CConstaterende datTwenterand
Koppel je AI →
Document · PDF

Zienswijzennota Zo verlichten wij in Overijssel

Raadsvergadering 1 oktober 2024, gemeente TwenterandBij agendapunt: Zo verlichten wij in Overijssel - Twenterand 2024-20345.603 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

ZIENSWIJZENNOTA ‘Zo verlichten wij in Overijssel, Twenterand 2024-2034’

Inhoud 1.

Inleiding ......................................................................................................3

2.

Behandeling zienswijzen ..............................................................................3

3.

Zienswijze Reclamant 1 ...............................................................................3

4.

Zienswijze Reclamant 2 .............................................................................11

5.

Eindconclusie .............................................................................................19

1. Inleiding Voor u ligt de zienswijzennota aangaande de ingediende zienswijzen en behandeling daarvan naar aanleiding van de terinzagelegging van het verlichtingsplan getiteld als ‘Zo verlichten wij in Overijssel, Twenterand 2024-2034’. Dit beleidsplan is geschreven in samenwerking met 17 andere Overijsselse gemeentes, de provincie Overijssel en bureau ‘Licht en donker advies’. Het concept-beleidsplan heeft vanaf 12 maart gedurende vier weken ter inzage gelegen voor zienswijzen. Men kon tot 16 april een zienswijze kenbaar maken. Tijdens de terinzagelegging van het verlichtingsplan zijn twee zienswijzen kenbaar gemaakt. De zienswijzen zijn binnen de hiervoor genoemde termijn ingediend en zijn daarom beide ontvankelijk verklaard. De reclamanten zijn hiervan op de hoogte gebracht door middel van een bevestigingsbrief.

2. Behandeling zienswijzen De zienswijzen zijn behandeld en voorzien van een uitgebreide respons. Hiervoor is breed ambtelijk overleg geweest, om zo tot een gedegen antwoord te komen. Vooraf wordt nog opgemerkt dat voor zover niet op ieder argument ter ondersteuning van een zienswijze afzonderlijk is ingegaan, dat niet betekent dat de zienswijzen niet integraal in de overwegingen zijn betrokken. De persoonlijke gegevens van de reclamanten zijn zowel in deze Zienswijzennota als in de zienswijzen geanonimiseerd.

Zienswijze Reclamant 1 Reclamant heeft de zienswijze kenbaar gemaakt via een ingezonden brief op 2 april 2024. Omdat zienswijze 1 bestaat uit een langer stuk tekst bestaande uit opmerkingen en vragen is ervoor gekozen de tekst uit de zienswijze op te delen en per gestelde vraag een antwoord te geven. De originele zienswijze 1 is terug te vinden in het bijbehorende dossier.

Vragen van Reclamant 1 zijn geciteerd uit de originele versie (zie zienswijze 1 (originele versie)). Deze vragen staan in onderstaande beantwoording tussen aanhalingstekens schuin- en dikgedrukt. De beantwoording op de vragen van Reclamant 1 staan in normale letters onder elke gestelde vraag. 3.1

Zienswijze en beantwoording

“Geachte leden van het college van burgemeester en wethouders. Voor mij ligt het concept verlichtingsplan Zo verlichten wij in Overijssel Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Twenterand 2024 -2034. Graag maak ik van de mogelijkheid gebruik om een reactie/mening in te dienen en vragen te stellen, betreffende bovengenoemd concept verlichtingsplan dat op 12-03-2024 ter inzage is gelegd. lk voeg linkjes naar websites toe, waar ik de informatie vandaan heb gehaald. De pfd-documenten zal ik toesturen op verzoek.” “Het beleidsplan start met de belangrijkheid van openbare verlichting. Het draagt bij aan de verkeersveiligheid, rijcomfort, het gevoel van sociale veiligheid en aan de sfeer, leefbaarheid en herkenbaarheid van een gebied. Dat lijk mij een uitstekend uitgangspunt! Onder de term sociale veiligheid wordt verstaan de bescherming of het zich beschermd voelen tegen gevaar dat veroorzaakt wordt door of dreigt van de kant van menselijk handelen in de openbare ruimte.” Uit deze opmerking maakt de gemeente Twenterand op dat de Reclamant 1 het eens is met de uitgangspunten van het beleidsplan.

“Waarom benoemt het beleidsplan openbare verlichting, niet het gevaar en de onveiligheid die veroorzaakt wordt door menselijk handelen in de openbare ruimte en dat verlichting wel degelijk een veilig gevoel geeft? Verlichting zorgt er namelijk voor dat wij in staat zijn om bij duisternis de omgeving waar te nemen. Mensen kunnen een bewuste afweging maken of zij hun weg vervolgen of niet, bij mogelijke onraad. lk verwijs naar de veiligheidsmonitor 2023 van het CBS: https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2024/veiligheidsmonitor-2023 Dit rapport laat zien dat er vanaf 2021 een relatief sterke stijging is te zien bij geweldsdelicten. De traditionele criminaliteit is in de politieregio Oost-Nederland gestegen in 2023 t.o.v. 2021 van 14,6% naar 17.9%” In het beleidsplan wordt op bladzijde 5 onder het kopje ‘gevoel van sociale veiligheid’ besproken dat openbare verlichting niet alleen voor de verkeersveiligheid belangrijk is maar ook voor de

