03 - Bijlage 1 - Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie Gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

Tytsjerksteradiel 2025

Rondkomen en meedoen Beleidsplan Armoede, schulden en preventie Gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

Inhoudsopgave

Bladzijde

Voorwoord

@

Samenvatting

@

Hoofdstuk 1

Aanleiding

@

Hoofdstuk 2

Inleiding

@

Hoofdstuk 3

Armoede en schulden een ingewikkeld vraagstuk

@

Hoofdstuk 4

Armoede en schulden in Tytsjerksteradiel

@

Hoofdstuk 5

Wat willen wij bereiken

@

Hoofdstuk 6

Armoederegelingen

@

Hoofdstuk 7

Schulden

@

Hoofdstuk 8

Preventie

@

Hoofdstuk 9

Samenwerking

@

Hoofdstuk 10

Communicatie

@

Hoofdstuk 11

Monitoring

@

Hoofdstuk 12

Financiën

@

Hoofdstuk 13

Evaluatie en rapportage

@

Uitvoeringsplan Bijlagen Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6 Bijlage 7 Bijlage 8

@

Wettelijk kader Landelijke ontwikkelingen Aantallen inkomen tot 130% sociaal minimum Armoederegelingen Werkproces Kredietbank Nederland Elementen basisdienstverlening Proces vroegsignalering Indicatoren monitoring doelen

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

@ @ @ @ @ @ @ @

2

Samenvatting In dit beleidsplan staat wat wij willen bereiken op het terrein van armoede, schulden en preventie. In het bijbehorende uitvoeringsplan staat hoe we dat willen bereiken. Onze doelen Wij willen dat onze inwoners kunnen rondkomen, meedoen en geen problematische schulden hebben. Dat is een ambitieus doel omdat wij daar maar deels aan kunnen bijdragen. Het Rijk is in eerste instantie verantwoordelijk voor de bestaanszekerheid van burgers (inkomensstelsel, toeslagen e.d.). Maar binnen de mogelijkheden die wij als lokale overheid hebben, willen wij armoede en schulden zoveel mogelijk voorkomen. Dit doen wij door het bieden van goed toegankelijke en vindbare inkomensregelingen en laagdrempelige financiële hulpverlening. Dit kunnen wij niet alleen. Onze maatschappelijke partners zijn van groot belang om de cirkel van armoede en kansenongelijkheid te doorbreken.

1

Wij willen dat: Meer inwoners gebruik maken van de minimaregelingen (vergroten bereik)

Ons doel is: Een gemiddeld bereik van 70%

2

Meer kinderen kunnen meedoen

Een gemiddeld bereik van 70%

3

Minder inwoners en zelfstandigen problematische schulden hebben

Een dalende lijn in het aantal inwoners en zelfstandigen met problematische schulden

4

De dienstverlening nog beter toegankelijk is voor inwoners

Minimaal een 7 te scoren voor onze dienstverlening op het terrein van armoede en schulden

Hoe willen wij onze doelen behalen Wij hebben een uitvoeringsplan gemaakt. Dit uitvoeringsplan is onderdeel van dit beleidsplan en biedt inzicht in wat wij de komende jaren doen om onze doelen te bereiken. De aanbevelingen die in het rapport van de Rekenkamercommissie en de evaluatie van het beleidsplan Schulddienstverlening staan, hebben wij hierin meegenomen. Financiën De huidige beschikbare structurele en incidentele budgetten zijn het vertrekpunt voor de uitvoering van het beleidsplan. Afhankelijk van de keuzes die de raad maakt, zijn er mogelijk meer financiële middelen nodig. Monitoring We meten aan de hand van indicatoren of we de doelstellingen halen. Wij maken daarbij gebruik van data uit onze eigen dashboards en data van Data Fryslân en het CBS.

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

3

Hoofdstuk 1

Aanleiding

In 2023 heeft de Rekenkamer onderzoek gedaan naar de effectiviteit van ons armoedebeleid. De uitkomsten van het Rekenkameronderzoek en de evaluatie van het beleidsplan Schulddienstverlening zijn de aanleiding om een beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie op te stellen. Hieronder hebben we kort de aanbevelingen en de aandachtspunten nog even op een rijtje gezet. Aanbevelingen Rekenkameronderzoek ▪ Ontwikkel specifiek armoedebeleid met concrete en meetbare doelen gebaseerd op de pijlers Armoede, Schulden en Preventie. ▪ Versimpel de aanvraagformulieren en processen van de verschillende regelingen. ▪ Geef meer aandacht aan bekendmaking van de regeling om het bereik te vergroten. ▪ Vergroot de gemeentelijke regie met betrekking tot het maatschappelijk middenveld om tot een betere samenwerking te komen. Aandachtspunten evaluatie Beleidsplan Schulddienstverlening ▪ Geef extra aandacht aan de manier en vorm van schulddienstverlening aan jongeren. ▪ Geef aandacht aan een groeiende groep inwoners (met of zonder schulden) die behoefte heeft aan langdurige financiële begeleiding in verband met weinig leervermogen. ▪ Blijf inzetten op ondersteuning van inwoners om financieel zelfredzaam te worden. 1 Dit met de kanttekening dat uit de praktijk blijkt dat een groot deel van de mensen blijft aangewezen op budgetbeheer.

Hoofdstuk 2

Inleiding

In dit beleidsplan staat wat wij willen bereiken op het terrein van armoede, schulden en preventie. In het bijbehorende uitvoeringsplan staat hoe we dat willen bereiken. 2.1 Bestaans(on)zekerheid Steeds vaker vangen we armoede en schulden onder het begrip bestaansonzekerheid. Bestaanszekerheid gaat over meer dan alleen voldoende geld hebben. Het betekent dat mensen de zekerheid hebben van voldoende en voorspelbaar inkomen, werk, mee kunnen doen in de samenleving, een geschikte en betaalbare woonplek in een veilige en prettige omgeving en toegang tot zorg. Armoede en schulden zetten bestaanszekerheid onder druk en dat heeft vaak gevolgen voor andere leefgebieden. Bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid, wonen en schoolprestaties. En het leidt ertoe dat niet iedereen dezelfde kansen heeft en kan meedoen.

1

Dit met de kanttekening dat uit de praktijk blijkt dat een groot deel van de mensen blijft aangewezen op budgetbeheer.

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

4

2.2 Rollen Rijk en gemeenten Het Rijk is verantwoordelijk voor de bestaanszekerheid van burgers. Denk bijvoorbeeld aan de hoogte van de bijstandsuitkeringen en de verschillende toeslagen, zoals zorg- en huurtoeslag. Gemeenten zijn het vangnet voor inwoners met een laag inkomen. Zij richten hun minimabeleid in om mensen mee te laten doen. Daarnaast hebben gemeenten de wettelijke plicht om inwoners met schulden te ondersteunen. 2.3 Raadsprogramma en Global Goals Wij kunnen armoede niet tot nul reduceren en ook niet voorkomen dat er geen inwoners meer zijn met problematische schulden. Maar als onze inwoners in de knel komen, dan doen wij er alles aan om hen zo goed mogelijk en in een zo vroeg mogelijk stadium te helpen. Wij willen hiermee bestaanszekerheid, kansengelijkheid en meedoen in de Mienskip bevorderen. Thema’s die ook zijn opgenomen in het raadsprogramma en die bijdragen aan de Global Goals ‘geen armoede’, ‘geen honger’ en ‘ongelijkheid verminderen’. 2.4 Wetgeving en ontwikkelingen De twee belangrijkste wetten voor armoede- en schuldenbeleid zijn de Participatiewet en de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening. Daarnaast passen wij verschillende andere wetten toe. In bijlage 1 hebben wij andere belangrijke wetgeving op een rijtje gezet.

