REG_Bijlage 2 Ruimtelijk kwaliteitsplan Groenedijk 38 - 40
Tekst van het document
Ruimtelijk kwaliteitsplan G R O E N E D I J K 38-40 K LO O S T E R H A A R
Inhoudsopgave I N T R O D U C T I E 0 5 H U I D I G E S I T U AT I E 0 6 L A N D S C H A P S A N A LYS E 08 R U I M T E L I J K K WA L I T E I T S P L A N 1 5
Plangebied
4
Afbeelding 2: Topografische kaart (bron: opentopo)
GROENEDIJK 38-40 KLOOSTERHAAR
Introductie Ad Fontem Ruimtelijk Advies heeft het voorliggend ruimtelijk kwaliteitsplan opgesteld naar aanleiding van de
De gemeente heeft na het indienen van een principeverzoek
voorgenomen ontwikkeling aan de Groenedijk 38-40 Kloosterhaar. De initiatiefnemers zijn voornemens het
positief besloten. Het voornemen kan onder meer
autobedrijf te beëindigen en de gronden her in richten ten behoeve van woningbouw. De bedrijfsgebouwen zullen
worden gerealiseerd op voorwaarde dat de ontwikkeling
plaatsmaken voor twee woningen. De huidige bedrijfswoning zal behouden worden als woning.
landschappelijk wordt ingepast en dat de ruimtelijke kwaliteit ter plaatse wordt versterkt. De landschappelijke inpassing wordt uiteengezet door middel van onderhavig ruimtelijk kwaliteitsplan. Het beleid en de uitgangspunten van de actoren, die relevant zijn voor de landschappelijke inpassing, worden in beeld gebracht. Er wordt een beschrijving gegeven van het plangebied in het omliggende landschap op basis van de landschapsinventarisatie en analyse. Dit vormt de basis voor de beschrijving van de nieuwe situatie, inclusief de landschappelijke inpassing die voldoet aan het beleid opgesteld door de gemeente Twenterand.
Afbeelding 3: Topografische kaart (bron: opentopo)
5
Huidige situatie Op het perceel aan de Groenedijk 38-40, gelegen aan de rand van Kloosterhaar is Van Braam autobedrijf gevestigd.
2
De projectlocatie bestaat uit een bedrijfswoning aan de Groenedijk 38 en het autobedrijf aan de Groenedijk 40. Het autobedrijf heeft twee gebouwen in gebruik voor opslag. De
1
verharde ruimte om deze gebouwen worden gebruikt ten behoeve van het stallen van voertuigen. Het bedrijf en de woning worden via eigen inritten aan de Groenedijk ontsloten.
Het plangebied ligt op de overgang van de stuwwal naar het meer open veengebied. Het hoogteverschil is duidelijk waarneembaar. De Groenedijk gaat dwars over het zuidelijke deel vam de stuwwal. De woning is onderdeel van het bebouwingslint van deze weg met daarachter de gebouwen voor het autobedrijf. De woning wordt omgeven door groen in de vorm van tuinbeplanting aan de voorzijde van de woning. Aan de achterzijde is nog een aangrenzend perceel met bosplantsoen en boomvormers aanwezig. Verder is er een enkele boom aanwezig op het perceel, verder voornamelijk uitheemse beplanting. Het autobedrijf bestaat uit een grote witachtige loods met daarachter nog een kleinere variant. Er is veel bestrating aanwezig ten behoeve van de bedrijfsvoering.
