CConstaterende datTwenterand
Koppel je AI →
Document · PDF

TOE Buitengebied Twenterand PH Hallerhoek 4_5 en Marleseweg 20_Bijlage 4 Bodemonderzoek Marleseweg 20.pdf

Raadsvergadering 27 september 2022, gemeente TwenterandBij agendapunt: Vaststellen bestemmingsplan “Buitengebied Twenterand PH Hallerhoek 4/5 en Marleseweg 20”31.862 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

RAPPORT VERKENNEND EN NADER (ASBEST)BODEMONDERZOEK conform NEN 5740 en NEN 5707 Marleseweg 20 - Den Ham

Opdrachtgever: De heer S. van der Werff Locatie: Marleseweg 20 7683 PJ Den Ham September 2020

Kruse Milieu BV Bezoekadres: Huyerenseweg 33 7678 SC Geesteren

Internet: info@krusegroep.nl www.krusegroep.nl

Postadres: Postbus 51 7650 AB Tubbergen

Bankgegevens: ABN AMRO: NL34ABNA0501538739

Tel: 0546 - 63 96 63

KvK: 06068751 BTW-nr: NL 8019.25.125.B01

Rapport Verkennend en nader (asbest)bodemonderzoek conform NEN 5740 en NEN 5707 Marleseweg 20 - Den Ham

Opdrachtgever: De heer S. van der Werff Boshoek 57 7681 GT Vroomshoop Locatie: Marleseweg 20 7683 PJ Den Ham Projectcode: 20049216 Rapportagedatum: 3 september 2020 Auteur: ing. H. Stevelink

Kruse Milieu BV

INHOUD Pagina 1

Inleiding

1

2.1 2.2 2.3

Locatiegegevens Beschrijving huidige situatie Vooronderzoek Bodemsamenstelling en geohydrologie

2 2 2 3

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Uitvoering bodemonderzoek Onderzoeksstrategie Veldwerkzaamheden Analyses Toetsing chemische analyses Toetsing asbestanalyses

4 4 5 6 7 8

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Resultaten Algemeen Veldwerkzaamheden Resultaten en toetsing van de chemische analyses Bespreking resultaten chemische analyses Resultaten van de asbestanalyses Bespreking resultaten asbestanalyses

9 9 9 12 13 14 14

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Nader asbestonderzoek Onderzoeksstrategie nader asbestonderzoek Asbestanalyses Veldwerkzaamheden Resultaten asbestanalyses nader asbestonderzoek Bespreking resultaten asbestanalyses nader onderzoek

15 15 15 15 16 16

6

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

17

7

Literatuur en bronvermelding

20

2

3

4

5

Bijlagen I Regionale ligging locatie Boorplan verkennend bodemonderzoek weiland Kruse Milieu BV, september 2020 Boorplan verkennend/nader (asbest)onderzoek erf Kruse Milieu BV, september 2020 II Boorstaten Legenda boorstaten III Resultaten chemische analyses Toetsing chemische analyses IV Resultaten asbestanalyses V Verklaring van enkele gebruikte termen en afkortingen

Kruse Milieu BV

Project: 200049216

1

Inleiding

Dit rapport beschrijft het verkennend bodemonderzoek, dat in opdracht van de heer S. van der Werff op een terrein aan de Marleseweg 20 in Den Ham door Kruse Milieu BV is uitgevoerd. De aanleiding van dit onderzoek is de geplande aankoop, gevolgd door nieuwbouw van één of meerdere woningen met bijgebouw. Het bodemonderzoek is noodzakelijk in het kader van de bestemmingsplanwijziging en de aanvraag van de omgevingsvergunning. Hiervoor dient de milieukundige kwaliteit van de bodem bekend te zijn. Voorafgaande aan het bodemonderzoek heeft een standaard vooronderzoek plaatsgevonden op basis van norm NEN 5725. Uit de resultaten van dit vooronderzoek is gebleken dat op de locatie enkele verdachte deellocaties aanwezig zijn. Er zijn 5 asbestverdachte druppelzones aanwezig. De bovengrond van het erf is verdacht voor de aanwezigheid van asbest en voor de stoffen uit het NEN 5740-standaardpakket. De ondergrond en het grondwater op het erf en de weilanden worden als onverdacht beschouwd.

De onderzoeksopzet gaat uit van: - NEN 5740, "Bodem - Landbodem - Strategie voor het uitvoeren van verkennend bodemonderzoek - Onderzoek naar de milieuhygiënische kwaliteit van bodem en grond” NNI Delft, januari 2009; - de aanvulling NEN 5740/A1, "Bodem - Landbodem - Strategie voor het uitvoeren van verkennend bodemonderzoek - Onderzoek naar de milieuhygiënische kwaliteit van bodem en grond”, NNI Delft, februari 2016; - NEN 5707+C2, “Bodem - Inspectie, monsterneming en analyse van asbest in bodem en partijen grond”, NNI Delft, december 2017. De doelstelling van het onderzoek op een onverdachte locatie is aan te tonen dat op de locatie redelijkerwijs gesproken geen verontreinigende stoffen aanwezig zijn in de grond of het freatisch grondwater. De doelstelling van het onderzoek op de verdachte locatie is vast te stellen of de vooronderstelde verontreinigingskern ook daadwerkelijk op de vermoede plaats aanwezig is en in hoeverre de verontreinigende stoffen in de grond en het freatisch grondwater respectievelijk de achtergrond-, norm- en de streefwaarden overschrijden. De doelstelling van het onderzoek op de asbestverdachte deellocaties is vast te stellen of de vooronderstelde verontreinigingskernen ook daadwerkelijk op de vermoede plaatsen aanwezig zijn en in hoeverre de verontreinigende stoffen in de grond de normwaarden overschrijden.

Het veldwerk is uitgevoerd in juli en augustus en september 2020 conform BRL SIKB 2000 en de protocollen 2001, 2002 en 2018 waarvoor Kruse Milieu BV is gecertificeerd. Hierbij wordt verklaard dat Kruse Milieu BV financieel en juridisch onafhankelijk is van de opdrachtgever. In dit rapport worden de resultaten besproken van het veld- en het laboratoriumonderzoek. De gemeten gehalten in de grond worden vergeleken met de achtergrondwaarden (AW 2000) en de interventiewaarden om vast te stellen of er al dan niet verontreinigingen aanwezig zijn. De in het grondwater gemeten gehalten worden vergeleken met de streef- en interventiewaarden. Tevens worden de resultaten met betrekking tot asbest vergeleken met de wetgeving inzake asbest in bodem en puin, welke door de ministeries van SZW en I&M is vastgesteld. In het beleid is voor asbest een restconcentratienorm en een interventiewaarde opgenomen.

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 1 van 20

2

Locatiegegevens 2.1

Beschrijving huidige situatie

Algemeen De onderzoekslocatie is gelegen aan de Marleseweg 20, op circa 500 meter ten zuidwesten van het centrum van Den Ham. Het centrale punt van het te onderzoeken terrein heeft de RDcoördinaten x = 229.879 en y = 497.505 en is kadastraal bekend als: gemeente Den Ham, sectie M, nummer 665. De Marleseweg ligt ten oosten van de onderzoekslocatie. Bebouwing en verharding Op de locatie is een voormalig agrarisch bedrijf gevestigd. De agrarische activiteiten zijn in 1995 gestaakt. De daken van de schuren zijn deels voorzien van asbestverdachte golfplaten. De erfverharding bestaat uit klinkers, tegels, beton en grind. Inpandig zijn diverse verhardingen aanwezig (asfalt, beton, tegels en klinkers). In en naast enkele schuren zijn mestkelders aanwezig. Het overige terrein is in gebruik als tuin (gras, planten en struiken) en weiland. Onderzoekslocatie In het kader van de geplande aankoop, gevolgd door nieuwbouw van één of meerdere woningen met bijgebouw is een bodemonderzoek noodzakelijk. Er zijn 4 asbestverdachte druppelzones aanwezig (deellocatie A, B, C en D). Er is sprake van een druppelzone wanneer hemelwater via asbestverdachte dakplaten afwatert op onverhard terrein. Deze druppelzones worden als verdachte deellocaties beschouwd (zie boorplan). De onderzoekslocatie is deels bebouwd en deels verhard (beton, klinkers en tegels) en omvat circa 4515 m², waarvan circa 2000 m² erf.