Naast de bestaande wetgeving is er op dit moment sprake van verschillende landelijke ontwikkelingen op het terrein van armoede en schulden. Deze ontwikkelingen staan in bijlage 2. 2.5 Leeswijzer In hoofdstuk 3 beschrijven wij de complexiteit van armoede en schulden. De cijfers over armoede en schulden in onze gemeente staan in hoofdstuk 4. Onze doelstellingen komen aan bod in hoofdstuk 5. In hoofdstuk 6 tot en met 8 staat wat we al doen op het terrein van armoede en schulden en preventie en wat we nog meer gaan doen. In de hoofdstukken 9 en 10 gaan we in op de onderwerpen samenwerking en communicatie. Het monitoren van onze doelstellingen en de beschikbare financiële middelen komen aan bod in de hoofdstukken 11 en 12. Tot slot besteden wij in hoofdstuk 13 aandacht aan evaluatie en rapporteren.

Hoofdstuk 3

Armoede en schulden een ingewikkeld vraagstuk

Mensen in armoede en schulden hebben vaker gezondheidsproblemen, stress, minder sociale contacten en minder kans op een opleiding of een goede baan. Dit leidt tot hogere zorgkosten, lagere arbeidsproductiviteit, ziekteverzuim en een grotere druk op de sociale zekerheid. De maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek in Nederland worden geschat op minimaal 8,5 miljard euro per jaar 2. Uit onderzoek blijkt dat elke geïnvesteerde euro in de schuldhulpverlening de maatschappij tot 2 euro oplevert 3. In dit hoofdstuk gaan we in op de complexiteit van het maatschappelijke vraagstuk armoede en schulden.

Onderzoek uitgevoerd door Panteia in samenwerking met de Hogeschool Utrecht en Nibud De maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek | Hogeschool Utrecht 3 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening: een nieuw perspectief 2

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

5

3.1 Stelsel inkomensondersteuning De inkomensondersteuning In Nederland bestaat uit een ingewikkeld stelsel van toeslagen, uitkeringen en andere financiële regelingen. De regelingen zijn bedoeld om mensen te ondersteunen, maar we zien dat de wirwar aan regels en voorwaarden vaak juist een hindernis is voor mensen die al financiële problemen hebben. Dit zorgt ervoor dat mensen die het juist het hardst nodig hebben, vaak het minst profiteren van de beschikbare ondersteuning. 3.2 Basisvaardigheden Basisvaardigheden zoals lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden zijn belangrijk om mee te doen aan onze maatschappij. Inwoners die deze vaardigheden in mindere mate hebben, kunnen niet zo actief meedoen als inwoners die deze vaardigheden wel hebben. Het percentage laaggeletterdheid 4is in onze gemeente 15%. Onvoldoende basisvaardigheden gaan vaak hand in hand met armoede en schulden. Ook weten inwoners die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen vaak de weg niet te vinden naar regelingen en (schuld)hulpverlening. 3.3 Onrealistisch beeld financiële redzaamheid Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de overheid een onrealistisch beeld heeft van de zelfredzaamheid van mensen.

“Er bestaat een behoorlijk verschil tussen wat de overheid van mensen verwacht en wat zij daadwerkelijk kunnen doen", staat in het rapport Weten is nog geen doen van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR). Vooral bij tegenslag en stress zijn niet alle mensen in staat om hun leven goed op te rit te houden. Verstandelijk weten ze vaak wel wat ze moeten doen, maar met alle verleiding en tegenslagen is het vaak erg moeilijk om zich aan dat plan te houden. Dat geldt volgens de WRR niet alleen voor de kwetsbare groepen in de maatschappij 5: "Ook mensen met een hoge opleiding en een goede maatschappelijke positie kunnen in situaties terecht komen waarin hun zelfredzaamheid ontoereikend is, zeker op momenten dat het leven tegenzit." 3.4 Chronische stress door financiële problemen Uit diverse onderzoeken blijkt dat (lang) in armoede leven zorgt voor chronische stress. Dit heeft een negatieve invloed op het denk- en doenvermogen van mensen. Het gevolg is dat sommige mensen niet meer goed naar de lange termijn kunnen kijken. Ze richten zich vooral op het oplossen van problemen op korte termijn. Dit kan leiden tot steeds onverstandigere beslissingen zoals kopen op afbetaling. 3.5 Werken maar niet rond kunnen komen Werken is nog steeds de beste manier om uit armoede en financiële zorgen te komen, maar werken moet wel lonen (en het moet mogelijk zijn).

Toch zien we werkenden in loondienst en zelfstandigen die met moeite de eindjes aan elkaar weten te knopen. Iemand die op papier een prima inkomen heeft, kan tegen allerlei onvermijdelijke kosten aanlopen. Het gevolg kan zijn dat deze mensen een lager besteedbaar inkomen hebben dan mensen met een uitkering. Maar zij

Moeite met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak ook beperkte digitale vaardigheden. Iemand die laaggeletterd is, is geen analfabeet. Een laaggeletterde kan wel lezen en schrijven, alleen niet goed genoeg om helemaal mee te doen in de samenleving. 5 Zie YouTube filmpje van de WRR over doen- en denkvermogen via Toelichting op het WRR-rapport 'Weten is nog geen doen' 4

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

6

komen niet in aanmerking voor regelingen zoals kwijtscheldingen, toeslagen en minimaregelingen omdat hun inkomen te hoog is. 3.6 Kinderen Kinderen die opgroeien in armoede: ▪ Lopen meer risico op benadeling bij de toegang tot onderwijs (lager schooladvies, minder ondersteuningsmogelijkheden, minder stimulans/ondersteuning door ouders). ▪ Hebben een hoger risico om vroegtijdig school te verlaten zonder startkwalificatie (opleidingsniveau Mbo 2 of hoger). ▪ Hebben meer moeite met het vinden van een betaalde baan boven de armoedegrens (mede als gevolg van een gemiddeld lager opleidingsniveau). ▪ Missen vaak de competenties en vaardigheden om, om te gaan met de uitdagingen in hun leven. ▪ Lopen een groter risico op sociale uitsluiting. Het gevolg kan zijn dat kinderen die opgroeien in armoede, in armoede blijven leven als zij volwassen zijn. Dit noemen we generatiearmoede. Armoede wordt dan van generatie op generatie overgedragen. 3.7 Jongeren Wij verwachten van jongeren dat zij vanaf hun 18e financieel volwassen zijn, maar vaak is dit niet het geval. Uit onderzoek van het NIBUD 6 blijkt dat 1 op de 5 jongeren van 18 tot 27 jaar te maken heeft met (ernstige) betaalproblemen. Er is vaker dan voorheen sprake van verslavingen, beïnvloeding door sociale media en schulden bij koop nu betaal later-diensten. Ook blijkt dat 1 op de 10 jongeren al eens is gevraagd om ‘geldezel’ te zijn.

Dat zijn jongeren die geronseld worden om hun bankrekening beschikbaar te stellen om gestolen geld weg te sluizen. Criminelen benaderen hiervoor vaak mensen die wat kwetsbaarder zijn. Bijvoorbeeld omdat ze in geldnood zitten of een lichte verstandelijke beperking hebben. Schulddienstverlening voor jongeren is ingewikkelder omdat er vaker sprake is van betalingen via 'tikkies', bankfraude (‘geldezel’), crypto-valuta en onvoorspelbare inkomsten via streaming (bijvoorbeeld op TikTok). 3.8 Ouderen Armoede onder ouderen groeit. Kosten voor wonen, welzijn en zorg stijgen en pensioenen worden niet geïndexeerd. Veel senioren zijn niet vermogend en wie pech heeft gehad in het leven in werk of gezondheid, hangt zelfs tegen de armoede aan. Ook ouderen met een middeninkomen, komen steeds meer onder druk te staan. Armoede komt voor bij meerdere groepen senioren. Bijvoorbeeld ouderen met weinig aanvullend pensioen en hoge zorgkosten en mensen die werkloos zijn geraakt na hun 55e en niet meer aan het werk komen. Onbekendheid met de bestaande landelijke en gemeentelijke regelingen en het ontbreken van digitale vaardigheden maken het moeilijk voor ouderen om zelfstandig uit de situatie te komen.

