Rekenkamer West-Twente - Rekenkamerrapport Sport- en Beweegbeleid.pdf
Tekst van het document
Rekenkamer West-Twente
1
Datum: 7 december 2022
Contactpersoon: Bas Verkooijen, ambtelijk secretaris bas@necker.nl 06 53732310
Onderzoekers: Carlo van Dijk, directeur rekenkamer carlo@8096.nl Stefanie Jager, onderzoeker stefanie@necker.nl Ruben Meijerink, onderzoeker ruben@necker.nl
2
1.1. Landelijke kaders sport- en beweegbeleid ................................................................................................ 16 Een wettelijke sport- en beweegbeleidskader voor gemeenten ontbreekt… .................................................... 16 … wel zijn er richtinggevende kaders .................................................................................................................. 16 1.2.
Sport - en beweegbeleid in Twenterand ................................................................................................... 19
2.1.
Uitvoering ambities en gemaakte afspraken............................................................................................. 23
2.2. Uitvoering sportbeleid en sportakkoord ................................................................................................... 24 2.2.1. Sport- en beweegstimulering ............................................................................................................... 24 2.2.2. Vitale sportverenigingen ...................................................................................................................... 25 2.2.3. Sport- en beweegvriendelijke omgeving .............................................................................................. 26 2.2.4. Trots op de sport in Twenterand .......................................................................................................... 27 2.3. Rol van de gemeente ........................................................................................................................................ 28 2.3.1 Regisserende en faciliterende rol ......................................................................................................... 29 Maatschappelijke meerwaarde als uitgangspunt ............................................................................................... 29 Stimuleren en faciliteren ....................................................................................................................................
29 Communicatie en samenwerking ....................................................................................................................... 29 2.2.5. Integrale werkwijze .............................................................................................................................. 30
3.1. Informatievoorziening aan de gemeenteraad ........................................................................................... 31 3.1.1. (Financiële) verantwoordingsinformatie .............................................................................................. 31 3.1.2. Informatiebrieven en beantwoording vragen ...................................................................................... 31 3.2. Sturing door de raad op sport- en beweegbeleid ..................................................................................... 32 3.2.1. De raad volgt in grote mate de lijn van het college .............................................................................. 32 3.2.2. Betrokkenheid bij opstellen sportvisie ................................................................................................. 33
3
4
Aanleiding Op basis van een inventarisatie van mogelijke onderwerpen voor 2021 bleek het sport- en beweegbeleid van de gemeente Twenterand een inhoudelijk relevant thema. Ook in de raadsworkshop over het onderzoeksprogramma 2021 van 22 oktober jl. spraken de aanwezige raadsleden hun belangstelling uit voor een onderzoek naar het sport- en beweegbeleid van de gemeente. In 2021 bleek het uitvoeren van dit onderzoek echter niet opportuun door de beperkte voortgang die er op het beleidsterrein was geboekt, mede veroorzaakt door de coronapandemie. In 2022 wil de rekenkamer het onderzoek naar sport- en beweegbeleid alsnog uitvoeren. Sport is voor gemeenten een belangrijk onderwerp. Gemeenten zijn een grote financier binnen de sport, en sport en beweging kunnen een katalysator zijn voor gezondheidsbeleid en inclusie, belangrijke speerpunten binnen elke gemeente. Hoewel er geen wettelijk kader is voor sportbeleid – geen Sportwet of iets dergelijks – heeft de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in de zomer van 2018 samen met de sportbranche, gemeenten en maatschappelijk betrokken partners een Nationaal Sportakkoord gesloten. Het hoofddoel hiervan was om zoveel mogelijk mensen met plezier te laten sporten en bewegen. Dit landelijke sportakkoord heeft veel ruimte gelaten aan de lokale en sportspecifieke invulling waardoor gemeenten er hun eigen invulling aan kunnen geven.
De gemeente Twenterand benadert het sportbeleid vanuit de regietaak. Hierbij wil Twenterand meer de focus leggen op de bijdrage van een ieder aan het maatschappelijk effect: inwoners worden lichamelijk, geestelijk en sociaal gezonder. Het sportbeleid staat in de sportvisie, met als doel om 75 procent van de inwoners te laten sporten en bewegen. Om dit te behalen wil men de sportvisie vertalen naar de diverse beleidsthema's. Om invulling te geven aan de ambities in het landelijk sportakkoord, werkt Twenterand de speerpunten uit de sportvisie verder uit in een eigen sportakkoord. Sport en beweegstimulering, Vitale sportverenigingen, Sport & beweegvriendelijke omgeving en Trots op sport zijn de thema’s die hierbij voorop staan. Daarnaast zouden de concrete actiepunten in 2020 verder worden uitgewerkt. Vanwege onder andere COVID-19 heeft dit stil gelegen. Toen de coronaregels het weer toelieten is Twenterand aan de slag gegaan met uitvoering geven aan de sportvisie en het sportakkoord. Dit onderzoek richt zich op de periode na COVID-19.
Doelstelling en vraagstelling In dit onderzoek staat de doeltreffendheid van het sport- en beweegbeleid van Twenterand centraal. De focus ligt daarbij op de realisatie van de doelen uit het sportakkoord. Het doel van dit onderzoek is drieledig. De Rekenkamer Twenterand wil de raad inzicht te geven in:
het gemeentelijk beleid ten aanzien van sport en bewegen; hoe uitvoering wordt gegeven aan dit beleid; en wat de rol van de gemeenteraad daarin is.
5
Hieruit vloeit de volgende centrale onderzoeksvraag voort: "Hoe doeltreffend is het sport- en beweegbeleid van de gemeente Twenterand?"
De centrale vraag wordt beantwoord aan de hand van de volgende deelvragen, die we in drie clusters hebben opgedeeld: Beleid 1. Welke wettelijke taken heeft de gemeente Twenterand op het gebied van sport- en beweegbeleid? 2. Hoe is het beleid van de gemeente Twenterand op gebied van sporten en bewegen tot stand gekomen en in hoeverre zijn externe partners hierbij betrokken? 3. Welke doelstellingen heeft de gemeente Twenterand voor zichzelf gesteld op het gebied van sport- en bewegen? 4. Wat doet de gemeente Twenterand naast de wettelijke taken op het gebied van sport- en beweegbeleid? Uitvoering 5. In hoeverre zijn er duidelijke afspraken gemaakt met betrekking tot doelen, doelgroepen, verantwoordelijkheden en inzet van (financiële) middelen? 6. In hoeverre worden de doelstellingen van de gemeente Twenterand op het gebied van sporten en bewegen bereikt? a. Is Twenterand in staat om invulling te geven aan de sportvisie met als doel om 75 procent van de inwoners te laten sporten en bewegen? b. Is Twenterand in staat om invulling te geven aan de doelen in het Sportakkoord? 7. Hoe wordt de samenwerking tussen gemeente, sportaanbieders en maatschappelijke organisaties ingevuld en zijn de partijen gezamenlijk in staat om de gestelde doelen uit te voeren? 8. Is de rol van de gemeente passend voor het realiseren van de beoogde doelen? 9.
In hoeverre is het gemeentelijke sport- en beweegbeleid vervlochten met aanpalende beleidsterreinen, zoals het sociaal domein? Rol gemeenteraad 10. Met welke informatie en op welke momenten wordt de gemeenteraad geïnformeerd over het sport- en beweegbeleid? 11. Op welke manier stuurt de gemeenteraad op sport- en beweegbeleid?
6
Onderzoeksuitvoering Onderzoeksmethoden Tijdens het onderzoek zijn relevante documenten bestudeerd en interviews gehouden. Op basis van de documentstudie zijn gesprekken gevoerd met de portefeuillehouder sport van de gemeente Twenterand, twee medewerkers van de gemeente Twenterand op het gebied van sport, de griffier, het sportplatform, een combinatiefunctionaris en de ondertekenaars van het sportakkoord. De onderzoekswerkzaamheden zijn uitgevoerd in de periode juni tot en met oktober 2022. Wederhoor Op 25 oktober 2022 is de rapportage aan de ambtelijke organisatie voorgelegd voor een verificatie van de feiten. Op 1 november 2022 ontving de rekenkamer de ambtelijke reactie. Vervolgens is het bestuur vanaf 10 november 2022 in de gelegenheid gesteld om een reactie te formuleren op de conclusies en aanbevelingen. Op 7 december is het definitieve rapport aangeboden aan de griffie.
