Rapport Raadsonderzoek Kanaal Almelo - de Haandrik
Tekst van het document
1. De opwaardering van kanaal Almelo – de Haandrik naar 700 ton was vooral economisch gemotiveerd. Het besluit werd gemaakt in een tijd dat het slecht ging met de Nederlandse economie en in een tijd waarbij vervoer over water als belangrijk alternatief opkwam voor vervoer over weg. In 2009 bevond de Nederlandse economische zich in een diepe crisis en kromp de economie met 3,9 procent, de grootste jaarlijkse krimp ooit door het CBS gemeten. De werkloosheid was hoog en een recordaantal bedrijven ging failliet. Er werden forse overheidsuitgaven gedaan om de economie te stimuleren en het vertrouwen in de economie terug te winnen. Het was in deze context dat de provincie Overijssel besloot het kanaal Almelo – De Haandrik op te waarderen naar 700 ton.
22
In deze periode kwam vervoer over water ook als belangrijk alternatief op voor vervoer over de weg. De provincie Overijssel omschreef in haar omgevingsvisie dat zij het aandeel goederenvervoer over water wilde vergroten om congestie te beperken en het leefmilieu te verbeteren. Die ambitie verwoorde de provincie ook in het provinciale coalitieakkoord 2007-2011. Niet enkel uit stukken maar ook uit gesprekken blijkt deze tendens: voormalige bestuurders onderstrepen dat veel verwacht werd van vervoer over water als alternatief voor vervoer over de weg.
2. De opwaardering van kanaal Almelo – De Haandrik vindt zijn beleidsmatige oorsprong in diverse beleidsplannen van rond de eeuwwisseling. De ambitie om op te waarderen varieerde van 700 tot 1.000 ton in de loop van de tijd. Het besluit tot de opwaardering van het kanaal werd door Gedeputeerde Staten genomen in het najaar van 2009, maar al jaren eerder spraken bestuurders de ambitie uit om het kanaal op te waarderen. Die ambities gingen bovendien regelmatig verder dan 700 ton, soms tot 1.000 ton. Al rond de eeuwwisseling werd in het Rijksvaarwegenplan kwam de opwaardering van het kanaal aan de orde vanuit de doelstelling om het transport per water te stimuleren. In het streekplan 2000+ van de provincie Overijssel (december 2000) is het kanaal aangemerkt als een vaarweg beroepsvaart klasse IIA 800/1000 ton. In de Verbeterstrategie vaarweg Almelo-Coevorden van 2003 stond beschreven dat het kanaal op lange termijn geschikt wordt gemaakt voor 800 tons schepen. En in het PlanMilieueffectrapport van 2008 is beschreven dat het kanaal Almelo-Coevorden zou worden opgewaardeerd naar 1000 ton. Er is geen duidelijke lijn te ontdekken in de mate van opwaardering van het kanaal. De ambitie varieerde van 700 tot 1.000 ton en werd regelmatig bijgesteld. Ook na opwaardering van het kanaal naar 700 ton in 2009, bleef steeds het perspectief van verdere opwaardering als streefbeeld bestaan.
Dat blijkt zowel uit de gevoerde gesprekken als uit de nieuwsbrief van november 2010, waarin de ambitie te lezen is om het kanaal op langere termijn nog verder op te waarderen naar 1.000 ton.
3. Er was in de periode voorafgaand aan het besluit tot opwaardering brede consensus over de wens om het kanaal op te waarderen. We constateren dat bestuurders van de gemeente, de provincie en het Rijk voorstander waren van de opwaardering van het kanaal. We hebben geen signalen ontvangen van ambtelijke weerstand tegen de opwaardering van het kanaal; zowel niet bij de gemeente Twenterand als bij de provincie. In tegendeel: ook ambtelijk zien we vooral signalen van steun voor deze opwaardering in de periode voorafgaand aan het besluit in 2009. Ondersteunende indicaties daarvoor zien we in het feit dat de risicosessies van provincie Overijssel en Royal Haskoning pas plaatsvonden na het besluit tot opwaardering, en in de wijze waarop de gemeente Twenterand de omgevingsvergunningaanvragen in een kort tijdsbestek (marginaal) heeft getoetst en goedgekeurd. Overigens merken we op dat de Provinciale Staten van Overijssel geen rol hebben gespeeld bij het nemen van het besluit. Het is een besluit van Gedeputeerde Staten geweest, aangezien de benodigde budgetten voor de
23
opwaardering reeds waren geborgd in de meerjarenbegroting van de provincie. De Provinciale Staten zijn op de dag van besluitvorming door Gedeputeerde Staten geïnformeerd over het besluit. Ook komt uit gesprekken met omwonenden het beeld naar voren dat omwonenden voorafgaand aan de werkzaamheden geen weerstand hadden tegen het besluit om het kanaal op te waarderen. Die weerstand ontstond pas toen de eerste schadegevallen zichtbaar werden en de eerste schadeclaims werden ingediend. Hierbij tekenen we wel aan dat omwonenden niet betrokken zijn geweest bij het besluitvormingsproces rond de opwaardering. De participatie van omwonenden heeft zich beperkt tot een participatietraject voor de vormgeving van de nieuwe bruggen.
4. De opwaardering van het kanaal werd (deels) gezien als regulier onderhoud. Het is onduidelijk wat het effect daarvan is geweest voor de aanpak en participatie. In 1999 spreken de Provinciale Staten uit dat het meerjarig groot onderhoud voor het kanaal Almelo – De Haandrik voorlopig op de maat van 800 ton wordt uitgevoerd. In de zomer van 2009 werkt provincie Overijssel een plan van aanpak dat getiteld is ‘een toekomstgerichte combinatie van onderhoud en investering.’ Meer dan 60% van het budget dat Gedeputeerde Staten dat najaar vrijmaakt voor de opwaardering was bestemd voor regulier beheer en onderhoud. De provincie verantwoordt de werkzaamheden aan het kanaal in de jaarverslagen onder het meerjarenprogramma groot onderhoud. We hebben getracht om te achterhalen wat de betekenis is geweest van het feit dat de opwaardering vooral werd benaderd als regulier onderhoud op de wijze waarop de werkzaamheden zijn uitgevoerd. Een aantal gesprekspartners heeft aangegeven dat de gekozen aanpak anders (robuuster) zou zijn geweest als de werkzaamheden waren benaderd als opwaardering en niet als regulier onderhoud, en dat dit ook gevolgen zou hebben gehad voor de wijze waarop de omgeving zou zijn betrokken bij de planvorming en aanpak. We hebben dit niet eenduidig vast kunnen stellen in dit onderzoek.
5. In de aanloop naar besluitvorming over de opwaardering van het kanaal naar 700 ton hebben risico’s geen rol gespeeld. Dat risico’s geen rol hebben gespeeld blijkt uit verschillende zaken. Ten eerste werd de risicoanalyse gedaan nádat Gedeputeerde Staten besloten om het kanaal op te waarderen. Ten tweede waren bij de risicosessies enkel medewerkers van de provincie en het externe bureau aanwezig. De betreffende gemeenten, omwonenden, andere experts of tegendenker of ‘kritische vriend’ van buitenaf waren niet betrokken bij de risicosessies. Het moment van de risicosessies (na de besluitvorming) en de uitkomsten van de risicosessies (geen ‘rode vlaggen’) geven een duidelijk beeld dat de risicosessies bedoeld waren om na het besluit het project te beheersen. De risicosessies waren dus niet bedoeld om het besluit te onderbouwen.