6
3
GROENEDIJK 38-40 KLOOSTERHAAR
1 3
2
Afbeelding 4 t/m 7 Diverse foto’s van het plangebied met de locatie weergegeven op de luchtfoto (bron: Cyclomedia)
7
Landschapsanalyse historie De historische topografische kaarten uit verschillende jaren kunnen ons veel vertellen over de ontwikkeling van de plek. Het plangebied is gelegen in het bebouwingslint gevormd op een kruispunt tussen verscheidene wegen tussen De Klooster Haar, De Berghaar en Sibculo. De gronden nabij rondom dit kruispunt en bij de ‘haren’ waren rond 1900 reeds ontgonnen. De zandige hogere delen worden haren genoemd. Het toponiem ‘haar’ komt voor in meerdere namen van dorpen in de omgeving zoals Kloosterhaar, WesterhaarVriezenveensewijk en Bruinehaar. Rond 1900 is reeds een rechthoekige ontginning bij het plangebied waar te nemen op de historische topografische kaarten. Deze structuur is nog terug te vinden in de huidige verkaveling. In een later stadium zijn de omliggende heidegronden ontgonnen en is er meer bebouwing toegevoegd aan de Groenedijk in de vorm van een lint. De bestaande woning op het perceel is opgericht in 1939. Rond 1960 zijn plannen gevormd voor het verleggen van de hoofdweg waardoor de Groenedijk een verkeersluwe straat geworden is.
1900 8
GROENEDIJK 38-40 KLOOSTERHAAR
1920
1980
1950
2000 Afbeelding 8 t/m 12 Historische topografische kaarten van 1900 tot aan 2000 (bron: Topotijdreis.nl)
9
Figuur 13 Hoogtekaart plangebied en omgeving AHN met het erf zwart omkaderd (bron: ahnviewer.nl)
Landschapsanalyse Het bedrijfsperceel Van Braam autobedrijf is gelegen in het heideontginningslandschap op de zuidzijde van de stuwwal -Sibculo - Kloosterhaar. Initiatiefnemer exploiteert zijn bedrijf aan de Groenedijk op een locatie gesitueerd aan de rand van het dorp Kloosterhaar. Landschap Door de wisselwerking tussen abiotische (fysische) en biotische factoren en processen is er sprake van waarneembare verschillen in het landschap. Zo zorgden ijs-, wind- en waterstromen voor het ontstaan van een afwisselend landschap van stuwwallen, dekzandgronden, beekdalen en natte laagtes in Twente en omstreken. Op de algemene hoogtekaart van Nederland (AHN), zie figuur 13 en 14, is het reliëf in het plangebied en de omgeving te zien. In noordoostelijke richting gaan de gronden omhoog door de liching op de stuwwal van Sibcule-Kloosterhaar. De mens heeft deze gebieden in cultuur gebracht wat heeft geleid tot de vormgeving van het huidige landschap. In het verleden zijn eerst de hoger gelegen gronden ontgonnen waarbij de verkaveling was afgestemd op het natuurlijke reliëf. Op individuele wijze werd de grond in cultuur gebracht. De hoger gelegen delen zijn in het verleden gebruikt als bouwland met een nabij gelegen erf. De omiggende gronden zijn lager waar veen ontstaan is en welke later door de koloniale vervening zijn vormgegeven.
Figuur 14 Hoogtekaart plangebied en omgeving AHN met het erf zwart omcirkeld (bron: ahnviewer.nl) 10
GROENEDIJK 38-40 KLOOSTERHAAR
Overgang hogere zandgronden van de stuwwal naar de nattere veenontginningen
Figuur 15 Hoogteverschil plangebied 11
GROENEDIJK 38-40 KLOOSTERHAAR
Het plangebied is gelegen in het oude cultuurlandschap van essen en kampen op de rand van de stuwwal van Sibculo-
Wegbeplanting (linde)
Kloosterhaar. Het erf ligt op de overgang van de hoger gelegen zandgronden, de haren, naar de nattere omliggende laagtes van het open veengebied. Waar het kampenlandschap zich normaliter kenmerkt met verspreid liggende essen (bouw-
Hoger gelegen gronden
landen), bebouwing op de (flanken van) de stuwwal, kleinscha-
Tuinbeplanting
lige landschap met organische patronen wordt het plangebied gekenmerkt met een meer rationele structuur. Bebouwing vindt plaats in bebouwingslinten, vaak langs wegen die strak en rechtlijnig zijn. Er is een rechthoekige en kleinschalige verkaveling in de verkavelingsrichting met bebouwing waarvan de kopgevel naar de weg gekeerd is.