Leeswijzer Dit rapport bestaat uit twee delen: de Bestuurlijke nota en de Nota van bevindingen. De Bestuurlijke nota bevat deze onderzoeksverantwoording, gevolgd door de conclusies en aanbevelingen en de bestuurlijke reactie. De Nota van bevindingen volgt het onderscheid dat ook in de deelvragen gemaakt werd: hoofdstuk 1 gaat over beleid, hoofdstuk 2 over uitvoering en hoofdstuk 3 gaat over de rol van de gemeenteraad.
7
Afgelopen maanden heeft de Rekenkamer West-Twente onderzoek gedaan naar het sport- en beweegbeleid van de gemeente Twenterand. De rekenkamer ziet dat de gemeente Twenterand in de afgelopen jaren haar eigen rol ten aanzien van sport steeds meer vorm heeft gegeven. Er zijn veel waardevolle ambities en initiatieven op het gebied van sport, waarmee de gemeente en sportpartners in de komende periode verder aan de slag gaan. Er valt nog winst te behalen in het structureren van de ambities en de communicatie daar over.
Conclusies 1. Veel ambitie en energie op het gebied van sport, maar borging ontbreekt vooralsnog De onderzoekers zien dat er veel ambitie bij de gemeente ligt om aan de slag te gaan met de sportvisie en het Sportakkoord van de gemeente Twenterand. Er worden momenteel veel (nieuwe) initiatieven uitgezet en er leven veel ideeën om samen met sportpartners aan de slag te gaan met de uitvoering van plannen. Ook wordt er nu veel ad hoc samengewerkt met ambtenaren van andere beleidsterreinen, om de integraliteit van het sport- en beweegbeleid te bevorderen. Dit gebeurt echter nog niet in structurele overleggen. De ambitie en energie komt nu onder andere vanuit een energiek ambtelijk team. Dit brengt op dit moment stabiliteit, maar het is de vraag in hoeverre de ideeën van nu geborgd zijn voor de langere termijn. Door ideeën te borgen in (beleids)stukken ontstaat er over langere termijn meer stabiliteit en blijft kennis behouden. 2. Accommodatiebeleid en sport- en beweegbeleid vragen om actualisatie, uitvoeringsplannen ontbreken De geldende beleidskaders van de gemeente, het sport- en beweegbeleid en het accommodatiebeleidsplan zijn verlopen en nog niet geactualiseerd. Het sport- en beweegbeleid is verlopen in 2021. Begin 2023 gaat er een herziene versie naar de raad ter vaststelling. Het accommodatiebeleid is al in 2016 verlopen. Deze wordt pas na het sport- en beweegbeleid herzien.
Dit gebeurt naar verwachting nog wel in 2023. Het is goed dat er momenteel aan nieuw beleid wordt gewerkt, maar er is sprake van het wegwerken van een achterstand. Zowel bij de gemeente als bij sportpartners wordt op dit moment de noodzaak tot vernieuwing gevoeld, maar hier is de voorbije jaren niet op geacteerd. Voor het sport- en beweegbeleid is de vertraging te verklaren door de COVID-19 periode en de wisseling in beleidsambtenaren. De opstelling van dit beleid in 2018 is ook in nauwe overeenstemming met het sportplatform, een vertegenwoordiging van Twenterandse sportvereniging, bereikt. In het sport- en beweegbeleid uit 2018 wordt gesteld dat doelen jaarlijks worden vertaald in uitvoeringsplannen. Deze
8
uitvoeringsplannen zijn echter nooit opgesteld. Hierdoor blijft onduidelijk hóe de doelen in de visie in de praktijk hadden moeten worden bereikt. 3. Overzicht sport- en beweegactiviteiten binnen de gemeente is momenteel beperkt Om in beeld te krijgen hoe het ervoor staat met de doelrealisatie van de gestelde beleidsdoelen is het belangrijk om een goed zicht te krijgen op hoe het er hier mee voorstaat. Momenteel is dit niet goed in beeld. Cijfers over sport- en beweegdeelname van de inwoners van Twenterand zijn momenteel niet compleet, omdat gebruik wordt gemaakt van algemenere monitoringsgegevens. Ondanks de ambitie om het inzicht op korte termijn te verbeteren, is het nog onduidelijk of dit gaat lukken. Verder is er momenteel geen compleet overzicht van alle sport- en beweegaanbieders in de gemeente. Ook hier wordt aan gewerkt. 4. Ambitie om maatschappelijke meerwaarde bepalend te laten zijn krijgt steeds meer vorm Het staat vast dat de gemeente oog heeft voor de maatschappelijke meerwaarde van sport. Via de waarderingssubsidie bij het lokaal sport- en beweegakkoord wordt bijvoorbeeld meer subsidie uitgekeerd naarmate er meer maatschappelijke meerwaarde wordt bewerkstelligd. Er is nog ruimte voor verbetering. Zo worden de grenzen van het benutten van maatschappelijke organisaties niet benoemd in het beleid en ook niet altijd gezien.
Het is voor veel sportverenigingen bijvoorbeeld lastig om vrijwilligers te vinden voor maatschappelijke activiteiten die overdag plaatsvinden of om beschikking te hebben over voldoende ruimte. Ook worden nog niet alle verenigingen in dezelfde mate bereikt. 5. Gemeente is volgens sportpartners zichtbaarder, maar verbetering mogelijk in de communicatie De gemeente is volgens sportpartners in de laatste jaren zichtbaarder geworden. Het proces van het Lokaal Sportakkoord heeft hieraan veel bijgedragen. Ook uit de geraadpleegde documenten blijkt dat de gemeente hierin investeert. Zo organiseert de gemeente informatieavonden voor sportpartners, waarin informatie kan worden gedeeld en er ruimte is voor persoonlijke ontmoeting. Ook wordt er eens per kwartaal een nieuwsbrief gestuurd met updates over (de voortgang van) het sportbeleid en de uitvoering. Het is wel de vraag in hoeverre de gemeente alle partners weet te bereiken. Dit hangt samen met het krijgen van een completer overzicht van sportaanbieders (zie conclusie 3). Verenigingen en andere sportpartners worden goed meegenomen in het opstellen van nieuw beleid en plannen, zoals het lokaal sport- en beweegakkoord. Zoals bij veel participatietrajecten ontbreekt het echter ook hier nog te vaak aan een expliciete terugkoppeling over het vervolgproces en geplande acties.
Daardoor is het voor betrokkenen onduidelijk wat er met hun inbreng gebeurt. 6. De gemeenteraad volgt in grote mate de lijnen van het college De gemeenteraad volgt in grote mate het door het college voorgestelde beleid. De raad is in het beginstadium voor de nieuw op te stellen sport- en beweegvisie niet actief betrokken en heeft hier ook niet om gevraagd. Ook is niet vast te stellen dat het ontbreken van een actueel accommodatiebeleid (sinds 2016, zie conclusie 2) er toe heeft geleid dat de raad hiervoor aandacht heeft gevraagd. Evenmin is dit het geval voor het gebruik van verouderde monitoringscijfers.