24
In de risicosessies zijn wel een aantal omgevingsrisico’s geïdentificeerd (bij bruggen, wachtplaatsen en baggeren). Bij deze risico’s zijn diverse mitigerende maatregelen genoemd, zoals het uitvoeren van aanvullend onderzoek. Voor zover wij hebben kunnen nagaan zijn deze aanvullende onderzoeken om omgevingsrisico’s te verminderen, niet uitgevoerd. Daarnaast constateren we dat in de risicoanalyse weinig is doorgeredeneerd naar de impact van risico’s. Deze conclusie is in lijn met de conclusie van de rekenkamer Oost Nederland in het rapport uit 2021.
6. De gemeente Twenterand is op geen enkele wijze betrokken geweest bij het proces rond de voorbereiding voor besluitvorming tot opwaardering en bij het monitoren van de voortgang van de werkzaamheden. Dat geldt voor de raad, voor het college van B&W, en voor de ambtelijke organisatie. De gemeenteraad en het college van Twenterand hebben in de periode voorafgaand aan het besluit in 2009 niet gesproken over de opwaardering van het kanaal Almelo – De Haandrik naar 700 ton. Meerdere gesprekspartners die betrokken waren tijdens deze periode hebben bevestigd dat het gemeentebestuur geen rol had bij het proces rond de voorbereiding voor besluitvorming. De geïnterviewde portefeuillehouders uit die periode hebben bovendien aangegeven dat zij zich niet herinneren vooraf geïnformeerd te zijn over het besluit voordat de provincie een persbericht uitstuurde. Het gemeentebestuur was overigens wel betrokken bij eerdere gesprekken over de ambities om het kanaal op te waarderen naar 400 ton rond de eeuwwisseling. Buiten het behandelen van de aanvragen voor de omgevingsvergunningen, hebben we geen aanwijzingen gevonden dat de ambtelijke organisatie van gemeente Twenterand betrokken was bij de besluitvorming rond of monitoring van de opwaardering.
7. Inwoners van Twenterand zijn wel betrokken bij het proces rond de voorbereiding van vervanging van bruggen, maar niet bij het proces van de voorbereiding rond de besluitvorming tot opwaardering van het kanaal zelf. Uit ons documentonderzoek en uit de gespreksronde blijkt dat omwonenden niet actief betrokken of geïnformeerd zijn in aanloop naar de besluitvorming tot opwaardering naar 700 ton. Dat leidde destijds overigens niet tot onrust, zo begrijpen we uit diverse gesprekken, waaronder gesprekken met gedupeerden. Dit is aannemelijk vanwege het ontbreken van signalen over enige onrust. Ook tijdens de uitvoering van de werkzaamheden zijn omwonenden beperkt betrokken geweest. Enkele keren is een nieuwsbrief gepubliceerd over de werkzaamheden aan het kanaal waarin ook de verhalen van omwonenden aandacht kregen. Ook werden inwoners betrokken bij de realisatie van de nieuwe bruggen. In het onderzoek hebben we geen aanwijzingen gevonden van actieve participatie door omwonenden. Ook in de verschillende plannen van de provincie hebben we daarover niets aangetroffen.
25
8. De gemeente Twenterand heeft bij het verlenen van omgevingsvergunningen voor de werkzaamheden marginaal getoetst op Wabo-aspecten en de vergunningen in kort tijdsbestek verleend. Mogelijke omgevingsrisico’s zijn niet betrokken in deze toetsing. In 2011 heeft provincie Overijssel in elk geval tweemaal een aanvraag omgevingsvergunning ingediend: eenmaal voor baggerwerkzaamheden, de aanleg van wachtplaatsen en de vervanging van bruggen (april 2011) en eenmaal voor het aanbrengen van een damwand (juni 2011). Voor het beoordelen van de aanvraag staat in beginsel een termijn van 8 weken na het ontvangen van een aanvraag. De gemeente Twenterand heeft de aanvragen ruim binnen de afhandeltermijn afgehandeld (eerste aanvraag in 22 dagen en de tweede aanvraag in 5 dagen). In reactie op beide aanvragen heeft het ambtelijk apparaat van gemeente Twenterand schriftelijk aan de provincie laten weten dat de aanvraag was goedgekeurd en daar bijlagen met toelichting aan toegevoegd. Uit die toelichting blijkt dat gemeente Twenterand een marginale toets heeft uitgevoerd op Wabo-aspecten. De gemeente heeft niet getoetst op andere aspecten, zoals omgevingsrisico’s (dat is ook geen toetsingsaspect bij de aanvraag voor een omgevingsvergunning).
Ook hebben we uit de beschikbare documenten niet kunnen opmaken of de gemeente gedurende de werkzaamheden heeft getoetst of de werkzaamheden zijn uitgevoerd binnen de gestelde vergunningsvoorwaarden.
9. Alle partijen hebben vanuit hun eigen betrokkenheid en positie onderschat wat het effect van opwaarderen was voor de omgeving. Gesprekspartners van de gemeente, de provincie en omwonenden geven aan dat zij vooraf niet hebben voorzien wat de mogelijke effecten van de opwaardering voor de omgeving zouden zijn. Er was sprake van onderschatting van de risico’s. Dit blijkt uit de stukken die zijn bestudeerd. Zo blijkt uit de uitgevoerde risicoanalyse dat er weinig aandacht was voor de mogelijke omgevingseffecten van de opwaardering en is de risicoanalyse uitgevoerd na het besluit. Ook de gemeente heeft zich niet actief ingezet om mogelijke omgevingsrisico’s voorafgaand aan het besluit of in de voorbereiding van de uitvoering te duiden en te agenderen bij de provincie. Er was weinig aandacht voor bij alle betrokken overheidspartijen voorafgaand aan het besluit, de uitwerking in plannen en de uitvoering van de werkzaamheden. Dat leidde ertoe dat ook Provinciale Staten en de gemeenteraad van Twenterand niet of nauwelijks een rol hebben gespeeld bij het in beeld krijgen en monitoren van mogelijke risico’s door de werkzaamheden. De provincie heeft de risico’s van de opwaardering onderschat. De gemeente Twenterand heeft ambtelijk en bestuurlijk vrijwel geen aandacht gehad voor de risico’s rond de opwaardering.
Ook voor omwonenden geldt dat pas tijdens en na de uitvoering van de werkzaamheden de aard en omvang van de schade zichtbaar werd. Van omwonenden kan en mag niet worden verwacht dat zij over technische of procesmatige kennis beschikken om vroegtijdig aan de bel te trekken. Bewoners moeten er op kunnen vertrouwen dat overheden bij dergelijke projecten risico’s goed in beeld hebben en duidelijk en transparante afwegingen maken, waarbij de belangen van zittende bewoners goed worden meegewogen.
26
Met de wijsheid achteraf is het eenvoudig om een oordeel te vellen over gemiste signalen uit het verleden. Tijdens dit onderzoek hebben we onszelf en onze gesprekspartners meermaals ‘wat als’-vragen gesteld. Wat als de gemeente en omwonenden een actievere rollen had gespeeld bij de besluitvorming? Wat als de risicosessies voorafgaand aan het besluit van Gedeputeerde Staten hadden plaatsgevonden in plaats van achteraf en als andere of meer partijen hadden deelgenomen? Wat als meer mensen zich in de tijd van de slechte economische conjunctuur kritischer hadden opgesteld toen aannames en analyses gemaakt werden over de potentie van vervoer over water bij het kanaal? Voorafgaand aan de werkzaamheden constateren we, zoals al vermeld, dat er weinig tot geen weerstand was tegen dit project.