sociale veiligheid. Hiermee willen we als gemeente onderschrijven dat openbare verlichting inderdaad, zoals Reclamant 1 ook beweert, invloed heeft op het gevoel van veiligheid van inwoners. Echter wil de gemeente schijnveiligheid voorkomen. In de door de Reclamant 1 aangehaalde onderzoek ‘Veiligheidsmonitor 2023’ wordt gesteld dat 83% van de respondenten tevreden over de openbare verlichting in hun buurt (p. 13). De gemeente Twenterand begrijpt dat dit geen specifiek onderzoek is onder haar eigen inwoners, maar ziet in dit percentage wel terug dat over het algemeen Nederlanders dus tevreden zijn over de verlichting bij in hun buurt. Verder leest de gemeente Twenterand in dit aangehaalde onderzoek (Veiligheidsmonitor 2023) geen direct causaal verband tussen de door de Reclamant 1 genoemde toename van traditionele criminaliteit in Oost-Nederland en openbare verlichting.

“Er worden schaduwkanten genoemd van kunstlicht in de openbare ruimte. • Lichthinder voor mensen • Verstoring van fauna en flora • Verstoring van het natuurlijke donkere landschap • Verminderde zichtbaarheid van de sterrenhemel • Verbruik van energie • Verbruik van materialen • Kosten in geld en menskracht Welke onderzoeken liggen ten grondslag aan de hierboven genoemde schaduwkanten? ” Wat betreft de verstoring van fauna en flora kan de gemeente een uitgebreide literatuurlijst aanleveren. Wat betreft lichthinder voor mensen noemt de Reclamant 1 in de volgende vraag die zij stelt hieronder (p. 6) zelf een bron waaruit blijkt dat mensen hinder ondervinden van openbare (straat)verlichting. Wat betreft de verminderde zichtbaarheid van de sterren noemt Reclamant 1 hieronder ook zelf een bron (p. 6). Van de verminderde zichtbaarheid van de sterren zijn ook kaarten beschikbaar, zogenoemde ‘hemelhelderheidskaarten’. Dat energieverbruik, verbruik van materialen, en kosten in geld en menskracht schaduwkanten zijn van het plaatsen van openbare verlichting is evident. Immers verlichting plaatsen,

onderhouden en soms vervangen kost energieverbruik en geld. Hier zijn daarom geen specifieke onderzoeken naar gedaan binnen de gemeente Twenterand. Juist die negatieve effecten (schaduwkanten) wil de gemeente middels dit beleidsplan zoveel mogelijk inperken. Door te kiezen voor zo min mogelijk verlichten (‘Niet verlichten, tenzij…‘ principe, dimmen wanneer dit kan en zo duurzaam mogelijke verlichting).

“Uit het onderzoek: https://www.rivm.nl/sites/default/files/2018-11/ThemaLicht.pdf blijkt dat 5% van de bevolking lichthinder ondervindt waarvan 3% slaaphinder. De enquête is gehouden onder 1250 personen. Het onderzoek: https://www.science.org/doi/10.1126/science.abg7781 is gedaan tussen 2011 en 2022 met behulp van 51.351 observaties door burgers, wereldwijd. Conclusie: De zichtbaarheid van de sterren gaat snel achteruit, ondanks (of misschien wel dankzij) de introductie van LED’s in buitenverlichtingstoepassingen. De gemeente Twenterand geeft in het verlichtingsplan aan dat in het kader van verduurzaming en standaardisatie alle lampen LED lampen zijn/worden. Heeft bij het opstellen van dit beleidsplan de gezondheid van burgers aandacht gekregen? Uiteraard heeft de gezondheid van burgers aandacht gekregen. De gemeente Twenterand kiest daarom voor de in de meeste gevallen voor de kleurtemperatuur 2700 kelvin. In dit warm (witte) licht zit een veel kleinere component aan blauw licht dan in koud-wit licht met een hogere kelvinwaarde, wat het risico op een eventuele negatieve impact op de gezondheid van LED nog verder voorkomt en reduceert. Blauw licht en gezondheidseffecten worden veelal onderzocht, maar met name voor binnenverlichting en hoge lichtniveaus.

Mensen bevinden zich niet vele uren per jaar buiten in de straatverlichting en bovendien is daar sprake van een veel lagere verlichtingssterkte (hoeveelheid luxen op straat) vergeleken met binnenverlichting.

“Een advies van de gezondheidsraad aan het ministerie van Vws in 2015 heeft al gewezen op de mogelijkheid van gezondheidsrisicos door ledlampen. (pdf beschikbaar)” Sinds 2015 heeft de ledverlichting een grote ontwikkeling doorgemaakt. Een voorbeeld hiervan is dat er aanvankelijk vrijwel overal 4000 kelvin of zelfs hoger werd toegepast (fel wit of blauw licht). Tegenwoordig is er ook ledverlichting die warm wit licht geeft (zie ook bovenstaand antwoord). De gemeente Twenterand kiest in het overgrote deel van de gevallen 2700 kelvin, dus warm wit, juist

omdat dit beter is voor mens en natuur. Zoals gezegd gaat het om lage lichtniveaus. Bovendien is ledverlichting beter te richten dan traditionele verlichting, waardoor het minder uitstraling geeft naar de omgeving en de sterrenhemel. Ledverlichting vraagt bovendien minder energie en onderhoudskosten dan conventionele verlichting, wat bijdraagt aan een duurzamere samenleving.