9
Aanbevelingen 1. Investeer in goede monitoring en een beter inzicht in het aanbod en controleer of er uitvoeringsplannen zijn Het is van belang om zicht te hebben op het bereiken van doelen bij de uitvoering van nieuw beleid. Daarom moet er een beter overzicht zijn van wat de huidige stand van zaken is. Investeer daarom in goede monitoring op sportdeelname van inwoners. Ook is beter zicht gewenst op het huidige sportaanbod. Met de inventarisatie van huidige sport- en beweegaanbieders en het nieuwe nog te ontwikkelen communicatieplatfom zijn hier goede speerpunten voor, maar het is op het moment van schrijven niet duidelijk of deze zaken ook daadwerkelijk op korte termijn gerealiseerd gaan worden. Aanbeveling aan de raad is om hiervoor in de aanloop naar en bij de behandeling van de sport- en beweegvisie in 2023 op toe te zien. Om de nieuwe sport- en beweegvisie te kunnen uitvoeren in het van belang dat er (jaarlijks) uitvoeringsplannen worden opgesteld zodat duidelijk is waar dat jaar aan gewerkt wordt. Uitvoeringsplannen geven de raad meer zekerheid dat de doelen gehaald worden. De acties uit de uitvoeringsplannen stellen de raad in staat om te controleren of de beoogde ‘output’ gehaald wordt.
2. Stel actief kaders door raadsinstrumenten beter te benutten Uit het onderzoek blijkt dat er bij zowel de gemeente als bij sportpartners grote behoefte is aan een nieuw, actueel accommodatiebeleidsplan. Hierbij is het ook van belang om bij het opstellen hiervan sportpartners te betrekken, zodat hun wensen en ideeën meegenomen kunnen worden en er ook draagvlak ontstaat voor (on)mogelijkheden. Hier liggen kansen voor de kaderstellende (en volksvertegenwoordigende rol) van de raad. De rekenkamer heeft geconcludeerd dat de raad tot nu toe volgend is op voorstellen vanuit het college. Aanbeveling is daarom het eigen instrumentarium als raad effectiever te benutten. De raad heeft daarvoor verschillende mogelijkheden, zoals: •
het organiseren van een informatieavond over het nieuwe sport- en beweegbeleid en het accommodatiebeleid, waarbij vooraf ideeën meegegeven kunnen worden aan de ambtelijke organisatie;
•
als toehoorder aansluiten bij de informatieavonden voor sportverenigingen;
•
zich aanmelden voor de verzendlijst voor de nieuwsbrief sport om op de hoogte te blijven van de actuele ontwikkelingen;
•
actief gebruik te maken van het informatierecht en recht van agendering met het oog op het tijdig vaststellen van nieuw beleid en het ontvangen van actuele monitoringsgegevens.
10
3. Borg effectieve communicatie met sportpartners via de volksvertegenwoordigende rol De raad heeft belang bij een verbetering van de communicatie met sportpartners omdat dit de doelrealisatie ten goede komt. Zeker waar het gaat om terugkoppeling van plannen waar samen aan is gewerkt, is het van belang dat er door de gemeente goed wordt gecommuniceerd over wat er met de input is gedaan, zodat het draagvlak voor de uitvoering en de effectiviteit daarvan verbetert. Goede terugkoppeling over geleverde inbreng naar sportpartners, moedigt hen bovendien aan om ook in de toekomst inbreng te (blijven) leveren voor het sport- en beweegbeleid. Het waarborgen van deze inbreng vanuit de sportpartners raakt aan de volksvertegenwoordigende rol van de raad. Daarom is de aanbeveling aan de raad om op deze communicatie toe te zien, ook al is het college verantwoordelijk voor de praktische uitvoering hiervan. Hetzelfde principe geldt voor de uitvoeringsplannen. Omdat er in de uitvoering veel wordt verwacht van sportpartners, is het van belang om hen bij het opstellen van de uitvoeringsplannen te betrekken. Op die manier kunnen praktische overwegingen en problemen waar sportpartners tegenaan lopen worden meegenomen.
Ook al is het college verantwoordelijk voor de praktische uitvoering van dit participatieproces, het past bij de volksvertegenwoordigende taak van de raad om er op toe te zien dat het ook daadwerkelijk gebeurt. Als er in het vervolg weer een sportakkoord wordt opgesteld, is de aanbeveling de ondertekening breder te beleggen en zo het eigenaarschap onder sport- en beweegaanbieders te vergroten.
11
12
13
In haar bestuurlijke reactie d.d. 29 november 2022 wijst het college op één feitelijke onjuistheid in het tweede hoofdstuk van het rapport. Gelezen de nadere uitleg en duiding van de ontvangen informatie heeft de rekenkamer het rapport op dit punt aangepast. Ik bied de raad daarom nu een rapport aan dat op feitelijke juistheid is gecontroleerd. Het college is akkoord met de volledige rapportage. Ik ben blij en tevreden dat het college zich dus kan vinden in de conclusies en aanbevelingen in het rapport. Met belangstelling zal ik de verdere behandeling en doorwerking van het rekenkamerrapport door de gemeenteraad volgen. Specifiek ben ik benieuwd in welke mate ook de raad de conclusies en aanbevelingen uit dit rekenkamerrapport ondersteunt en draagt. Dat zal blijken uit de raadsbehandeling en het raadsbesluit en de wijze waarop de raad zal toezien op de uitvoering van de aanbevelingen. Met vriendelijke groet,
Carlo van Dijk directeur Rekenkamer West-Twente
14
15
1. 2. 3. 4.
Welke wettelijke taken heeft de gemeente Twenterand op het gebied van sport- en beweegbeleid? Hoe is het beleid van de gemeente Twenterand op gebied van sporten en bewegen tot stand gekomen en in hoeverre zijn externe partners hierbij betrokken? Welke doelstellingen heeft de gemeente Twenterand voor zichzelf gesteld op het gebied van sport en bewegen? Wat doet de gemeente Twenterand naast de wettelijke taken op het gebied van sport- en beweegbeleid?
De Gemeentewet biedt geen wettelijk kader voor sport- en beweegbeleid. Het maken en uitvoeren van sport- en beweegbeleid is daarmee geen kerntaak voor gemeenten. Toch voelen gemeenten zich wel verantwoordelijk voor het beleidsterrein.1 Lokaal sportbeleid is dan ook primair gericht op een sportaanbod dat voor iedereen toegankelijk is en waar inwoners plezier aan beleven. Sportbeleid is volgens de VNG “… effectief als inwoners veel en vaak sporten”. Op andere beleidsterreinen is sport vaak een beleidsinstrument, denk aan preventief gezondheidsbeleid, leefbaarheid en versterking van het vestigingsklimaat.2
Er zijn een aantal landelijke kaders die voor gemeenten leidend zijn in het formuleren van lokaal sportbeleid. De belangrijkste kaders zijn het Nationaal Sportakkoord, de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid, de Brede Regeling Combinatiefuncties en de Omgevingswet. Nationaal Sportakkoord Het Nationaal Sportakkoord is een initiatief van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Vereniging Sport en Gemeenten (VSG)/Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en NOC*NSF. Het akkoord werd in 2018 ondertekend en was het gevolg van een zichtbare tendens van afnemende sportparticipatie van (vooral) kinderen en jongeren. Dit beïnvloedt het Nederlandse topsportklimaat in de toekomst, maar bovenal ook de gezondheid van de Nederlanders. Uit onderzoek bleek dat in 2017 slechts 47 procent van alle Nederlanders ouder dan vier jaar voldeed aan de landelijke beweegrichtlijnen.3 In 2020 was dit percentage gestegen naar 57 procent.4
1 https://tools.kenniscentrumsportenbewegen.nl/financieringswijzer-sport-en-bewegen/hoofdstuk/wet-en-regelgeving/. 2 https://vng.nl/artikelen/raadgever-gemeentelijk-sportbeleid. 3 Nationaal Sportakkoord (2018), p. 4. 4 https://www.sportenbewegenincijfers.nl/kernindicatoren/beweegrichtlijnen.
