorleggen.

KADERNOTA 2024 - 2027

KADERNOTA 2024 - 2027 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze Kadernota in één oogopslag geeft u informatie over de effecten van bestaand en nieuw of gewijzigd beleid voor de komende jaren van de gemeente Tytsjerksteradiel. (alle bedragen x € 1.000) 2024

2025

2026

2027

2.975

2.713

- 99

823

1.080

- 119

823

1.080

- 119

ONTWIKKELINGEN BESTAAND BELEID

- 350

- 401

- 425

- 427

Ontwikkelingen in bestaand beleid

- 350

- 401

- 425

- 427

- 393

- 453

- 513

- 573

0. Bestuur en ondersteuning

1. Veiligheid

4. Onderwijs

- 50

5. Sport, cultuur en recreatie

- 109

- 150

- 210

- 270

6. Sociaal domein

- 94

Overhead

- 140

- 159

EINDSALDO KADERNOTA

3.055

2.939

- 1.045

- 1.012

Beleidsontwikkeling per inwoner (in hele euro's) *

- 23

- 26

- 29

- 31

STARTSALDO KADERNOTA

ONTWIKKELINGEN GEMEENTEFONDS Gemeentefonds

ONTWIKKELINGEN NIEUW OF GEWIJZIGD BELEID

7. Volksgezondheid en milieu 8. Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing

KADERNOTA 2024 - 2027

KADERNOTA 2024-2027

KADERNOTA 2024 - 2027

1 Ontwikkelingen Kadernota 2024-2027 1.1 Startsituatie Het vertrekpunt voor deze Kadernota is de meerjarenreeks 2024-2026 uit de begroting 20232026. In deze Kadernota nemen we zowel de ontwikkeling in bestaand als in nieuw beleid mee. Daarnaast hebben we op grond van de meicirculaire 2023 de ontwikkelingen in het kader van de Algemene Uitkering geactualiseerd. Startsaldo Kadernota

2024

2025

2026

2027

TOTAAL

2.975

2.713

- 99

1.2 Gemeentefonds Elk jaar is de inhoud van de meicirculaire van het ministerie van BZK van groot belang voor de inkomstenkant van de gemeentebegroting. In deze circulaire schetst het ministerie namelijk de financiële kaders die gelden voor de nieuwe begrotingsjaren. De meicirculaire is doorgerekend. Het beeld is positief, waarbij wel rekening is gehouden met een forse reservering voor loon en prijsontwikkelingen en een stelpost voor ambities Uitvoeringsprogramma. Bij de begroting 2024-2027 komen we met een geactualiseerd beeld. Ontwikkelingen gemeentefonds

2024

2025

2026

2027

TOTAAL

823

1.080

- 119

2024

2025

2026

2027

Be d ra ge n x € 1 .0 0 0 Bruto ontwikkeling algemene uitkering

4.487

4.689

2.869

4.632

waarvan te reserveren voor ontwikkelingen: Behoedzaamheidsbuffer (loon- en prijsontwikkelingen) Reservering stelpost ambities Uitvoeringsprogramma Taakmutaties

2.623 1.000 41

2.567 1.000 42

1.950 1.000 38

3.508 1.000 37

Subtotaal

3.664

3.609

2.988

4.545

823

1.080

-119

Netto toename algemene uitkering

T a a kmuta tie s b e d ra ge n x 1 .0 0 0

2024

2026

2025

2027

Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslag Handhaving energielabel C kantoren Wet Goed Verhuurderschap Voorschoolse educatie

7 1 32 1

7 1 33 1

6 -1 31 1

6 -1 30 1

Totaal

KADERNOTA 2024 - 2027

1.3 Bestaand beleid In deze Kadernota is eveneens een aantal ontwikkelingen meegenomen ten aanzien van het bestaand beleid. Deze ontwikkelingen worden hieronder kort toegelicht. Een

deel

van

ontwikkelingen

conform

spelregels

ten

laste

van

behoedzaamheidsbuffer gebracht. Een klein deel is ten laste van het saldo gebracht. Overigens zijn op dit moment nog niet alle ontwikkelingen in bestaand beleid bekend. Deze zullen het kader van de opstelling van de begroting 2024-2027 in beeld gebracht worden. Ontwikkelingen in bestaand beleid