In bijlage I zijn de regionale ligging van de locatie weergegeven en zijn de volgende boorplannen opgenomen. - Boorplan verkennend bodemonderzoek weiland Kruse Milieu BV, september 2020; - Boorplan verkennend en nader (asbest)bodemonderzoek erf Kruse Milieu BV, september 2020. 2.2

Vooronderzoek

In het vooronderzoek komt naast informatie uit het huidige gebruik het vroegere gebruik van het terrein aan de orde evenals de vraag of er in het verleden reeds bodemonderzoeken zijn verricht op het terrein. Het vroegere gebruik van het terrein is van belang, omdat bronnen van verontreiniging aanwezig geweest kunnen zijn. Er is navraag gedaan bij de opdrachtgever en bij de gemeente Twenterand. Op 17 juli 2020 heeft mevrouw I. Kolkman van Kruse Milieu BV een terreininspectie uitgevoerd. De volgende informatie is verzameld: - De onderzoekslocatie heeft al jaren de huidige agrarische bestemming. De te slopen schuren dateren van 1920 en de woning is van 1932. - In 1982 is een oprichtingsvergunning verleend voor het houden van rundvee en varkens. In 1992 is gemeld dat het houden van varkens is beëindigd. De vergunningen zijn door ons bureau niet ingezien, omdat het gemeentearchief door coronamaatregelen niet toegankelijk was. Voor zover bekend is er op de onderzoekslocatie nooit sprake geweest van opslag in tanks van chemicaliën of brandstoffen, zoals huisbrandolie of diesel. - Vanwege de jarenlange bedrijfsmatige activiteiten wordt de bovengrond van de onderzoekslocatie beschouwd als verdacht voor asbest en chemische componenten. - Tot circa 1975 heeft over het noordelijke deel van de onderzoekslocatie een (onverharde) toegangsweg voor het achterliggende perceel gelegen.

Voor zover bekend is verder de onderzoekslocatie in het verleden niet opgehoogd en hebben er geen dempingen van lager gelegen delen of sloten plaatsgevonden. Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 2 van 20

- Op de schuren zijn deels asbestverdachte golfplaten aanwezig. Voor zover bekend bevindt zich geen asbesthoudende beschoeiingen of sloopafval direct naast of op de onderzoekslocatie. Tevens is de locatie niet gelegen aan een asbestweg. - Er is nog niet eerder een bodemonderzoek uitgevoerd op het terrein. 2.3

Bodemsamenstelling en geohydrologie

Op basis van literatuurstudie is de onderstaande regionale geohydrologische situatie afgeleid: - De locatie bevindt zich op korte afstand ten oosten van de Overijsselse Heuvelrug. - Het maaiveld bevindt zich ongeveer 7 meter boven NAP. - De deklaag wordt tot circa 12 meter diepte gevormd door de dekzanden behorende tot de Formatie van Twente, gescheiden door de Formatie van Kreftenheye. Het aanwezige hoogveen (Formatie van Griendtsveen) is in het verleden afgegraven. - Er zijn geen gegevens beschikbaar omtrent het doorlatend vermogen van het eerste watervoerende pakket. - De grondwaterspiegel bevindt zich ongeveer 1.5 meter onder het maaiveld. De regionale stromingsrichting van het freatische grondwater is noordwestelijk. - Het waterwingebied “Hammerflier” ligt op ruim 4.5 kilometer ten noordoosten van het terrein. De locatie is niet gelegen in een grondwaterbeschermingsgebied. De Linderbeek stroomt op circa 260 meter ten westen van de onderzoekslocatie. Er wordt van het waterwingebied en de beek geen grote invloed verwacht op de lokale stand en stromingsrichting van het freatische grondwater.

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 3 van 20

3

Uitvoering bodemonderzoek 3.1

Onderzoeksstrategie

De onderzoeksopzet gaat uit van: - NEN 5740, "Bodem - Landbodem - Strategie voor het uitvoeren van verkennend bodemonderzoek - Onderzoek naar de milieuhygiënische kwaliteit van bodem en grond” NNI Delft, januari 2009; - de aanvulling NEN 5740/A1, "Bodem - Landbodem - Strategie voor het uitvoeren van verkennend bodemonderzoek - Onderzoek naar de milieuhygiënische kwaliteit van bodem en grond”, NNI Delft, februari 2016; - NEN 5707+C2, “Bodem - Inspectie, monsterneming en analyse van asbest in bodem en partijen grond”, NNI Delft, december 2017. De onderzoeksstrategie alsmede het boorplan zijn afgestemd met de Omgevingsdienst Twente. Onderhavig onderzoek richt zich op de volgende terreindelen: - Deellocatie A: weiland (circa 3500 m2); - Deellocatie B: erf (circa 2200 m2); - Deellocaties C, D en E: asbestverdachte druppelzones. Strategie deellocatie A: Weiland Op basis van de beschikbare informatie omtrent het historisch en huidig gebruik van de locatie, kan het weiland als niet verdacht worden beschouwd. De hypothese "onverdachte locatie" uit NEN 5740 (ONV-NL) wordt voor de locatie gebruikt. Deze hypothese gaat ervan uit dat op een locatie geen of slechts licht verhoogde gehalten worden gemeten. Conform norm NEN 5740 “onverdachte locatie” kan voor een locatie van 5700 m2 (deellocatie A 3500 m2 en deellocatie B 2200 m2) volstaan worden met het plaatsen van één peilbuis.

Het grondwateronderzoek wordt gecombineerd met deellocatie B. Strategie deellocatie B: Erf De hypothese "verdachte locatie" uit NEN 5740 en NEN 5707 (VED-HE-NL: verdachte locatie met een diffuse bodemverontreiniging met een heterogene verspreiding) wordt voor de bovengrond van het erf gebruikt. De boringen tot 0.5 meter diepte worden vervangen door inspectiegaten. Tijdens het veldwerk zal visueel worden gelet op de aanwezigheid van asbestverdacht materiaal op en in de bodem. De hypothese "onverdachte locatie" uit NEN 5740 (ONV-NL) wordt voor de ondergrond en het grondwater gebruikt. Deze hypothese gaat ervan uit dat op een locatie geen of slechts licht verhoogde gehalten worden gemeten. Om inzicht te krijgen in de bodemsamenstelling van de voormalige weg over het noordelijke deel van het erf worden de boringen A7 (weiland) en B7, B9 en B10 (erf) geplaatst. Boring B9 wordt ter plaatse van de betonverharding geplaatst. Strategie deellocaties C, D en E: Druppelzones De druppelzones worden beschouwd als verdacht ten aanzien van de aanwezigheid van asbest. De hypothese “verdachte locatie" uit NEN 5707 wordt voor de druppelzones gebruikt. De onderzoeksstrategie op deze deellocaties is gebaseerd op de NEN 5707, paragraaf 6.4.4: verdachte locatie met plaatselijke bodembelasting met duidelijke verontreinigingskern (VEP).

Er zijn 5 druppelzones, waarvan er 3 gecombineerd onderzocht worden (deellocatie C). In de normen NEN 5740 en NEN 5707 zijn voor onverdachte en verdachte locaties richtlijnen gegeven voor een systematisch veldonderzoek, de bemonsteringsstrategie en de uit te voeren analyses. De gekozen onderzoeksstrategie is voldoende intensief voor het verkrijgen van inzicht in de bodemkwaliteit ten behoeve van de omgevingsvergunning, bestemmingsplanwijziging of eigendomsoverdracht. Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 4 van 20

Tevens dient te worden vermeld dat overleg met de opdrachtgever is besloten geen inpandige boringen te verrichten, aangezien in enkele schuren mestkelders aanwezig zijn en de woonboerderij nog in gebruik is. Inpandig zijn geen potentieel bodembedreigende (bedrijfs)activiteiten uitgevoerd en er is geen aanleiding om te veronderstellen dat de inpandige bodemkwaliteit afwijkt van de uitpandige bodemkwaliteit. Bij het verkennend bodemonderzoek worden de volgende uitgangspunten in acht genomen: - in door mensen bewoonde gebieden kunnen door jarenlang gebruik van de grond verhoogde gehalten aan PAK en/of zware metalen voorkomen. Deze worden over het algemeen aangeduid als lokale achtergrondwaarden. Deze gehalten zijn vaak gerelateerd aan het voorkomen van puin- en/of kooldeeltjes in de bodem - in humeuze of veenhoudende bodems worden regelmatig verhoogde gehalten minerale olie waargenomen. Deze gehalten worden veroorzaakt door humuszuren en overig organisch materiaal, dat van nature aanwezig is en door een florisilbehandeling niet geheel wordt verwijderd. Tijdens chemische analyses worden deze verbindingen gedetecteerd als de zware fractie van minerale olie (C27 tot C40). Bij veenbodems betreft het gehalten van 50 tot 100 mg/kg droge stof; bij humeuze bodemlagen gaat het om bijdrages van 10 tot 50 mg/kg droge stof.