16
Het Nationaal Sportakkoord is onderverdeeld in zes ambities, die vertaald zijn naar concrete doelstellingen en interventies in zogenaamde deelakkoorden.5 Achtergrond: deelakkoorden van het Nationaal Sportakkoord 1. Inclusief sporten & bewegen De ambitie is dat iedere Nederlander een leven lang plezier kan beleven aan sporten en bewegen. Inclusief sporten en bewegen is vanzelfsprekend. Belemmeringen vanwege leeftijd, fysieke of mentale gezondheid, etnische achtergrond, seksuele geaardheid of sociale positie nemen we weg. 2. Duurzame sportinfrastructuur De ambitie is om Nederland te voorzien van een functionele, goede en duurzame sportinfrastructuur. De exploitatie van sportaccommodaties wordt sterk verbeterd, de openbare ruimte wordt beweegvriendelijk ingericht en alle sportaccommodaties zijn straks duurzaam. 3. Vitale sport- en beweegaanbieders De ambitie is om alle typen aanbieders van sport en bewegen toekomstbestendig te maken. De financiële en organisatorische basis wordt op orde gebracht zodat aanbieders hun vizier kunnen richten op een passend aanbod en op passende bindingsvormen. 4. Positieve sportcultuur De ambitie is dat overal met plezier, veilig, eerlijk en zorgeloos gesport kan worden. Dit vraagt aandacht van iedereen en om ondersteuning van bestuurders, sportclubs, trainers, ouders en verzorgers ook om misstanden te voorkomen en de ondergrens te bewaken. 5.
Vaardig in bewegen De ambitie is om meer kinderen aan de beweegrichtlijnen te laten voldoen en om de neerwaartse spiraal van de motorische vaardigheid van kinderen de komende jaren naar boven toe om te buigen. 6. Topsport die inspireert Nederlandse topsportprestaties en topevenementen vormen een cruciale inspiratie voor de verenigende waarde van sport. Het meeleven met onze sporters op de Olympische en Paralympische Spelen of het ervaren van topsportevenementen in eigen land hebben een sterke inspirerende en verbindende werking in de Nederlandse samenleving die verder uitgebouwd kan worden.
5 Nationaal Sportakkoord (2018), p. 6-7.
17
De zes geformuleerde ambities laten ruimte voor lokale en regionale partijen om het sportakkoord te vertalen naar de lokale en sportspecifieke context en te komen tot regionale en/of lokale akkoorden. Ook in Twenterand is in 2021 een lokaal sportakkoord ondertekend. Daarover leest u in paragraaf 1.2 meer. Landelijke Nota Gezondheidsbeleid In de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 beschrijft het ministerie van VWS de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke gezondheid en wordt er richting gegeven aan het lokale gezondheidsbeleid van gemeenten. De vier gezondheidsvraagstukken die prioriteit krijgen zijn:
Gezondheid in de sociale en fysieke leefomgeving; Gezondheidsachterstanden verkleinen; Druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen; Vitaal ouder worden.6
Sporten en bewegen zijn in de nota belangrijke pijlers in het bewerkstelligen van een gezonde levensstijl van de mensen. Op lokaal niveau bekent dit vooral het aanbieden van een gevarieerd sport- en beweegaanbod en het zorgen voor voldoende toegankelijke voorzieningen. Brede Regeling Combinatiefuncties De Rijksoverheid wil mensen meer laten bewegen of deel laten nemen aan culturele activiteiten. Daarom kunnen gemeenten hier subsidie voor aanvragen bij het Rijk. Zo’n 3.700 fte aan buurtsportcoaches, cultuurcoaches en andere lokale professionals proberen sporten, bewegen en deelnemen aan cultuur voor iedereen mogelijk te maken. Deze zogeheten combinatiefunctionarissen zijn in dienst van gemeenten, welke worden geacht om 60 procent cofinanciering te organiseren.7 Het doel van de Brede Regeling Combinatiefuncties is als volgt:
een leven lang inclusief sporten, bewegen en beoefenen van culturele activiteiten mogelijk maken; lokale verbindingen tot stand brengen en uitbouwen tussen gemeentelijke beleidsdomeinen en voorzieningen, gesubsidieerde/commerciële sport, cultuur, onderwijs, (buitenschoolse) kinderopvang, welzijn, zorg, gezondheid, bedrijven; en duurzaam versterken en innoveren van sport-, beweeg- en cultuuraanbieders of vrijwilligersorganisaties. Op het gebied van onder andere besturen, vrijwilligers en diversiteit.8
Ook de gemeente Twenterand maakt gebruik van combinatiefunctionarissen. In het subsidiebesluit is er ruimte voor zo'n 8,6 fte aan combinatiefunctionarissen.9 Op dit moment wordt daarvan 1,3 fte ingevuld voor sport en bewegen, waarvan 1,0 fte structureel en 0,3 fte incidenteel (looptijd tot 1 februari 2023). 6 Landelijke Nota Gezondheidsbeleid (2020), p. 9. 7 https://www.allesoversport.nl/thema/beleid/de-buurtsportcoach-regeling/. 8 https://www.loketgezondleven.nl/gezondheidsthema/sport-en-bewegen/landelijk-beleid. 9 Gemeente Twenterand (2020, 24 november). Collegebesluit subsidie voor brede regeling combinatiefuncties.
18
Omgevingswet In de nieuwe Omgevingswet, die vanaf 1 juli 202310 van kracht wordt, is meer aandacht voor het benutten van de buitenruimte als sportlocatie.11 Het positieve effect dat sport kan hebben op de volksgezondheid wordt hier expliciet genoemd en spoort hiermee gemeenten aan om de inrichting van de publieke ruimte in te zetten voor de verbetering van de gezondheid van haar inwoners. Het beschikbaar stellen van publieke middelen voor sportaccommodaties heeft ook een economisch voordeel. Door de recente decentralisatie van onder meer de jeugdzorg zijn de zorgkosten van gemeenten sterk toegenomen. Het (preventieve) effect dat bevordering van een actieve levensstijl heeft op de inwoners kan zorgen voor een afname in zorgkosten op de lange termijn. Ook de sociale component van sport kan hieraan bijdragen, gezien zaken als eenzaamheid een sterk negatief effect hebben op de fysieke en mentale gezondheid van alle leeftijdsgroepen.12
Zowel regionaal als lokaal beleid voor sport en bewegen in Twenterand De gemeente Twenterand heeft in 2018 een sportvisie vastgesteld, welke in 2022 is verlopen. Deze visie volgde de sportvisie uit 2003 op.13 De nieuwe visie wordt volgens planning in 2023 vastgesteld en operationeel. De huidige, verlopen, visie is dus op dit moment nog het geldende beleidskader. Verder heeft de gemeente samen met lokale organisaties in het werkveld van sport en bewegen een lokaal sportakkoord opgesteld en werkt de gemeente samen met andere Twentse gemeenten in een regionaal beleidskader sport. Dit zijn de belangrijkste geldende beleidsdocumenten die het sport- en beweegbeleid in de gemeente bepalen. In het vervolg zullen deze documenten besproken worden. Sport- en beweegvisie Twenterand: regiegemeente en samenhang met andere beleidsterreinen Het sport- en beweegbeleid in de gemeente Twenterand is opgesteld door de gemeente en in samenwerking met het Sportplatform. Het sportplatform is een overlegpartner voor de gemeente Twenterand en heeft een communicatie- en klankbordfunctie voor het gemeentebestuur over het sportbeleid. De leden van het sportplatform worden benoemd op voordracht van de gezamenlijke binnen- en buitensportverenigingen. 14 Door het sportplatform mee te laten schrijven zijn (een afvaardiging van) de verenigingen nauw betrokken geweest bij het opstellen van het beleid.