6

Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

7

3.9 Anderstaligen Veel nieuwkomers, zoals statushouders, arbeidsmigranten en Oekraïners, zijn niet of onvoldoende financieel zelfredzaam. Dat blijkt uit een onderzoek van Kenniscentrum Integratie en Samenleving naar de financiële en sociale zelfredzaamheid van nieuwkomers. Een gebrek aan zelfredzaamheid heeft te maken met de complexiteit van wet- en regelgeving, het denkvermogen en persoonlijkheid. Bovendien is het systeem van zorgtoeslagen, naheffingen, eigen risico en afrekeningen zo ingewikkeld dat nieuwkomers, die vaak de taal nog niet goed onder de knie hebben, snel schulden maken.

Hoofdstuk 4

Armoede en schulden in Tytsjerksteradiel

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) hebben in 2024 gezamenlijk een nieuwe methode ontwikkeld om armoede in Nederland te meten. Door de nieuwe rekenmethode vallen er minder mensen onder de definitie van armoede. Dit betekent niet dat er minder mensen zijn met geldzorgen. Het is een papieren werkelijkheid. Hoewel de absolute aantallen nu lager zijn, blijkt uit onderzoek dat de ernst van de armoede toeneemt en dat er steeds meer werkenden zijn die in armoede leven. De groep mensen met een risico op armoede wordt dus groter. Daarnaast blijkt uit de cijfers van het CBS dat de groep inwoners met schulden toeneemt. Het beeld van de cijfers7 in onze gemeente is als volgt: Armoede % mensen dat in armoede leeft 8 % minderjarige kinderen die in armoede leven % werkenden die in armoede leven % personen met bijstandsuitkering Schulden % huishoudens met geregistreerde problematische schulden Aantal huishoudens met geregistreerde problematische schulden % personen met risico op problematische schulden Aantal personen met risico op problematische schulden Schulden per huishoudtype TD

TD 2,7% 2,6% 0,8% 1,5% TD 5,5% 770 1,5% 360 Aantal

1 persoonshuishouding Paar zonder kinderen Paar met kinderen Eenouder gezin Totaal Schulden per leeftijdsgroep TD

250 140 280 100 770 Aantal

Landelijk 3,1% 3,6% 1,8% 2,2% Landelijk 8,9% 720.000 2,7% 338.800 Waarvan langdurig 9 160 90 150 300 Waarvan langdurig

7 Bron: CBS (peildatum 01-01-2024) 8

Minimaal 1 jaar inkomen tot 101% bijstandsniveau

9 Drie jaar of langer

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

8

16-25 23-35 35-45 45-55 55-65 65 of ouder Totaal

20 130 170 190 160 100 770

10 70 90 120 110 70 470

In bijlage 3 staan cijfers over het aantal huishoudens met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum.

Hoofdstuk 5

Wat willen wij bereiken

Wij willen dat onze inwoners kunnen rondkomen, meedoen en geen problematische schulden hebben. Dat is een ambitieus doel omdat wij daar maar deels aan kunnen bijdragen. Het Rijk is in eerste instantie verantwoordelijk voor de bestaanszekerheid van burgers (inkomensstelsel, toeslagen e.d.). Maar binnen de mogelijkheden die wij als lokale overheid hebben, willen wij armoede en schulden zoveel mogelijk voorkomen. Dit doen wij door het bieden van goed toegankelijke en vindbare inkomensregelingen en laagdrempelige financiële hulpverlening.

1

Wij willen dat: Meer inwoners gebruik maken van de minimaregelingen (vergroten bereik)

Ons doel is: Een gemiddeld bereik van 70% 10

2

Meer kinderen kunnen meedoen

Een gemiddeld bereik van 70% 11

3

Minder inwoners en zelfstandigen problematische schulden hebben

Een dalende lijn in het aantal inwoners en zelfstandigen met problematische schulden

4

De dienstverlening nog beter toegankelijk is voor inwoners

Minimaal een 7 te scoren voor onze dienstverlening op het terrein van armoede en schulden

In hoofdstuk 11 staat hoe wij deze doelen meten.

Hoofdstuk 6

Armoederegelingen

Wij beginnen niet bij nul. In de afgelopen jaren hebben we al veel gedaan om onze inwoners in armoede en schulden te helpen. Hieronder beschrijven wij wat we al doen op het gebied van armoede en wat we gaan doen om meer inwoners te bereiken 10 Wij realiseren ons dat niet alle voorzieningen nodig zijn en dat er inwoners zijn die geen aanvraag willen doen. Daarnaast komen waarschijnlijk niet alle

huishoudens in aanmerking voor de regelingen. Op grond van de Participatiewet moeten wij namelijk een vermogenstoets doen. Het kan dan zijn dat huishoudens wel een laag inkomen hebben, maar dat er geen recht bestaat op de regelingen omdat het vermogen te hoog is. 11 De ouders vragen de regelingen voor hun kinderen aan. Zie voor de nuancering voetnoot 4.

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

9

6.1 Wat doen we al Op het terrein van armoede zetten wij verschillende instrumenten in. In de tabel hieronder hebben wij deze instrumenten op een rijtje gezet. In bijlage 4 lichten wij deze instrumenten toe. Minimaregelingen (financiële ondersteuning) 12 Individueel bijzondere bijstand Individuele inkomenstoeslag Compensatie Eigen Risico Collectieve Ziektekostenverzekering (AV Frieso)

Participatieregelingen meedoen in de samenleving) 13 Volwassenenfonds Sport & Cultuur Jeugdfonds Sport & Cultuur Stichting Leergeld

Overig 14

Voedselbank Stichting Urgente Noden

6.2 Hoe willen wij meer inwoners bereiken We willen dat meer inwoners gebruik maken van de minimaregelingen. In het uitvoeringsplan hebben wij acties opgenomen om dit doel te bereiken. Wij zetten onder andere de volgende acties in: Acties Gebruik uitlegvideo’s in spreekkamer/ bij huisbezoeken/ op website

Servicegesprek bijstandsgerechtigden Ambtshalve toekenning Individuele Inkomenstoeslag Doorontwikkeling online aanvragen gemeentelijke minimaregelingen Administratieve drempels verlagen aanvragen minimaregelingen.

Toelichting In samenwerking met storytellingexperts, medewerkers uit het sociaal domein en met input van inwoners ontwikkelen wij uitlegvideo’s. Daardoor sluiten deze video’s aan bij de leefwereld van mensen die moeite hebben met taal of het verwerken van veel informatie. De uitlegvideo’s bestaan uit beelden en een toelichting in begrijpelijke taal (B1). Wij voeren een periodiek een servicegesprek met bijstandsgerechtigden. Daarbij besteden wij nadrukkelijk aandacht aan de minimaregelingen en (dreigende) schulden. Bijstandsgerechtigden hoeven deze toeslag niet meer aan te vragen. Wij betalen deze toeslag automatisch. Wij zorgen ervoor dat alle gemeentelijke minimaregelingen online aangevraagd kunnen worden. Wij versimpelen de aanvraagprocedures van de gemeentelijke minima.

12 Regelingen uitgevoerd door gemeente 13

Regelingen uitgevoerd door subsidiepartijen

14 Regelingen uitgevoerd door subsidiepartijen

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

10

Hoofdstuk 7

Schulden

Het bieden van hulp bij schulden is een wettelijke taak. Iedere inwoner met schulden kan voor hulp bij ons terecht. Uit een recent onderzoek blijkt dat mensen gemiddeld 8 jaar wachten voordat zij hulp vragen voor schulden 15. Voor onze schulddienstverlening ligt er al een stevig basis die wij willen doorontwikkelen. In dit hoofdstuk beschrijven wij wat we al doen en wat we nog meer gaan doen. 7.1 Wat doen we nu Niet alleen de aanpak van schulden, maar ook van de bredere problematiek is belangrijk. Daarom werken we integraal. Wij kijken niet alleen naar de financiële problemen, maar ook naar de bredere problematiek. In veel gevallen zijn schulden niet het enige probleem in het huishouden. Alleen het oplossen van schulden is dus vaak niet genoeg. Om een duurzame oplossing te vinden en een langdurig resultaat te bereiken is samenwerking belangrijk. Dan hebben we het over interne samenwerking op bijvoorbeeld het terrein van Jeugd, Onderwijs en Wmo en samenwerking met externe partners, zoals de Kredietbank Nederland (KBNL), Amargi en Humanitas. 7.2 Proces schulddienstverlening Het proces voor schulddienstverlening volgens de NVVK 16 kent 4 fasen. Het doel is om mensen met schulden zo snel mogelijk financiële stabiliteit en een toekomstperspectief te bieden. Fase 1. Aanmelding en intake

2.