“Heeft u zich goed geïnformeerd over het toepassen van LED buitenverlichting? Zou LED buitenverlichting de oorzaak van de genoemde schaduwkanten kunnen zijn? Is er sprake van (meer) laagfrequente magnetische straling d.m.v. het toepassen van LED?” Wij houden de landelijke ontwikkelingen op dit gebied nauwlettend bij.

“Onnodig verbruik van energie, materialen, geld en menskracht dient te worden voorkomen. lmmers het door de gemeente Twenterand zorgvuldig omgaan met energie, materialen, geld en mankracht kan burgers zomaar geld schelen in hun portemonnee. Correct, daarom plaatst de gemeente Twenterand (volgens dit nieuwe beleidsplan) ook alleen maar verlichting op plaatsen waar dit echt nodig is. Nieuwe verlichting is energiezuinig, wordt gedimd en heeft een lange levensduur en weinig onderhoud. Dit scheelt allemaal in de kosten.

“Kunt u aangeven wat de positieve/negatieve effecten van het uitvoeren van het verlichtingsplan zijn op de genoemde schaduwkanten? Met welk percentage of uitgedrukt in € wordt dit verslechterd/verbeterd na invoering van dit verlichtingsplan? Wat is de actieve bijdrage in % bij de reductie van Co2 uitstoot door de gemeente Twenterand en hoe wordt deze bijdrage gemeten?” Door te kiezen voor dimbare ledverlichting, alleen te verlichten waar dit echt nodig is en het licht goed te richten, wordt de hinder voor mens en natuur zoveel als mogelijk beperkt, wordt energie bespaard en wordt de uitstraling richting de sterrenhemel en het landschap beperkt. Dit zorgt er gezamenlijk voor dat de schaduwkanten van openbare verlichting zoveel mogelijk ingeperkt worden. Vanzelfsprekend zouden de negatieve effecten van kunstlicht pas echt helemaal verdwijnen, als we geen openbare verlichting meer laten branden. De gemeente vindt echter de veiligheid van haar inwoners erg belangrijk, daarom plaatsen we in bepaalde gebieden openbare verlichting. Er zijn in de gemeente Twenterand geen dergelijke genoemde onderzoeken gedaan. Het overstappen naar ledverlichting is bewezen duurzamer dan conventionele verlichting.

“In het beleidsplan verlichting zijn 2 bijlages opgenomen. A - Mastenboek en B — Armaturenboek. Volgens het mastenboek wordt er gekozen voor masten die geschikt zijn voor OVL met een aansluitmodule CAM. Waarom kiest de gemeente Twenterand voor deze masten?” De gemeente kan alleen haar openbare verlichting aansluiten door gebruik te maken van een CAM module. De netbeheerders hebben deze standaardisatie ingevoerd ten aanzien van openbare verlichting zodat deze eenvoudig, en altijd op dezelfde manier, kunnen worden aangesloten.

“Het “beleidsplan verlichting” noemt ook de ontwikkeling van “Smart City” Een slimme stad is een stad waarbij informatietechnologie en het internet der dingen gebruikt worden om de stad te beheren en te besturen, door gebruik te maken van data en algoritmes. Het “beleidsplan verlichting” geeft aan dat Smart City nog nergens wordt toegepast. Dat wil ik weerleggen. In 2020 liet de G20 Global Smart Cities Alliance met het World Economic Forum als secretariaat zich uit over slimme steden en een routekaart om Smart City te implementeren.

Apeldoorn

werd

genoemd

als

pioniersstad

https://www.youtube.com/watch?v=eH4NvMmJxZw “ Met de zin ‘Smart City wordt nog nergens toegepast’ wordt bedoeld dat het nog nergens wordt toegepast in de gemeenten die deelnamen aan dit beleidstraject. Het is correct dat het elders in Nederland al wel wordt toegepast. Deze regel zal worden aangepast in het beleidsplan zodat dit duidelijker wordt voor de lezer.

“De website van de VNG laat zien dat het een doel van gemeentes is om steden steeds digitaal slimmer te maken door mensen, machines en objecten te verbinden. (Global goal 9) https://vng.nl/rubrieken/onderwerpen/innovatie-en-trends Onder

de

naam

Smart

Society

werkt

de

VNG

samen

met

gemeenten.

https://vng.nl/rubrieken/onderwerpen/innovatie-en-trends Wordt de vervanging/aanpassing van lantaarnpalen gebruikt om deze op termijn te voorzien van sensoren teneinde Smart City te bewerkstelligen? Zo ja, waarom worden burgers hierover in dit beleidsplan niet geïnformeerd?” De gemeente Twenterand past dit (vooralsnog) niet toe. Op dit moment ziet dit beleidsplan er op toe dat de openbare verlichting in de gemeente Twenterand voldoet aan de daarvoor gestelde kaders (specifiek voor de gemeente Twenterand genoemd in hoofdstuk 4) en om meer

uniformiteit na te streven tussen de deelnemende Overijsselse gemeentes en kennis over verlichting te bundelen.

“Wanneer op dit moment geen Smart City wordt uitgerold, kunnen burgers dan op enig moment weer een inspraakmoment verwachten wanneer blijkt dat er sensoren worden aangebracht in de lantaarnpalen en Smart City toch wordt uitgerold?” Wanneer dit in de toekomstig al dan niet wordt toegepast, zal de gemeente dat op een daarvoor passende wijze communiceren met onze inwoners.