10. De gemeente Twenterand heeft niet de positie gekregen, maar zichzelf ook niet in een positie gebracht om invloed uit te oefenen op de besluitvorming voor de opwaardering van het kanaal. De provincie Overijssel was als opdrachtgever verantwoordelijk voor de uitvoering van de werkzaamheden rond de opwaardering van het kanaal. De gemeente Twenterand had geen formele rol in de (aanloop naar het) besluit en in de uitvoering en aansturing van het project. Vanuit de provincie is de gemeente niet betrokken bij de besluitvorming en is de gemeente ook nauwelijks geïnformeerd ten tijde van de planvorming en uitvoering van de werkzaamheden. Dat laat onverlet dat de gemeente Twenterand ook zelf een verantwoordelijkheid heeft om zichzelf in positie te brengen invloed uit te oefenen op zaken die invloed hebben op de gemeente of diens inwoners. Dat onder andere in de Omgevingsvisie van provincie Overijssel wordt verwezen naar de ambities voor het kanaal heeft niet geleid tot reacties binnen gemeente Twenterand. Dat geldt ook voor het persbericht dat provincie Overijssel 11 november 2009 uitdeed naar aanleiding van het besluit van Gedeputeerde Staten om het kanaal verder op te waarderen. De gemeenteraad mag verwachten dat het college (door middel van de inzet van het ambtelijk apparaat) hen informeert over grote ontwikkelingen op een dergelijk dossier.
Kennelijk was dit dossier politiek-bestuurlijk niet alleen bij de provincie geen hot issue; ook en wellicht nog meer gold dat voor de gemeente Twenterand.
4. Aanbevelingen Op basis van de conclusies uit het vorige hoofdstuk formuleren we een aantal aanbevelingen voor de gemeente Twenterand die behulpzaam kunnen zijn voor de gemeente Twenterand in de sturing van huidige en toekomstige opgaven op het gemeentelijk grondgebied.
1. Om als gemeenteraad van Twenterand effectief te kunnen sturen, dient de gemeenteraad structureel inzicht te hebben in de belangrijkste gebiedsopgaven in Twenterand waar andere partijen in de lead zijn. Het begint met weten welke opgaven nu en in de toekomst spelen. Het is van belang dat de gemeenteraad zicht heeft op belangrijke gebiedsopgaven nu en in de nabije toekomst op het grondgebied van de gemeente Twenterand waar de gemeente zelf niet de regisserende partij is.
27
Het is vaak lastig om als raad overzicht te houden en inzicht te hebben in deze opgaven. Vaak zijn het langlopende projecten, waar soms gedurende lange tijd geen ontwikkelingen zijn die relevant lijken voor de raad en zich mede daardoor deels buiten het zicht van de raad afspelen. Dat geldt zeker in de beginfasen van een gebiedsopgave, waar oordeelsvorming en kaderstelling nog niet aan de orde is. Juist in die vroege fase is het voor de raad van belang dat er zicht is op het type opgave, samenhang met andere doelen, de rol van de gemeente en andere partijen en eventuele kansen en risico’s. Het zorgt er ook voor dat de raad aandacht kan vragen voor het borgen van (verschillende) belangen in het proces. Zicht aan de voorkant voorkomt dat de raad te laat in positie komt om een goede rol te spelen in het stellen van kaders en het controleren van de uitvoering binnen die kaders. En het voorkomt ook dat de raad corrigerend moet optreden als er afslagen zijn genomen in een opgave waar de raad met terugwerkende kracht vraagtekens bij heeft.
2. Om structureel overzicht te verkrijgen kan de gemeenteraad gebiedsopgaven benoemen die voor de raad prioritair zijn. Voor deze opgaven is het wenselijk dat de raad afspraken met het college van B&W maakt over de informatievoorziening richting de raad en over de rol die de raad in elke fase van het project speelt. De raad is aan zet om te bepalen welke gebiedsopgaven (waar de gemeente niet zelf regie voert) voor de raad prioritaire opgaven zijn. De raad kan in overleg met het college afspraken maken over de wijze waarop de raad wordt geïnformeerd over fasering, voortgang, risico’s en beheersmaatregelen, rollen en positie, relevante momenten voor de raad (bijvoorbeeld bij belangrijke richtinggevende ontwikkelingen en besluiten) en mogelijke politiek-bestuurlijke dilemma’s. Daarbij kan gedacht worden aan periodieke updates (bijvoorbeeld halfjaarlijks), waarin het college de raad informeert over relevante ontwikkelingen of bijvoorbeeld themabijeenkomsten over ontwikkelingen rond prioritaire gebiedsopgaven. Ten aanzien van de informatiepositie geldt dat sprake is van een wisselwerking. De raad mag van het college verwachten dat het college de raad adequaat informeert. Maar ook omgekeerd mag van de raad verwacht worden dat de raad zelfbewust het college bevraagt om een goede informatiepositie te verkrijgen.
3. De gemeenteraad moet zich vergewissen dat bij complexe gebiedsopgaven sprake is van een goede set van 'checks and balances, van transparante belangenafwegingen en besluitvorming, van een gedegen participatietraject en van duidelijke spelregels rond monitoring en het afhandelen van mogelijke risico’s die tot negatieve gevolgen leiden in het gebied. Het college heeft de primaire verantwoordelijkheid om hierop te sturen en de raad dient in positie te zijn om het college kritisch te bevragen, met hen mee te denken en eventuele aanvullende kaders te stellen. De raad is bij uitstek het orgaan in de gemeente waar een integrale belangenafweging plaatsvindt. Daarvoor is het nodig dat de raad beschikt over alle relevante aspecten die nodig zijn voor die belangenafweging. Zijn de risico’s goed in beeld en is duidelijk hoe risico’s kunnen worden weggenomen of verminderd? Is sprake van een heldere nulmeting? Is het duidelijk wie waarover gaat, welke rol de gemeente heeft en wanneer gebiedsopgaven zich in een cruciale fase bevindt? Zijn er verschillende scenario’s en varianten en wat zijn de voor- en nadelen van deze
28
scenario’s? Worden omwonenden op een passende manier betrokken op de juiste momenten? Is er vóór de start van werkzaamheden een faciliteit (bijvoorbeeld in de vorm van een centraal loket) ingericht waar omwonenden terecht kunnen als zij vragen of klachten hebben? Liggen er duidelijke procedures klaar in geval van klachten en het melden van schades? De raad kan daarbij (aanvullende) kaders stellen. Daarbij moet worden bedacht dat het college als dagelijks bestuur van de gemeente natuurlijk de primaire verantwoordelijkheid heeft om hierop te sturen. Het is wel van belang dat de raad tijdig over voldoende informatie beschikt om het college daar kritisch op te kunnen bevragen en mee te kunnen denken met het college. Dat doet de raad vanuit de kaderstellende en controlerende taak. De raad moet in staat gesteld worden om eigenstandig een oordeel te kunnen vormen. Daarover kan de raad afspraken maken met het college over de inzet van instrumenten. Een ander aandachtspunt bij deze aanbeveling is de schaarste van kundige capaciteit. Voor ingewikkelde gebiedsopgaven is het belangrijk om voldoende kennis en kunde in huis te hebben van zowel de technische kant als de procedurele kant van een gebiedsopgave om de gemeentelijke rol in de gebiedsopgave in te kunnen vullen. Het is daarbij een misvatting dat dit niet geldt voor projecten waar veel draagvlak voor is.
Dat blijkt wel uit deze casus.