Stabilisatie

3.

Schuldregeling

Toelichting De inwoner meldt zich bij ons aan voor schulddienstverlening. Samen met de inwoner maken wij een plan van aanpak waaruit blijkt dat wij integrale schulddienstverlening bieden. Daarbij zetten wij ook steeds meer in op gedragsverandering om tot een duurzame oplossing te komen. Ook staan in het plan voorwaarden om schulddienstverlening te realiseren zoals geen nieuwe schulden maken en solliciteren (als dat mogelijk is). In deze fase richten wij ons op het in evenwicht brengen van inkomsten en uitgaven en zetten wij budgetbeheer in. Is de situatie stabiel, dan dragen wij de inwoner over aan de KBNL wanneer dat nodig is. De KBNL kan een saneringskrediet 17 verstrekken of proberen om tot een minnelijke schuldregeling te komen met de schuldeisers (Msnp 18) Lukt dat niet, dan start de KBNL de wettelijke schuldregeling (Wsnp 19). Het werkproces van de KBNL hebben we opgenomen in bijlage 5.

Van eerste schuld naar schuldhulp: gemiddeld 8 jaar - NVVK Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet 17 Kredietbank Nederland lost in één keer de openstaande schulden af. De klant heeft voortaan nog maar één schuldeiser: Kredietbank Nederland. Dit zorgt voor overzicht, rust en ruimte om te werken aan herstel. 18 Minnelijke schuldsanering natuurlijke personen 19 Wet schuldsanering natuurlijke personen 15 16

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

11

4.

Einde regeling en Na de schuldregeling bieden wij nazorg om te voorkomen dat de nazorg inwoner opnieuw in de schulden raakt.

7.3 Gezinnen met minderjarige kinderen Opgroeien in armoede heeft grote gevolgen voor kinderen. Daarom geven wij gezinnen met minderjarige kinderen voorrang bij schulddienstverlening en zijn wij waakzaam tijdens het traject. 7.4 Zelfstandigen (BZF) Wij hebben ook de wettelijk verplichting om zelfstandigen schulddienstverlening te bieden. Bureau Zelfstandigen Friesland (BZF) voert dit voor ons uit. BZF ziet dat veel ondernemers moeite hebben om rond te komen omdat Coronasteunmaatregelen terugbetaald moeten worden. Juist bij ondernemers is er vaak sprake van (verborgen) armoede. Ondernemers kunnen langer de kop in het zand steken en het ene gat met het andere vullen omdat er meer geldstromen zijn. Vaak doen ze er langer over om hun trots opzij te zetten en hulp te zoeken. 7.5 Basisdienstverlening Om de schulddienstverlening in Nederland te versterken is begin 2024 tussen het Rijk, de NVVK, Divosa 20 en VNG 21, de basisdienstverlening schuldhulpverlening afgesproken. Deze basisdienstverlening leidt tot een hulpaanbod dat toegankelijker is en in iedere gemeente bestaat uit minimaal dezelfde elementen. Dit moet ertoe leiden dat de schuldhulp overal van hoge kwaliteit is en dat inwoners die hulp nog beter weten te vinden. Vanuit deze basisdienstverlening komt er onder andere meer aandacht voor (financiële) begeleiding en nazorg.

In bijlage 6 staat uit welke elementen de basisdienstverlening bestaat. 7.6 Wat gaan we nog meer doen We willen inwoners en zelfstandigen met problematische schulden zo goed mogelijk ondersteunen. In het uitvoeringsplan hebben wij acties opgenomen om dit doel te bereiken. Wij zetten onder andere de volgende acties in: Acties Basisdienstverlening Inzet Mobility Mentoring,

Nazorg na afgerond schuldentraject

Toelichting Invoeren van de elementen van de basisdienstverlening zoals hierboven genoemd. Onze coachende manier van werken willen we doorontwikkelen door Mobility Mentoring in te zetten. Dit is een methode om inwoners met complexe financiële en sociale problemen te ondersteunen bij het bereiken van financiële zelfredzaamheid en een stabieler leven. Het huidige nazorgtraject versterken. Een knelpunt hierbij is het vrijwillige karakter van nazorg na een afgerond schuldentraject.

20

Divosa biedt kennis, netwerk en belangenbehartiging aan leidinggevenden in het sociaal domein.

21

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

12

Ondersteuning ondernemers

Hoofdstuk 8

Ondernemers weten niet altijd waar ze terecht kunnen met hun hulpvraag. Daarom start BZF met een campagne om zichtbaarder te worden voor de ondernemer. Wij sluiten lokaal bij deze campagne aan.

Preventie

“Voorkomen is beter dan genezen” is het uitgangspunt bij preventie. Schuldpreventie richt zich op inwoners die risico lopen op (problematische) schulden en op inwoners die al schulden hebben. Dan is het doel te voorkomen dat problemen erger worden. Schuldpreventie is een mix van activiteiten en voorzieningen die erop zijn gericht dat inwoners financieel vaardig worden en hun financiën op orde houden. 8.1 Wat doen we nu Voor inwoners met beginnende schulden is het van groot belang dat wij deze schulden snel signaleren en er hulp beschikbaar is. Dit om te voorkomen dat betalingsachterstanden verder oplopen en zich ontwikkelen tot problematische schulden. Vroegsignalering van schulden is sinds 2021 een wettelijke taak van gemeenten. Het gaat dan om signalen van schuldeisers over een betalingsachterstand op vaste lasten, zoals huur, energie, water en zorgverzekering. Veel gemeenten, ook onze gemeente, zijn hiervoor aangesloten bij het Landelijk Convenant Vroegsignalering. De meeste vaste lasten partners zijn ook aangesloten op dit convenant. 8.1.1 Werkwijze vroegsignalering Bij betalingsachterstanden ontvangen wij een signaal van de vaste lasten partners. Ons team vroegsignalering of Amargi pakt deze signalen op. Een betalingsachterstand op vaste lasten is vaak een signaal dat er meer schulden zijn. Daarom benaderen wij inwoners met betalingsachterstanden proactief.

Wij benaderen deze inwoners respectvol, positief en zonder oordelen 22. Daarnaast hebben wij periodiek overleg met WoonFriesland om de voortgang van vroegsignalering te bespreken en de aanpak eventueel bij de stellen. In bijlage 7 staat het vroegsignaleringsproces. 8.1.2 Acceptatie hulpaanbod In de praktijk blijkt dat het merendeel van de inwoners ons hulpaanbod niet accepteert bij een vroegsignaal. Daardoor lopen deze inwoners het risico dat hun schulden oplopen. Deze mensen laten we niet zitten. Op het moment dat zij er klaar voor zijn, leiden wij deze inwoners naar de meest passende vorm van hulp. 8.2 Wat gaan we nog meer doen Wij willen dat minder inwoners en zelfstandigen problematische schulden hebben. In het uitvoeringsplan hebben wij acties opgenomen om dit doel te bereiken. De acties die wij inzetten zijn onder andere:

22

Voornamelijk telefonisch en huisbezoeken. In minder mate via een mail of een brief.