10 https://nos.nl/artikel/2448354-invoering-omgevingswet-opnieuw-uitgesteld-meer-tijd-nodig-om-te-testen 11 https://tools.kenniscentrumsportenbewegen.nl/financieringswijzer-sport-en-bewegen/onderwerp/omgevingswet-en-sportsector/. 12 Luanaigh, C. Ó., & Lawlor, B. A. (2008). Loneliness and the health of older people. International Journal of Geriatric Psychiatry: A journal of the
psychiatry of late life and allied sciences, 23(12), 1213-1221., Hawkley, L. C., Burleson, M. H., Berntson, G. G., & Cacioppo, J. T. (2003). Loneliness in everyday life: cardiovascular activity, psychosocial context, and health behaviors. Journal of personality and social psychology, 85(1), 105. 13 Gemeente Twenterand (2018) - Sport- en beweegvisie Twenterand 2018 - 2021, p14; Waarschijnlijk wordt de sportvisie 2003-2006 bedoeld:
https://docplayer.nl/107168452-S-p-o-r-t-v-i-s-i-e-2003-tot-en-met-2006.html 14 Reglement voor het Overlegplatform sport in de gemeente Twenterand
19
In de sport- en beweegvisie15 van de gemeente Twenterand wordt voornamelijk ingegaan op de veranderende rol van de gemeente in het sport- en beweegbeleid. De gemeente wil zich neerzetten als een 'regiegemeente' die sport en bewegen in de gemeente faciliteert en stimuleert, waarbij lokale organisaties aan zet zijn om de ambities uit te voeren. De gemeente kan hierbij hulp bieden om dit op een betere manier te doen, zoals het faciliteren van workshops voor verenigingen en het stimuleren en ondersteunen bij (het opzetten van) nieuwe samenwerkingsverbanden. De gemeente wil hierbij minder uitdrukkelijk als uitvoerder van het sportbeleid betrokken zijn. Dit komt zowel voort uit een ideologische aanpak (de samenleving meer ruimte bieden), als uit de noodzaak om financieel te bezuinigen op de inzet op sport.16 De algemeen geformuleerde ambitie van de gemeente is om een sportdeelname van minimaal 75 procent te realiseren. Verder wil de gemeente bewegen van 'sport als doel' naar 'sport als middel', om de inzet op sport mede te gebruiken om andere gemeentelijke beleidsdoelen te behalen, vooral op het gebied van het Sociaal Domein. Sport kan bijvoorbeeld ondersteunend werken voor het gemeentelijke jeugd-, gezondheids- en participatiebeleid. De gemeente wil dit bereiken door ook organisaties te betrekken die niet (primair) op sport gericht zijn.
Dit zijn bijvoorbeeld zorgorganisaties, scholen en het bedrijfsleven. In het sport- en beweegbeleid zijn vier speerpunten geïdentificeerd. Deze staan hieronder samengevat. Speerpunten sport- en beweegbeleid Twenterand Speerpunt
Sport- en beweegstimulering
Ambitie
Samen met sport- en beweegaanbieders een passend kwalitatief aanbod aanbieden, met specifieke aandacht voor jeugd, senioren, mensen met een beperking en kwetsbare groepen.
Rol gemeente • •
• •
Vitale sportverenigingen
De maatschappelijke rol en betrokkenheid van sportverenigingen vergroten en versterken door samenwerking met andere sportverenigingen en organisaties.
• •
Jeugdsportfonds Verbinden van beleidsprogramma's (sociaal domein/ruimtelijke ordening) Samenwerken met aanbieders Verenigingen helpen met begeleiding en ondersteuning. Verbinden van partijen. Investeren in het verdiepen en verstevigen van relaties met verenigingen.
15 Gemeente Twenterand (2018) - Sport- en beweegvisie Twenterand 2018 - 2021 16 Ibid, p.8
20
• •
Sport- en beweegvriendelijke omgeving
Trots op de sport in Twenterand
Het in stand houden van een kwalitatief goede basisinfrastructuur van gemeentelijke sport- en beweegaccommodaties voor het sporten, spelen en bewegen door de inwoners van Twenterand
Faciliteren van sportevenementen om de publieke waarde voor de promotie van sport en bewegen volop te benutten
• •
• •
Behouden van huidige voorzieningenniveau Meer privatiseren van voorzieningen Openbare ruimte bezien vanuit sport- en beweegvraagstuk Intensievere samenwerking stimuleren sectoren sportaccommodaties en openbare ruimte. Sportsuccessen vieren Meer evenementen mogelijk maken
Lokaal Sport- en Beweegakkoord Twenterand: brede werkveld aan zet om doelstellingen te behalen Het lokaal Sport- en Beweegakkoord voor de gemeente Twenterand is in 2021 onder leiding van een sportformateur tot stand gekomen in samenwerking met onder andere sport-, gezondheids- en onderwijsorganisaties. De vier speerpunten uit het Twenterandse sport- en beweegbeleid zijn in het sportakkoord nader uitgewerkt tijdens vier interactieve avonden. De rode draad van het akkoord is om 'organisaties, verenigingen en inwoners in hun eigen kracht te zetten17'. Per avond waren zo'n 25 bezoekers aanwezig. Uiteindelijk zijn er drie verenigingen die het akkoord hebben ondertekend. Ondertekenaars van het sportakkoord geven aan dat er meer verenigingen vertegenwoordigd waren tijdens de vier avonden, maar dat deze verenigingen uiteindelijk symbolisch zijn gevraagd om het akkoord namens alle verenigingen te ondertekenen. Hierbij is er gekeken naar vertegenwoordigers van verschillende soorten verenigingen in de verschillende kernen.
In het akkoord zijn per speerpunt uit de visie verschillende concrete doelstellingen geformuleerd om aan het bereiken van de doelstelling bij te dragen, zoals het maken van een integrale sportkaart met al het sport- en beweegaanbod van de gemeenten, het organiseren van kennismakingslessen bij verenigingen, samenwerking tussen het sociaal domein en sportorganisaties te bevorderen en het aanjagen van (nieuwe) schooltoernooien18. Deze specifiekere doelen moeten bijdragen aan het behalen van de ambities zoals eerder geformuleerd in de sportvisie. Om inwoners, verenigingen en organisaties concrete handvaten te bieden om aan de slag te gaan met het behalen van de doelstellingen uit het sportakkoord, is de waarderingssubsidie Sport opgericht. Dit is een subsidieregeling waarmee actoren in het lokale speelveld die gevestigd zijn in de gemeente 17 Lokaal Sport- en beweegakkoord Twenterand, p.4 18 Gemeente Twenterand – Lokaal Sport en Beweegakkoord (2021)
21
Twenterand die bijdragen leveren aan het lokale sport- en beweegbeleid een aanvraag kunnen doen voor een eenmalige waarderingssubsidie voor een activiteit die bijdraagt aan de doelen in het sport- en beweegakkoord. Het gaat hierbij enerzijds om vernieuwing van het activiteitenaanbod, door het subsidiëren van activiteiten die niet tot de reguliere activiteiten van de aanvrager horen. Anderzijds gaat het om het openstellen van reguliere activiteiten uit het bestaande aanbod voor een breder publiek, namelijk ook voor niet-leden.19. In hoofdstuk 2 gaan we nader in op de opbrengsten van deze subsidie. Regionaal beleidsplan: sport en bewegen in Twente In regionaal verband werken de 14 Twentse gemeenten samen op het gebied van sport- en bewegen. Eén keer per kwartaal vindt er een bestuurlijk én ambtelijk overleg plaats over het onderwerp. Er zijn kansen op verschillende gebieden, waarbij er in de samenwerking prioriteit wordt gegeven aan sportaanbod voor mensen met een beperking, talentherkennning, evenementen, bovenlokale sportaccommodaties (accommodaties waarvan het verzorgingsgebied groter is dan de gemeente waar de accommodatie te vinden is) en de relatie tussen sport- en beweegbeleid en het gezondheidsbeleid. Deze kansen en ambities zijn voortdurend onderdeel van het gesprek in het vierjaarlijkse ambtelijke en bestuurlijk overleg20.
De doelen die gesteld worden in de regionale visie zijn vooral ambities op regionaal niveau. In het plan worden acties op regionaal niveau voorgesteld. Over het algemeen kan gesteld worden dat deze lijn overeenkomst met de doelen die lokaal in Twenterand gesteld worden, maar dat die zich meer richten op de lokale ambities. De plannen gaan in ieder geval niet tegen elkaar in. Coalitieakkoorden Sport heeft ook een plek in de afgelopen twee gesloten coalitieakkoorden van de gemeente Twenterand. In beide akkoorden (2018 - 2022 en 2022 - 2026) heeft sport geen grote rol, maar wordt er veelal aangesloten bij de al gestelde doelen in de beleidsvisie. In het coalitieakkoord van 2018 valt vooral op dat het college voornemens is om de geldstromen te 'heroverwegen'21. In het coalitieakkoord van 2022 wordt er ook expliciet ingezet op het beweegvriendelijk maken van de openbare ruimte.22
19 Gemeente Twenterand – Waarderingssubsidie sport lokaal Sport- en Beweegakkoord gemeente Twenterand 20 Sport en Bewegen in Twente – Regionale samenwerking is Noaberschap vanuit Eigen Kracht! 21 Gemeente Twenterand – Coalitieakkoord 2018 - 2022 22
Gemeente Twenterand – Coalitieakkoord 2022 - 2026
22
5. 6.