“Ben u zich ervan bewust dat, indien Smart City wordt uitgerold, dit ten koste kan gaan van de vrijheid en privacy van inwoners en bezoekers van de gemeente Twenterand? Burgers

worden

gevolgd

in

de

openbare

ruimte.

(Aanbevelingen

Autoriteit

Persoonsgegevens, Pdf aanwezig) De gemeente is zich bewust van de schaduwkanten van Smart City.

“Met welk tijdspad en welke criteria worden de masten en lampen geplaatst en/of vervangen? B.v. de technische of economische levensduur? Zo spoedig mogelijk? En in welke volgorde worden wegen en straten aangepakt?” Bij vervanging wordt uitgegaan van de technische levensduur van masten en armaturen. Het kan voorkomen dat, bij bijvoorbeeld herontwikkeling, masten eerder worden vervangen voor nieuwe (beter passende) masten. Er worden na vaststelling van dit beleidsplan niet actief masten vervangen voor nieuwe, wanneer de technische levensduur nog niet ten einde is.

“Kunnen burgers van de gemeente Twenterand er van op aan, dat de bestuurders zichzelf goed informeren om zo tot goede afgewogen belangen te komen, zij daarvoor volledige verantwoordelijkheid nemen, waarbij het belang van de burger van Twenterand ook wordt meegenomen? (Dit belang kan voor iedere burger verschillend zijn, gezondheid, financiën.)” Zeker, daar kunt u van op aan. Belangen onder de burgers kunnen inderdaad verschillen. De gemeente handelt daarom altijd om het algemeen belang te behartigen.

“Wat is het effect/bijdrage (uitgedrukt in % of €) van de uitrol van dit verlichtingsplan op de duurzame samenleving?” De gemeente is er van overtuigd met dit verlichtingsplan een bijdrage te leveren aan een duurzamere samenleving. Alle eerdergenoemde positieve effecten van de kaders in dit beleidsplan op energiebesparing (‘Niet verlichten, tenzij….' principe en dimmen van verlichting).

Hierdoor wordt minder energie verbruikt, kunnen lichtmasten langer meegaan en ledverlichting vereist minder onderhoud dan conventionele verlichting.

“Welk effect heeft de landelijke doelstelling vastgelegd in de Nederlandse Klimaatwet op het wereldklimaat?” Een doelstelling op zich heeft geen enkel effect. Als de doelstelling gerealiseerd wordt, heeft dat wel effect op het wereldklimaat. De vraag welk effect dit is, kan wellicht gesteld worden aan de Rijksoverheid. Zij houden zich aan de gemaakte internationale afspraken, onder andere die in het Parijs Akkoord.

“De energietransitie bestaat uit: vervangen door hernieuwbare bronnen zoals zon en wind. Waarbij gesteld wordt dat olie en gas op raken. Op de website van Protecta Solutions, een bedrijf dat benodigdheden levert aan de offshore sector, geeft men aan dat een windmolen op zee ongeveer 2500 liter olie bevat. https://www.protectasolutions.be/nl/protalk/een-inkijk-het-onderhoud-aan-eenwindmolenopzee#::text=Er9o20bevinden%20zich%20duizenden%201iters,of%20ander%20prob1eem %20voordoet%20natuur1ijk Composiet (turbinebladen) is niet te recyclen. Wat gaan de burgers van Twenterand financieel merken van deze bijdrage aan een duurzame samenleving?” In principe heeft de openbare verlichting in de gemeente Twenterand weinig te maken met windmolens die op zee staan. De individuele burger zal geen direct financieel voordeel hebben bij de keuzes die worden gemaakt in het verlichtingsplan. Geld dat wordt bespaard op openbare verlichting (bijvoorbeeld omdat er minder onderhoud nodig is aan ledverlichting) komt weer ten goede van het plaatsen van nieuwe verlichting in nieuwbouwwijken of komt uiteindelijk in de pot voor ‘algemene middelen’ terecht waar de gemeente allerlei andere publieke zaken van betaalt.

“Als het verlichtingsplan een nadelig effect heeft op de veiligheid, is er dan een mogelijkheid om terug te schalen? Met andere woorden zal veiligheid dan prevaleren boven de reductie op de Co2 uitstoot?” Als zou blijken dat de openbare verlichting dat is, of wordt, geplaatst wetenschappelijk bewezen schadelijk zou zijn voor de volksgezondheid is dit uiteraard een reden om te stoppen met het plaatsen van dergelijke verlichting en kan het noodzakelijk zijn deze verlichting te verwijderen.

“Wie van de burgers heeft zijn democratische stem kunnen aanwenden voor wel of geen uitrol van de Agenda 2030?” Onder de ‘Agenda 2030’ bedoelt Reclamant 1 waarschijnlijk de deelname van Nederland aan de klimaatakkoorden in Parijs (2016) die de Europese Unie mede namens Nederland heeft ondertekend. Als gemeente dienen wij de Europese en nationale wetten, regels, richtlijnen, kaders en ideeën op te volgen en uit te voeren. Dit doen wij als gemeente Twenterand zoveel mogelijk passend bij de identiteit van de gemeente en met de mogelijke middelen die we daarvoor hebben.