4. Niet elke gebiedsopgave beperkt zich tot het grondgebied van Twenterand. Bij opgaven die de gemeentegrenzen overstijgen is het van belang dat de gemeenteraad van Twenterand in contact blijft met andere betrokken overheden (gemeenteraden van andere gemeenten en met Provinciale Staten) en met andere partijen die zijn betrokken bij de gebiedsopgave. Het is van belang dat de gemeenteraad zich ervan bewust is dat bij gebiedsopgaven ook andere gemeenteraden en Provinciale Staten een relevante rol spelen. Wij hebben in gesprekken gemerkt dat er nog een wereld te winnen is in het begrijpen en begrip hebben voor elkaars rol in gebiedsopgaven. Er zijn over en weer veel beelden over elkaars optreden, maar die beelden worden niet met elkaar gedeeld. Het is aan te raden dat het gemeentebestuur in nauw contact staat met het provinciebestuur op een aantal dossiers. Het zou goed zijn om periodiek (bijvoorbeeld jaarlijks) een bijeenkomst (werkbezoek of informatiebijeenkomst) te organiseren met bijvoorbeeld (een deel van) Provinciale Staten om met elkaar het gesprek aan te gaan over belangrijke gebiedsopgaven en daarin ook begrip te krijgen voor ieders rol en politie. Elkaar actiever opzoeken kan bijdragen aan begrip voor elkaars rol en standpunten en de-escalerend werken als zich problemen of knelpunten voordoen.
Het college of de griffie kunnen een rol spelen bij het organiseren van dergelijke oplopen.
5. Complexe gebiedsopgaven vragen van de gemeenteraad een goede afweging tussen het algemeen maatschappelijk belang en belangen van individuen of groepen van individuen die mogelijk negatieve gevolgen ondervinden van keuzes. Bij complexe gebiedsopgaven is vrijwel altijd sprake van verschillende belangen. Zo is in de waterwinningsopgave sprake van een maatschappelijk belang om voldoende drinkwater beschikbaar te hebben voor alle huishoudens in de provincie. Daar staat tegenover dat er groepen zijn die direct nadeel of schade ondervinden van
29
drinkwaterwinning. Hoe je die belangen weegt is een complexe opgave en vaak ook onderwerp van het politieke debat. De raad heeft daarin een belangrijke rol om op basis van alle belangen en argumenten op transparante wijze te komen tot oordeelsvorming en het college aan te spreken op het behartigen van belangen in het samenspel met andere partijen die een rol hebben in deze opgaven. Voor de raad is het ook van belang om het college kaders en uitgangspunten mee te geven in de onderhandelingen met deze partners.
30
Bijlage1 : Beantwoording van de onderzoeksvragen Sommige onderzoeksvragen sluiten naadloos op elkaar aan en hebben we daarom gezamenlijk beantwoord.
1.
Wat zijn de bepalende momenten van besluitvorming geweest rond het project kanaal Almelo - De Haandrik en op basis van welke afwegingen zijn besluiten genomen? Daarbij gaat het primair om de periode 1996 – 2011.
2.
Welk tijdspad kan hieraan gekoppeld worden?
In 1995 heeft provincie Overijssel formeel het beheer overgenomen van het kanaal van de Rijksoverheid. Provincie Overijssel heeft daarmee de positie verkregen om diverse opwaarderingen te realiseren. Rond de eeuwwisseling hebben Rijk, provincie en gemeente Twenterand meermaals verwezen naar ambities om de vaarweg op termijn op te waarderen naar een vaarweg beroepsklasse IIA 800/1000 ton. Enkele jaren later heeft de provincie deze ambitie opnieuw bevestigd in het provinciale coalitieakkoord van 2007-2011 (februari 2007) en de omgevingsvisie (oktober 2008). Het daadwerkelijke besluit tot de opwaardering is door Gedeputeerde Staten genomen op 10 november 2009. De meest prominente afwegingen in deze periode van besluitvorming waren gedeeld optimisme over de kansen van vervoer over water, een wens van diverse gemeenten om de bedrijvigheid rond het kanaal te verbeteren en de gedachte dat sowieso aan het kanaal gewerkt moest worden vanwege noodzakelijk regulier onderhoud.
3.
Welke partijen speelden welke rol in het besluitvormingsproces?
De provincie Overijssel was initiatiefnemer van de opwaardering en was tijdens het besluitvormingsproces in de lead. De provincie heeft enkele externe partijen een rol gegeven bij het afwegingsproces voorafgaand aan het besluit van november 2009, met name Ecorys, en trad richting deze externe partijen zelf op als opdrachtgever. We hebben geen signalen ontvangen dat andere overheidspartijen of belanghebbenden in de omgeving van het kanaal grote rollen hebben gespeeld in aanloop naar het besluit van november 2009. Wel constateren we dat gemeenten Hardenberg, Hellendoorn, Almelo, Coevoerden en Twenterand, provincie Drenthe en omliggende bedrijven tijdens hun contacten met de provincie hun eigen belangen hebben behartigd. We hebben geen aanwijzingen dat deze belangenbehartiging verder ging dan logischerwijs verwacht mag worden.
4.
Op welke momenten, op welke wijze en vanuit welke rol en verantwoordelijkheid is de gemeente Twenterand (ambtelijk, bestuurlijk en politiek) betrokken geweest bij het project kanaal Almelo De Haandrik?
5.
Hoe heeft de gemeente Twenterand deze (ambtelijke, bestuurlijke en politieke) betrokkenheid vormgegeven?
31
6.
Over welke informatie beschikte de gemeente Twenterand (ambtelijk, bestuurlijk en politiek) op de momenten (bij punt 4)?
7.
Was deze informatie adequaat (volledig, juist en tijdig) om de gemeentelijke rol goed in te kunnen vullen?
In aanloop naar het provinciale besluit van 10 november 2009 om het kanaal op te waarderen is de gemeente Twenterand niet betrokken geweest—zowel ambtelijk als bestuurlijk. We hebben geen aanwijzingen dat de gemeente over informatie beschikte die niet openbaar was (bijvoorbeeld het persbericht dat provincie Overijssel op 11 november uitdeed). We hebben ook geen aanwijzingen dat de gemeente om informatie heeft gevraagd. In het tweede kwartaal van 2011 speelde gemeente Twenterand een rol als vergunningverlener, deze betrokkenheid was ambtelijk. In mei en juni 2011 heeft de gemeente omgevingsvergunningen verleend aan de provincie om het kanaal op te waarderen (door baggerwerkzaamheden, de aanleg van wachtplaatsen en de vervanging van bruggen en het aanbrengen van een damwand). Bij het invullen van de rol als vergunningverlener beschikte de gemeente over de vereiste informatie die zoals gebruikelijk gedeeld wordt bij een aanvraag omgevingsvergunning. De gemeente heeft niet gevraagd om aanvullende informatie. Bij het toetsen van de aanvragen heeft de gemeente marginaal getoetst op de Wabo-aspecten. Gemeente Twenterand kreeg een grotere rol in dit dossier toen de schadeclaims vanaf 2018 sterk toenamen, maar dit onderzoek heeft zich niet gericht op de afhandeling van deze schadeclaims.
8.
Was voor de betrokken partijen duidelijk welke rol(len) de gemeente Twenterand had in het project?
Het was voor betrokken partijen niet duidelijk welke rol(len) gemeente Twenterand speelde in het besluitvormingsproces rond de opwaardering van het kanaal. Dat was ook niet mogelijk, want de gemeente had geen rol in dit proces.
9.
Was de gemeente Twenterand bij alle voor de gemeente relevante besluitvormingsmomenten betrokken?