Kavelrichting
Erfbomen (linde) Houtopstand
Rechts is de analyse van de huidige landschappelijke situatie van het plangebied met landschappelijke kenmerken en groenelementen, erfbeplanting en landschapsontsierende
Lager gelegen gronden
elementen benoemd.
Natte laagte Akkerland
12
Afbeelding 16 Analyse plangebied
Agrarische cultuurlandschap: Oude Hoevelandschap Deze laag is het resultaat van de wisselwerking tussen verschillen in de natuurlijke ondergrond en de manier waarop gebieden in
Landschapsanalyse beleid
cultuur werden – en worden – gebracht. Door de eeuwen heen is een geschakeerd patroon van akkers, weiden, hooiland en bebouwing (hoeven, kernen en dorpen) gegroeid. Vanouds kennen de nederzettingen een sterke ruimtelijke en functionele relatie met het omliggende landschap.
Het oude hoevenlandschap betreft een landschap met verspreid liggende erven. Het werd ontwikkeld nadat de complexen met de grote essen ‘bezet’ waren en een volgende generatie boeren nieuwe
Provinciaal beleid
gebiedskenmerken binnen de Omgevingsvisie toegelicht:
ontwikkelingsruimte zocht. Die vonden ze bij kleine dekzandkopjes
De Omgevingsvisie Overijssel geeft de provinciale visie op de
•
De natuurlijke laag
die individueel werden ontgonnen. Dit leidde tot een landschap
fysieke leefomgeving van Overijssel weer. Duurzaamheid,
•
De laag van het agrarisch-cultuur landschap
dat dezelfde opbouw kent als het essenlandschap, alleen in een
ruimtelijke kwaliteit en sociale kwaliteit zijn de leidende
•
De stedelijke laag (hier n.v.t.)
meer kleinschalige, meer individuele en jongere variant. Deze
principes of ‘rode draden’ bij alle initiatieven in de fysieke
•
De lust en leisure laag (hier n.v.t.)
kleinere maat en schaal is tevens de reflectie van de natuurlijke
leefomgeving in de provincie Overijssel. Bestaande
ondergrond. Een samenhangend systeem van es/kamp, erf op de
kwaliteiten moeten worden beschermd en er moeten
Natuurlijke laag: Stuwwallen
flank, natte laagtes en – voormalige – heidevelden. Ordening vanuit
verbindingen worden gelegd tussen deze bestaande
De stuwwallen zijn tijdens de ijstijd opgestuwde aardlagen
de erven, die de ‘organische’ vormen van landschap volgt.
kwaliteiten en nieuwe ontwikkelingen. De opgaven, kansen,
die door de vaak grote hoogteverschillen nog steeds goed
beleidsambities en ruimtelijke kwaliteitsambities voor de
zichtbaar zijn. Op een aantal plekken zijn de ruggen al van
Het belangrijkste uitgangspunt is dat als ontwikkelingen plaats
provincie zijn in de Omgevingsvisie Overijssel geschetst in
verre zichtbaar; bovenop staand bieden ze spectaculaire
vinden in het oude hoevenlandschap, deze dan bijdragen
ontwikkelingsperspectieven voor de groene omgeving en
zichten over de provincie. De stuwwalen hebben als regionale
aan behoud en accentuering van de dragende structuren
stedelijke omgeving.
inzijggebieden een belangrijke functie in het watersysteem.