In hoeverre zijn er duidelijke afspraken gemaakt met betrekking tot doelen, doelgroepen, verantwoordelijkheden en inzet van (financiële) middelen? In hoeverre worden de doelstellingen van de gemeente Twenterand op het gebied van sporten en bewegen bereikt? a. b.
7. 8. 9.
Is Twenterand in staat om invulling te geven aan de sportvisie met als doel om 75 procent van de inwoners te laten sporten en bewegen Is Twenterand in staat om invulling te geven aan de doelen in het sportakkoord?
Hoe wordt de samenwerking tussen gemeente, sportaanbieders en maatschappelijke organisaties ingevuld en zijn de partijen gezamenlijk in staat om de gestelde doelen uit te voeren? Is de rol van de gemeente passend voor het realiseren van de beoogde doelen? In hoeverre is het gemeentelijke sport- en beweegbeleid vervlochten met aanpalende beleidsterreinen, zoals het sociaal domein?
In het vorige hoofdstuk zijn de doelstellingen en gemaakte afspraken van de gemeente ten aanzien van sport- en beweegbeleid beschreven. In de kern zet de gemeente in op 1) het stimuleren van sporten en bewegen 2) het ondersteunen van sportverenigingen, 3) het verbeteren van een sport- en beweegvriendelijke leefomgeving en 4) het uitstralen van trots op sport in Twenterand. Onder al deze uitgangspunten ligt ook ten grondslag dat wordt ingezien dat het bereiken van doelen op het gebeid van sporten en bewegen bijdraagt aan het bereiken van doelstellingen op andere beleidsterreinen, zoals het sociaal domein en gezondheidsbeleid. In dit hoofdstuk bekijken we hoe er uitvoering wordt gegeven aan de doelen in de diverse beleidskaders en hoe de monitoring plaatsvindt. Een uitvoeringsplan voor de sportvisie ontbreekt In de sport- en beweegvisie wordt aangegeven dat er ieder jaar samen met het sportplatform, de combinatiefunctionarissen en het maatschappelijk veld een uitvoeringsplan wordt opgesteld, om de vier speerpunten te concretiseren. Deze uitvoeringsplannen ontbreken. Er is naast het lokaal sportakkoord dus geen stuk om de doelen die in de sportvisie gesteld worden verder uit te werken. In de programmabegroting en de jaarstukken wordt er wel ingegaan op het bereiken van de doelstellingen uit de sport- en beweegvisie, maar deze informatie is vrij minimaal.
Er wordt voornamelijk ingegaan op grote projecten met grotere financiële implicaties, zoals de bouw van nieuwe accommodaties23.
Geen recente cijfers voor sportdeelname in de gemeente Twenterand
23 Gemeente Twenterand – Programmabegroting 2022
23
In de sport- en beweegvisie wordt het doel gesteld om een sport- en beweegdeelname van minimaal 75 procent te bereiken. Dit werd tot voor kort gemeten door de monitoronderzoeken van SportService Overijssel. Deze organisatie is in 2021 opgehouden te bestaan, waardoor deze onderzoeken niet meer plaatsvinden24. Uit de interviews blijkt dat monitoring van sportcijfers binnen Twenterand op dit moment wordt gedaan met cijfers van de oude sportservice monitor van Sportservice Overijssel, de KISSrapportage van NOC*NSF, aangevuld met data van de GGD met onderzoekscomponenten over de Nederlandse norm Gezond Bewegen. Een deel van de beschikbare data is op gemeenteniveau en een ander deel slechts op landelijk niveau. Daardoor heeft de gemeente niet altijd een compleet beeld van de cijfers in Twenterand. Er moet nog besloten worden of de gemeente hier zelf meer in gaat investeren of dat de monitoring uitbesteed gaat worden. In documenten als de jaarstukken en de programmabegroting worden structureel de cijfers uit 2016 gebruikt 25. Het is dus onduidelijk hoe het er cijfermatig met deze doelrealisatie voorstaat.
Het sportakkoord bevat een uitwerking van de vier speerpunten uit het sport- en beweegbeleid. In deze paragraaf zullen we stil staan bij de uitvoering van deze vier speerpunten.
In de sportvisie worden drie groepen geïdentificeerd waarop extra wordt ingezet in het kader van sportstimulering; jeugd, senioren en mensen met beperking/chronische aandoening. Het gaat hierbij vooral om het creëren van extra aanbod en het beter communiceren van het bestaande aanbod aan de doelgroepen. De gemeente wil hiervoor voornamelijk gebruik maken van bestaande aanbieders, zoals sportverenigingen. In het sportakkoord worden er verschillende specifieke uitvoeringspunten aangedragen die bijdragen aan het behalen van deze doelstelling. Dit gaat om de volgende punten: • • • •
Het maken van een integrale sportkaart waarbij het sport- en beweegaanbod per doelgroep wordt weergegeven; Het stimuleren van (nieuwe) kwalitatieve sport- en beweegactiviteiten waarbij ‘erbij horen en meedoen’ het uitgangspunt is; Sportverenigingen faciliteren/ondersteunen bij het organiseren van kennismakingslessen bij het onderwijs; De Koningsspelen faciliteren bij basisscholen in de gemeente.
In een interview met vertegenwoordigers van verenigingen die het sportakkoord hebben ondertekend worden de drie laatstgenoemde punten door de aanwezigen herkend, maar het opstellen van de integrale sportkaart niet. Bij de drie laatste punten geldt dat de verenigingen inzien dat de gemeente hen kan ondersteunen bij dit soort activiteiten, maar is het voor hen nog de vraag hoe ze dit het best kunnen
24 https://www.destentor.nl/regio/sportservice-overijssel-wacht-faillissement-niet-af-en-trekt-de-stekker-eruit~a940098b/ 25 Gemeente Twenterand – Programmabegroting 2022, p.66
24
bewerkstelligen. Het is bijvoorbeeld niet altijd duidelijk waarvoor en hoe subsidie kan worden aangevraagd. In meerdere interviews kwamen enkele ‘best practices’ naar voren, zoals het organiseren van walking football voor senioren en het meedoen aan de in 2022 in Twenterand georganiseerde Special Olympics voor sporters met een verstandelijke beperking26. Bij deze activiteiten zagen de verenigingen dat ze veel steun ontvingen van de gemeente, bijvoorbeeld in de vorm van de inzet van de combinatiefunctionaris sport, om de activiteit tot een succes te maken. Uit de gevoerde gesprekken blijkt dat het de vraag is of elke vereniging de weg naar de gemeente voor het organiseren van dit soort activiteiten weet te vinden. Aan de hiervoor genoemde integrale sportkaart wordt op dit moment door de gemeente gewerkt. Het betreft een communicatieplatform op het gebied van sport en bewegen en cultuur: www.actieftwenterand.nl. Op dit platform kunnen alle aanbieders hun aanbod communiceren met inwoners van de gemeente. Daarnaast kan het gebruikt worden voor het promoten van sport- en beweegactiviteiten aan kinderen, middels een koppeling met platform Sjors Sportief/Creatief.27 Uit gesprekken blijkt dat (nog niet alle) sportverenigingen op dit moment op de hoogte zijn van deze ontwikkeling.
Door verenigingen hier vroegtijdig bij te betrekken kunnen hun wensen en bedenkingen in het nieuwe communicatieplatform worden meegenomen. De combinatiefunctionaris sport wordt wel actief betrokken bij het ontwikkelen van het communicatieplatform.