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

13

Acties Meer inzetten op persoonlijk contact vroegsignalering

Financiële educatie basisonderwijs en voortgezet onderwijs

Levensgebeurtenissen

Werkgevers

Hoofdstuk 9

Toelichting Uit de Wetsevaluatie Vroegsignalering 23 blijkt dat investeren in persoonlijk contact rendeert. Bellen en huisbezoeken blijken veel effectiever te zijn dan het versturen van brieven, mailtjes en sms-jes. Ook meerdere contactpogingen verhogen de kans op bereik aanzienlijk. De aanbeveling is dan ook om te investeren in huisbezoeken en telefonisch contact. Samen met de scholen willen wij financiële educatie organiseren. Voor sommige jongeren is financieel zelfstandig worden en blijven een grote stap. Het is niet vanzelfsprekend dat alle jongeren van huis uit verantwoord financieel gedrag krijgen aangeleerd en voorbereid worden op financiële zelfredzaamheid. Het is belangrijk dat jongeren zo vroeg mogelijk leren omgaan met geld. Daardoor lopen zij als volwassene minder risico op financiële zorgen en schulden. Met onze samenwerkingspartners kijken wij hoe wij inwoners beter kunnen voorbereiden op levensgebeurtenissen. Bijvoorbeeld trouwen, kinderen krijgen, 18 jaar worden, met pensioen gaan, verhuizen, overlijden van een naaste of werkloos worden. Bij deze levensgebeurtenissen lopen inwoners een verhoogd risico op financiële zorgen of schulden. Naast de mentale ruimte die levensgebeurtenissen vragen, betekenen ze ook vaak een verandering in inkomsten en/of uitgaven. Financiële stress kan leiden tot verzuim.

Daarom is het belangrijk dat werkgevers het onderwerp geldzorgen bespreekbaar durven te maken bij werknemers en hen hulp bieden waar mogelijk. Met een toolkit willen wij werkgevers ondersteunen om werknemers een helpende hand te bieden bij geldzorgen en geldzaken.

Samenwerking

Armoede en schulden zijn problemen die de hele Mienskip aangaan. Door de hardnekkigheid en de complexiteit van deze problemen is iedereen nodig: de Rijksoverheid, de gemeente, inwoners, maatschappelijke instellingen, vrijwilligers, bedrijven en scholen. Samen zijn wij er verantwoordelijk voor dat inwoners kunnen rondkomen en meedoen. Hierbij is de samenwerking met maatschappelijke partners van groot belang. Zij zijn onmisbaar om de cirkel van armoede en kansenongelijkheid te doorbreken. Bij het uitwerken van de acties uit het uitvoeringsplan betrekken wij onder andere de volgende partijen:

23

Wetsevaluatie Vroegsignalering in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening | Rapport | Rijksoverheid.nl

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

14

Intern Werk, Inkomen en Schulddienstverlening Wmo en Welzijn Jeugd en Onderwijs Duurzaamheid Omgeving Sport Economische zaken Gezondheid Financiën Wonen

Extern Cliëntenraad Werk en Inkomen Kearn Amargi Humanitas Stichting Leergeld / Jeugd- en Volwassenfonds Sport en Cultuur Voedselbank / Stichting Urgente Noden GGD WoonFriesland Kerken Kredietbank Nederland Scholen via de Locale Educatieve Jeugdagenda Armoedetafel / Provinciaal beleidsoverleg

Hoofdstuk 10 Communicatie In het uitvoeringsplan besteden we ook aandacht aan communicatie. We doen al veel aan communicatie. Voor het bereiken van onze inwoners zetten we verschillende middelen in. We gebruiken onze website, de gemeentepagina in Actief, sociale media en onze inwoners met een bijstandsuitkering ontvangen twee keer per jaar een nieuwsbrief. Daarnaast brengen wij jaarlijks de Geldgids uit voor inwoners met een laag inkomen. In deze gids staan alle gemeentelijke en landelijke regelingen waarop inwoners met een laag inkomen een beroep kunnen doen. Ook onze samenwerkingspartners ontvangen jaarlijks een hoeveelheid gidsen die zij kunnen uitdelen aan inwoners. Toch is er sprake van onderbenutting van regelingen en onbekendheid met regelingen. Het is en blijft een uitdaging om de verschillende doelgroepen, zoals laaggeletterden, niet digitaal vaardige inwoners en anderstaligen te bereiken.

Hoofdstuk 11 Monitoring De doelen die wij hebben genoemd, kunnen we meten. Wel is het lastig om harde conclusies aan de cijfers te verbinden omdat er veel variabelen zijn. Uit het onderzoek van de Rekenkamer blijkt bijvoorbeeld dat ruim 20% van de telefonisch geïnterviewden geen minimaregelingen wil aanvragen en zegt het probleem wel anders op te lossen. Ongeveer 10% van de geïnterviewden vraagt regelingen niet aan uit wantrouwen in de overheid. Ook komen niet alle huishoudens in aanmerking voor de regelingen. Op grond van de Participatiewet moeten wij een vermogenstoets doen. Het kan dan zijn dat huishoudens wel een laag inkomen hebben, maar dat er geen recht bestaat op de regelingen omdat het vermogen te hoog is. 11.1 Indicatoren We meten aan de hand van indicatoren of we onze doelstellingen halen. Naast het verzamelen van de cijfers doen we één keer per 4 jaar een klanttevredenheidsonderzoek. Deze ‘zachte’

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

15

(kwalitatieve) informatie heeft een belangrijke meerwaarde bij het monitoren van ons beleid. In bijlage 5 staat welke indicatoren wij gebruiken om onze doelen te meten. 11.2 Gebruik data Wij maken gebruik van data uit onze eigen dashboards en data van Data Fryslân en het CBS.

Hoofdstuk 12 Financiën De huidige beschikbare structurele en incidentele budgetten zijn het vertrekpunt voor de uitvoering van het beleidsplan. 12.1 Structurele budgetten In de tabel hieronder staan de budgetten voor 2026 tot en met 2029. Begroting in euro’s 24 Bijzondere bijstand 25 Collectieve ziektekostenverzekering Schuldhulpverlening Kwijtschelding afvalstoffenheffing Kwijtschelding rioolheffing Meedoenregelingen 26 Totaal

2026 800.000 180.000

2027 800.000 180.000

2028 800.000 180.000

2029 800.000 180.000

89.200 112.000

89.200 112.000

89.200 112.000

89.200 112.000

45.000

45.000

45.000

45.000

171.129 1.397.329

171.129 1.397.329

171.129 1.397.329

171.129 1.397.329

12.2 Aanvullende structureel budget Vanaf 2024 heeft het Rijk extra structurele middelen beschikbaar gesteld voor armoede en schulden. Jaarlijks ontvangen wij € 69.000 27. Deze middelen staan nog geparkeerd. Wij willen dit geld inzetten voor preventie, namelijk financiële educatie op scholen en extra capaciteit voor persoonlijk contact bij het vroegsignaleren van schulden. 12.3 Incidenteel budget Wij ontvangen voor 2025 tot en met 2028 middelen voor de verbetering van schulddienstverlening. Voor 2025 is dit € 30.000,-. De budgetten voor 2026 tot en met 2028 worden jaarlijks bekend gemaakt in de meicirculaire. Deze middelen zetten wij onder andere in voor het ontwikkelen van communicatiemateriaal (doelgroepgericht), een proef met het aanbieden van budgetcoaching aan werkenden en het ontwikkelen van een toolkit voor 24

Bij deze budgetten gaat het bijvoorbeeld om de kosten van inkoop van schuldhulpverleningstrajecten bij de Kredietbank Nederland en het verstrekken van subsidies aan Stichting Leergeld en het Jeugdfonds Sport en Cultuur. Deze budgetten hebben geen betrekking op uitvoeringskosten. 25 Bijvoorbeeld individuele inkomenstoeslag, bewindvoerderskosten, compensatie eigen risico en kinderopvang 26 Bijvoorbeeld Stichting Leergeld, Jeugdfonds Sport en Cultuur en Volwassenfonds 27 Aanpak armoede en schulden € 63.000 en Armoedebestrijding kinderen € 6.000

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

16

werkgevers. Daarnaast gebruiken we de middelen voor andere incidentele kosten die zijn verbonden aan de acties die in het uitvoeringsplan staan. 12.4 Extra budget In het uitvoeringsplan staat dat wij onderzoek doen naar gratis reizen met het OV voor inwoners met een laag inkomen en weinig vermogen. Ook onderzoeken we of we een laagdrempelig Informatiepunt Geldzaken kunnen opzetten voor inwoners. Daarnaast willen wij vierjaarlijks een klanttevredenheidsonderzoek houden. De structurele kosten van gratis reizen, een Informatiepunt en een klanttevredenheidsonderzoek kunnen we niet opvangen binnen de huidige budgetten. Afhankelijk van de keuzes die de raad maakt, zijn er dus mogelijk meer financiële middelen nodig. Mocht dit het geval zijn, dan nemen wij dit als wens mee in de Kadernota.