“Een verzoek aan u allen, dat mijn schrijven met aandacht wordt gelezen, dat mijn vragen worden beantwoord, dat u daarna de burgers van de gemeente Twenterand (vollediger) informeert, dat u het effect van LED lampen op de gezondheid van mensen onderzoekt, dat u onderzoekt of er sprake is van laag frequente magnetische straling, dat u zichzelf meer dan voldoende informeert zodat u 100% achter uw beleidsplan staat en daar ook volledige verantwoording voor neemt. Burgers van Twenterand hebben namelijk recht op een gemeentebestuur dat pal voor hen gaat staan en de plannen vanuit Den Haag met argusogen bekijkt. En bovenal, dat de uitrol van Smart City stopt.” De gemeente Twenterand heeft de Reclamant 1 middels deze Zienswijzennota geprobeerd zoveel mogelijk te voorzien van antwoorden op de gestelde vragen. De gemeente heeft door nauwe samenwerking met Adviesbureau Licht en Donker, de Provincie Overijssel en de andere deelnemende gemeentes een zo goed mogelijk beleidsplan samengesteld voor haar inwoners waarin relevante onderzoeken en informatie zijn gebundeld. Bovenstaand verzoek wordt door middel van deze zienswijzenota kenbaar gemaakt aan zowel het College van B&W als de Raad.

3. Zienswijze Reclamant 2 De zienswijze van Reclamant 2 is per e-mail binnengekomen op 18 april 2024. Er was binnen de inspraaktermijn een afspraak met Reclamant 2 ingepland om de zienswijze mondeling te kunnen toelichten. Echter deze afspraak werd geannuleerd waardoor de zienswijze schriftelijk werd verstuurd door Reclamant 2. Daarom is de zienswijze vooralsnog ontvankelijk verklaard.

Omdat zienswijze 2 bestaat uit een langer stuk tekst bestaande uit opmerkingen en vragen is ervoor gekozen de tekst uit de zienswijze op te delen en per gestelde vraag een antwoord te geven. De originele zienswijze 2 is terug te vinden in het bijbehorende dossier. Vragen van Reclamant 2 zijn geciteerd uit de originele versie (zie zienswijze 2 (originele versie)). Deze vragen staan in onderstaande beantwoording tussen aanhalingstekens schuin- en dikgedrukt. De beantwoording op de vragen van Reclamant 2 staan in normale letters onder elke gestelde vraag.

4.1

Zienswijze en beantwoording

“Geachte leden van het college van burgemeester en wethouders. Voor mij ligt het concept verlichtingsplan Zo verlichten wij in Overijssel Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Twenterand 2024 -2034. Graag maak ik van de mogelijkheid gebruik om een reactie/mening in te dienen en vragen te stellen, betreffende bovengenoemd concept verlichtingsplan dat op 12-03-2024 ter inzage is gelegd. lk voeg linkjes naar websites toe, waar ik de informatie vandaan heb gehaald. De pfd-documenten zal ik toesturen op verzoek.” “Het beleidsplan start met de belangrijkheid van openbare verlichting. Het draagt bij aan de verkeersveiligheid, rijcomfort, het gevoel van sociale veiligheid en aan de sfeer, leefbaarheid en herkenbaarheid van een gebied. Dat lijk mij een uitstekend uitgangspunt! Onder de term sociale veiligheid wordt verstaan de bescherming of het zich beschermd voelen tegen gevaar dat veroorzaakt wordt door of dreigt van de kant van menselijk handelen in de openbare ruimte.” Uit deze opmerking maakt de gemeente Twenterand op dat de Reclamant 2 het eens is met de uitgangspunten van het beleidsplan.

“Waarom benoemt het beleidsplan openbare verlichting, niet het gevaar en de onveiligheid die veroorzaakt wordt door menselijk handelen in de openbare ruimte en dat verlichting wel degelijk een veilig gevoel geeft? Verlichting zorgt er namelijk voor dat wij in staat zijn om bij duisternis de omgeving waar te nemen. Mensen kunnen een bewuste afweging maken of zij hun weg vervolgen of niet, bij mogelijke onraad.

lk verwijs naar de veiligheidsmonitor 2023 van het CBS: https://www.cbs.nl/nlnl/longread/rapportages/2024/veiligheidsmonitor-2023 “ Dit rapport laat zien dat er vanaf 2021 een relatief sterke stijging is te zien bij geweldsdelicten. De traditionele criminaliteit is in de politieregio Oost-Nederland gestegen in 2023 t.o.v. 2021 van 14,6% naar 17.9%” In het beleidsplan wordt op bladzijde 5 onder het kopje ‘gevoel van sociale veiligheid’ besproken dat openbare verlichting niet alleen voor de verkeersveiligheid belangrijk is maar ook voor de sociale veiligheid. Hiermee willen we als gemeente onderschrijven dat openbare verlichting inderdaad, zoals Reclamant 2 ook beweert, invloed heeft op het gevoel van veiligheid van inwoners. Echter wil de gemeente schijnveiligheid voorkomen. In de door de reclamant aangehaalde onderzoek ‘Veiligheidsmonitor 2023’ wordt gesteld dat 83% van de respondenten tevreden over de openbare verlichting in hun buurt (p. 13). De gemeente Twenterand begrijpt dat dit geen specifiek onderzoek is onder haar eigen inwoners, maar ziet in dit percentage wel terug dat over het algemeen Nederlanders dus tevreden zijn over de verlichting in hun buurt.