Twenterand kent over het algemeen een sterke structuur van sportverenigingen, die volgens de gemeente een belangrijke maatschappelijke rol vervullen. Die maatschappelijke rol bestaat niet alleen uit het aanbieden van sport- en beweegactiviteiten, maar ook als plek voor verbinding, het signaleren van problemen, integratie en het ontwikkelen van vaardigheden28. Sportverenigingen hebben echter ook last van sociale ontwikkelingen, zoals individualisering van sport. Sportverenigingen moeten daarom volgens de sport- en beweegvisie van de gemeente 'out of the box’ denken om deze uitdagingen het hoofd te bieden. De gemeente ziet in de sport- en beweegvisie de vitale sportvereniging als een instituut die naast de klassieke taken ook een actieve bijdrage levert aan bredere maatschappelijke thema's binnen de gemeente. De gemeente ziet het daarbij als haar taak om te investeren in het verdiepen en verstevigen van haar relatie met sportverenigingen. Ook zouden sportverenigingen die de uitdaging aangaan om zich meer in te zetten op maatschappelijke thema's op ondersteuning vanuit de gemeente moeten kunnen rekenen. In het lokaal sportakkoord worden de volgende uitvoeringspunten aangestipt: •
Organisatie van workshops m.b.t. signalering en een positief pedagogisch sportklimaat o Werven en scholen van vrijwilligers o Scholen van vertrouwenspersonen
26 Adviesnota college B&W Twenterand – Twents initiatief Special Olympics 2022 27 Adviesnota college B&W Twenterand – Ontwikkeling digitaal communicatieplatform sport, bewegen en cultuur / Sjors Sportief – Creatief. 28 Gemeente Twenterand – Sportvisie 2018 –2021, p. 12
25
•
o Positieve clubcultuur Samenwerking tussen het sociaal domein en de sportorganisaties o Stimuleren dat organisaties meer gaan samenwerken met sportverenigingen o Een sluitend netwerk inrichten voor vertrouwenspersonen
In een gesprek met de ondertekenaars van het sportakkoord wordt de ambitie van de gemeente en de geschetste problematiek herkend. De gemeente is zichtbaarder geworden bij de verenigingen, met het uitbrengen van een vierjaarlijkse nieuwsbrief en het organiseren van thema-avonden voor sportbesturen. De communicatie hieromtrent kan echter worden verbeterd: uit verschillende interviews blijkt dat de gemeente op dit moment nog niet alle verenigingen bereikt. Ook hebben de verenigingen het gevoel dat ze vaak aan de voorkant worden betrokken, maar dat ze vervolgens niet horen wat er van de plannen terecht komt. Ook hierin schort het in de communicatie vanuit de gemeente. Ook uit de documentanalyse blijkt niet dat er, buiten de nieuwsbrief, actieve communicatie plaatsvindt vanuit de gemeente. Gesprekspartners van de gemeentelijke organisatie erkennen dat ze momenteel niet alle sportverenigingen in de gemeente even goed in beeld hebben en dat het daarom ook niet altijd lukt om iedereen te bereiken. Er wordt nu gewerkt aan een compleet overzicht van verenigingen, zodat dit voor de gemeente inzichtelijk wordt.
De ambitie omtrent het meer actief zijn op meer maatschappelijke thema's wordt ook door de gesproken vertegenwoordigers van verenigingen herkend, maar door tekorten die er vaak zijn op het gebied van vrijwilligers en tijd bij verenigingen kan hier niet altijd invulling aan worden gegeven. De verenigingen zien dat de gemeente ambities op dit punt heeft, maar zien ook dat de gemeente hierin zoekende is. Ook andere gesprekspartners van de gemeente erkennen dat dit een knelpunt is in de huidige plannen. De wil en ambitie om vele maatschappelijke plannen uit te voeren is er bij zowel de gemeente als de verenigingen, maar de mankracht ontbreekt vaak, zeker wanneer de activiteiten overdag plaatsvinden. Als dit soort plannen van de grond moeten komen vergt dit wat extra's van de gemeente in ondersteuning volgens verenigingen, bijvoorbeeld met manuren of extra geld om als vrijwilligersvergoeding in te zetten. Ook moet er dan voldoende ruimte in de accommodaties zijn, wat vooral bij binnensport en zwemwater als knelpunt wordt ervaren. Wanneer verenigingen echt in de problemen (dreigen te) raken, springt de gemeente volgens gesprekspartners adequaat in.
Het behouden van het huidige voorzieningenniveau is in de sportvisie het uitgangspunt en om dit betaalbaar te houden moeten verenigingen steeds vaker zelfredzaam zijn. Het sport- en beweegvriendelijk maken van de openbare ruimte wordt als belangrijkste winstpunt gezien. Ook dit uitgangspunt is besproken bij het opstellen van het lokaal sportakkoord. Hier werden de volgende punten gezien als mogelijke uitvoeringspunten: • • •
Het rookvrij maken van sportparken Beweeg- en sportaanbod in wijken faciliteren Plattegrond van speeltuinen in de gemeente Twenterand
De gemeente Twenterand heeft als ambitie de eerste rookvrije gemeente van Nederland te zijn. Volgens sportverenigingen worden zijn op het gebied van het rookvrij maken van sportparken goed ondersteund
26
door de gemeente en worden hierop al veel stappen gezet, ook door verenigingen zelf. De gemeente vraagt veel aandacht voor deze campagne, bijvoorbeeld via de nieuwsbrief sport die vier keer per jaar verschijnt29. In de laatste edities komt het onderwerp aan bod en krijgen verenigingen ook concrete handvatten om er mee aan de slag te gaan, zoals het plaatsen van borden en informatie over het in de praktijk brengen van de campagne. Wat betreft het voorzieningenniveau zien veel verenigingen, voornamelijk bij binnensport, de accommodatie als een knelpunt omdat deze verouderd is er (nog) geen vernieuwing op stapel staat. Momenteel is er geen geldend gemeentelijk accommodatiebeleid. Het huidige beleid is al in 2016 verlopen en zal na de sportvisie worden herzien. Ook bij de gemeente wordt hiervoor de urgentie gezien, zeker omdat er vanaf volgend jaar meer uren bewegingsonderwijs verplicht worden en er vanuit het onderwijs dus een groter beroep zal worden gedaan op de accommodatie. Daarnaast zijn er meerdere binnensportlocaties die (op termijn) afgeschreven worden en waar dus vervanging nodig is. Deze zaken worden meegenomen in het nieuwe accommodatiebeleid, geven gesprekspartners van de gemeente aan.
De gemeente wil vooral inzetten op breedtesport, maar ziet in dat topsport als een vliegwiel kan werken voor het stimuleren van breedtesport. Daarom wil de gemeente meer doen om topsporters die in de gemeente wonen in het zonnetje te zetten en sportsuccessen te vieren. Ook wil de gemeente de waarde van evenementen in de gemeente meer benutten, zoals de Triatlon Vroomshoop en de Twenterandrun. Ook aan dit speerpunt wordt in het sportakkoord een aantal uitvoeringspunten verbonden: • • •
Topsportteams als voorbeeldrol laten fungeren binnen de gemeente Legacy van Special Olympics 2022 borgen in de gemeente (Nieuwe) schooltoernooien aanjagen
Met de legacy van de special olympics wordt bedoeld dat er ook na de special olympics sportinitiatieven voor mensen met een verstandelijke beperking georganiseerd worden. Het uitvoeringspunt om deze legacy te borgen wordt door gesprekspartners herkend, al hebben omliggende gemeenten hier volgens hen meer aan gedaan. Enkele activiteiten, zoals het walking football, zijn hier wel uit voortgekomen. Ook de mogelijkheid om schooltoernooien te organiseren wordt aangejaagd door het lokaal sportakkoord, al lijkt de aanwas voor verenigingen die hieruit voortkomt tegen te vallen. In de nieuwsbrieven over het sport- en beweegbeleid worden regelmatig (top)sporters uit de gemeente aan het woord gelaten.