2024

2025

2026

2027

TOTAAL

- 350

- 401

- 425

- 427

Effect CAO ontwikkeling Wmo maatwerkvoorzieningen In de met de zorgaanbieders afgesloten overeenkomsten is vastgelegd dat jaarlijks indexering van de tarieven plaatsvindt als CAO-ontwikkelingen daartoe aanleiding geven. De CAO 20222023 geeft aanleiding de tarieven per 1-1-2023 te indexeren. Wij hebben op 6 december 2022 besloten om de tarieven van de Wmo te verhogen met 5,29%. Bij het opstellen van de begroting 2023 is rekening gehouden met stijgende prijzen als gevolg van de indexatie van tarieven. Hierbij is rekening gehouden met het voorlopige OVA-percentage voor 2023 van 3,72%. Het definitieve percentage zoals in december 2022 is vastgesteld leidt tot een nadelige ontwikkeling van € 125.000. We dekken deze kosten uit de behoedzaamheidsbuffer. Indexering budgetten Participatie en uitvoering WSW In verband met indexering stijgen de kosten van participatievoorzieningen en de uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening in 2023 fors en dit werkt door in 2024. Op grond van de hiervoor afgesloten dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Caparis moeten we deze hogere kosten betalen, waardoor we onze re-integratiedienstverlening aan onze inwoners op peil kunnen houden. Dit leidt tot een wijziging van de begroting 2023 en een aanpassing van het meerjarenperspectief 2024-2027. We dekken deze kosten uit de behoedzaamheidsbuffer die in de begroting 2023 en verder is opgenomen.

De benodigde extra middelen bedragen € 380.000. Ontwikkelingen begroting 2024-2027 van de Werkmaatschappij De begroting van de Werkmaatschappij voor de jaren 2024-2027 is inmiddels vastgesteld. De financiële gevolgen ten bedrage van € 2.037.000 hiervan worden nu onder aanvaard beleid meegenomen in deze Kadernota. We lichten hieronder nog even kort de belangrijkste wijzigingen toe.

Loonontwikkeling De belangrijkste wijziging van de begroting 2024-2027 betreft de actualisering van de personeelskosten, waarbij rekening is gehouden met de afgesloten CAO voor 2023, de actualisering van de formatie op basis van eerdere besluitvorming en een inschatting van de 19

KADERNOTA 2024 - 2027 ontwikkeling van de nieuwe CAO voor 2024. Voor deze laatste ontwikkeling gaan we voorlopig uit van 2,5% conform de vastgestelde uitgangspunten. Het financieel effect van de actualisering van de personeelskosten bedraagt € 3.510.000 voor de begroting van de Werkmaatschappij. Dit is een verhoging van net iets meer dan 10% hetgeen passend is in de doorvertaling van de CAO 2023, het uitgangspunt voor de verwachte ontwikkeling voor 2024 en overige actualiseringen. Voor onze gemeente een financieel effect van € 1.763.000.

Budget voor inhuur bij ziekte Budget voor inhuur bij ziekte en de prijsontwikkelingen ICT zijn volgens de uitgangspunten vertaald in de begroting 2024-2027. Voor de begroting van de Werkmaatschappij heeft dit een effect van € 305.000. Voor onze gemeente een financieel effect van € 152.000.

Prijsontwikkelingen ICT Daarnaast zijn de kosten voor onze ICT-infrastructuur verhoogd op basis van de verwachte prijsstijgingen bij onze ICT-leveranciers. Hiervoor is een bedrag van € 236.000 in de begroting van de Werkmaatschappij meegenomen. Voor onze gemeente een financieel effect van € 118.000.