Deze gehalten kunnen worden beschouwd als natuurlijke achtergrondwaarden - in het grondwater kunnen van nature verhoogde gehalten aan zware metalen en fenolen voorkomen. Deze worden doorgaans aangeduid als natuurlijke achtergrondwaarden. Een voorbeeld wordt gevormd door (sterk) verhoogde arseengehalten in gebieden, die zeer ijzerrijk zijn. Door kwel kunnen bij hoge grondwaterstanden eveneens verhoogde gehalten aan arseen in de grond ontstaan. Ook deze gehalten kunnen worden beschouwd als natuurlijke achtergrondwaarden. Bij percentages bodemvreemd materiaal van meer dan 50% is er geen sprake van bodem. Eventuele funderingslagen (asfalt- en puingranulaat) vallen buiten de scope van dit onderzoek. Het opgeboorde materiaal wordt wel beoordeeld op de aanwezigheid van asbestverdachte materialen. In geval er sprake is van meer dan 50% bodemvreemd materiaal/puin is norm NEN 5897+C2 van toepassing: “Inspectie en monsterneming van asbest in bouw- en sloopafval en recyclinggranulaat” NNI Delft, december 2017. 3.2

Veldwerkzaamheden

Bij de boringen en monsternemingen is gewerkt volgens de geldende NEN- en NPRvoorschriften, alsmede conform BRL SIKB 2000 en de protocollen 2001, 2002 en 2018, waarvoor Kruse Milieu BV is gecertificeerd. Deellocatie A: Weiland Op een terreindeel van 3500 m2 worden in totaal 13 boringen verricht, waarvan 10 boringen tot 0.5 meter en 3 tot 2.0 meter diepte of tot de grondwaterspiegel geplaatst. Voor de grondwatergegevens wordt gecombineerd gebruik gemaakt de peilbuis die op het erf wordt geplaatst (PB B1). Deellocatie B: Erf Op een terrein met een oppervlakte van circa 2200 m² worden in totaal 14 inspectiegaten gegraven met een lengte en een breedte van minimaal 0.3 meter (er wordt doorgeboord tot op de ondergrond (ongeroerde bodem) met een maximum diepte van 2.0 meter minus maaiveld). Het opgegraven materiaal wordt uitgezeefd over 20 mm en visueel geïnspecteerd op de aanwezigheid van asbest. De gaten worden handmatig met een schop gegraven. De inspectiegaten worden over het te onderzoeken terreindeel verdeeld en gecodeerd als B1 tot en met B14. Drie inspectiegaten worden met behulp van een Edelmanboor doorgezet in de ondergrond tot maximaal 2.0 m-mv. Voor het meten van het grondwaterpeil en het nemen van grondwatermonsters op de locatie wordt één diepe boring overeenkomstig NEN 5766 afgewerkt tot peilbuis (PB B1). Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 5 van 20

Deellocaties C, D en E: Druppelzones Ter plekke van de druppelzones worden in totaal 13 gaten gegraven (C1, C2, C3, C4, C5, C6 en C7 en D1, D2, D3 en E1, E2 en E3). De gaten hebben een lengte en breedte van minimaal 0.3 meter. Het opgegraven materiaal wordt uitgezeefd over 20 mm en visueel geïnspecteerd op de aanwezigheid van asbest. Alleen de toplaag wordt bemonsterd. Van elk inspectiegat en boring wordt de samenstelling van de bodem beschreven volgens NEN 5104. Het opgeboorde materiaal wordt tevens beoordeeld door zintuiglijke waarneming op verontreinigingskenmerken zoals afwijkende geur en/of kleur. 3.3

Analyses

De chemische analyses worden uitgevoerd door Eurofins Analytico BV te Barneveld, een door de Raad voor Accreditatie erkend laboratorium voor analyses conform de AS3000-protocollen. De asbestmonsters worden onderzocht door Eurofins Omegam in Amsterdam, een door de Raad voor Accreditatie erkend laboratorium voor vezelonderzoek. Voor het uitvoeren van deze analyses worden in dit verkennend onderzoek van deze omvang 13 grondmengmonsters (waarvan 6 mengmonsters van de fijne fractie) samengesteld en er wordt 1 grondwatermonster genomen. De samenstelling van de mengmonsters vindt plaats op basis van de zintuiglijke waarnemingen, de bodemopbouw en/of posities van de boringen. De samenstelling van de mengmonsters staat vermeld in paragraaf 4.2 in tabel 3. De monsters worden volgens de voorschriften uit NEN 5740 en NEN 5707 onderzocht. In tabel 1 is weergegeven welke chemische analyses worden uitgevoerd. Tabel 1: Analysepakket per (meng)monster Monster

Analysepakket Deellocatie A: Weiland

Bovengrond (2x) Ondergrond (1x)

Zware metalen (Ba, Cd, Co, Cu, Hg, Mo, Ni, Pb en Zn), minerale olie, PCB, PAK (10), organisch stof, lutum en droge stof Deellocatie B: Erf

Bovengrond (3x) Ondergrond (1x)

Zware metalen (Ba, Cd, Co, Cu, Hg, Mo, Ni, Pb en Zn), minerale olie, PCB, PAK (10), organisch stof, lutum en droge stof

Bovengrond (3x)

Asbest en droge stof

Grondwater (1x)

Zware metalen (Ba, Cd, Co, Cu, Hg, Mo, Ni, Pb en Zn), minerale olie, vluchtige aromaten (BTEX), naftaleen, styreen en gechloreerde koolwaterstoffen (oplosmiddelen standaardpakket), zuurgraad (pH), elektrisch geleidingsvermogen (EC) en troebelheidsmeting Deellocaties C, D en E: Druppelzones

Bovengrond (3x)

Asbest en droge stof

Algemene opmerkingen - Op de grondmengmonsters wordt standaard een florisilbehandeling uitgevoerd om verstoring van de analyse op minerale olie door natuurlijke humuszuren tegen te gaan. - De zuurgraad (pH), het elektrisch geleidingsvermogen (EC) en troebelheidsmeting, van het grondwater worden in het veld gemeten. Filtratie van het grondwater voor de metalenanalyse vindt eveneens in het veld plaats. Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 6 van 20

3.4

Toetsing chemische analyses

De resultaten van de chemische analyses uit het bodemonderzoek worden beoordeeld aan de hand van de gecorrigeerde achtergrond-, streef- en interventiewaarden voor verontreinigingen in de bodem uit de Circulaire bodemsanering per 1 juli 2013 en tabel 1 van bijlage B, Regeling bodemkwaliteit van het ministerie van I&M. De achtergrondwaarden voor grond zijn vastgelegd in de Regeling bodemkwaliteit (Staatsblad, 22 november 2012). De interventiewaarden voor grond en grondwater zijn vastgelegd in de Circulaire bodemsanering. De toetsing aan de eisen in de Wet Bodembescherming en de Circulaire Bodemsanering is beoogd om te beoordelen of er sprake is van een ernstig gevaar voor de volksgezondheid en/of het milieu. Hierbij worden de volgende waarden onderscheiden: achtergrondwaarde (AW) voor grond: het niveau waarbij sprake is van een duurzame kwaliteit van de grond; bij overschrijding wordt gesproken van een lichte verontreiniging; streefwaarde (S) voor grondwater: het niveau waarbij sprake is van een duurzame kwaliteit van het grondwater; bij overschrijding wordt gesproken van een lichte verontreiniging; interventiewaarde bodem (I): het niveau waarbij de functionele eigenschappen van de bodem voor mens, plant of dier ernstig verminderd zijn of ernstig bedreigd worden; bij overschrijding wordt gesproken van een sterke verontreiniging.

tussenwaarde (T): Gelijk aan het gemiddelde van de achtergrond- of streefwaarde en de interventiewaarde, dus (A+I)/2 (grond) of (S+I)/2 (grondwater). Wanneer bij een verkennend onderzoek een component met concentratie boven deze waarde wordt gevonden is in principe een nader onderzoek nodig. Bij de toetsing van de analyseresultaten aan de landelijke achtergrondwaarden en de Interventiewaarden worden deze eerst omgerekend naar een gestandaardiseerde meetwaarde (GSSD). Bij de toetsing van de grondresultaten wordt daarbij gebruik gemaakt van de gemeten percentages lutum en organische stof in de grond(meng)monsters. De analyseresultaten van de grond- en grondwatermonsters zijn volgens BoToVa getoetst aan de achtergrond-, streef- en interventiewaarden. Het toetsingsresultaat is overeenkomstig BoToVa als volgt aangeduid: concentratie kleiner of gelijk aan AW of S; * concentratie groter dan AW of S en kleiner of gelijk aan T; ** concentratie groter dan T en kleiner of gelijk aan I. *** concentratie groter dan I. Een locatie wordt als verontreinigd beschouwd als de GSSD groter is dan de achtergrondwaarde of streefwaarde. Voor een aantal stoffen kan de rapportagegrens bepalend zijn voor de achtergrondwaarde of streefwaarde.