Verder leest de gemeente Twenterand in dit aangehaalde onderzoek (Veiligheidsmonitor 2023) geen (direct) causaal verband tussen de door de Reclamant 2 genoemde toename van traditionele criminaliteit in Oost-Nederland en openbare verlichting.

“Er worden schaduwkanten genoemd van kunstlicht in de openbare ruimte. • Lichthinder voor mensen • Verstoring van fauna en flora • Verstoring van het natuurlijke donkere landschap • Verminderde zichtbaarheid van de sterrenhemel • Verbruik van energie • Verbruik van materialen • Kosten in geld en menskracht “Welke onderzoeken liggen ten grondslag aan de hierboven genoemde schaduwkanten? ” Wat betreft de verstoring van fauna en flora kan de gemeente een uitgebreide literatuurlijst aanleveren. Wat betreft lichthinder voor mensen noemt de Reclamant 2 in de volgende vraag die zij stelt hieronder zelf een bron (p. 14) waaruit blijkt dat mensen hinder ondervinden van openbare

(straat)verlichting. Ook hier is veel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Wat betreft de verminderde zichtbaarheid van de sterren noemt Reclamant 2 hieronder ook zelf een bron (p.14). Van de verminderde zichtbaarheid van de sterren zijn ook kaarten beschikbaar, zogenoemde ‘hemelhelderheidskaarten’. Dat energieverbruik, verbruik van materialen, en kosten in geld en menskracht schaduwkanten zijn van het plaatsen van openbare verlichting is evident. Immers verlichting plaatsen, onderhouden en soms vervangen kost energieverbruik en geld. Hier zijn daarom geen specifieke onderzoeken naar gedaan binnen de gemeente Twenterand. Juist die negatieve effecten (schaduwkanten) wil de gemeente middels dit beleidsplan zoveel mogelijk inperken. Door te kiezen voor zo min mogelijk verlichten (‘Niet verlichten, tenzij…‘ principe, dimmen wanneer dit kan en zo duurzaam mogelijke verlichting).

“Uit het onderzoek: https://www.rivm.nl/sites/default/files/2018-11/ThemaLicht.pdf blijkt dat 5% van de bevolking lichthinder ondervindt waarvan 3% slaaphinder. De enquête is gehouden onder 1250 personen. Het onderzoek: https://www.science.org/doi/10.1126/science.abg7781 is gedaan tussen 2011 en 2022 met behulp van 51.351 observaties door burgers, wereldwijd. Conclusie: De zichtbaarheid van de sterren gaat snel achteruit, ondanks (of misschien wel dankzij) de introductie van LED’s in buitenverlichtingstoepassingen. De gemeente Twenterand geeft in het verlichtingsplan aan dat in het kader van verduurzaming en standaardisatie alle lampen LED lampen zijn/worden. Heeft bij het opstellen van dit beleidsplan de gezondheid van burgers aandacht gekregen?” Uiteraard heeft de gezondheid van burgers aandacht gekregen. De gemeente Twenterand besteedt extra aandacht aan de gezondheid, en kiest in de meeste gevallen voor de kleurtemperatuur van 2700 kelvin. In dit warm (witte) licht zit een veel kleinere component aan blauw licht dan in koud-wit licht met een hogere kelvin-waarde, wat het risico op een eventuele negatieve impact op de gezondheid van LED nog verder voorkomt en reduceert. Blauw licht en gezondheidseffecten worden veelal onderzocht, maar met name voor binnenverlichting en hoge lichtniveaus.

Mensen bevinden zich niet vele uren per jaar buiten in de straatverlichting en bovendien is daar sprake van een veel lagere verlichtingssterkte (hoeveelheid luxen op straat) vergeleken met binnenverlichting.

“Een advies van de gezondheidsraad aan het ministerie van Vws in 2015 heeft al gewezen op de mogelijkheid van gezondheidsrisicos door ledlampen. (pdf beschikbaar)” Sinds 2015 heeft de ledverlichting een grote ontwikkeling doorgemaakt. Een voorbeeld hiervan is dat er aanvankelijk vrijwel overal 4000 kelvin of zelfs hoger werd toegepast (fel wit of blauw licht). Tegenwoordig is er ook ledverlichting die warm wit licht geeft (zie ook bovenstaand antwoord). De gemeente Twenterand kiest in het overgrote deel van de gevallen 2700 kelvin, dus warm wit, juist omdat dit beter is voor (de gezondheid van) mens en natuur. Zoals gezegd gaat het om lage lichtniveaus. Bovendien is ledverlichting beter te richten dan traditionele verlichting, waardoor het minder uitstraling geeft naar de omgeving en de sterrenhemel. Ledverlichting vraagt bovendien minder energie en onderhoud, wat bijdraagt aan verduurzaming.

“Heeft u zich goed geïnformeerd over het toepassen van LED buitenverlichting? Zou LED buitenverlichting de oorzaak van de genoemde schaduwkanten kunnen zijn? Is er sprake van (meer) laagfrequente magnetische straling d.m.v. het toepassen van LED?” Wij houden de landelijke ontwikkelingen op dit gebied nauwlettend in de gaten.