Overige prijsontwikkelingen Voor wat betreft de overige posten in de begroting van de werkmaatschappij hebben mede op basis van de analyse van de jaarrekening 2022 beperkte wijzigingen plaatsgevonden. Voor onze gemeente een financieel effect van € 4.000. Organisatieplan Ruimte begroting Om het cluster Ruimte meer toekomstbestendig te maken is een aantal organisatorische aanpassingen nodig. Hiervoor zijn diverse aanleidingen, waaronder de veranderende rol van de overheid, vertaald in de Omgevingswet, de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (WKB), bestuurlijke ambities en het versterken van de strategische kwaliteit. De vertaling van het organisatieplan betekent voor de gemeente Achtkarspelen een structurele financiële uitzetting van de bijdrage van € 391.000. Voor de gemeente Tytsjerksteradiel betekent dit daarentegen een lagere gemeentelijke bijdrage van € 179.000. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de hogere inbreng van fte door Tytsjerksteradiel bij de samenvoeging van de beleidsonderdelen Ruimte in 2019, die met dit organisatieplan grotendeels wordt geharmoniseerd. In 2023 zijn hier reeds bij beide gemeenten begrotingswijzigingen voor doorgevoerd en maakt het inmiddels ook onderdeel uit van de begroting 2024-2027 van de Werkmaatschappij.

Actualisering personeelskosten TD begroting 2024-2027 De personeelskosten voor bestuur, directie en beheer van onze gemeente zijn geactualiseerd op basis van ondermeer de CAO ontwikkelingen. Het financieel effect hiervan is € 413.000. Bibliotheekwerk De bibliotheek wordt geconfronteerd met een aanzienlijke stijging van de personeels- en energielasten. Dit heeft een nadelig effect van € 238.000 voor 2024. Omdat naar verwachting met ingang

van

2025

extra

middelen

beschikbaar

komen

voor

herstel

van

het

KADERNOTA 2024 - 2027 bibliotheekstelsel wordt de compensatie voor bibliotheekwerk alleen voor 2024 (en 2023) meegenomen en ten laste gebracht van de behoedzaamheidsbuffer. Stichting Regiomarketing Toerisme Sinds 2014 subsidiëren wij de stichting Regiomarketing Toerisme (RMT) samen met de gemeenten Noardeast-Fryslân, Achtkarspelen en Dantumadiel. De stichting RMT geeft al enige jaren aan dat de subsidie niet toereikend is. Dat speelt met ingang van 2023 en verdere jaren nog meer omdat er vanwege de aanwijzing als DAEB en vanwege de regiodeal een professionaliseringsslag nodig is met o.a. inhuur van externe deskundigen. Daarnaast is de subsidie sinds de start in 2014 niet verhoogd en zijn de lonen en andere kosten wel gestegen. Wij voorzien hiermee dat de stichting RMT voor de komende jaren met een hogere subsidieaanvraag komt. We weten nog niet precies om welk bedrag het zal gaan, omdat de termijn voor het indienen van de subsidieaanvraag op 1 oktober a.s. is gesteld. Indicatief gaan we uit van een verhoging van € 7.500 voor 2024. Daarnaast is ons voorstel om in afstemming met de overige deelnemende gemeenten er vanaf 2024 voor te kiezen om de bijdrage jaarlijks te verhogen voor loon- en prijsstijgingen. dit percentage wordt jaarlijks bij de uitgangspunten voor onze begroting vastgesteld.

Veiligheidsregio De Veiligheidsregio heeft bij de ontwerpbegroting van 2024 aangegeven een extra bijdrage te vragen in verband met de loon- en prijsontwikkelingen. Dit is nu meegenomen ten laste van de behoedzaamheidsbuffer. Daarnaast zijn er nog een aantal beleidsontwikkelingen. Deze zijn meegenomen ten laste van het begrotingssaldo. Jobinder Op basis van de begroting 2024 van de GR Mobiliteitsbureau NO Fryslân nemen we een nadeel als gevolg van loon- en prijsontwikkelingen mee van € 313.000 ten laste van de behoedzaamheidsbuffer. Marrekrite De Marrekrite heeft bij de ontwerpbegroting van 2024 aangegeven een extra bijdrage te vragen in verband met de loon- en prijsontwikkelingen. Dit is nu meegenomen ten laste van de behoedzaamheidsbuffer. FUMO De FUMO heeft bij de ontwerpbegroting van 2024 aangegeven een extra bijdrage te vragen in verband met de loon- en prijsontwikkelingen. Dit is nu meegenomen ten laste van de behoedzaamheidsbuffer. Daarnaast zijn er nog een aantal beleidsontwikkelingen. Deze zijn meegenomen ten laste van het begrotingssaldo. Jaarschijf GVVP 2024 Het bestaande gemeentelijk verkeer- en vervoerplan (GVVP) is verlopen. Op dit moment wordt gewerkt aan het opstellen van een nieuw gemeentelijk mobiliteitsplan. Ter overbrugging is

