CConstaterende datTwenterand
Koppel je AI →
Document · PDF

Programmabegroting 2027

Besluitvormende vergadering 10 november 2026, gemeente TwenterandBij agendapunt: Programmabegroting 202759.414 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 7

Dit omvat onder andere projecten zoals de erfgoedreis, waarbij kinderen tijdens hun basisschooltijd kennismaken met het lokale erfgoed, én activiteiten in verschillende kunstdisciplines zoals muziek, theater, dans, beeldend, literatuur en multimedia. De functie wordt nu betaald uit een rijksbijdrage en een incidentele bijdrage van de scholen en de bibliotheek. Deze incidentele bijdragen stoppen na 2026. Daarom zijn extra gemeentelijke middelen nodig om in 2027 en 2028 te kunnen blijven deelnemen en te voldoen aan de provinciale voorwaarden. Voorgesteld wordt deze bedragen te dekken uit de Algemene Risico Reserve. Voorstel i/s Financieel v/n Cultuureducatie (Provinciale regeling Cultuureducatie Overijssel 2025–2028), 2027 en 2028 i € 26.879 n • Cultuur Regio Twente Cultuurregio Twente ( Uitvoeringsprogramma Cultuurregio Twente) Voor 2027 en 2028 is extra budget nodig voor het uitvoeringsprogramma van de Cultuurregio Twente. In Twenterand gebruiken we deze middelen vooral voor de maakplaatsen in de bibliotheek: workshops waar kinderen op een leuke en praktische manier kennismaken met cultuur, techniek en digitale vaardigheden. In 2025 deden 19 scholen mee en bereikten we circa 3000 kinderen. 67 Dankzij de Twentse samenwerking kunnen wij onze eigen investering verdubbelen tot ongeveer € 40.000, doordat we extra subsidies ontvangen van o.a. het rijk, de provincie en Twenteboard.

Deze samenwerking levert daarnaast extra voordelen op, zoals gezamenlijke projecten (bijvoorbeeld het Twents Cultuurcongres), kennisuitwisseling en toegang tot extra middelen die we als individuele gemeente niet zouden krijgen. Voorgesteld wordt deze bedragen te dekken uit de Algemene Risico Reserve. Voorstel i/s Financieel v/n Cultuurregio Twente ( Uitvoeringsprogramma Cultuurregio Twente), 2027 en 2028 i € 21.242 n Subdoel: Multifunctionele accommodaties worden efficiënt(er) gebruikt Activiteiten • Doorontwikkeling subsidiebeleid Als gevolg van de recente motie (2026-M04) wordt de implementatie van het nieuwe subsidiebeleid een jaar verschoven. Dit betekent dat alle subsidies zullen eindigen op 31-12-2028. Vanaf 1-1-2029 zal er een nieuw subsidiebeleid in werking treden. 68 Doelenboom Economie en werkgelegenheid Doelenboom Beoogd maatschappelijk effect en doelen Economie en Werkgelegenheid Beoogd maatschappelijk effect Een economische structuur die ondernemerschap, werkgelegenheid , bestaanszekerheid en daarmee de leefbaarheid versterkt. Doelen Stimuleren van duurzame werkgelegenheid In 2026 zetten we verder in op integrale ontwikkeling van een duurzame arbeidsmarkt in Twenterand. Hierbij zoeken we de verbinding met het sociaal domein, waarbij accenten worden gelegd op een inclusieve arbeidsmarkt, arbeidsparticipatie en passend onderwijs.

We doen dit ook met andere Twentse partners omdat deze vraagstukken regionale opgaven zijn. Een stimulerend ondernemersklimaat voor alle economische entiteiten passend bij de gemeente is gerealiseerd We werken aan aan innovatief, toekomstgericht ondernemersklimaat voor alle economische entiteiten, zowel commercieel als niet-commercieel, in de gemeente Twenterand. Zo organiseren we ondernemersontbijten, worden ondernemers in het zonnetje gezet, doen we aan kennisuitwisseling en werken we nauw samen met de diverse ondernemersverenigingen. In het kader van ruimtevraag wordt samen met het ruimtelijk domein gezocht naar een goede invulling van bestaande bedrijventerreinen en de - waar al bekende plannen zijn - de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen. De gemeente werkt ondernemersgericht De gemeente Twenterand werkt met een bedrijfscontactfunctionaris, die de ondernemers goed weten te vinden bij vragen of suggesties. Daarnaast halen we actief informatie, kennis en ervaringen op bij ondernemers ten behoeve van ruimtelijke- of beleidsontwikkelingen. Ondernemers kunnen ook weer informatie halen uit door de gemeente gedane onderzoeken.