Hoofdstuk 13 Evaluatie en rapportage Dit beleidsplan is geen statisch, vaststaand beleid voor de komende vier jaar. Aan de hand van monitoring bekijken wij of wij het beleids- en het uitvoeringsplan moeten bijstellen. Jaarlijks ontvangt u van ons een voortgangsrapportage.

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

17

UITVOERINGSPLAN ARMOEDE, SCHULDEN EN PREVENTIE

UITVOERINGSPLAN ARMOEDE, SCHULDEN EN PREVENTIE DIENSTVERLENING Acties Gebruik uitlegvideo’s in spreekkamer/ bij huisbezoeken/ op website Servicegesprek bijstandsgerechtigden Ambtshalve toekenning Individuele Inkomenstoeslag Ambtshalve toekenning Compensatie Eigen Risico Simpel Switchen tussen uitkering en werk

Doorontwikkeling online aanvragen gemeentelijke minimaregelingen Administratieve drempels aanvragen gemeentelijke minimaregelingen verlagen

Toelichting In samenwerking met verhalenvertellers-experts, medewerkers uit het sociaal domein en met input van inwoners ontwikkelen wij uitlegvideo’s. Daardoor sluiten deze video’s aan bij de leefwereld van mensen die moeite hebben met taal of het verwerken van veel informatie. De uitlegvideo’s bestaan uit beelden en een toelichting in begrijpelijke taal (B1). Periodiek een servicegesprek voeren waarbij wij nadrukkelijk aandacht besteden aan de minimaregelingen en (dreigende) schulden. Bijstandsgerechtigden hoeven de Individuele Inkomenstoeslag niet meer aan te vragen. Deze toeslag betalen wij automatisch uit (bij de voorwaarde 3 jaar een inkomen < 110% bijstandsnorm). Bijstandsgerechtigden hoeven de regeling Compensatie Eigen Risico niet meer aan te vragen. Deze toeslag betalen wij automatisch uit (aan bijstandsgerechtigden waarvan bekend is dat zij recht hebben op deze toeslag). ▪ Vereenvoudigen aanvraagprocedure voor mensen die opnieuw bijstand aanvragen na een tijdelijk dienstverband. ▪ Onderzoeken hoe wij inwoners kunnen ondersteunen die aan het werk gaan om inzichtelijk te krijgen wat het financieel betekent als zij aan het werk gaan (gevolgen toeslagen / minimaregelingen kwijtschelding e.d.). Op dit moment kunnen inwoners alleen de Individuele Inkomenstoeslag online aanvragen.

Wij zorgen ervoor dat de overige gemeentelijke minimaregelingen ook online aangevraagd kunnen worden. Versimpelen aanvraagprocedures regelingen. Bijvoorbeeld niet steeds dezelfde stukken opvragen en uniformiteit in aanvraagformulieren.

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

19

Opleiding stress-sensitief werken

Klanttevredenheid SCHULDEN Acties Basisdienstverlening (zie onderdeel schulden beleidsplan) Inzet Mobility Mentoring,

Nazorg na afgerond schuldentraject

Inregelen Adviesrecht

Inzetten Kennisgeving

Door stress-sensitief te werken houden we rekening met de gevolgen van (langdurige) geldzorgen en de stress die hierbij komt kijken. Het gaat om het begrijpen van de impact van stress op mensen en het hierop afstemmen van de hulpverlening. Bij stress-sensitief gaat het om een oprechte basishouding waarin een gelijkwaardige respectvolle bejegening en empathie centraal staan. Wij willen 1 keer per 4 jaar een klanttevredenheidsonderzoek met het oog op verbetering van dienstverlening. Toelichting Invoeren van de 21 elementen van de basisdienstverlening. Een aantal elementen hebben we al ingevoerd. Sommige elementen kunnen we op korte of middellange termijn invoeren. Voor andere elementen moeten er eerst landelijk randvoorwaarden zijn ingevuld (zoals aanpassing van wetgeving). Onze coachende manier van werken willen we doorontwikkelen door Mobility Mentoring in te zetten. Mobility Mentoring is een methode om mensen met complexe financiële en sociale problemen te ondersteunen bij het bereiken van financiële zelfredzaamheid en een stabieler leven. Het richt zich op het aanpakken van de samenhang tussen verschillende problemen, zoals schulden, huisvesting en gezondheid, en houdt daarbij rekening met de effecten van chronische stress. Het doel is om deelnemers te helpen hun eigen vaardigheden te ontwikkelen en meer regie te krijgen over hun leven. Het huidige nazorgtraject verbeteren.

Een knelpunt hierbij is het vrijwillige karakter van nazorg of begeleiding na een afgerond schuldentraject. De Tweede Kamer heeft begin 2025 een motie aangenomen om begeleiding en nazorg wettelijk verplicht te stellen voor 12 maanden om zo het ontstaan van nieuwe problematische schulden te voorkomen. Wat dit betekent voor de uitvoeringspraktijk en of wij hiervoor middelen ontvangen is nog niet bekend. Adviesrecht beschermingsbewind geeft gemeenten de mogelijkheid om advies uit te brengen over de wenselijkheid van een beschermingsbewind, specifiek bij problematische schulden. Dit recht is bedoeld om gemeenten te helpen hun rol in de schuldhulpverlening beter te vervullen en de samenwerking tussen gemeenten, rechtbanken en bewindvoerders te bevorderen. De Kennisgeving is een bericht dat onze schuldhulpverleners versturen aan schuldeisers, incassobureaus en deurwaarders om aan te geven dat de inwoner is gestart met een schuldhulpverleningstraject. Dit signaal activeert een tijdelijke incassopauze, die onderdeel is van de Landelijke Pauzeknop. De Landelijke Pauzeknop is een landelijk dekkend instrument dat mensen met

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

20

Verwijsindex Schuldhulpverlening (VISH)

Herijking processen schulddienstverlening PREVENTIE Acties Nieuwe vindplaatsen doelgroepen Meer inzetten op persoonlijk contact vroegsignalering

Organiseren financiële educatie basisonderwijs en voortgezet onderwijs

Levensgebeurtenissen (trouwen, kinderen krijgen, 18 jaar worden, met

28

schulden tijdelijk uitstel van betaling en opschorting van incassoactiviteiten geeft. Dit zorgt ervoor dat schuldhulpverleners de tijd en ruimte krijgen om samen met de hulpvrager een duurzame oplossing te vinden. Met VISH kunnen we op een veilige manier aan deurwaarders doorgeven dat iemand schuldhulp krijgt. Deurwaarders checken het systeem voor ze op pad gaan om beslag te leggen. VISH zorgt voor snelle schuldrust bij mensen met schulden. Ook voorkomt het onnodig oplopende deurwaarderskosten. We moeten onze huidige werkprocessen actualiseren naar aanleiding van de landelijke afspraken die zijn gemaakt over de basisdienstverlening. Zie onderdeel schulden beleidsplan. Toelichting Actief zoeken naar nieuwe plekken om mensen met geldproblemen te vinden, zoals bij huisartsen, consultatiebureaus en werkgevers. Uit de Wetsevaluatie Vroegsignalering 28 blijkt dat investeren in persoonlijk contact rendeert. Bellen en huisbezoeken blijken behoorlijk effectiever te zijn dan het versturen van brieven, mailtjes en sms-jes. Ook meerdere contactpogingen verhogen de kans op bereik aanzienlijk. De aanbeveling is dan ook om te investeren in huisbezoeken en telefonisch contact. Een andere aanbeveling is om te investeren in het ontwikkelen van vaardigheden en competenties voor professionals die telefonische of via huisbezoek contact zoeken met inwoners.