10. Welke rol heeft de gemeente Twenterand gehad bij het definiëren van projectrisico’s, zoals omgevingsrisico’s? De gemeente was niet betrokken bij de voorbereiding op de besluitvorming.. Het zou logisch zijn geweest als gemeente Twenterand in 2008 of 2009 betrokken zou zijn geweest bij de onderzoeken die toetsten of ambities voor de opwaardering van het kanaal rendabel en wenselijk waren. Idealiter had de gemeente ook een rol gespeeld bij de risicosessies en hadden deze risicosessies plaatsgevonden vóórdat de Gedeputeerde Staten in november 2009 besloten tot de opwaardering. In het gelopen proces had gemeente Twenterand geen enkele rol bij het definiëren van projectrisico’s.
32
11. Is de gemeente Twenterand – alle feiten en omstandigheden wegend – in staat gesteld om de gemeentelijke rol goed in te vullen? 12. Heeft de gemeente Twenterand – alle feiten en omstandigheden wegend – zichzelf in de positie gesteld om de gemeentelijke rol goed in te vullen? De gemeente Twenterand is niet goed in staat gesteld om de gemeentelijke rol goed in te vullen bij de besluitvorming over het opwaarderen van kanaal Almelo – De Haandrik naar 700 ton. De gemeente heeft zichzelf ook niet in deze positie gesteld.
33
Bijlage 2: Onderzoeksprotocol Onderzoekscommissie Leereffecten Kanaal Almelo – De Haandrik Gemeente Twenterand, 18 juni 2024 Aanleiding en inhoud Op 28 mei 2024 heeft de gemeenteraad van Twenterand de tijdelijke verordening onderzoekscommissie Leereffecten kanaal Almelo – De Haandrik vastgesteld. De onderzoekscommissie heeft de taak gekregen uitvoering te geven aan het raadsonderzoek dat is ingesteld om lessen te trekken uit de casus Kanaal Almelo – De Haandrik, om in de toekomst bij grootschalige projecten bij de start van het proces de goede informatie te hebben om goede besluiten te kunnen nemen. De aanleiding voor het raadsonderzoek was het voorstel van de fracties van PvdA-GroenLinks en Gemeente Belangen Twenterand om onderzoek te doen naar de leereffecten uit deze casus. Op 17 oktober 2023 hebben alle fracties tijdens het raadsdebat zich voor dit voorstel uitgesproken. De tijdelijke onderzoekscommissie is ingesteld op basis van artikel 84 Gemeentewet. Op 29 mei 2024 heeft de onderzoekscommissie over dit onderzoeksprotocol gesproken. Het definitieve onderzoeksprotocol is vastgesteld op 3 juni 2024 en daarna ter informatie aangeboden aan raad, college en ambtelijke top (gemeentesecretaris). In het onderzoeksprotocol komen de volgende onderwerpen aan de orde: A. Doel van het onderzoek en de onderzoeksvraag B.
Samenstelling commissie en rolverdeling met de adviseurs
C.
Werkwijze op hoofdlijnen van de commissie
D. Plan van aanpak en planning E.
Documentenstudie
F.
Interviews
G. Betrokkenheid van gedupeerden H. Rapportage I.
Bespreking in de gemeenteraad
J.
Communicatie en vertrouwelijkheid
K.
Beschikbaarheid van het onderzoeksdossier
Elk van deze onderwerpen worden in het vervolg van dit plan uitgeschreven.
34
Het onderzoeksprotocol Doel van het onderzoek en de onderzoeksvraag Doel van het raadsonderzoek Het onderzoek heeft als doel te leren van de besluitvorming tot uitvoering van het project kanaal Almelo – De Haandrik voor toekomstige projecten die mogelijk uitgevoerd gaan worden in Twenterand (bijvoorbeeld waterwinning, spoor, N36). Daarbij ligt de nadruk van het onderzoek op de periode 1996 – 2011, aangezien in deze periode besluitvorming is voorbereid en besluiten zijn genomen over de verdieping van het kanaal. De periode tussen 2011 en 2016 is alleen relevant voor zover er nog aanvullende besluiten zijn genomen gedurende de uitvoering van de werkzaamheden aan het kanaal. Onderzoeksvraag De raad heeft bij het instellen van de onderzoekscommissie de volgende hoofdvraag vastgesteld: Welke lessen kan de gemeente Twenterand trekken voor toekomstige projecten over het verloop van het project kanaal Almelo - De Haandrik? De lessen hebben betrekking op de rol, bevoegdheden en verantwoordelijkheden en de informatiepositie van raad, college en ambtelijke organisatie. Deze hoofdvraag is uitgewerkt in onderstaande deelvragen. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12.
Wat zijn de bepalende momenten van besluitvorming geweest rond het project kanaal Almelo - De Haandrik en op basis van welke afwegingen zijn besluiten genomen? Daarbij gaat het primair om de periode 1996 – 2011. Welk tijdspad kan hieraan gekoppeld worden? Welke partijen speelden welke rol in het besluitvormingsproces? Op welke momenten, op welke wijze en vanuit welke rol en verantwoordelijkheid is de gemeente Twenterand (ambtelijk, bestuurlijk en politiek) betrokken geweest bij het project kanaal Almelo - De Haandrik? Hoe heeft de gemeente Twenterand deze (ambtelijke, bestuurlijke en politieke) betrokkenheid vormgegeven? Over welke informatie beschikte de gemeente Twenterand (ambtelijk, bestuurlijk en politiek) op de momenten (bij punt 4)? Was deze informatie adequaat (volledig, juist en tijdig) om de gemeentelijke rol goed in te kunnen vullen? Was voor de betrokken partijen duidelijk welke rol(len) de gemeente Twenterand had in het project? Was de gemeente Twenterand bij alle voor de gemeente relevante besluitvormingsmomenten betrokken? Welke rol heeft de gemeente Twenterand gehad bij het definiëren van projectrisico’s, zoals omgevingsrisico’s? Is de gemeente Twenterand – alle feiten en omstandigheden wegend – in staat gesteld om de gemeentelijke rol goed in te vullen? Heeft de gemeente Twenterand – alle feiten en omstandigheden wegend – zichzelf in de positie gesteld om de
gemeentelijke rol goed in te vullen?
Het onderzoek is primair gericht op leren voor toekomstige projecten.
35
Samenstelling onderzoekscommissie en rolverdeling met de adviseurs De onderzoekscommissie is als volgt samengesteld • • • • • •
S.M. Reusken (voorzitter) M.J.A. Elzinga (vicevoorzitter) H. Hospers M. Bossers F. Spijker-Schutte H.R.G. Kobes
De voorzitter maakt deel uit van de onderzoekscommissie en is het eerste formele aanspreekpunt voor de adviseurs. De commissie wordt ondersteund door de ambtelijk secretaris (griffier a.i.). De ambtelijk secretaris is liaison voor vragen aan de ambtelijke organisatie. De onderzoekscommissie heeft Lysias Advies B.V. opdracht gegeven het onderzoek uit te voeren. Het adviesteam van Lysias bestaat uit: •
Clemens Sengers (projectleider)
•
Lobke van Meijel
Carla de Rie vervult voor het adviesteam de rol van supervisor vanuit Lysias Advies. De onderzoekscommissie houdt zelf regie op het onderzoek en heeft Lysias gevraagd het onderzoek onder hun verantwoordelijkheid uit te voeren. De onderzoekscommissie wenst nauw betrokken te zijn bij die uitvoering, en Lysias de ruimte bieden om op basis van haar expertise het onderzoek uit te voeren. Over het samenspel tussen onderzoekscommissie en Lysias zijn de volgende afspraken gemaakt: •
De onderzoekscommissie stelt een eerste tijdlijn op met belangrijke mijlpalen. Deze tijdlijn vormt de basis voor de reconstructie.