De locatie wordt niet verontreinigd verklaard als geen van de onderzochte stoffen in de bodem aanwezig is met een concentratie hoger dan de achtergrondwaarde of streefwaarde. De resultaten van eventuele PFAS-analyses worden getoetst aan de achtergrondwaarden in de landbodem genoemd in het “Tijdelijk Handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie” (geactualiseerde versie 2 juli 2020) van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, alsmede aan de sinds 5 maart 2020 door het RIVM afgeleide INEV’s (Indicatieve Niveaus voor Ernstige Verontreinigingen) voor de stoffen PFOS, PFOA en GenX in grond en grondwater.

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 7 van 20

3.5

Toetsing asbestanalyses

De resultaten van de asbestanalyses worden getoetst aan de wetgeving inzake asbest in bodem en puin welke door de ministeries van SZW en I&M is vastgesteld. In het beleid is voor asbest een restconcentratienorm en een interventiewaarde opgenomen. De restconcentratienorm beschrijft de concentratie asbest, waaronder hergebruik nog is toegestaan. De interventiewaarde beschrijft de concentratie asbest in bodem, waarboven in principe gesaneerd dient te worden. Voor asbest is de restconcentratienorm gelijk aan de interventiewaarde en deze waarde bedraagt 100 mg/kg gewogen asbest. De gewogen concentratie asbest is gelijk aan de concentratie serpentijnasbest, vermeerderd met 10 maal de concentratie amfiboolasbest. Voor puinverhardingen dient de asbestconcentratie te worden getoetst aan de normen uit het Besluit Asbestwegen Wet Milieugevaarlijke Stoffen (WMS). Hierin wordt tevens een restconcentratie van 100 mg/kg gewogen asbest genoemd. Bij een asbestgehalte groter dan de helft van de interventiewaarde is een nader onderzoek asbest verplicht. De hoogste bepaalde waarde binnen een (deel)locatie is hiervoor bepalend. Indien overschrijding van de restconcentratienorm plaatsvindt, dan dienen werkzaamheden met de betreffende bodem/puinverharding plaats te vinden onder asbestcondities.

Bij asbestconcentraties lager dan de restconcentratienorm zijn geen aanvullende maatregelen noodzakelijk bij be- en verwerking van de grond of puinverharding.

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 8 van 20

4

Resultaten 4.1

Algemeen

In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van de veldwerkzaamheden en de analyseresultaten. De uitgevoerde veldwerkzaamheden en waarnemingen, de samenstelling van de mengmonsters en de grondwatergegevens worden beschreven in paragraaf 4.2. De resultaten van de chemische analyses worden weergegeven in paragraaf 4.3 en in paragraaf 4.4 worden de resultaten besproken. De resultaten van de asbestanalyses worden weergegeven in paragraaf 4.5 en 5.4 en besproken in paragraaf 4.6 en 5.5. 4.2

Veldwerkzaamheden

De veldwerkzaamheden zijn in juli en augustus 2020 uitgevoerd door de heren J. Hartman en N. Pepping. De eerst genoemde veldwerker is conform BRL SIKB 2000 gecertificeerd en erkend (certificaatnummer K44441/08). Deellocatie A: Weiland Op 18 augustus 2020 zijn er in totaal 13 boringen verricht met behulp van een Edelmanboor, waarvan er 3 zijn doorgezet tot 2.0 m-mv. Deze boringen zijn gecodeerd als boring A1 t/m A13. Deellocatie B: Erf Er zijn op 23 juli 2020, na maaiveldinspectie, in totaal 14 inspectiegaten verricht (handmatig met een schop: gecodeerd als B1 t/m B13). De boringen B1, B2 en B3 zijn verdiept tot circa 2.0 m-mv of tot het grondwaterniveau. Boring B1 is met behulp van een zuigerboor doorgezet tot 3.50 meter diepte, waarna deze is afgewerkt tot peilbuis B1. Deellocaties C, D en E: Druppelzones Op 23 juli en 18 augustus 2020 zijn in totaal 13 inspectiegaten in de druppelzones gegraven. In druppelzone C is zwerfasbest (één fragment dakbeschot) aangetroffen. Het fragment is door de veldwerker verwijderd. Opgemerkt dient te worden dat het maaiveld, vanwege de aanwezigheid van asfalt, beton, tegels, klinkers, gras en planten, niet (goed) geïnspecteerd kon worden. Er is sprake van een indicatieve maaiveldinspectie. Eventuele kleine asbestverdachte fragmenten kunnen hierdoor niet zijn opgemerkt.

De weersomstandigheden tijdens de inspectie waren goed (goed zicht, geen neerslag). Door de veldwerkers zijn, met uitzondering van het verwijderde asbestfragment in druppelzone C, visueel geen asbestverdachte materialen op het maaiveld waargenomen. De situering van de monsterpunten is weergegeven op de situatieschets van bijlage I. Tijdens de boorwerkzaamheden is de bodemopbouw beschreven en is de grond zintuiglijk beoordeeld op eventuele aanwezigheid van verontreinigingen. De boorbeschrijvingen zijn weergegeven in bijlage II. De bodemopbouw ter plaatse van de onderzoekslocatie bestaat globaal uit zeer fijn zand in de bovengrond en matig fijn tot matig grof zand in de ondergrond met tussen 1.1 en 1.8 meter diepte een 0.2 meter dikke sterk zandig leemlaag. In de boven- en ondergrond zijn roest- en oerhoudende lagen aangetroffen. Er zijn bodemvreemde materialen waargenomen ter plekke van de deellocaties B, C, D en E. Deze zijn in tabel 2 opgenomen. Door de veldwerkers zijn visueel geen asbestverdachte materialen in de bodem waargenomen.

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 9 van 20

Tabel 2: Weergave bodemvreemde materialen. Boring

Diepte (m-mv) Waarneming Deellocatie B: Erf

B1

0.07 - 0.4

Sporen baksteen

B3

0.11 - 0.3

Sporen puin en dakpanscherven

B5

0 - 0.4

Sporen baksteen

B6

0.09 - 0.4

Sporen baksteen

B8

0.12 - 0.4

Sporen baksteen

B12

0.09 - 0.75

Sporen baksteen

B13

0.04 - 0.6

Sporen baksteen

B14

0.1 - 0.4

Sporen baksteen Deellocatie C - Druppelzone

C1

0 - 0.1

Brokken beton en een stuk betontegel

C2

0 - 0.2

Zwak baksteenhoudend, baksteen en dakpanscherven

C3

0 - 0.2

Zwak baksteenhoudend, baksteen en dakpanscherven

C4

0 - 0.2

Sporen puin

C6

0 - 0.35

Matig baksteenhoudend, baksteen en dakpanscherven

C7

0 - 0.2

Zwak baksteenhoudend en sporen glas Deellocatie D - Druppelzone

D3

0 - 0.1

Sporen puin Deellocatie E - Druppelzone

E1

0 - 0.25

Matig puinhoudend

E2

0 - 0.25 0.25 - 0.5

Matig puinhoudend Sporen puin

E3

0 - 0.15 0.15 - 0.55

Zwak puinhoudend Sporen baksteen

Op basis van de zintuiglijke waarnemingen, bodemsamenstelling en/of geografische positie van de boringen zijn de (meng)monsters samengesteld, zoals in tabel 3 staat omschreven.