KADERNOTA 2024 - 2027 voor 2023 een verlengde jaarschijf van dezelfde omvang als de voorgaande jaren gereserveerd. Daarmee kan waar nodig worden geanticipeerd op noodzakelijke en/of gewenste

aanpassingen/initiatieven

vanuit

samenleving

voorgenomen

verkeersmaatregelen. Voor 2024 speelt dit ook. Ter overbrugging reserveren we een verlengde jaarschijf GVVP 2024 voor het treffen van noodzakelijke en gewenste verkeersmaatregelen. In 2024 (Q1) zal een nieuw mobiliteitsplan zijn vastgesteld met daaraan gekoppeld uitvoeringsprogramma. De middelen vanuit deze jaarschijf worden ook benut als 50% co-financiering voor de specifieke uitkering Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-2023 waar de gemeente een bedrag van € 245.000 heeft toegekend gekregen. De inzet van elke gemeentelijke euro voor verkeersmaatregelen wordt daarmee door het Rijk verdubbeld. De kapitaalslasten voor de nieuwe GVVP jaarschijf van € 75.000 bedragen € 4.000 en komen het jaar na uitvoering vanaf 2025 ten laste van het begrotingsresultaat. Meerjarige subsidieverlening Sociale Basis De raad heeft in de vergadering van 15 december 2022 besloten om subsidie te verlenen aan de partners in het voorliggende veld voor de jaren 2024, 2025 en 2026 die op grond van de subsidieregeling sociale basis is aangevraagd, maar nog niet is verleend. Voor het jaar 2024 betekent dit meerkosten van € 392.000, voor het jaar 2025 € 433.000 en vanaf 2026 structureel € 451.000. De meerkosten komen in de betreffende jaren ten laste van het begrotingssaldo.

In deze Kadernota onder punt 06.01 is een voorstel voor een derde herstelactie betreffende voor de partijen die voor 2023 een eenmalige subsidieaanvraag hebben gedaan in het kader van de subsidieregeling Versterken Sociale Basis en waarmee de gemeente een langdurige subsidierelatie heeft. Aanpassing licentiekosten gladheidsbestrijding Op basis van het beeld uit de jaarrekening 2021 en 2022 blijken de kosten voor jaarlijkse licenties voor weerbeelden en het ict gladheid meldsysteem voor wegen en op de strooi auto's jaarlijks ongeveer € 16.000 te kosten. Het budget is structureel € 10.000 te laag begroot en dient te worden bijgesteld. Dit heeft een nadelig effect van € 10.000 ten nadele van het begrotingssaldo in de meerjarenbegroting 2024-2027. Verhoging contributie VFG Tijdens de ALV van de VFG is een voorstel voor contributieverhoging van de VFG geagendeerd van € 0,50 naar € 0,62 per inwoner. Om de continuïteit van de vereniging op korte termijn niet in gevaar te laten komen en ook in 2024 op een goede en adequate wijze invulling te kunnen geven aan het huidige takenpakket acht de VFG een dergelijke contributieverhoging noodzakelijk.

Het VFG-bestuur heeft het voornemen om de komende periode met de

gemeenten in gesprek te gaan over wat nu precies de gewenste rol en taak van de vereniging is voor de komende jaren, en welke financiering daarbij passend is. De contributiestijging bedraag voor de gemeente € 0,12 per inwoner. In totaal bedraagt de uitzetting daarmee voor onze gemeente € 4.000. Hiervan komt de helft ten laste van de behoedzaamheidbuffer

(loon-

prijsontwikkelingen)

helft

ten

laste

van

begrotingssaldo (overige ontwikkelingen).