•
Lysias voert de documentstudie uit en maakt een eerste reconstructie van het besluitvormingsproces die wordt besproken met de onderzoekscommissie. De onderzoekscommissie heeft toegang tot alle documenten die Lysias bestudeert.
•
De onderzoekscommissie en Lysias stellen gezamenlijk de lijst met te interviewen personen vast. Lysias bereidt alle interviews voor en in overleg met de onderzoekscommissie wordt besloten wie welke personen interviewt. Te allen tijde is een onderzoeker van Lysias aanwezig bij de interviews.
•
Lysias stelt het romprapport op en bespreekt dat met de onderzoekscommissie. Indien gewenst kunnen leden van de onderzoekscommissie meewerken aan het rapport. De onderzoekscommissie besluit wanneer het romprapport ter feitelijke toetsing kan worden voorgelegd aan betrokkenen bij de gemeente en kan besluiten het rapport voor een bredere feitencheck bij medeoverheden neer te leggen. Lysias en de onderzoekscommissie werken conclusies en aanbevelingen tijdens een werksessie uit.
•
Alle communicatie via de voorzitter van de onderzoekscommissie loopt.
Het resultaat van het onderzoek (het onderzoeksrapport) is een rapport van de onderzoekscommissie.
36
Werkwijze op hoofdlijnen van de commissie De bijeenkomsten van de onderzoekscommissie zijn besloten. De adviseurs van Lysias zijn bij de vergaderingen van de onderzoekscommissie aanwezig. De ambtelijk secretaris verzorgt in overleg met de voorzitter de agenda. Er wordt een verslag gemaakt van de vergaderingen door de ambtelijke secretaris. Vergaderingen gaan door als ten minste de helft van de leden aanwezig is. Er wordt bij afwezigheid van een van de leden geen vervanger gestuurd. Draagvlak binnen de commissie over de uitkomsten van het onderzoek is belangrijk; daarom wordt gestreefd naar unanieme besluitvorming. Plan van aanpak en planning Onderstaand zijn de fasen van het plan van aanpak op hoofdlijnen weergegeven. 1.
Start (week 22) o
Startbijeenkomsten met onderzoekscommissie, ambtelijk en bestuurlijk betrokkenen en eventueel provincie en waterschap
2.
3.
4.
o
Vaststellen onderzoeksvragen, -aanpak en -protocol
o
Informeren raad, college en ambtelijke organisatie
Dossieranalyse en reconstructie (week 22 t/m week 28) o
Verzamelen en ordenen documentatie
o
Analyse en duiding beschikbaar materiaal
o
Verkennende gesprekken met verslagen voor eigen gebruik
o
Werksessie om reconstructie te verdiepen en te verduidelijken
Verdieping en verduidelijking (week 29 t/m week 40) o
Verdiepende documentanalyse
o
Verdiepende gesprekken met verslagen die gesprekspartners accorderen
o
Afronding feitenreconstructie
o
Overzicht rode draden en patronen die een eerste antwoord geven op onderzoeksvragen
Rapportage en afronding (week 40 t/m week 44) o
Rapport uitwerken en laten toetsen op feitelijke juistheid
o
Wederhoor bij college en ruimte voor nawoord van onderzoekscommissie
o
Toelichting rapport in de raad
De planning op hoofdlijnen is als volgt:
37
Weeknummer
2
2
2
2
2
2
2
2
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
4
4
4
4
4
2
3
4
5
6
7
8
9
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
0
1
2
3
4
Start Dossieranalyse
en
reconstructie Verdieping
en
verduidelijking Rapportage en afronding Documentenstudie De studie van relevante documenten wordt uitgevoerd door de adviseurs van Lysias en wordt besproken met de onderzoekscommissie. Waar nodig krijgt Lysias ondersteuning van een archiefmedewerker. Tijdens het onderzoek zal behoefte ontstaan aan raadpleging van aanvullende documenten. Medewerking van het ambtelijk apparaat is noodzakelijk om de informatie tijdig te kunnen inzien en bestuderen. Daarover zijn met de organisatie goede afspraken gemaakt. Eerste informatievragen van de adviseurs of de leden van de commissie lopen via de ambtelijk secretaris. Informatie van een mede-overheid wordt altijd schriftelijk door de voorzitter van de onderzoekscommissie gevraagd. De opgevraagde documenten die van belang zijn voor het onderzoek worden door de adviseurs van Lysias opgeslagen in de beveiligde ICT-omgeving bij Lysias. De onderzoekscommissie heeft toegang tot deze achtergronddocumenten en de vastgestelde gespreksverslagen. De feitenreconstructie die Lysias maakt wordt periodiek besproken met leden van de onderzoekscommissie. Interviews De interviews vormen een belangrijk onderdeel van het onderzoek. Twee soorten interviews vinden plaats tijdens dit onderzoek. Verkennende interviews maken deel uit van fase 2, de dossieranalyse en reconstructie. Lysias voert deze interviews uit.
Verkennende interviews hebben een informeel karakter en verslagen van die interviews zijn voor eigen gebruik. De gesprekspartner hoeft het verslag niet vast te stellen. De verdiepende interviews in fase 3 (verdieping en verduidelijking) verrijken de beelden die zijn ontstaan na de fase van verkennende interviews en de documentstudie. Bij de verdiepende interviews hecht de onderzoekscommissie aan een zeer zorgvuldige procedure, waarbij het vooral van belang is dat geïnterviewden in vertrouwelijkheid in staat worden gesteld om te vertellen wat nodig is voor het onderzoek. Daartoe hanteren we een interviewprotocol. Het interviewprotocol ziet er als volgt uit: •
Het secretariaat van Lysias plant de afspraken in overleg met de adviseurs van Lysias. De ambtelijk secretaris zorgt voor een locatie waar de interviews in vertrouwelijkheid kunnen plaatsvinden.
38
•
Ten minste vijf werkdagen voor het interview ontvangen de te interviewen personen vanuit Lysias de uitnodiging. In de uitnodiging wordt het doel van het interview en de interviewprocedure en procedure rond verslaglegging geschetst en ontvangen te interviewen personen tevens een gespreksleidraad met onderwerpen die aan de orde komen in het interview.
•
De interviews zijn niet openbaar.
•
Alleen de geïnterviewde, de adviseurs van Lysias en mogelijk een lid van de onderzoekscommissie zijn bij het gesprek aanwezig. Als een lid van de onderzoekscommissie aansluit, dan wordt Lysias vertegenwoordigd door één van de adviseurs.
•
Het verslag is een weergave van het besprokene op hoofdlijnen en gaat over hetgeen de adviseurs relevant achten voor het onderzoek.
•
Het interviewverslag wordt gemaakt door de adviseurs van Lysias.
•
De interviews worden tevens opgenomen door Lysias na toestemming door geïnterviewden. De opnamen zijn alleen voor intern gebruik door de adviseurs van Lysias en worden na het onderzoek vernietigd.
•
De geïnterviewden krijgen binnen 5 werkdagen het verslag van het interview voorgelegd per mail.
•
Onjuistheden in het verslag worden door de geïnterviewde zichtbaar gecorrigeerd (bijvoorbeeld met behulp van ‘wijzigingen bijhouden’ of het invoegen van opmerkingen).
•
Alleen het door de geïnterviewde gecorrigeerde verslag wordt gebruikt voor de oordeelsvorming door de adviseurs.
•
De door geïnterviewden geaccordeerde interviewverslagen worden ter beschikking gesteld aan de leden van de onderzoekscommissie voor oordeelsvorming.
•
De interviewverslagen maken geen deel uit van het aan de gemeente over te dragen onderzoeksdossier.