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 10 van 20

Tabel 3: Samenstelling (meng)monsters. (Meng)monster

Boringnummer

Traject (diepte in m -mv)

Analyse

Deellocatie A: Weiland A - BG I (visueel schoon)

A1, A8, A10, A11, A12 en A13 A9

0 - 0.5 0 - 0.4

Standaard pakket

A - BG II (visueel schoon)

A2, A3, A4, A5, A6 en A7

0 - 0.5

Standaard pakket

A - OG

A1 A1 A2 A3 A3

0.65 - 1.1 1.35 - 1.86 0.5 - 1.0 0.7 - 1.2 1.2 - 1.6

Standaard pakket

Deellocatie B: Erf BG I (baksteenhoudend)

B1 B3 B5 B6

0.07 - 0.4 0.11 - 0.3 0 - 0.4 0.09 - 0.4

Standaard pakket

BG II (baksteenhoudend)

B8 B12 B13 B14

0.12 - 0.4 0.09 - 0.59 0.04 - 0.5 0.1 - 0.4

Standaard pakket

BG III (visueel schoon)

B2 B7 en B10 B9

0.3 - 0.6 0 - 0.5 0.08 - 0.5

Standaard pakket

OG

B1 B1 B1 B2 B2 B3 B3 B4

0.4 - 0.7 0.7 - 1.05 1.05 - 1.35 0.3 - 0.55 0.55 - 1.05 0.18 - 0.6 0.6 - 1.1 1.1 - 1.5

Standaard pakket

MM FF - 01

B1 B8 B12 B13

0.07 - 0.4 0.12 - 0.4 0.09 - 0.5 0.04 - 0.5

Asbest

MM FF - 02

B3 B5 B6 B14

0.11 - 0.3 0 - 0.4 0.09 - 0.4 0.1 - 0.4

Asbest

MM FF - 03

B2 B7 B9 B10 B11

0.3 - 0.6 0 - 0.5 0.08 - 0.5 0 - 0.5 0 - 0.4

Asbest

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 11 van 20

Vervolg tabel 3: Samenstelling (meng)monsters. (Meng)monster

Boringnummer

Traject (diepte in m -mv)

Analyse

Deellocaties C, D en E: Druppelzones MM FF - C

C1 t/m C7

0 - 0.1

Asbest

MM FF - D

D1, D2 en D3

0 - 0.1

Asbest

MM FF - E

E1, E2 en E3

0 - 0.1

Asbest

Boring B1 is doorgezet tot circa 3.50 m-mv. Wanneer het grondwater werd bereikt, werd een zuigerboor gebruikt om een PVC-peilbuis te kunnen plaatsen. Een peilbuis bestaat uit een filter met een lengte van 1.0 meter, gekoppeld aan een blinde stijgbuis. Ter hoogte van het filter, met een diameter van 28 x 32 mm, is filtergrind in het boorgat gestort. Rondom het filter is een filterkous aangebracht. Er is bentoniet in het boorgat gestort om directe indringing van hemelwater in het filter tegen te gaan. De rest van het boorgat is opgevuld met het oorspronkelijke bodemmateriaal. Vervolgens is de peilbuis doorgepompt. Op 18 augustus 2020 is de peilbuis bemonsterd. Het voorpompen en bemonsteren heeft conform NEN 5744 plaatsgevonden met een laag debiet (tussen 100 en 500 ml/min). Er is op toegezien dat de grondwaterstand tijdens het voorpompen niet meer dan 50 cm is gedaald en dat er is bemonsterd met hetzelfde (of lager) debiet als waarmee is voorgepompt (bemonstering maximaal 200 ml/min in verband met vluchtige stoffen). De grondwatergegevens staan weergegeven in tabel 4. Tabel 4: Weergave gegevens grondwater. Peilbuis

Filterstelling (m-mv)

Grondwaterstand (m-mv)

pH (-)

PB B1

2.50 - 3.50

1.50

7.3

EC Troebelheid Toestroming (μS/cm) (NTU) 950

3.92

Goed

De waarden voor de pH, de EC en troebelheid worden normaal geacht. 4.3

Resultaten en toetsing van de chemische analyses

In algemene zin dient opgemerkt te worden dat indien de analyses van de grondmonsters zijn uitgevoerd op mengmonsters, dit kan betekenen dat de gehaltes hoger kunnen zijn in de individuele monsters. De analyseresultaten en de toetsingstabellen zijn weergegeven in bijlage III. Bij de toetsing van de analyseresultaten aan de landelijke achtergrondwaarden en de interventiewaarden worden deze eerst omgerekend naar een gestandaardiseerde meetwaarde (GSSD). Bij de toetsing van de grondresultaten wordt daarbij gebruik gemaakt van de gemeten percentages lutum en organische stof in de grond(meng)monsters. De analyseresultaten van de grond- en grondwatermonsters zijn volgens BoToVa getoetst aan de achtergrond-, streef- en interventiewaarden. In de bovengrond (BG I en BG III), de ondergrond (A - OG) en in het grondwater (PB B1) zijn licht verhoogde concentraties aangetoond. Deze zijn weergegeven in tabel 5. In de bovengrond (BG II en A - BG I en A - BG II) en in de ondergrond (OG) zijn geen verhoogde gehalten gemeten.

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 12 van 20

Tabel 5: Verhoogde concentraties (mg/kg droge stof of μg/l). Monster

Component

Gemeten concentratie

GSSD

Achtergrond- Interventiewaarde1 of waarde Streefwaarde

Deellocatie A: Weiland Ondergrond, A - OG Lood

83

126.9 *

50

530

Deellocatie B: Erf

1

Bovengrond, BG I

Minerale olie PAK

45 3.3

195.7 * 3.262 *

190 1.5

5000 40

Bovengrond, BG III

Koper

37

72.55 *

40

190

Peilbuis B1

Barium

120

120 *

50

625

AW2000

In de vierde kolom van tabel 5 wordt het toetsingsresultaat overeenkomstig BoToVa als volgt aangeduid: concentratie kleiner of gelijk aan AW of S; * concentratie groter dan AW of S en kleiner of gelijk aan T; ** concentratie groter dan T en kleiner of gelijk aan I; *** concentratie groter dan I. 4.4

Bespreking resultaten chemische analyses

Zoals in de vorige paragraaf is weergegeven, zijn enkele verontreinigingen aangetoond. In deze paragraaf worden mogelijke verklaringen gegeven voor de analyseresultaten. Bovengrond - BG I en BG III - Koper en PAK Zoals reeds beschreven in paragraaf 3.1, zijn verontreinigingen in de grond met zware metalen en PAK niet ongebruikelijk op locaties, waar al tientallen jaren sprake is geweest van bebouwing (en bewoning). Oorzaak voor de licht verhoogde gehalten aan koper en PAK in BG I en BG II wordt gezocht in de waargenomen bodemvreemde materialen (baksteen). Aangezien de tussenwaarden niet worden overschreden, is het uitvoeren van een nader onderzoek niet noodzakelijk. Bovengrond - BG I - Minerale olie Minerale olie is een bestanddeel van olieproducten en brandstoffen. De oorzaak voor het zeer licht verhoogde oliegehalte is op basis van de beschikbare gegevens niet direct verklaarbaar. Aangezien het gemeten gehalte de tussenwaarde niet overschrijdt, is het uitvoeren van aanvullend onderzoek niet noodzakelijk. Ondergrond - A - OG - Lood De oorzaak voor het zeer licht verhoogde loodgehalte is op basis van de beschikbare gegevens niet direct verklaarbaar. Aangezien het gemeten gehalte de tussenwaarde niet overschrijdt, is het uitvoeren van aanvullend onderzoek niet noodzakelijk.

Grondwater - Peilbuis B1 - Barium Het licht verhoogde gehalte aan barium in het grondwater is waarschijnlijk te wijten aan een plaatselijk (natuurlijk) verhoogde achtergrondwaarde. In de boven- en ondergrond zijn roest- en oerhoudende lagen waargenomen, wat duidt op de natuurlijke aanwezigheid van metalen in de bodem. Aangezien de tussenwaarde niet wordt overschreden, wordt het uitvoeren van nader onderzoek niet noodzakelijk geacht.

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 13 van 20

4.5

Resultaten van de asbestanalyses

In bijlage IV zijn de analyserapporten van het asbestonderzoek opgenomen. De gewogen asbestgehalten zijn in tabel 6 weergegeven. Tabel 6: Gewogen asbestconcentraties (mg/kg droge stof). Mengmonster

Component

Gewogen Asbestconcentratie

Achtergrondwaarde

Interventiewaarde

MM FF - 01

Asbest

n.a.

-

100

MM FF - 02

Asbest

n.a.

-

100

MM FF - 03

Asbest

n.a.

-

100

MM FF - C

Asbest

n.a.