69 Subdoel: Duurzaamheid, innovatie en samenwerking zijn speerpunten Activiteiten • Inzet op circulaire economie en verduurzaming bedrijventerreinen Verduurzaming en circulariteit krijgen een steeds prominentere rol in relatie tot economische ontwikkeling. In 2027 gaan we nader aan de slag om van planvorming naar uitvoering te gaan. Dit doen we binnen onze gemeente samen met ondernemers, Ondernemershuis en andere betrokkenen, maar ook buiten onze gemeente, bijvoorbeeld in regionaal samenwerkingsverband. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het vergroenen van bestaande en nieuwe bedrijventerreinen, maar ook aan het efficiënter benutten van ons elektriciteitsnetwerk. Dit creëert niet alleen een prettige werkomgeving, maar zorgt ook voor optimalisatie en ruimte voor economische groei. Doelenboom Sport Doelenboom Beoogd maatschappelijk effect en doelen Sport Beoogd maatschappelijk effect Inwoners zijn lichamelijk, geestelijk en sociaal gezond Doelen Duurzaam vergroten sport- en beweegdeelname Twenterand Het duurzaam vergroten van de sport- en beweegdeelname van alle inwoners van Twenterand, zodat een groeiend aandeel van kinderen, jongeren, volwassenen en senioren voldoet aan de geldende monitors en beweegrichtlijnen, met als doel een gezondere, vitalere en meer actieve samenleving in 2040.

Doelstellingen uitgewerkt voor de komende jaren: Laatste meting | 2028 | 2030 | 2035 | 2040 4 – 12 jaar | 68% | 69% | 71% | 73% | 75% 13 – 16 jaar | 49% | 50% | 51% | 53% | 55% Volwassenen | 43% | 44% | 45% | 46% | 48% Senioren - | 37% | 38% | 39% | 40% | 42% Ouderen Noot: Qua leeftijdscategorieën volgen we de meetmethodes van de GGD Doelenboom Sport à Toelichting uitgangspunten en doelen , toegespitst op leeftijdscategorieën: • | Uitgangspunt 4 – 12 jaar (GGD - Kindermonitor) Beweegt minimaal 5 dagen per week minstens 1 uur per dag • | Uitgangspunt 13 – 16 jaar (GGD - Gezondheidsmonitor Jeugd) Beweegt minimaal 5 dagen per week minstens 1 uur per dag • | Uitgangspunt Volwassenen (Rijksoverheid - Beweegrichtlijnen) 70 71 Minstens 150 minuten per week matig of zwaar intensieve inspanning, verspreid over meerdere dagen. Minstens twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten. • Uitgangspunt Senioren - Ouderen (Rijksoverheid - Beweegrichtlijnen) Minstens 150 minuten per week matig of zwaar intensieve inspanning, verspreid over meerdere dagen. Minstens twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten voor senioren aangevuld met balansoefeningen. Subdoel: Duurzame sport- en beweegvriendelijke omgeving Activiteiten • Vervanging kunstgrasvelden Vervanging kunstgrasveld VV Den Ham en kunstgrasveld VV Vroomshoopse Boys.