KADERNOTA 2024 - 2027 Indexering budgetten openbaar groen De loonkosten voor het laten uitvoeren van de noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden stijgen meer dan de standaard – indexatie. De netto meerkosten (4,6 % - 2,5 %) bedragen hiervan € 28.000. Ofspraken wâl - en kadebehear Fryslân Doel fan ‘Toedeling beheer en onderhoud oevers Friese vaarwegen’ is dúdlikheid te jaan oer wa der yn de basis ferantwurdlik is foar de oanbelangjende wâlen lâns de farwegen en fersnippering fan dizze ferantwurdlikens foar te kommen. Op dit stuit is it yn guon gefallen net dúdlik wa’t ferantwurdlik is foar it behear en ûnderhâld fan de wâlen en mei namme fan de walkonstrukjes by in beskoeide wâl. Ek wa’t der stiet foar ferfanging fan dizze konstrukjes is meastentiids net dúdlik. Dizze situaasje fan wâlen lâns farwegen lied faak ta diskusje en gedoch tusken oerheden mar ek tusken oerheden en partikulieren. Dizze diskusjes wurd mei de tadieling fan ‘Oevers vaarwegen’ foarkommen. It tadielen fan it behear en ûnderhâld fan wâlen lâns farwegen is in taak fan Provinsjale Steaten (PS). Hjirfoar komt der in saneamd "Oeverfonds'. It ‘Oeverfonds’ sil op basis fan de Wetterwet folle wurde moatte troch de algemiene demokrasy (provinsje en gemeenten). De bydrage foar ús is dan berekkene op jierliks rom € 12.000. Dit sil dan foarearst meinaam wurde yn de begrutting fan 2024.

Kwaliteitsmedewerker handhaving Om te voldoen aan onze wettelijke (beleids)taak op het gebied van handhaving is bij de begrotingswijzigingen van juni 2023 besloten om financiële ruimte te creëren voor een kwaliteitsmedewerker Handhaving. Hiervoor is voor onze gemeente 0,25 fte gevraagd. De kosten hiervan bedragen € 23.000 en worden ten laste van het begrotingssaldo gebracht. MFC Tytsjerk Op 16 september 2021 heeft de raad besloten tot de realisatie van het MFC Tytsjerk. In de afgelopen periode is het plan verder uitgewerkt tot een technisch ontwerp en is het aanbesteed. De raad heeft op 25 mei 2023 ingestemd met het benodigde extra budget en de daaruit voortvloeiende extra kapitaallasten als gevolg van ondermeer de forse prijsstijgingen De extra uitzetting van de kapitaallasten van € 48.000 nemen we mee in de begroting vanaf 2025. Verhoging contributie VNG In de ALV van de VNG zijn de gemeenten akkoord gegaan met de verhoging van de contributie voor 2024 en eveneens met de verhoging van de gelden voor de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU). De contributiestijging van € 3.300 ten opzichte van 2023 nemen we nu mee onder bestaand beleid ten laste van de behoedzaamheidsbuffer.

De verhoging van de GGU begroting 2024 inclusief ophoging van het Fonds GGU in verband met de aanpak van een aantal maatschappelijke en organisatorische vraagstukken, die voor alle gemeenten gelijk zijn ten bedrage van € 15.000 nemen we eveneens mee onder bestaand beleid ten laste van het begrotingssaldo.

KADERNOTA 2024 - 2027 De gezamenlijke vraagstukken die vanuit de GGU gelden worden betaald betreffen ondermeer de ontwikkelagenda gezond leven Gezond en Actief Leven Akkoord (IZA/GALA), programma’s fysieke leefomgeving, inkoop en aanbesteden en arbeidsmarktkrapte Resumé In onderstaande tabel zijn bovenstaande ontwikkelingen in bestaand beleid met effect op behoedzaamheidsbuffer en begrotingssaldo opgenomen. Ontwikkelingen bestaand beleid

2024

2025

2026

2027

Bedragen x. 1000 ten laste van behoedzaamheidsbuffer Effect CAO ontwikkeling Wmo maatwerkvoorzieningen

-125

Indexering budgetten Participatie en uitvoering WSW

-380

-2.037

Actualisering personeelskosten TD begroting 2024-2027

-413

Bibliotheekwerk

-238

Veiligheidsregio (loon en prijsontwikkelingen)

-161

-216

-261

-289

Jobinder (loon en prijsontwikkelingen)

-313

Marrekrite (loon en prijsontwikkelingen)

-3

-4

FUMO (loon en prijsontwikkelingen)

-41

GR SW Fryslân

-2

Verhoging contributie VFG

-2

Verhoging contributie VNG

-3

Ontwikkelingen begroting 2024-2027 WM8KTD

MFC Tytsjerk

-48

Indexering budgetten openbaar groen

-28

-3.746

-3.611

-3.657

-3.685

Veiligheidsregio (overig))