Betrokkenheid van gedupeerden De onderzoekscommissie nodigt een afvaardiging van gedupeerden uit om hun dossiers te delen met de adviseurs van Lysias. Dit onderzoek richt zich niet op de schadeafhandelingen, maar gedupeerden hebben mogelijk wel inzichten die kunnen helpen om lessen te trekken uit deze casus voor toekomstige projecten van gemeente Twenterand. Daarom ontstaat tijdens het onderzoek mogelijk de wens om enkele gedupeerden te interviewen. Deze interviews worden dan behandeld als verkennende interviews (alleen verslagen voor eigen gebruik). Rapportage In weken 40 t/m 44 werken Lysias en de onderzoekscommissie het onderzoeksrapport uit, dat ingaat op de hoofdvraag en deelvragen van het onderzoek. Het rapport geeft tenminste antwoord op de gestelde onderzoeksvragen. Lysias is de primaire penvoerder voor het rapport. De onderzoekscommissie heeft in de beveiligde ICT-omgeving van Lysias toegang tot conceptversies van het rapport. Het romprapport (zonder conclusies en aanbevelingen) wordt voor toetsing op feitelijke juistheid voorgelegd aan de ambtelijke organisatie van de gemeente. De onderzoekscommissie en Lysias bepalen tijdens het onderzoek of de feitencheck ook bij provincie en waterschap willen uitvoeren.
39
Na vaststelling van het romprapport formuleren onderzoekscommissie en Lysias samen conclusies die traceerbaar en uitlegbaar zijn met verwijzing naar de gehanteerde norm (zie paragraaf E voor toelichting op het toetsingskader). Zij formuleren ook samen aanbevelingen. Na akkoord van de onderzoekscommissie gaat het rapport voor bestuurlijke wederhoor naar het college. De bestuurlijke reactie wordt als bijlage bij het rapport gevoegd. De onderzoekscommissie formuleert eventueel zelf een nawoord en is verantwoordelijk voor publicatie en het schrijven van een oplegnotitie voor bespreking in de raad. Na afronding van het onderzoek wordt het rapport openbaar. Alle geïnterviewden worden door de onderzoekscommissie geïnformeerd voorafgaand aan openbaarmaking. Oplevering van het rapport wordt verwacht in week 44 (eind oktober 2024). De onderzoekscommissie bepaalt zelf hoe wordt gecommuniceerd over het rapport na openbaarmaking. Bespreking in de gemeenteraad De onderzoekscommissie biedt het onderzoeksrapport aan de voorzitter van de raad aan. De adviseurs van Lysias zijn desgewenst beschikbaar om de onderzoekscommissie te ondersteunen bij de toelichting van het rapport in de raad. De raad bepaalt zelf het moment en de wijze waarop het onderzoeksrapport wordt besproken in de raad.
Communicatie en vertrouwelijkheid Vertrouwelijkheid en geheimhouding zijn belangrijk gedurende het gehele proces. De adviseurs van Lysias verplichten zich tot vertrouwelijkheid en geheimhouding door middel van de eigen gedrags- en beroepsregels. De commissieleden verplichten zich tot geheimhouding gedurende het onderzoek. Na afronding van het onderzoek en decharge van de commissie verplichten de (ex)leden van de onderzoekscommissie zich tot een zorgvuldige omgang met de onderzoeksinformatie. Er is gedurende het onderzoek sprake van éénhoofdige woordvoering vanuit de commissie. De voorzitter van de commissie is de enige die communiceert met de buitenwacht en stemt dat in voorkomende gevallen af met de leden van de onderzoekscommissie. De overige leden doen dat niet en verwijzen slechts door naar de voorzitter. De commissie kiest ervoor om de raad, als opdrachtgever van de onderzoekscommissie, op de hoogte te brengen van dit onderzoeksprotocol. Aangezien het ook van belang is dat het college, de ambtelijke organisatie en provincie en waterschap op de hoogte zijn, worden tegelijkertijd de gemeentesecretaris, het college, het college van Gedeputeerde Staten en het dagelijks bestuur van het waterschap geïnformeerd (ter kennisname).
Na deze eerste uiting zal de onderzoekscommissie pas weer naar buiten treden met informatie bij het aanbieden van het onderzoeksrapport van de begeleidingscommissie.
40
Beschikbaarheid van het onderzoeksdossier Het onderzoeksdossier is openbaar toegankelijk nadat de onderzoekscommissie het definitieve onderzoeksrapport aan de raad heeft toegezonden. Ten aanzien van de informatiebronnen wordt zoveel mogelijk openheid betracht na afloop van het onderzoek. De insteek is ‘openheid, tenzij...’. Indien de onderzoekscommissie van mening is dat bij bepaalde documenten openheid niet gewenst is, dan zal zij voor dat document beargumenteerd afwijken van de algemene lijn. Een uitzondering moet worden gemaakt ten aanzien van geheime en vertrouwelijke stukken die zijn gebruikt in de oordeelsvorming. Deze stukken zijn op voorhand al geheim en zullen als zodanig geen deel uitmaken van het onderzoeksdossier. Onderzoeksbevindingen kunnen nooit gebaseerd zijn op slechts geheime of vertrouwelijke bronnen. Vastgestelde interviewverslagen maken geen deel uit van het onderzoeksdossier. Nadat de onderzoekscommissie het onderzoeksrapport heeft verstuurd naar de raad zijn het onderzoeksdossier en bijlagen bij het onderzoeksrapport in te zien op een nader te bepalen locatie. Dit onderzoeksprotocol is vastgesteld door de onderzoekscommissie Leereffecten Kanaal Almelo – De Haandrik.
Twenterand, 18 juni 2024 S.M. Reusken, voorzitter Onderzoekscommissie Leereffecten Kanaal Almelo – De Haandrik
41
Bijlage 3: geraadpleegde documenten Gemeente Twenterand ▪
Gemeente Twenterand. Agenda’s, binnengekomen stukken en notulen van vergaderingen van de gemeenteraad tussen 2006 en 2012.
▪
Gemeente Twenterand. Agenda’s, binnengekomen stukken en notulen van vergaderingen van het college van B&W tussen 2006 en 2012.
▪
Gemeente Twenterand. Diverse documenten over het bestemmingsplan van het buitengebied. 1996-1997, 2001-2007.
▪
Gemeente Twenterand. Ruimen van munitie in kanaal Almelo – De Haandrik. 1998-1999.
▪
Gemeente Twenterand. Diverse documenten over voorzieningen aan waterwegen. 2001-2005.
▪
Gemeente Twenterand. Diverse documenten over voorzieningen aan waterwegen. Vanaf 2006.
▪
Gemeente Twenterand. Diverse documenten over verkeersmaatregelen. 2007.
▪
Gemeente Twenterand. Diverse documenten over milieuhygiëne, bodemverontreiniging en -sanering. 2011.
▪
Gemeente Twenterand. Besluit Omgevingsvergunning opwaardering kanaal Almelo-De Haandrik: baggerwerkzaamheden, aanleg wachtplaatsen en vervanging van bruggen. Verstuurd op 12 mei 2011 naar provincie Overijssel. Inclusief bijlagen met uitkomsten toetsing.
▪
Gemeente Twenterand. Besluit Omgevingsvergunning boordvoorziening kanaal AdH. Verstuurd op 27 juni 2011 naar provincie Overijssel. Inclusief bijlagen met uitkomsten toetsing.
▪
Gemeente Twenterand. Verleende omgevingsvergunningen: Kanaal Almelo-De Haandrik, het vervangen van de boordvoorziening. Gepubliceerd in Gemeentecontact op 7 juli 2011.