-

100

MM FF - D

Asbest

92

-

100

MM FF - E

Asbest

0.6

-

100

In de derde kolom van tabel 6 wordt de volgende codering toegepast: n.a. : Geen asbest aangetoond. Normaal : Het gehalte is lager dan de toetsingswaarde voor nader asbestonderzoek. Onderstreept : Overschrijding van de toetsingswaarde voor nader asbestonderzoek. Vet : Overschrijding van de interventiewaarde. 4.6

Bespreking resultaten asbestanalyses

Zoals in paragraaf 4.5 is weergegeven, is in het mengmonster van de fijne fractie MM FF - E asbest aangetoond, maar is het gewogen asbestgehalte ruim lager dan de toetsingswaarde voor nader asbestonderzoek. In het mengmonster van de fijne fractie MM FF - D is asbest aangetoond, het gewogen asbestgehalte is hoger dan de toetsingswaarde voor nader asbestonderzoek. Het nader asbestonderzoek is beschreven in hoofdstuk 5. In de mengmonsters van de fijne fractie van MM FF - 01, MM FF - 02, MM FF - 03, MM FF - C, is geen asbest aangetoond.

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 14 van 20

5

Nader asbestonderzoek

De onderzoeksopzet gaat uit van NEN 5707+C2; “Bodem - Inspectie en monsterneming van asbest in bodem en partijen grond” NNI Delft, december 2017. 5.1

Onderzoeksstrategie nader asbestonderzoek

De onderzoeksstrategie is gebaseerd op de norm NEN 5707, paragraaf 7.2: Vaststellen gemiddeld gehalte per RE. De ruimtelijke eenheid (RE) heeft een oppervlakte van circa 8 m2 en conform NEN 5707 (tabel 6 in paragraaf 6.4.4) dienen 2 inspectiesleuven gegraven te worden met een lengte van minimaal 2.0 meter. Omdat het een kleinschalige verontreinigingslocatie betreft waar het praktisch niet mogelijk of gewenst is om inspectiesleuven te graven, staat de norm toe om één inspectiesleuf te vervangen door 2 inspectiegaten met een lengte en breedte van minimaal 0.3 x 0.3 meter. Ter plaatse van de druppelzone worden in totaal 4 inspectiegaten (D11 t/m D14) gegraven tot een diepte van 0.7 meter (handmatig met een schop). De toplaag tot 0.1 m-mv wordt voor het vaststellen van het gewogen asbestgehalte opnieuw bemonsterd en geanalyseerd op asbest. De resultaten worden getoetst aan de interverntiewaarde. De inspectiegaten worden doorgeboord tot de ongeroerde bodem. Omdat tijdens het verkennend asbestonderzoek een gewogen asbestgehalte is gemeten van 92 mg/kg d.s. (net onder de interventiewaarde) worden extra gaten gegraven en monsters genomen voor de eventuele afperking van de asbestverontreining.

Als blijkt dat de toplaag van inspectiegat D11 t/m D14 sterk verontreinigd is met asbest dan wordt ten behoeve van de eventuele verticale afperking een mengmonster samengesteld van inspectiegat D11 t/m D14 van 0.5 - 0.7 m-mv. Voor de eventuele horizontale afperking worden op één meter afstand van de druppelzone 4 inspectiegaten (D15 t/m D18) gegraven, waarbij de toplaag wordt bemonsterd. De opgegraven grond wordt gezeefd over 20 mm en de grove fractie wordt visueel beoordeeld op asbestverdachte materialen. Van de fijne fractie wordt een mengmonster samengesteld voor een asbestanalyse. Indien visueel asbestverdachte materialen worden aangetroffen, wordt per gat een materiaalverzamelmonster geanalyseerd op asbest. 5.2

Asbestanalyses

De asbestanalyses worden verricht door Eurofins Omgegam te Amsterdam, een door de Raad voor Accreditatie erkend laboratorium voor vezelonderzoek. Voor het vaststellen van het gemiddelde asbestgehalte in de toplaag van de druppelzone wordt 1 asbestanalyse verricht. 5.3

Veldwerkzaamheden

De veldwerkzaamheden zijn op 28 augustus 2020 uitgevoerd door de heren J. Hartman en N. Pepping. De eerst genoemde veldwerker is conform BRL SIKB 2000 gecertificeerd en erkend (certificaatnummer K44441/08). Er zijn in totaal 4 inspectiegaten gegraven, handmatig met een schop. In inspectiegat D14 (0-0.1 m-mv) zijn sporen puin aangetroffen. Er zijn geen asbestverdachte materialen op het maaiveld of in de bodem waargenomen. De inspectiegaten uit het nader asbestonderzoek zijn weergegeven in het boorplan in bijlage I. Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 15 van 20

De samenstelling van het mengmonster van de fijne fractie (MM FF) is weergegeven in tabel 7. Tabel 7: Weergave geanalyseerde monster. Mengmonster fijne fractie

Afkomstig uit gat

Traject (m-mv)

D11 t/m D14

0 - 0.10

MM FF - D11, D12, D13 en D14

5.4

Resultaten asbestanalyses nader asbestonderzoek

In bijlage IV is het analyserapport van het nader asbestonderzoek opgenomen. Het gewogen asbestgehalte is in tabel 8 weergegeven. Tabel 8: Gewogen asbestconcentraties (mg/kg droge stof). Mengmonster MM FF - D11, D12, D13 en D14

Component

Gewogen Achtergrond- InterventieAsbestconcentratie waarde waarde

Asbest

24

-

100

In de derde kolom van tabel 8 wordt de volgende codering toegepast: n.a. : Geen asbest aangetoond. Normaal : Het gehalte is lager dan de toetsingswaarde voor nader asbestonderzoek. Onderstreept : Overschrijding van de toetsingswaarde voor nader asbestonderzoek. Vet : Overschrijding van de interventiewaarde. 5.5

Bespreking resultaten asbestanalyses nader onderzoek

Zoals in paragraaf 5.4 is weergegeven, is in het mengmonster van de fijne fractie MM FF asbest aangetoond, maar is het gewogen asbestgehalte lager dan de interventiewaarde. Er is geen saneringsnoodzaak. Verder nader onderzoek is niet noodzakelijk.

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 16 van 20

6

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Algemeen In opdracht van de heer S. van der Werff is in een verkennend en nader (asbest) bodemonderzoek de bodem onderzocht op een terrein ter grootte van circa 5700 m² (waarvan 2200 m² erf en 3500 m² weiland) aan de Marleseweg 20 in Den Ham. De onderzoekslocatie is ter plaatse van het erf deels bebouwd en deels verhard (asfalt, beton, tegels, klinkers). Aanleiding voor het bodemonderzoek is de bestemmingsplanwijziging en de geplande aankoop, gevolgd door nieuwbouw van één of meerdere woningen met bijgebouw. Voorafgaande aan het bodemonderzoek heeft een standaard vooronderzoek plaatsgevonden op basis van norm NEN 5725. Uit de resultaten van dit vooronderzoek is gebleken dat op de locatie enkele verdachte deellocaties aanwezig zijn. Er zijn 5 asbestverdachte druppelzones aanwezig, waarvan er 3 zijn gecombineerd). De bovengrond van het erf is verdacht voor de aanwezigheid van asbest en voor de stoffen uit het NEN 5740-standaardpakket. De ondergrond en het grondwater op het erf en de weilanden worden als onverdacht beschouwd. Resultaten veldwerk In totaal zijn er 35 inspectiegaten gegraven en 13 boringen verricht, waarvan er 1 is doorgezet tot 3.50 meter diepte. Deze boring is afgewerkt tot peilbuis.

Gebleken is dat de bodem globaal bestaat uit zeer fijn zand in de bovengrond en matig fijn tot matig grof zand in de ondergrond met tussen 1.1 en 1.8 meter diepte een 0.2 meter dikke sterk zandig leemlaag. In de boven- en ondergrond zijn roest- en oerhoudende lagen aangetroffen. Er zijn plaatselijk bodemvreemde materialen waargenomen (zie tabel 2). Het freatische grondwater is in de peilbuis aangetroffen op 1.50 meter min maaiveld. Resultaten chemische en asbestanalyses Op basis van de resultaten van de chemische analyses kan het volgende worden geconcludeerd: Deellocatie A: Weiland - de bovengrond (A - BG I) is niet verontreinigd; - de bovengrond (A - BG II) is niet verontreinigd; - de ondergrond (A - OG) is licht verontreinigd met lood. Deellocatie B: Erf - de bovengrond (BG I) is (zeer) licht verontreinigd met minerale olie en PAK; - de bovengrond (BG II) is niet verontreinigd; - de bovengrond (BG III) is zeer licht verontreinigd met koper; - de ondergrond (OG) is niet verontreinigd; - het grondwater (PB B1) is licht verontreinigd met barium. Bovengrond erf - MM FF - 01 bevat geen asbest; - MM FF - 02 bevat geen asbest; - MM FF - 03 bevat geen asbest.