-18

-24

-30

-32

FUMO (overig)

-49

Jaarschijf GVVP 2024

-4

Meerjarige subsidieverlening Sociale Basis

-392

-433

-451

Aanpassing licentiekosten gladheidsbestrijding

-10

Verhoging contributie VFG (beleid)

-2

GGU gelden

-15

Kwaliteitsmedewerker handhaving

-23

totaal tlv behoedzaamheidsbuffer bestaand beleid tlv begrotingssaldo

Stichting Regiomarketing Toerisme

-8

Ofspraken wâl - en kadebehear Fryslân

-12

Organisatieplan Ruimte begroting 2024-2027 WM

179

totaal bestaand beleid tlv begrotingssaldo

-350

-401

-425

-427

Totaal ontwikkelingen bestaand beleid

-4.096

-4.012

-4.082

-4.112

overig

KADERNOTA 2024 - 2027 Behoedzaamheidsbuffer In de begroting 2023-2026 was een behoedzaamheidsbuffer opgenomen. Voor een deel was deze behoedzaamheidsbuffer bedoeld om ontwikkeling in bestaand beleid af te dekken mits deze passen binnen de spelregels van de behoedzaamheidsbuffer. De ontwikkeling van de behoedzaamheidsbuffer is in onderstaande tabel weergegeven. Deze is nu inclusief de ontwikkelingen van de meicirculaire en de actuele bestedingen tot nu toe. Behoedzaamheidsbuffer

2024

2025

2.026

2.027

Bedragen x. 1000 Behoedzaamheidsbuffer begroting 2023-2026

3.138

3.432

2.200

Extra accres 2023-2027 i.v.m. inflatiecorrectie 2022

443

517

Restant corona middelen (voorlopig)

Ontwikkelingen meicirculaire tbv Behoedzaamheidsbuffer

2.623

2.567

1.950

3.508

Tegemoetkoming Energiekosten energie intensief mkb

n.n.b.

Energie intensieve amateursport

n.n.b.

Totaal behoedzaamheidsbuffer Kadernota 2024-2027

6.204

6.442

4.667

6.225

Bedragen ten laste van behoedzaamheidsbuffer

-3.746

-3.611

-3.657

-3.685

Restant behoedzaamheidsbuffer voor ontw begr 2024-2027

2.458

2.831

1.010

2.540

KADERNOTA 2024 - 2027

1.4 Nieuw of gewijzigd beleid In deze Kadernota zijn diverse ontwikkelingen van nieuw of gewijzigd beleid meegenomen. Deze zijn gecategoriseerd in: •

onontkoombaar

•

noodzakelijk

•

wenselijk

De financiële ontwikkeling hiervan vindt u terug in onderstaand overzicht. Ontwikkelingen nieuw of gewijzigd beleid

2024

2025

2026

2027

TOTAAL

- 393

- 453

- 513

- 573

1. onontkoombaar

- 147

- 160

2. noodzakelijk

- 74

- 115

- 175

- 235

3. wenselijk

- 172

- 178

1.5 Eindsaldo Kadernota Samengevat ziet de Kadernota er als volgt uit: Onderwerp

2024

2025

Stand meerjarenbegroting 2024-2027

2.975

2.713

- 99

823

1.080

- 119

Ontwikkelingen in bestaand beleid

- 350

- 401

- 425

- 427

Ontwikkelingen nieuw of gewijzigd beleid

- 393

- 453

- 513

- 573

1. onontkoombaar

- 147

- 160

2. noodzakelijk

- 74

- 115

- 175

- 235

3. wenselijk

- 172

- 178

SALDO KADERNOTA

3.055

2.939

- 1.045

- 1.012

Ontwikkelingen inkomsten Gemeentefonds

2026

2027

Daarnaast zijn er diverse onderwerpen, die incidenteel van aard zijn. Hiervoor hanteren we de lijn, dat deze lasten ten laste van de Algemene reserve worden gebracht. Deze onderwerpen inclusief hun financieel beslag op de Algemene reserve vindt u terug in onderstaand overzicht.

KADERNOTA 2024 - 2027

Onderwerpen Kadernota ten laste van de Algemene Reserve

nr.