▪
Gemeente Twenterand. Omgevingsvergunning voor bouwwerkzaamheden 2011. 7 juli 2022.
▪
Gemeente Twenterand. Participatiebeleid Twenterand. November 2022.
▪
Gemeente Twenterand. Schriftelijke vragen over Hammerflier, fractie GBT. Juni 2024.
Provincie Overijssel ▪
Provincie Overijssel. Agenda’s en verslagen Provinciale Staten. 1998, 1999, 2002.
▪
Provincie Overijssel. Vaarweg Almelo-Coevorden, Verbeteringsstudie. Februari 1998.
▪
Provincie Overijssel. Verslagen commissie Werk voor iedereen en bereikbaar Overijssel. 1999, 2000.
▪
Provincie
Overijssel.
Verbeterstrategie
vaarweg
Almelo
–
Coevorden:
uitwerking
beheers-
en
onderhoudsmaatregelen. Maart 2003. ▪
Provincie Overijssel. Overijsselse Standaard voor Projectmatig en Programmatisch werken. September 2009.
▪
Provincie Overijssel. Een vaarweg met potentie: Plan van Aanpak 700 ton, een toekomstgerichte combinatie van onderhoud en investering. Oktober 2009.
▪
Provincie Overijssel. GS-Nota: Plan van Aanpak kanaal Almelo – De Haandrik 700 ton. 29 oktober 2009.
▪
Provincie Overijssel. Besluit opwaardering kanaal Almelo – De Haandrik 700 ton. 11 november 2009.
▪
Provincie Overijssel. Brief aan PS besluit opwaardering kanaal Almelo – De Haandrik. 2009.
▪
Provincie Overijssel. Persbericht: Provincie Overijssel maakt kanaal Almelo-De Haandrik geschikt voor schepen van 700 ton. Koppelvaart onder voorwaarden toegestaan. 11 november 2009.
42
▪
Provincie Overijssel. Plan van aanpak opwaardering KADH. Maart 2010.
▪
Provincie Overijssel. Opdrachtverlening uitvoering van het Plan van Aanpak; kanaal Almelo – De Haandrik 700 ton, kenmerk 2009/0171939 conform Variant 1A ten aanzien van de IIO-bijdrage van €1.801.700,--. Mei 2010.
▪
Provincie Overijssel. Projectopdracht Kanaal Almelo – De Haandrik, opwaardering naar 700 ton. 2010.
▪
Provincie Overijssel. Nieuwbrief Kanaal Almelo-De Haandrik Nr. 1. November 2010.
▪
Provincie Overijssel. Verkennend kwelonderzoek kanaal Almelo – De Haandrik. Upgraden kanaal Almelo-De Haandrik tot 700 tons schepen. November 2010.
▪
Provincie
Overijssel.
Aanvraag
omgevingsvergunning
opwaardering
kanaal
Almelo-De
Haandrik:
baggerwerkzaamheden, aanleg wachtplaatsen en vervanging van bruggen. Ingediend bij gemeente Twenterand op 20 april 2011. ▪
Provincie Overijssel. Aanvraag omgevingsvergunning: boordvoorziening kanaal AdH. Ingediend bij gemeente Twenterand op 22 juni 2011.
▪
Provincie Overijssel. Startnotitie maatschappelijk verantwoorde drinkwaterwinning in het Hammerflier. Oktober 2024.
Overige bronnen ▪
Ecorys. Eindrapport Quick Scan MKBA kanaal Almelo – De Haandrik. 2009.
▪
Ecorys. Eindrapport Netwerkanalyse binnenhavens Oost-Nederland, deelrapport Overijssel. September 2008.
▪
Ecorys. Netwerkanalyse Vaarwegen Overijssel. September 2008.
▪
CRUX
Engineering.
Eerste
beoordeling
–
Handhaving
afgegeven
vergunning
2011
t.b.v.
damwandwerkzaamheden Almelo – De Haandrik. 2 september 2021. ▪
Deltares. Gebiedsbreed schade onderzoek aan panden KADH. Maart 2020.
▪
Deltares. Advies naar aanleiding van schadeonderzoek. Mei 2020.
▪
Deltares. Verdiepend schade-onderzoek KADH, definitief eindrapport: piping, veen schadeoorzaken, effect, kanaalpeil. September 2021.
▪
Geodan Next. Plan-Milieueffectrapport Omgevingsvisie Overijssel. 2008.
▪
I&O Research. Onderzoek schade-afhandeling omwonenden KADH. Maart 2023.
▪
Keijzer, M. Wat rechtmatig is, is niet altijd ook rechtvaardig. September 2023.
▪
Kunst & Cultuur Overijssel, Het Oversticht. Mijn leven is het kanaal. September 2010.
▪
Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Over intenties en inferenties: een lerende evaluatie van de schadeafhandeling rond KADH. Mei 2024.
▪
Reformatisch Dagblad. Overijssel wil snel een beter verkeersnet: Provincie diept kanaal Almelo – De Haandrik uit. 15 februari 1994.
▪
Rekenkamer Oost-Nederland. Risico’s kanaliseren: aandacht voor risico’s bij werkzaamheden aan kanaal Almelo – De Haandrik. September 2021.
▪
Royal HaskoningDHV. Regionale Keringen Kanaal Almelo-De Haandrik, Toetsing op Veiligheid op overstroming. Definitief rapport inclusief bijlagen. 2008.
▪
Royal HaskoningDHV en Provincie Overijssel. Risicoanalyse upgrading kanaal Almelo – De Haandrik tot 700 ton. Januari 2011.
▪
Royal HaskoningDHV. Report MSheet 8.2, design of sheet pilings, developed by Deltares. Mei 2011.
43
▪
Van Baars, S. Een spoor van vernieling: Onafhankelijk Onderzoek Funderingsschade rondom Kanaal Almelo-De Haandrik. Januari 2020.
▪
Van Baars, S. De Onderste Steen: Schadeoorzaken rondom Kanaal Almelo-De Haandrik. Februari 2020.
▪
Van Baars, S. Piping bij Kanaal Almelo-De Haandrik. Maart 2021.
▪
Van Baars, S. Oorzaak verzakkingen Kanaal Almelo – De Haandrik. April 2024.
▪
Van Heteren. Project ManagementPlan. 2011.
44
Bijlage 4: gesprekspartners ▪
Voormalig wethouders bij gemeente Twenterand, die tussen 2005 en 2010 de portefeuille verkeer en vervoer/mobiliteit in hun portefeuille hadden;
▪
De huidige wethouder van gemeente Twenterand met de portefeuille kanaal Almelo De Haandrik;
▪
Voormalig wethouder gemeente Hardenberg die tussen 2006 en 2018 de portefeuilles verkeer en vervoer en water had;
▪
Voormalig gedeputeerde van provincie Overijssel die tussen 2003 en 2011 portefeuillehouder was voor kanaal Almelo – De Haandrik;
▪
De huidige gedeputeerde van provincie Overijssel met de portefeuille water en mobiliteit;
▪
Diverse omwonenden met een directe relatie tot de werkzaamheden rond de opwaardering van kanaal Almelo De Haandrik, waaronder ook omwonenden die rollen hebben vervuld bij Stichting Kant nog Wal;
▪
Vergunningverlener bij gemeente Twenterand, die sinds 1998 bij de gemeente werkt;
▪
Programma-adviseur Ruimte bij gemeente Twenterand, die tussen 2018 en 2021 projecttrekker is geweest voor kanaal Almelo – De Haandrik.
45
Bijlage 5: bestuurlijke reactie p.m.
46
Bijlage 6: nawoord door de onderzoekscommissie p.m.
47