(groenstructuur en routes) van het oude hoevenlandschap,
Lagen met diverse bodemsamenstelling zijn scheef gesteld,
en aan de samenhang en de karakteristieke verschillen tussen
Om de ambities van de provincie waar te maken, bevat de
waardoor er voedselrijker en armere, waterdoorlatende en
de landschapselementen: de erven met erfbeplanting; open
Omgevingsvisie een uitvoeringsmodel. Dit model is gebaseerd
ondoorlatende lagen direct naast elkaar kunnen liggen. Als
es(je); beekdal; voormalige heidevelden, de mate van openheid en
op drie niveaus, te weten: 1 generieke beleidskeuzes, 2
ontwikkelingen plaats vinden, dan dragen deze bij aan: het
kleinschaligheid. Met deze uitgangspunten is waar van toepassing
ontwikkelingsperspectieven en 3 gebiedskenmerken.
beter zichtbaar en beleefbaar maken van de hoogteverschillen
rekening gehouden in het voorliggende plan. Het plangebied
en van de overgang tussen stuwwal en omgeving; en dragen
heeft echter meer weg van een ontginningslandschap door de
Voor het behoud en het versterken van de ruimtelijke kwaliteit
deze bij aan versterking van de potentiële natuurlijke
aanwezigheid van de rechtljnige structuren.
vormen essentiële gebiedskenmerken het uitgangspunt.
kwaliteiten van de ‘natte voet’ van de stuwwal (kwelzone,
Gebiedskenmerken Middels een verdeling in vier lagen zijn de
brongebied) en deze beter zichtbaar maken. 13
GROENEDIJK 38-40 KLOOSTERHAAR
Gemeentelijk beleid
•
Tegemoet komen aan een bovenlokale woningvraag
In 2008 heeft de gemeente Twenterand een
van uiteenlopende huishoudens en ruimte bieden aan
landschapsontwikkelingsplan (LOP) opgesteld. Hoofddoel is
kleinschalige bedrijvigheid;
het formuleren van de gewenste ontwikkelingsrichting voor het landschap. Het plan is een toetsingskader voor de gebruikers
•
Vergroten van de openbaarheid van een gebied, door recreatieve paden en opnemen openbare functies
en de beheerders van het landschap en voor de gemeente een sturingsinstrument. Het is de bedoeling dat het LOP een
Bij de voorgenomen ontwikkeling is rekening gehouden met het
bijdrage levert aan:
gestelde in het LOP.
- behoud, herstel, versterking en vernieuwing van landschappelijke kwaliteiten - een vitaal en veerkrachtig landschap - het bijsturen van ontwikkelingen - een gezamenlijke aanpak met omliggende gemeenten
De gemeente is opgedeeld in landschappelijke eenheden. Het plangebied maakt onderdeel uit van deelgebied ‘Engbertsdijksvenen’. Dit gebied is een hoogveen restant met draslanden en is een Staatsmonument. Het noordelijkste puntje van deze venen bestaat uit een stuwwal waar op de flank het plangebied gesitueerd is.
Het toetsingskader voor een kleinschalige woonontwikkeling bestaat uit de kenmerken: •
Het ontwerp van kleinschalige ontwikkelingen is gericht op het gelijkwaardig samengaan van gebouwen en groen
•
De gebouwen zijn niet op enkele strategische punten geconcentreerd, maar de locatie is gebaseerd op het onderliggende landschap.
De potentiële meerwaarde voor het landschap: •
Nieuwe cultuurlandschappen en landschappelijke structuren ontwikkelen, door grootschalige ontwikkeling van wonen in combinatie met groen en blauwe ontwikkelingen;
14
Afbeelding 17 Beleidskaart gemeente Twenterand (bron: gemeente Twenterand)
Ruimtelijk kwaliteitsplan Bestaande wegbeplanting
Vanuit het klooster van Sibculo is het veen uiteindelijk in gebruik genomen door de mens. Rond Kloosterhaar zijn boerderijen gesticht voor de vervening van het gebied. Het gebied kende van oorsprong langgerekte linten met bebouwing langs de hoofdwegen. Naar mate de bevolking toenam, groeide de hoeveelheid bebouwing in de linten. Hoe verder naar de rand van de kern, hoe meer (door)zicht op het (agrarisch) landschap. Situering nieuwe woningen
Tuin
In het plangebied zullen de bedrijfsgebouwen plaatsmaken
Bestaande
Legenda
woning
a= Te slopen schuren (oranje omkaderd) b= Aanplant Zwarte els (Alnus glutinosa) of
voor twee woningen met bijgebouwen. Er is gekozen om de twee c
nieuwe woningen achter elkaar te situeren. Hiermee worden de
Ruwe berk (Betula pubescens ), plantmaat 12-
woningen passend in de verkavelingsstructuur gesitueerd, passend in het plaatselijke stramien en op een manier waardoor het zicht vanuit de woning en vanaf de Groenedijk op het omliggende landschap optimaal is. De mate van dichtheid is hier dusdan-
14, 3 stuks. Eindbeeld transparante boomgroep Bestaande
Nieuwe
houtopstand
woning
Nieuwe c
woning
c= Aanplant haag max 1,5 meter hoog met de soorten liguster, beuk of haagbeuk al dan niet gemengd. Maatvoering 80-100 (hoogte in cm). 5
ig dat twee extra woningen mogelijk worden geacht wat betreft
Tuin
de ruimtelijke kwaliteit. De gebouwen op de erven worden in de
a
stuks per meter, totaal 75 meter = 375 stuks. Tuin
omgeving deels zichtbaar. Zodoende wordt de kenmerkende
d= Aan te planten vogelbosje met de soorten
b
bebouwingsstructuur herkenbaar en vormt een kwaliteit van het landschap.