2024

2025

2026

2027

Gemeentelijke co-financiering EU-Leaderprogramma 2024-2027

00.01

Cofinanciering De Twirre

05.13

156.000

75.000

Nieuw archiefsysteem + formatie Observeum

05.07

7.000

Beurtskip

06.04

158.000

Digitaliseren fysiek archief Inkomen en Participatie

06.02

25.000

Beleid op verhuur van panden

08.02

8.000

Dorpenronde

08.04

50.000

Toegankelijkheidsonderzoek digitale dienstverlening

00.04.33

4.000

I&A - Sociaal Intranet applicatie

00.04.25

20.000

I&A - Abonnement Datafryslân

00.04.26

2.000

505.000

158.000

Incidentele inzet projecten

Totaal Incidentele inzet projecten tlv AR Incidentele inzet personele ontwikkelingen Managementsecretariaat

00.04.01

58.000

Teamleider I&A

00.04.02

68.000

Teamleider HRM

00.04.03

68.000

Bestuurscommunicatie adviseur

00.04.06

124.000

Juridische zaken - Inkoopcoördinator

00.04.10

25.000

Juridische zaken - Inkoop - flexibele schil

00.04.11

42.000

HRM - Strategische ondersteuning en advisering

00.04.50

365.000

303.000

Financiën - AOIB en Senior Financieel Adviseur

00.04.51

201.000

I&A - Continuïteit en kwaliteit informatie voorziening

00.04.52

638.000

Jurist handhaving

01.01

85.000

Jurist veiligheid

01.02

29.000

Horeca- evenementenbeleid

01.07

24.000

Gebiedsteam-Zorg in de school

04.02

132.000

Ekstra formaasje Frysk taalbelied

05.04

25.000

Uitvoeringsplan Participatiewet - Inzet jobhunter

06.07

51.000

Gebiedsregisseur in de huisartsenpraktijk (POH Jeugd)

06.08

57.000

Coördinator Maatschappelijk Vastgoed

06.12

56.000

Formatie stikstof

07.02

36.000

Totaal incidentele inzet personeel tlv AR

2.084.000

1.890.000

Totaal tlv AR

2.589.000

2.048.000

158.000

KADERNOTA 2024 - 2027

2 Reserves en weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen maakt duidelijk in hoeverre de gemeente financieel in staat is om onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. Weerstandsvermogen onderscheiden we in twee delen •

weerstandscapaciteit

•

risicobeheersing

Met weerstandscapaciteit bedoelen we alle middelen en mogelijkheden waarmee de gemeente onvoorziene kosten op kan vangen. Dat geldt bijvoorbeeld voor alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen maar die gevolgen kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente. Weerstandscapaciteit bestaat uit incidentele weerstandscapaciteit en structurele

weerstandscapaciteit. De reserves beschouwen we als structurele weerstandscapaciteit. Voor incidentele lasten (looptijd van 1-3 jaar) met betrekking tot diverse onderwerpen in deze Kadernota hanteren wij de lijn, dat deze ten laste van de Algemene Reserve worden gebracht. In de Algemene Reserve wordt rekening gehouden met deze uitname. Dit leidt tot de volgende geactualiseerde ontwikkeling van de Algemene Reserve waarbij rekening is gehouden met het rekeningresultaat 2022. Verwachte ontwikkeling algemene reserve

2023

2024

2025

2026

2027

2028

(bedragen x € 1.000)

Stand begin van het jaar

21.608

29.150

26.912

27.869

30.650

29.605

In de onderstaande tabel zijn alle geplande en voorgestelde onttrekkingen uit de Algemene Reserve in beeld gebracht voor de jaren 2022 t/m 2028. Hierbij is rekening gehouden met de besluitvorming bij de jaarrekening 2022.