Financiële educatie is een opgave die wij samen met de scholen moeten oppakken. Het is niet vanzelfsprekend dat alle jongeren van huis uit verantwoord financieel gedrag krijgen aangeleerd en voorbereid worden op financiële zelfredzaamheid. Het is belangrijk dat jongeren zo vroeg mogelijk leren omgaan met geld. Daardoor lopen zij als volwassene minder risico op financiële zorgen en schulden. Met samenwerkingspartners een aanpak ontwikkelen. Acties die we kunnen inzetten zijn: ▪ Wij sturen iedereen die 18 jaar wordt een kaartje met informatie over diverse zaken rondom volwassen worden en praktische zaken die iemand vanaf het 18e jaar moet regelen. Denk hierbij

Wetsevaluatie Vroegsignalering in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening | Rapport | Rijksoverheid.nl

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

21

pensioen gaan, overlijden enz.)

Aanhaken bij subsidieaanvraag GGD ‘signaleren financiële zorgen en schulden’ in relatie tot Kansrijke Start Aanbieden budgetcoaching werkenden Aansluiten bij NVVKJongerenoverleg SAMENWERKING Acties Armoedetafel (gemeente en externe samenwerkingspartners)

Beleidsontwikkeling andere terreinen Economische zaken ivm werkgevers

aan toeslagen aanvragen, het regelen van een zorgverzekering, zelfstandig wonen en het krijgen van stemrecht. ▪ Boekje Nibud ‘Geldwijzer bijna 18 jaar’ inzetten. Dit boekje heeft speciale aandacht voor: After-pay, online betalingen, crypto en gokken. ▪ Communicatie rondom levensgebeurtenissen organiseren. Kansrijke Start is een ketenaanpak rond onder andere geboortezorg, medische zorg, jeugdgezondheidzorg en partijen voor armoede en schulden die het verschil kunnen maken voor het fundament waarop een kind zich ontwikkelt. De omgeving waarin een kind wordt geboren, groeit en zich ontwikkelt in de eerste 1000 dagen, bepaalt in grote mate de kansen voor later. Bevorderen van financiële zelfredzaamheid van inwoners die ‘leerbaar’ zijn. Budgetcoaching is niet alleen geschikt voor mensen met betalingsachterstanden en andere geldproblemen. Budgetcoaching werkt ook preventief: hulp aannemen van een budgetcoach kan geldproblemen voorkomen. Het NVVK-Jongerenoverleg is een netwerk van financiële hulpverleners en beleidsmakers die zich richten op jongeren. Het is dé plek om van elkaar te leren, informatie uit te wisselen en te netwerken. Toelichting Armoede en schulden voorkomen kan alleen als organisaties samen werken, een keten vormen in signalering, ondersteuning en doorverwijzing. We kijken waar iedere organisatie zich bevindt in de keten en waar hiaten zitten.

Wat kunnen de organisatie méér of anders doen om de keten sterker te maken? En welke andere partij(-en) kunnen daarbij helpen of met elkaar samenwerken? Wij voeren hierop de regie. Schuldenproblematiek en financiële gezondheid hangen nauw samen met andere leefgebieden en basisvaardigheden. Wij willen een integrale samenhang creëren bij acties gericht op financiële gezondheid en acties op andere beleidsterreinen die van invloed zijn op financiële gezondheid. Financiële stress kan leiden tot verzuim en verminderde concentratie op de werkvloer. Daarom is het belangrijk dat werkgevers het onderwerp geldzorgen bespreekbaar durven te maken bij werknemers en hen hulp bieden waar mogelijk. Met een toolkit willen wij werkgevers ondersteunen om werknemers een helpende hand te bieden bij geldzorgen en geldzaken.

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

22

ONDERZOEKEN Acties Onderzoek naar invoering ‘Samen Vooruit pas’ / ‘Samen Vooruit AltijdVrij minima pas’ Onderzoek Informatiepunt inwoners COMMUNICATIE Acties Communicatiestrategie (inclusief communicatiematrix)

Communicatie zelfstandigen MONITORING Acties Gemeentelijk dashboard Monitor Vroegsignalering schulden Aansluiten bij Data Delen Armoede en Schulden (DDAS)

Toelichting Wij hebben de raad toegezegd om te kijken of wij de ‘Samen Vooruit pas’ kunnen inzetten. Mensen met een laag inkomen en weinig spaargeld kunnen dan gratis reizen met het OV in het weekend en op werkdagen tijdens de daluren. Daarnaast kijken we naar de mogelijkheid van vrij reizen buiten de daluren voor werkenden of mensen die onderwijs volgen. Samen met onze partners die deelnemen aan de Armoedetafel onderzoeken wij of we een laagdrempelig Informatiepunt Geldzaken kunnen opzetten voor inwoners die informatie, advies of praktische ondersteuning nodig hebben bij hun geldzaken. Toelichting Wij hebben een groot aanbod aan communicatie rondom armoede en schulden. Met veel verschillende boodschappen en niet altijd herkenbaar. Wij gaan onze communicatie opnieuw vormgeven. Het doel is om inwoners gerichter te bereiken. Daarnaast willen wij dat ons aanbod van inkomensondersteuning en financiële hulp overzichtelijk, herkenbaar en vindbaar is. Dit doen we enerzijds door meer focus aan te brengen in onze communicatie, rekening houdend met verschillende doelgroepen (jongeren, laaggeletterden, anderstaligen, zelfstandigen, werkgevers, enz.) en hun informatiebehoefte, anderzijds door verschillende communicatiemiddelen in te zetten. Wij sluiten lokaal aan op de communicatiecampagne over geldzorgen van Bureau Zelfstandigen Friesland.

Toelichting We ontwikkelen een dashboard voor armoede en schulden. De grootste uitdaging daarbij is of we de data die wij van onze externe partijen (KBNL en subsidiepartners) ontvangen hierin kunnen verwerken. De Monitor Vroegsignalering Schulden van Divosa ondersteunt gemeenten om vroegsignalering zo efficiënt en effectief mogelijk in te richten en zorgt ervoor dat gemeenten van elkaar kunnen leren. De VNG, Divosa, NVVK en CBS werken samen om de verzameling van data over financiële hulpverlening te vereenvoudigen. Het doel is om data te standaardiseren door definities gelijk te trekken, te optimaliseren door alleen uit te vragen wat nodig is en te flexibiliseren door de data voor meerdere doelen te gebruiken.

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

23

BIJLAGEN

Bijlage 1 Wettelijk kader Participatiewet

Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz) Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ) Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) Besluit Gemeentelijke Schuldhulpverlening (Bgs) Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbvv)

Wet adviesrecht genereren bij schuldenbewindzaken Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP)

De Participatiewet is de grondslag om bijstand te verlenen in de kosten levensonderhoud en om mensen te ondersteunen bij arbeidsparticipatie. De IOAW is een inkomensvoorziening voor oudere (vóór 1 januari 1965 geboren) werknemers die na de leeftijd van 50 jaar werkloos zijn geworden. De IOAW-uitkering is een aanvulling op het (gezins)inkomen tot bijstandsniveau. Zelfstandigen kunnen in (tijdelijke) financiële problemen komen die het voortbestaan van hun bedrijf bedreigen. In bepaalde gevallen kunnen zij dan een beroep doen op het Bbz. Een oudere ZZP-er die wil stoppen met het bedrijf omdat er onvoldoende inkomen uit het bedrijf komt, kan een beroep doen op de IOAZ.