“Onnodig verbruik van energie, materialen, geld en menskracht dient te worden voorkomen. lmmers het door de gemeente Twenterand zorgvuldig omgaan met energie, materialen, geld en mankracht kan burgers zomaar geld schelen in hun portemonnee. Correct, daarom plaatst de gemeente Twenterand (volgens dit nieuwe beleidsplan) ook alleen maar verlichting op waar dit echt nodig is. Nieuwe verlichting is energiezuinig, wordt gedimd en heeft een lange levensduur en weinig onderhoud. Dit scheelt allemaal in de kosten en energie.

“Kunt u aangeven wat de positieve/negatieve effecten van het uitvoeren van het verlichtingsplan zijn op de genoemde schaduwkanten? Met welk percentage of uitgedrukt in € wordt dit verslechterd/verbeterd na invoering van dit verlichtingsplan? Wat is de actieve bijdrage in % bij de reductie van Co2 uitstoot door de gemeente Twenterand en hoe wordt deze bijdrage gemeten?” Door te kiezen voor dimbare ledverlichting, alleen te verlichten waar dit echt nodig is en het licht goed te richten, wordt de hinder voor mens en natuur zoveel als mogelijk ingeperkt, wordt er energie bespaard en wordt de uitstraling richting de sterrenhemel en het landschap beperkt. Dit zorgt er gezamenlijk voor dat de schaduwkanten van openbare verlichting zoveel mogelijk beperkt worden. Vanzelfsprekend zouden de negatieve effecten van kunstlicht pas echt helemaal verdwijnen, als we geen openbare verlichting meer laten branden. De gemeente vindt

echter de veiligheid van haar inwoners erg belangrijk, daarom plaatsen we in bepaalde gebieden openbare verlichting. Er zijn in de gemeente Twenterand geen dergelijke genoemde onderzoeken gedaan. Het overstappen naar ledverlichting is bewezen duurzamer dan conventionele verlichting.

“In het beleidsplan verlichting zijn 2 bijlages opgenomen. A - Mastenboek en B — Armaturenboek. Volgens het mastenboek wordt er gekozen voor masten die geschikt zijn voor OVL met een aansluitmodule CAM. Waarom kiest de gemeente Twenterand voor deze masten?” De gemeente kan alleen haar openbare verlichting aansluiten door gebruik te maken van een CAM module. De netbeheerders hebben deze standaardisatie ingevoerd ten aanzien van openbare verlichting zodat deze eenvoudig, en altijd op dezelfde manier, kunnen worden aangesloten.

“Het “beleidsplan verlichting” noemt ook de ontwikkeling van “Smart City” Een slimme stad is een stad waarbij informatietechnologie en het internet der dingen gebruikt worden om de stad te beheren en te besturen, door gebruik te maken van data en algoritmes. Het “beleidsplan verlichting” geeft aan dat Smart City nog nergens wordt toegepast. Dat wil ik weerleggen. In 2020 liet de G20 Global Smart Cities Alliance met het World Economic Forum als secretariaat zich uit over slimme steden en een routekaart om Smart City te implementeren.

Apeldoorn

werd

genoemd

als

pioniersstad

https://www.youtube.com/watch?v=eH4NvMmJxZw “ Met de zin ‘Smart City wordt nog nergens toegepast’ wordt bedoeld dat het nog nergens wordt toegepast in de gemeenten die deelnamen aan dit beleidstraject. Het is correct dat het elders in Nederland al wel wordt toegepast. Deze regel zal worden aangepast in het beleidsplan zodat dit duidelijker wordt voor de lezer.

“De website van de VNG laat zien dat het een doel van gemeentes is om steden steeds digitaal slimmer te maken door mensen, machines en objecten te verbinden. (Global goal 9) https://vng.nl/rubrieken/onderwerpen/innovatie-en-trends Onder

de

naam

Smart

Society

werkt

de

VNG

samen

met

gemeenten.

https://vng.nl/rubrieken/onderwerpen/innovatie-en-trends Wordt de vervanging/aanpassing van lantaarnpalen gebruikt om deze op termijn te voorzien van sensoren teneinde Smart City te bewerkstelligen? Zo ja, waarom worden burgers hierover in dit beleidsplan niet geïnformeerd?”

De gemeente Twenterand past dit (vooralsnog) niet toe. Op dit moment ziet dit beleidsplan er enkel op toe dat de openbare verlichting in de gemeente Twenterand voldoet aan de daarvoor gestelde kaders (specifiek voor de gemeente Twenterand genoemd in hoofdstuk 4) en om meer uniformiteit na te streven tussen de deelnemende Overijsselse gemeentes en kennis te bundelen.

“Wanneer op dit moment geen Smart City wordt uitgerold, kunnen burgers dan op enig moment weer een inspraakmoment verwachten wanneer blijkt dat er sensoren worden aangebracht in de lantaarnpalen en Smart City toch wordt uitgerold?” Wanneer dit in de toekomst al dan niet wordt toegepast, zal de gemeente Twenterand dat op een daarvoor passende wijze communiceren met onze inwoners.

“Ben u zich ervan bewust dat, indien Smart City wordt uitgerold, dit ten koste kan gaan van de vrijheid en privacy van inwoners en bezoekers van de gemeente Twenterand? Burgers worden gevolgd in de openbare ruimte. (Aanbevelingen AP, Pdf aanwezig) De gemeente is zich bewust van de schaduwkanten van Smart City.