b
(in een gelijke verhouding) als hazelaar
d
(Corylus avellana), meidoorn (Crataegus Weiland
Inrichting erf en groenstructuur
monogyna), liguster (Ligustrum ovalifolium), lijsterbes (Sorbus aucuparia) en Gelderse
De erven worden rondom voorzien van diverse vormen van be-
roos (Viburnum opulus). Maatvoering 80-100
planting om het erf in te passen. De elementen bestaan uit
(hoogte in cm). Plantafstand 1 x1 meter in een
hagen, een kleine groenstructuur met inheems bosplantsoen
driehoeksverband, 60 stuks aanplant. Figuur 18 Inpassingsschets 15
GROENEDIJK 38-40 KLOOSTERHAAR
en erfbomen. Met de inpassing is rekening gehouden met de beplantingsdichtheid van het gebied. Om die reden zijn er geen stevige robuuste beplantingen voorgesteld. Dat maakt de erfopzet onnodig breed en neemt het zicht op de lager gelegen en tevens open gebieden weg. De tuin bij de compensatiewoning zal een natuurlijk en extensief beeld krijgen. Rondom de woning een terras met eventueel cultuurlijke beplanting, verder van de woning extensief beheert gras met bomen. Op de rand van het erf aangrenzend aan de bestaande houtopstand wordt bosplantsoen, in de vorm van een vogelbosje, aangeplant die het erf niet afschermt, maar de bebouwing wel verzacht. Daarnaast
Figuur 20 Ongewenste uitheemse beplanting
heeft een dergelijk bosje een positief effect op de biodiversiteit ter plaatse. De erven kennen geen harde begrenzing of harde overgang naar het landschap. Er is daarom gekozen enkel daar hagen toe te passen waar enige beschutting wenselijk is. De keuze voor de verharding behorende bij de drie woningen moet in afstemming gemaakt worden met de materialisering van de architectuur. Een gedekte kleurstelling die sober toegepast wordt is gewenst voor de bestratingen. Dit in afstemming met de kleurstelling van de gevels en overige materialisering van de woningen en bijgebouwen. Schuttingen en hoge opgaande uitheemse beplantingen zoals coniferen moeten in het buitengebied voorkomen worden.
Figuur 19 Gebiedseigen beplanting (berk)
16
Figuur 21 Inheems bosplantsoen Figuur 22 Beukenhaag
Colofon N A A M Groenedijk 38-40 Kloosterhaar P L A N T Y P E Ruimtelijk kwaliteitsplan S TAT U S Concept DAT U M april 2023 P R OJ E C T N U M M E R
22AF180
O D P R AC H TG E V E R
KROON B.V.
O P S T E L L E R AV C O N TA C T P E R S O O N Ad Fontem 074 255 7020 info@ad-fontem.nl www.ad-fontem.nl
A. Veenendaal