KADERNOTA 2024 - 2027

Verwachte ontwikkeling algemene reserve (bedragen x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand begin van het jaar

19.060

21.608

29.150

26.912

27.869

30.650

29.605

Onttrekking rekeningresultaat 2020

Storting rekeningsreslutaat 2021

2.735

Overheveling restant bestemmingsreserve KIK naar AR

879

Vrijval diversen; begrotingswijzigingen december 2022

175

Storting rekeningresultaat 2022

10.593

Storting saldo primitieve begroting 2023 (jaarschijf 2023)

1.260

Verwerking effecten Kadernota 2024-2026 t.o.v. begrotingsresultaat 2022-2025

3.055

2.939

-1.045

-1.012

Landinrichting Bûtenfjild (PPN 2008/rek 2010) besl. 2017 tgv gebiedsontw. ZenM

-31

Herinr. Alde Feanen 2e uitv.module (raad 27-11-2008/rek 2010)

-2

Gebiedsontwikkeling Zuid en Midden CA (PPN 2009/2e berap 2012)

1.188

Regiodeal (raad 25-4-2019)

-263

Alde Feanen herinrichting 3e uitvoeringsfase (KN 2018 5.7a)

-240

-2

Mutaties n.a.v. rekening en begrotingen

Mutaties o.b.v. reeds vastgesteld beleid

Implementatie van waarderen op gebruikersoppervlakte (KN 2020-2023 0.02)

-1

Actualisatie en koppeling BGT en GBI-beheersysteem (KN 2020-2023 2.05)

-100

Digitalisering administratieve processen Buitendienst (KN 2020-2023 2.03)

-45

-5

Digitalisering en optimalisering data areaal openbare ruimte (KN 2020-2023 2.06)

-150

Actualisering locatiedossiers op het onderdeel bodem (KN 2020-2023 7.02)

-7

Vastgoed registratiesysteem (KN 2020-2023 8.01)

-25

Bijdrage aan omgevingswet (KN)

-71

-164

Bijdrage aan Millenium (KN)

-3

Bijdrage aan Karakteristieke panden (KN)

-35

Bijdrage ontmoetingscentrum Gytsjerk

-57

Bijdrage formatie stikstofproblematiek; begroting 2021-2024

-91

Kosten harmoniseren beleid en uitvoering en optimaliseren van processen (Omb. 5.1)

-27

-302

Frictiekosten (Omb. 5.4 )

-123

Digitaal adm. Toezicht naleven van regels en vergunningen (Omb. 2.23)

-50

Investeringen vooraf (ombuigingen begroting 2021-2024)

Kadernota 2022-2025 Herindeling team Communicatie / tijd. Uitbreiding (KN 2022-2025; 00.02)

-6

-51

Continuering FTE HRM (KN 2022-2025; 00.04 )

-45

P&C-coördinator/gemeenteadviseur (KN 2022-2025; 00.11)

-47

Aanpassing bediening brug Aldtsjerk (KN 2022-2025; 02.02)

-25

Aanpassing brug Eastermar (KN 2022-2025; 02.04)

-215

Aanjagen toerisme (KN 2022-2025; 03.05)

-12

-78

-45

Uitbreiding formatie zorgadministratie (KN 2022-2025; 06.10)

-20

Uitbreiding formatie Communicatie SD (KN 2022-2025; 06.11)

-35

Uitbreiding formatie Gebiedsteams (KN 2022-2025; 06.12)

-250

Project Beurtschip (KN 2022-2025; 06.13)

-144

Uitbreiding ondersteuning gaswinningsdossier (KN 2022-2025; 07.08)

-20

-46

Formatie stikstof (KN 2022-2025; 07.09)

-20

-60

Formatie gemeentelijk beleid Milieu (KN 2022-2025; 07.10)

-18

Uitvoering woningbouwprogrammering (KN 2022-2025; 08.05)

-128

-72

Omgevingswet (KN 2022-2025; 08.09b)

-95

Invulling actiepunten vanuit Communicatiestrategie

-55

Formatie medewerker recordbeheer

-67

Overstap fin. systeem c.a naar de Cloud

-30

Organiseren en faciliteren van het thuiswerken

-115

Juridische Zaken / Inkoop: Uitzetting FTE m.b.t. contractmanagement en contractbeheer

-60

Formatie HR en Communicatie

-297

HR: Vlootschouw in het kader van Strategisch Personeelsplan (SPP)

-37

HR: Recruitment

-23

Omzetting van het dashboard (digitalisering) voor Liberaux

-4

I&A: doorontwikkelingen team en organisatie

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Tytsjerksteradiel&id=edebbd0f-efe8-4e35-ae5f-4aa2da5e25ad