“Met welk tijdspad en welke criteria worden de masten en lampen geplaatst en/of vervangen? B.v. de technische of economische levensduur? Zo spoedig mogelijk? En in welke volgorde worden wegen en straten aangepakt?” Bij vervanging wordt uitgegaan van de technische levensduur van masten en armaturen. Het kan voorkomen dat, bij bijvoorbeeld herontwikkeling, masten eerder worden vervangen voor nieuwe (beter passende) masten. Er worden na vaststelling van dit beleidsplan niet actief masten vervangen voor nieuwe wanneer de technische levensduur nog niet ten einde is.

“Kunnen burgers van de gemeente Twenterand er van op aan, dat de bestuurders zichzelf goed informeren om zo tot goede afgewogen belangen te komen, waarbij het belang van de burger van Twenterand ook wordt meegenomen?” Zeker, daar kunt u van op aan. Belangen onder de burgers kunnen verschillen. De gemeente handelt daarom altijd om het algemeen belang te behartigen.

“Wat is het effect/bijdrage van de uitrol van dit verlichtingsplan op de duurzame samenleving?” De gemeente is er van overtuigd met dit verlichtingsplan een bijdrage te leveren aan een duurzamere samenleving. Alle eerdergenoemde positieve effecten van de kaders in dit

beleidsplan op energiebesparing (‘Niet verlichten, tenzij….' principe en dimmen van verlichting en kiezen voor led). Hierdoor wordt minder energie verbruikt, kunnen lichtmasten langer meegaan en ledverlichting vereist minder onderhoud en energiekosten.

“Welk effect heeft de landelijke doelstelling vastgelegd in de “Nederlandse Klimaatwet” op het wereldklimaat?” Een doelstelling op zich heeft geen enkel effect. Als de doelstelling gerealiseerd wordt, heeft dat wel effect op het wereldklimaat. De vraag welk effect dit is, kan wellicht beter gesteld worden aan de Rijksoverheid. Zij houden zich aan de gemaakte internationale afspraken, onder andere die in het Parijs Akkoord.

“De energietransitie bestaat uit: vervangen door hernieuwbare bronnen zoals zon en wind. Waarbij gesteld wordt dat olie en gas op raken. Op de website van Protecta Solutions, een bedrijf dat benodigdheden levert aan de offshore sector, geeft men aan dat een windmolen op zee ongeveer 2500 liter olie bevat. https://www.protectasolutions.be/nl/protalk/een-inkijk-het-onderhoud-aan-eenwindmolenopzee#::text=Er9o20bevinden%20zich%20duizenden%201iters,of%20ander%20prob1eem %20voordoet%20natuur1ijk Composiet (turbinebladen) is niet te recyclen. Wat gaan de burgers van Twenterand financieel merken van deze bijdrage aan een duurzame samenleving?” In principe heeft de openbare verlichting in de gemeente Twenterand weinig te maken met windmolens die op zee staan. De individuele burger zal geen direct financieel voordeel hebben bij de keuzes die worden gemaakt in het verlichtingsplan. Geld dat wordt bespaard op openbare verlichting (bijvoorbeeld omdat er minder onderhoud nodig is aan ledverlichting en er minder energiekosten worden gemaakt) komt weer ten goede van het plaatsen van nieuwe verlichting in nieuwbouwwijken of komt uiteindelijk in de pot voor ‘algemene middelen’ terecht waar de gemeente allerlei andere publieke zaken van betaalt.

“Als het verlichtingsplan een nadelig effect heeft op de veiligheid, is er dan een mogelijkheid om terug te schalen? Met andere woorden zal veiligheid dan prevaleren boven de reductie op de Co2 uitstoot?”

Als zou blijken dat de openbare verlichting dat is, of wordt, geplaatst wetenschappelijk bewezen schadelijk zou zijn voor de volksgezondheid is dit uiteraard een reden om te stoppen met het plaatsen van dergelijke verlichting en kan het noodzakelijk zijn deze verlichting te verwijderen.

“Een verzoek aan u allen, dat mijn schrijven met aandacht wordt gelezen, dat mijn vragen worden beantwoord, dat u zichzelf meer dan voldoende informeert zodat u 100% achter uw beleidsplan kunt. Burgers van Twenterand hebben namelijk recht op een gemeentebestuur dat pal voor hen gaat staan met een grote vuist naar de plannen vanuit Den Haag” Bovenstaand verzoek wordt door middel van deze zienswijzenota kenbaar gemaakt aan zowel het College van B&W als de Raad. 4. Eindconclusie Uit zowel Zienswijze 1 als Zienswijze 2 komt naar voren dat het duidelijker moet worden benoemd dat het anno 2024 geen sprake is van Smart City onder de gemeentes die hebben deelgenomen aan het schrijven van het verlichtingsplan ‘Zo verlichten wij in Overijssel'. Dit wordt aangepast in de tekst zodat hier geen verwarring meer over kan bestaan. Verder heeft de gemeente Twenterand de vragen die zijn gesteld in de zienswijzen van zowel Reclamant 1 als Reclamant 2 voldoende beantwoord of behandeld. Dit heeft verder niet geleid tot het aanpassen van het verlichtingsplan.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Twenterand&id=2738d2ab-7776-4034-8c56-370c57844ab5