2.2.5 Waarderingssubsidie Het is expliciet de bedoeling van de gemeente dat organisaties, verenigingen en individuen zelf het voortrouw nemen bij de uitvoeringspunten van het lokaal sportakkoord. Vanuit het uitvoeringsbudget behoort structurele financiering niet tot de mogelijkheden, maar er is wel mogelijkheid tot het aanvragen van de waarderingssubsidie. Deze kan worden aangevraagd door actoren in het lokale
29 Gemeente Twenterand – Nieuwsbrief sport november 2021/februari 2022
27
speelveld, zoals niet-commerciële sportaanbieders (bijv. verenigingen), commerciële sportaanbieders (bijv. fitnesscentra), zorgaanbieders of een groep van minimaal vier natuurlijke personen. Het is een eenmalige subsidie om speerpunten uit het akkoord die voldoen aan de voorwaarden uit de subsidieregeling uit te voeren en kan worden aangevraagd van september 2021 tot december 2022. De aanvragen worden beoordeeld op het bereik van het aantal unieke deelnemers en de maatschappelijke waarde die de aanvraag bereikt. De aanvragen moeten bijdragen aan een van de doelen in het sportakkoord en bijdragen aan het sportiever en gezonder maken van inwoners, ontmoetingen van inwoners en het in beweging krijgen van nog meer mensen in Twenterand. Het moet een vernieuwing van het aanbod van de aanvrager zijn en er mag geen bijdrage gevraagd worden van deelnemers. Verder is de hoogte afhankelijk van het aantal deelnemers en van de maatschappelijke waarde van de activiteit. Een hogere maatschappelijke waarde wordt bijvoorbeeld bereikt als de sportactiviteit ook toegankelijk is voor niet leden, er samengewerkt wordt met andere instellingen, de sportactiviteit toegankelijk is voor mensen met een beperking of er inzet is van vrijwilligers. De maximale hoogte bedraagt dan €1.750,- per aanvraag. Uit cijfers van de gemeente blijkt dat de waarderingssubsidie veelvuldig wordt gebruikt.
De subsidie is opgedeeld in drie tranches, waarbij er per tranche €18.000,- beschikbaar is, dus in totaal €54.000. Een organisatie kon aanvankelijk één keer per tranche gebruik maken van de subsidie en elke aanvraag kan maximaal €1.750,- toegekend krijgen. Met de herziening van de subsidieregeling in maart 2022 is dit aangepast naar twee aanvragen per tranche (waarmee het maximum op €3.500,- komt).30 Bedragen die overblijven in een tranche schuiven door naar de volgende. In de eerste tranche werd er verdeeld over 13 aanvragen €9.750,- euro uitgegeven. Slechts één aanvraag werd niet gehonoreerd. In de tweede tranche werden alle 11 aanvragen voor in totaal €14.250 gehonoreerd. De onderzoekers zijn niet nagegaan aan welke initiatieven de gelden zijn besteed, maar over het algemeen kan gesteld worden dat veel (17) verschillende aanvragers de weg naar de waarderingssubsidie hebben weten te vinden en dat een groot gedeelte ervan ook daadwerkelijk uitgegeven wordt. Met maximaal twee toekenningen van €1.750 per aanvrager per tranche, worden de gestelde regels voor de subsidie in alle gevallen gehanteerd.
In de sportvisie beschrijft Twenterand de rol van de gemeente als regisserend en faciliterend. Dat betekent dat de gemeente steeds meer afweegt wie welke rol vervult en dat er een nieuw samenspel tussen de gemeente en andere actoren ontstaat waarbij niet de instelling centraal staat, maar de maatschappelijke meerwaarde die wordt geleverd. Daarnaast wordt er ingezet op een integrale werkwijze binnen het gemeentehuis, waarbij maatschappelijke kracht van sport en bewegen optimaal wordt benut. In deze paragraaf wordt stilgestaan bij de wijze waarop deze rollen van de gemeente invulling krijgen.
30 Subsidieregeling waarderings-subsidie sport en/of gezonde leefstijlinterventies Twenterand 2021-2022, artikel 3.4
28
In verschillende zaken die hierboven worden toegelicht is te zien dat de gemeente de maatschappelijke waarde van sport in plaats van sport als doel op zich als uitgangspunt ziet. Dit komt bijvoorbeeld terug in de waarderingssubsidie, waar er meer subsidie verleend wordt als er meer maatschappelijke waarde bereikt wordt. Ook de doelen omtrent ‘vitale verenigingen’ zijn duidelijk niet alleen gericht op het bereiken van meer sportdeelname, maar ook op meer maatschappelijke waarde. De gesproken interviewpartners uit het maatschappelijk middenveld herkennen deze ambitie van de gemeente ook en staan achter de doelen. Zoals hierboven geschetst valt hierop in de uitvoering wellicht nog winst te behalen, maar wordt het uitgangspunt in ieder geval herkend.
De meer stimulerende en faciliterende rol van de gemeente zien we terug in de uitvoering. De doelen van de gemeente zijn vertaald in een lokaal sport- en beweegakkoord. De gemeente heeft hiervoor de dialoog gestimuleerd en voor de uitvoering staan organisaties uit het maatschappelijk middenveld aan de lat. Voor die uitvoering heeft de gemeente dan weer middelen beschikbaar gesteld, maar hier zijn relatief weinig voorwaarden aan verbonden zodat het maatschappelijk middenveld zelf met de uitdaging aan de slag kan. Ook zijn er voorbeelden van activiteiten waarbij een initiatief vanuit een vereniging op steun vanuit de gemeente kan rekenen, bijvoorbeeld door de inzet van een combinatiefunctionaris sport.
De gemeente heeft verschillende acties gezet om de rol die hierboven geschetst wordt meer te kunnen pakken. Zo organiseert de gemeente informatieavonden voor verenigingen en wordt er een vierjaarlijkse nieuwsbrief gestuurd naar organisaties en geïnteresseerden in het maatschappelijk middenveld. Dat de gemeente op deze manier meer wil faciliteren en stimuleren wordt over het algemeen door de gesprekspartners herkend. Aan de voorkant gaat dit over het algemeen volgens hen goed en worden ze nauw betrokken, maar in de communicatie aan de achterkant laat dit nog wel eens te wensen over. Hier valt dus voor de gemeente nog winst te behalen. Bij het sport- en beweegbeleid werkt de gemeente specifiek veel samen met het sportplatform Twenterand. De leden van het sportplatform zien een grote vooruitgang in de samenwerking met de gemeente ten opzichte van de jaren daarvoor. Uit een verslag van een bijeenkomst van het sportplatform blijkt dat zij lang hebben moeten aandringen tot er uiteindelijk een sportvisie werd opgesteld in de gemeente. Zij zien graag dat ze aan de voorkant betrokken worden in de ontwikkeling van een nieuwe sportvisie en het sport accommodatiebeleid31.
Uit de interviews blijkt dat de huidige manier van samenwerken voor het sportplatform goed bevalt en dat de wens bestaat om deze manier beter te borgen in de organisatie, zodat dit onafhankelijk van medewerkers en portefeuillehouders blijft bestaan.
31 Sportplatform Twenterand – Notulen 2 maart 2022
29
Uit het interview met gesprekspartners van de gemeente blijkt dat er veel wordt samengewerkt, voornamelijk met de afdelingen Ruimte, Sociaal Domein en Cultuur. Met ruimte wordt er bijvoorbeeld gezamenlijk gewerkt aan het kaderplan speelruimte, waarin het ook gaat over de sportieve inrichting van de openbare ruimte. Met de afdeling cultuur werkt de gemeente ook samen voor bijvoorbeeld het communicatieplatform voor sport én cultuur. De samenwerking tussen domeinen vindt dus wel plaats. Dit blijkt ook uit de beleidsstukken voor het sociaal domein en het gezondheidsbeleid van de gemeente Twenterand, waarin sport ook een rol heeft. Vooral in de nota gezondheidsbeleid wordt de rol van sport uitgebreid uitgelicht32.