Sinds de inwerkingtreding van de Wgs is schuldhulpverlening een taak van gemeenten. De wet geeft een ruim kader waarbinnen gemeenten de schuldhulpverlening moeten vormgeven (van preventie tot nazorg). Dit besluit verplicht verhuurders van woonruimte om, met het oog op schuldhulpverlening een betalingsachterstand te melden. De beslagvrije voet is het deel van het inkomen waarop een schuldeiser geen beslag mag leggen. Dit zorgt ervoor dat mensen die schulden hebben en te maken krijgen met beslaglegging op hun inkomen, altijd een minimumbedrag overhouden om van te leven. Vanaf 1 januari 2021 mogen gemeenten de rechter adviseren over oplossingen zoals schuldenbewind en gemeentelijke schuldhulpverlening. Inwoners met problematische schulden die niet geholpen kunnen worden met een minnelijke schuldregeling kunnen de rechter om een wettelijke schuldensanering vragen.

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

25

Bijlage 2 Landelijke ontwikkelingen In de tabel hieronder staan de landelijke ontwikkelingen op het gebied van armoede en schulden. Nationaal Programma Armoede en schulden

Met dit programma wil het Kabinet een toename van (kinder)armoede voorkomen en verder terugdringen, de langetermijneffecten van armoede tegengaan en mensen in armoede helpen vooruit te komen. Ook moeten problematische schulden worden voorkomen. En als er schulden ontstaan, moeten drie dingen beter: een kleine vordering moet klein blijven, mensen met schulden moeten overzicht houden, en er moet snelle en goede schuldhulpverlening beschikbaar zijn.

Versimpelen

Het huidige stelsel is te ingewikkeld. Dit leidt tot problemen bij het aanvragen en ontvangen van inkomensondersteuning. Het programma Vereenvoudiging inkomensondersteuning voor Mensen (VIM) heeft als doel om dit te veranderen. Het doel van dit landelijke programma is om het huidige stelsel van inkomensondersteuning, zoals toeslagen en uitkeringen, te vereenvoudigen en daarmee bestaanszekerheid te vergroten.

Wetsvoorstel proactieve dienstverlening voor gegevensuitwisseling

Het wetsvoorstel proactieve dienstverlening voor gegevensuitwisseling regelt dat overheidsinstanties, zoals UWV 29, SVB 30 en gemeenten, gegevens mogen uitwisselen om mensen te benaderen die mogelijk recht hebben op een uitkering of voorziening, maar deze niet gebruiken. Het doel is om het nietgebruik van uitkeringen en andere sociale zekerheidsvoorzieningen te verminderen. Het wetsvoorstel moet nog worden aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer.

29

Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

30

Sociale Verzekeringsbank

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

26

Bijlage 3 Aantallen inkomen tot 130% sociaal minimum Inkomen tot 130% sociaal minimum %

Aantal huishoudens

Aantal personen

100%

400

700

101%

700

1.000

105%

800

1.200

110%

1.000

1.500

120%

1.300

2.000

130%

1.600

2.500

Kinderen huishoudens met inkomen tot 130% sociaal minimum voor kinderen Leeftijd 0 t/m 5

Leeftijd 6 t/m 11

Leeftijd 12 t/m 17

jaar

jaar

jaar

50

70

30

150

70

90

60

220

80

90

80

250

80

110

100

290

100

140

130

370

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

Totaal

27

Bijlage 4 Armoederegelingen Bijzondere bijstand

Compensatie eigen risico

Individuele Inkomenstoeslag

Collectieve Zorgverzekering (AV Frieso) Stichting Leergeld

Jeugdfonds Sport & Cultuur Volwassenfonds Sport & Cultuur Humanitas Thuisadministratie

KEaRN Amargi

Voedselbank

Dit is een uitkering voor kosten die niet iedereen heeft en waarvoor de inwoner geen geld opzij heeft kunnen zetten. Er bestaat geen recht op bijzondere bijstand voor normale kosten van bestaan zoals boodschappen en huur of wanneer de kosten op een andere manier vergoed worden, bijvoorbeeld door de zorgverzekering. Inwoners die geen bijstandsuitkering hebben, kunnen ook bijzondere bijstand aanvragen. Zij ontvangen dan wel een lager bedrag wanneer het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. In dat geval is er sprake van draagkracht. De draagkracht is 35% van het inkomen boven 110%. Wij brengen de draagkracht in mindering op de bijzondere bijstand. Hebben inwoners een chronische ziekte of een handicap of een CIZ-verklaring Wet langdurige zorg, een WMO-voorziening of een Gehandicapten-parkeervoorziening? En hebben deze inwoners daardoor het volledige eigen risico betaald? Dan krijgen zij het wettelijk eigen risico gedeeltelijk vergoed. Heeft een inwoner minimaal 3 jaar een inkomen dat lager is dan 110% van het wettelijk minimumloon en is er geen zicht op inkomensverbetering? Dan kan deze inwoner de Individuele inkomenstoeslag aanvragen. De AV Frieso is een collectieve ziektekostenverzekering voor inwoners met een laag inkomen. Wij hebben deze verzekering afgesloten bij De Friesland. De verzekering geeft een goede dekking en wij betalen een gedeelte van de zorgpremie.

Ouders met een laag inkomen en kinderen van 4 tot 18 jaar kunnen een beroep doen op deze stichting. De stichting helpt met bijvoorbeeld schoolspullen, een laptop, een fiets, zwemles, muziekles of een verjaardagspakket. Door deze regeling kunnen kinderen van 4 tot 18 jaar van ouders met een laag inkomen meedoen aan sport en cultuur. Door deze regeling kunnen inwoners van 18 jaar en ouder met een laag inkomen meedoen aan sport en cultuur. De vrijwilligers van Humanitas Thuisadministratie helpen mensen hun financiën en administratie op orde te krijgen en te houden. Bijvoorbeeld het ordenen van post, het maken van een overzicht van inkomsten en uitgaven of het aanvragen van regelingen waar de inwoner recht op heeft. KEaRN Amargi is er om schulden te voorkomen. Vrijwilligers helpen de deelnemers om geldzorgen tegen te gaan door meer inzicht te krijgen in de eigen financiën. Inwoners die niet genoeg geld hebben om eten te kopen, kunnen terecht bij de Voedselbank Tytsjerksteradiel.

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

28

Bijlage 5

Werkproces Kredietbank Nederland

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

29

Bijlage 6

Elementen basisdienstverlening

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

30

Bijlage 7

Proces vroegsignalering

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

31

Bijlage 8 Indicatoren doelen (behaalde resultaten t.o.v. 2025) Doel 1

Kernindicator 1

Subindicator 1.1

Doel 2 Kernindicator 2

Subindicator 2.2

Doel 3

Kernindicator 3 Subindicator 3.1 Doel 4 Kernindicator 4

Subindicator 4.4

Meer inwoners maken gebruik van de minimaregelingen Gemiddeld bereik is 70% Het aantal huishoudens dat gebruik maakt van een regeling ten opzichte van het potentieel aantal huishoudens dat recht heeft op de regeling Het potentieel aantal huishoudens met een inkomen tot 110% van de bijstandsnorm voor de gemeentelijke regelingen en het potentieel aantal huishoudens met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm voor de ‘participatieregelingen’ Meer kinderen kunnen meedoen Gemiddeld bereik is 80% Het aantal kinderen dat gebruik maakt van de participatieregelingen ten opzichte van het potentieel aantal kinderen dat recht heeft op de regeling Het potentieel aantal kinderen dat opgroeit in gezinnen met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm Dalende lijn aantal inwoners en zelfstandigen met problematische schulden

Bron

Percentage inwoners met problematische schulden Percentage 2024 = 5,5%. Dalende lijn t.o.v. 2024 Onze dienstverlening nog beter toegankelijk maken Minimaal een 7 scoren voor onze dienstverlening op het terrein van armoede en schulden op basis van een klanttevredenheidsonderzoek Uitkomst vervolgonderzoeken (1 keer per 4 jaar)

CBS

Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder

Eigen systeem CBS

CBS

Bron Eigen systeem CBS

CBS

Bron

CBS Bron Uitkomsten klanttevredenheidsonderzoek

32