Deellocatie C, D en E: Druppelzones - MM FF - C bevat geen asbest; - MM FF - D bevat asbest, het gehalte is hoger dan de toetsingswaarde voor nader asbestonderzoek; - MM FF - E bevat asbest, het gehalte is ruim lager dan de interventiewaarde.

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 17 van 20

Nader asbestonderzoek Deellocatie D - MM FF - D11, D12, D13 en D14 bevat asbest, het gehalte is lager dan de interventiewaarde. Hypothese De hypothese "onverdachte locatie" ter plaatse van het weiland dient te worden verworpen, aangezien er een overschrijding van de achtergrondwaarde is aangetoond. De hypothese "verdachte locatie" ter plaatse van de bovengrond van het erf kan worden aangenomen, aangezien er overschrijdingen van de achtergrond- en streefwaarden zijn aangetoond. De hypothese "onverdachte locatie" ter plaatse van de ondergrond kan worden aangenomen, aangezien er geen overschrijdingen zijn aangetoond. De hypothese "onverdachte locatie" ter plaatse van het grondwater van het erf/weiland dient te worden verworpen, aangezien er een overschrijding van de streefwaarde is aangetoond. De hypothese “verdacht van aanwezigheid van asbest” ter plekke van het erf (MM FF - 01, MM FF - 02 en MM FF - 03) dient te worden verworpen, aangezien er geen asbest is aangetoond. De hypothese “verdacht van aanwezigheid van asbest” voor druppelzone C kan worden verworpen, aangezien er geen asbest is aangetoond. De hypothese “verdacht van aanwezigheid van asbest” voor de druppelzones D en E kan worden aangenomen, aangezien er asbest is aangetoond.

Conclusies en aanbevelingen In de bovengrond (BG I en BG III), de ondergrond (A - OG) en in het grondwater (PB B1) zijn lichte verontreinigingen aangetoond. Voor een beschrijving en mogelijke verklaringen wordt verwezen naar de paragrafen 4.3 en 4.4. In de bovengrond (BG II, A - BG I en A - BG II) en in de ondergrond (OG) zijn geen verontreinigingen aangetoond. Aangezien de tussenwaarden niet worden overschreden, is er geen reden om een nader onderzoek uit te voeren. In de mengmonsters van de fijne fractie van MM FF - 01, MM FF - 02, MM FF - 03 en MM FF - C is geen asbest aangetoond. In het verkennende bodemonderzoek is in het mengmonster van de fijne fractie MM FF - D asbest aangetoond, het gewogen asbestgehalte is hoger dan de toetsingswaarde voor nader asbestonderzoek. In het nader asbest bodemonderzoek is in het mengmonster van de fijne fractie MM FF - D asbest aangetoond, maar is het gewogen asbestgehalte ruim lager dan de toetsingswaarde voor nader asbestonderzoek. Slotconclusie Uit milieukundig oogpunt is er geen bezwaar tegen de bestemmingsplanwijziging en de geplande aankoop gevolgd door nieuwbouw, aangezien de vastgestelde verontreinigingen geen risico’s voor de volksgezondheid opleveren. De bodem wordt geschikt geacht voor het huidige en toekomstige gebruik (wonen met tuin).

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 18 van 20

Standaard slotopmerkingen Het volgende dient opgemerkt te worden: gezien het verkennende karakter van dit onderzoek is het, ondanks de zorgvuldigheid waarmee het is uitgevoerd, altijd mogelijk dat eventueel lokaal voorkomende verontreinigingen niet zijn ontdekt. Hoewel voldaan wordt aan de geldende weten regelgeving, wordt tijdens een verkennend of nader bodemonderzoek een beperkt aantal boringen, inspectiegaten of inspectiesleuven verricht. Vermeld dient tevens te worden dat op basis van voorliggend onderzoek geen conclusies kunnen worden getrokken omtrent de bodemkwaliteit van andere terreindelen of aangrenzende percelen. Tenslotte dient in acht genomen te worden dat elk bodemonderzoek een momentopname is. Eventuele toekomstige calamiteiten (bijvoorbeeld brand of morsing van bodemvreemde vloeistoffen), sloopwerkzaamheden of bouwrijp maken en aanvoer van grond van elders kunnen de bodemkwaliteit (sterk) beïnvloeden.

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 19 van 20

7

Literatuur en bronvermelding

Informatie van de gemeente Twenterand NEN 5725, “Bodem - Landbodem - Strategie voor het uitvoeren van milieuhygiënisch vooronderzoek”, NNI Delft, oktober 2017 NEN 5740, "Bodem - Landbodem - Strategie voor het uitvoeren van verkennend bodemonderzoek - Onderzoek naar de milieuhygiënische kwaliteit van bodem en grond”, NNI Delft, januari 2009 NEN 5740/A1, "Bodem - Landbodem - Strategie voor het uitvoeren van verkennend bodemonderzoek - Onderzoek naar de milieuhygiënische kwaliteit van bodem en grond”, NNI Delft, februari 2016 NEN 5707+C2, “Bodem - Inspectie, monsterneming en analyse van asbest in bodem en partijen grond”, NNI Delft, december 2017 De kamerbrief “Handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie”, Ministerie van I en W, 8 juli 2019 De kamerbrief “Aanpassing tijdelijk handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie”, Ministerie van I en W, geactualiseerde versie 2 juli 2020 Document “Indicatieve niveaus voor ernstige bodem- en grondwaterverontreinigingen (INEV’s) voor de stoffen PFOS, PFOA en GenX, RIVM, 15 januari 2020 Circulaire bodemsanering per 1 juli 2013, Ministerie van I&M Topografische kaarten, kaartblad 28 A,Topografische Dienst Kadaster Grondwaterkaart van Nederland, TNO Grondwater en Geo-Energie, Delft Archief Kruse Milieu BV www.overijssel.nl, bodem- en wateratlas www.ahn.nl www.topotijdreis.nl

www.dinoloket.nl

Kruse Milieu BV

Project: 20049216

Pagina 20 van 20

Bijlage I Regionale ligging locatie Boorplan verkennend bodemonderzoek weiland Kruse Milieu BV, september 2020 Boorplan verkennend en nader (asbest)bodemonderzoek erf Kruse Milieu BV, september 2020

Marleseweg 20 in Den Ham

Kruse Milieu BV Kaartmateriaal: Topografische dienst Kadaster

Topografische kaart Projectnummer: 20049216 Schaal: 1:25000 Bijlage: I Kaartblad: 28 A

De heer S. Van der Werff Marleseweg 20 7683 PJ Den Ham Verkennend bodemonderzoek

A12 A1

weiland

A10

A11 A13 tuin

A9 vml. weg

A8 Deellocaties B t/m E zie detailtekening

tuin

Marleseweg

vml. weg

woonboerderij

A2

20

schuur weiland

schuur

A7 schuur

schuur

A6

gras

tuin schuur

A5

A4 weiland

20a

A3 woning

= Onderzoekslocatie = Erf (asbestverdacht) = Boring tot 0.5 meter diepte = Inspectiegat 30x30x50 cm = Boring tot 1.0 meter diepte = Boring tot 1.5/2.0 meter diepte = Peilbuis

0

25

Kruse Milieu BV Huyerenseweg 33 7678 SC Geesteren

Tel: 0546 - 639663 www.krusegroep.nl

Veldwerker: JH

Tekenaar: JK

Projectcode Schaal Datum

: 20049216 : 1:500 (A3-formaat) : September 2020

De heer S. Van der Werff Marleseweg 20 7683 PJ Den Ham Verkennend en nader (asbest)bodemonderzoek

Deellocatie A weiland

tuin B7 vml. weg B9 beton

vml. weg

B10

Marleseweg

B8

tuin B11

woonboerderij

E2

E1

B1

B12

E3

Deellocatie E druppelzone

20

schuur B2

Deellocatie A weiland

B6

C6

C2

schuur C1

C7

Deellocatie C druppelzone

C5

C4

C3

schuur

B13

D 15

D 16

D 18

D 17

Deellocatie D druppelzone

B5

D111 D

D 12 D2 D 13 D3 D 14

schuur

gras

B3

B14

B4 tuin

schuur

Deellocatie A weiland 20a

= Onderzoekslocatie woning = Erf (asbestverdacht) = Boring tot 0.5 meter diepte = Inspectiegat 30x30x50 cm = Boring tot 1.0 meter diepte = Boring tot 1.5/2.0 meter diepte = Peilbuis

0

12.5

Kruse Milieu BV Huyerenseweg 33

Tel: 0546 - 639663

7678 SC Geesteren www.krusegroep.nl = Druppelzone, niet asbesthoudend = Druppelzone, asbesthoudend (< 50 mg/kg d.s.) Veldwerker: JH Tekenaar: JK = Druppelzone, asbesthoudend (>50 en <100 mg/kg d.s.) Projectcode : 20049216 = Druppelzone, asbesthoudend (>100 mg/kg d.s.) Schaal : 1:250 (A3-formaat)

Datum

: September 2020

Bijlage II Boorstaten

A1

A4

weiland, m aaiveld

0

0 1

weiland, m aaiveld

0

0

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen wort els, sporen oer

1

50

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen wort els

50

-50

-65 2

zand, zeer fijn, m at ig silt ig, zwak hum eus, donker bruin, zwak oer

100 -110 3

leem , st erk zandig, zwak hum eus, donker grijs, bruin

4

zand, m at ig grof, zwak silt ig, licht grijs

t ype g r on d b or in g dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

-135 150

A5

weiland, m aaiveld

0 200

0

-200

1 50

t ype g r on d b or in g dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

-50

t ype g r on d b or in g dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

A2

gras, m aaiveld

0

A6

0 1

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs

50

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht beige, bruin

0 1

-130

zand, m at ig grof, zwak silt ig, licht beige, geel, sporen roest

-50

t ype g r on d b or in g dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

A7 200

-200

weiland, m aaiveld

0

0 1

t ype g r on d b or in g dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen wort els, sporen oer

50

A3

-50

t ype g r on d b or in g dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

weiland, m aaiveld

0

0 1

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen wort els

50

A8 -50

weiland, m aaiveld

0

0

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin 100

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen wort els

50

100

3

weiland, m aaiveld

0 -50

2

150

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen wort els

1

2

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, rood, sporen wort els, m at ig oer

50

-50

-120 3 150

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht beige, geel, sporen roest -160

t ype g r on d b or in g dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

leem , st erk zandig, donker grijs -180 200

zand, m at ig grof, zwak silt ig, licht grijs

A9

-200

weiland, m aaiveld

0

t ype g r on d b or in g dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

0 1

50

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen wort els, sporen oer -40

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, neut raal wit -50

t ype g r on d b or in g dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

bodem profielen sch a a l 1 :5 0 onderzoek project code get ekend conform

M a r le se w e g 2 0 - D e n H a m 20049216 N EN 5 1 0 4

A1 0

weiland, m aaiveld

0 1

B1

1 0

0

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen wort els, sporen oer

50

klinker, m aaiveld

0 1

-50

50

t ype g r on d b or in g dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

2

3 100

-7

30x30cm , zand, m at ig fijn, zwak silt ig, neut raal beige, bruin, sporen bakst een, sporen t eelaarde, sporen oer, ophoogzand -40

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, donker grijs, bruin, sporen t eelaarde

4

A1 1

150

weiland, m aaiveld

0

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen wort els, zwak oer

50

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, donker grijs

6

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht grijs, geel, sporen roest

-105 0

1

-70

5

-135

leem , st erk zandig, neut raal grijs

200

-155

-50 250

t ype g r on d b or in g dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, neut raal grijs

250

-210

zand, uit erst fijn, m at ig silt ig, donker grijs -220

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs

300

-235

A1 2

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht grijs

weiland, m aaiveld

0

0 1

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen wort els, zwak oer

50

-50

350

350

-350

t ype p e ilb u is m e t 1 f ilt e r dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

t ype g r on d b or in g dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

B2

t egel, m aaiveld

0

0 1

A1 3

weiland, m aaiveld

0

0 1

50

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen wort els, zwak oer

50

2

-30

30x30cm , zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, beige 3 -50

-60

100

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht beige, geel, sporen roest 4

t ype g r on d b or in g dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

-4

30x30cm , zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht beige

150

5 6

200

-110

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht grijs, geel, sporen roest -150

leem , st erk zandig, licht grijs, rood, sporen oer -165

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht grijs, rood, m at ig oer -200

t ype in sp e ct ie g a t dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

bodem profielen sch a a l 1 :5 0 onderzoek project code get ekend conform

M a r le se w e g 2 0 - D e n H a m 20049216 N EN 5 1 0 4

B3

B7

klinker, m aaiveld

0

0 1 2

50

-11 3

100 4

30x30cm , zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, sporen wort els, sporen oer, sporen puin dakpanscherven -30

1

5

-50

t ype in sp e ct ie g a t dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht beige, rood, sporen oer zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht geel, rood, m at ig oer -105

B8

klinker, m aaiveld

0

0 1

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht beige, geel

200

2 -135

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht grijs, geel, sporen roest

t ype in sp e ct ie g a t dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

32x31cm , zand, uit erst fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen oer, m at ig wort els

50

-55

150

0

-7

30x30cm , zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht beige

gazon, m aaiveld

0

50

-12

30x30cm , zand, uit erst fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen wort els, sporen oer, sporen bakst een

-180

zand, m at ig grof, zwak silt ig, licht grijs -200

B4

t ype in sp e ct ie g a t dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

-40

zand, zeer fijn, zwak silt ig, neut raal bruin, rood, m at ig oer

klinker, m aaiveld

0

-7

30x30cm , zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht beige

-60

0

B9

-8 1 50

neut raal rood, puingravel -18

bet on, m aaiveld

0

0

zand, m at ig grof, zwak silt ig, neut raal wit , ophoogzand

1 -60

2 100

zand, zeer fijn, zwak silt ig, licht beige, bruin, sporen oer, sporen t eelaarde

50

-50 -110

t ype in sp e ct ie g a t dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

t ype g r on d b or in g dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

B1 0 B5

0

0 1

50

32x32cm , zand, uit erst fijn, zwak silt ig, zwak grindig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen oer, m at ig wort els, sporen bakst een

1

-40

-50

t ype in sp e ct ie g a t dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

-50

B1 1 B6

t ype in sp e ct ie g a t dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

-7

30x30cm , zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht beige -9

30x30cm , zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, beige, sporen wort els, sporen oer, sporen bakst een -40

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht beige, rood, sporen oer -50

bodem profielen sch a a l 1 :5 0 onderzoek project code get ekend conform

M a r le se w e g 2 0 - D e n H a m 20049216 N EN 5 1 0 4

0 1

0 1

m oest uin, m aaiveld

0

klinker, m aaiveld

0

50

32x31cm , zand, uit erst fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen oer, m at ig wort els

50

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht geel, rood, zwak oer

t ype in sp e ct ie g a t dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

bosgrond, m aaiveld

0

gazon, m aaiveld

0

-8

zand, uit erst fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen wort els, sporen oer

30x31cm , zand, uit erst fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, sporen oer, m at ig wort els

50

t ype in sp e ct ie g a t dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

-40

zand, zeer fijn, zwak silt ig, licht beige, rood, sporen oer -50

B1 2

C3

klinker, m aaiveld

0

0

0

33x32cm , zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak grindig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, zwak bakst een bakst een en dakpanscherven, st erk wort els

-7 1 50

30x30cm , zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht beige -9

30x30cm , zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, sporen wort els, sporen oer, sporen bakst een t ype in sp e ct ie g a t dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

braak, m aaiveld

0

50

-10

-50

t ype in sp e ct ie g a t dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, sporen wort els, sporen oer, sporen bakst een

33x32cm , zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak grindig, zwak hum eus, donker bruin, grijs, zwak bakst een bakst een en dakpanscherven, st erk wort els -20

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, m at ig wort els

-75

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, neut raal bruin, rood, m at ig oer

-50 -80

B1 3

C4

t egel, m aaiveld

0

0

33x31cm , zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, bv: 13.5%, donker bruin, grijs, sporen puin, st erk wort els

0 1

50

-4

30x31cm , zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, sporen wort els, sporen oer, sporen bakst een

50

-20

-50

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, sporen wort els, sporen oer, sporen bakst een

t ype in sp e ct ie g a t dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

t ype in sp e ct ie g a t dat um 1 8 -0 8 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

-60

zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht beige, m at ig oer -65

B1 4

0 1

50

-7

30x30cm , zand, m at ig fijn, zwak silt ig, licht beige -10

t ype in sp e ct ie g a t dat um 2 3 -0 7 -2 0 2 0 boorm eest er J. H a r t m a n

30x30cm , zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, beige, sporen wort els, sporen oer, sporen bakst een

-20

50

zand, zeer fijn, zwak silt ig, zwak hum eus, donker bruin, m at ig wort els

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Twenterand&id=28916128-f57d-4040-bf5e-5b27226677a6