Deze zijn opgenomen in de investeringslijst voor twee keer € 400.000- . De kapitaallasten hiervan worden gedekt binnen de stelpost kapitaallasten t.b.v. vervangingsinvesteringen die al geraamd is. Wat mag het kosten programma Economie en vrijetijdsbesteding Overzicht van baten en lasten 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten per doelenboom Cultuur en recreatie en toerisme | 2.801.785 | 2.408.889 | 2.688.791 | 2.709.633 Economie en werkgelegenheid | 1.750.163 | 1.307.794 | 1.271.667 | 1.297.860 Sport | 4.239.739 | 4.490.192 | 4.408.913 | 4.860.044 Totaal programma lasten | 8.791.687 | 8.206.875 | 8.369.371 | 8.867.537 Baten per doelenboom Cultuur en recreatie en toerisme | 416.815 | 423.300 | 430.084 | 435.823 Economie en werkgelegenheid | 1.791 | 1.830 | 1.870 | 1.912 Sport | 1.213.815 | 1.233.876 | 1.259.402 | 1.148.674 Totaal programma baten | 1.632.421 | 1.659.006 | 1.691.356 | 1.586.408 Totaal saldo van baten en lasten | -7.159.266 | -6.547.869 | -6.678.015 | -7.281.129 Mutaties reserves | 1.574.774 | 810.340 | 749.563 | 714.956 Geraamd resultaat | -5.584.492 | -5.737.530 | -5.928.452 | -6.566.173 72 73 Bedrijfsvoering Inleiding Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering gaat over de werking van onze gemeente, toegelicht op drie gebieden. • Onze dienstverlening aan inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties.

• Onze bedrijfsvoering: het verzorgen van randvoorwaardelijke zaken, van informatie en van advies. • En onze griffie die de raad ondersteunt en adviseert ten behoeve van een hoogwaardige kwaliteit van bestuurlijke besluitvorming. Deze gebieden zien zich voor 2027 geconfronteerd met een aantal ontwikkelingen die speciale aandacht vragen en waarvoor extra middelen nodig zijn. Hoofdlijnen Griffie en gemeenteraad De griffie wil de kwaliteit van de bestuurlijke besluitvorming verder versterken. Daarom wordt ingezet op: • uitbreiding van de griffiecapaciteit; • betere ondersteuning van raadsleden; • structurele opleidingen voor de raad; • sterkere raadscommunicatie; • ondersteuning bij de uitvoering van aanbevelingen rondom bestuurscultuur. Informatisering en automatisering De applicaties binnen het sociaal domein moeten per eind 2026 worden vervangen omdat contracten aflopen. Hiervoor wordt een Europese aanbesteding uitgevoerd. Dit is noodzakelijk om de continuïteit van dienstverlening aan inwoners te waarborgen en de digitale toegankelijkheid van de gemeente verder te verbeteren. IT blijft bezig met innovatie en onderzoek welke oplossingen onze organisatie verder kunnen helpen. Hierbij valt te denken aan Artificial Intelligence (hiervoor zijn in 2026 eerste pilots gestart) en Robotic Proces Automation.

Onderzocht wordt welke opties ons verder helpen in het inrichten en verrichten van ons werk en de dienstverlening naar de burger en ondernermer van TR. Vanuit Informatievoorziening wordt verder invulling gegeven aan het verbetertraject 'archief op orde' waar de raad afgelopen juni middelen beschikbaar heeft gesteld om ons archief op te schonen en deels bij een andere partij onder te brengen. Het plaatsen van diverse mijlpalen in het ontwikkeltraject naar DataGedrevenWerken. Het integrale fundament staat en gewerkt wordt aan eerste tastbare resultaten. T.a.v. de informatievoorziening (Archief) geven we verder invulling aan de pilot E-depot en inrichting Pre-depot. We werken verder aan onze interne dienstverlening om zo de teams te ondersteunen in hun dienstverlening aan burger en ondernemer van TR. Waarbij onderzocht wordt hoe nieuwe techniek ons hierbij kan ondersteunen. Personeel en Organisatie (P&O) De gemeente investeert in een toekomstbestendige organisatie: • In 2026 wordt HR21 geactualiseerd, wat mogelijk gevolgen heeft voor functiewaardering en salarissen. • Er wordt voorgesteld om de functie van subsidieverwerver structureel te maken. • Er wordt voorgesteld de formatie voor kabinetszaken uit te breiden van 28 naar 36 uur per week om continuïteit te garanderen.

Inwonersparticipatie Ter voorbereiding op de Wet versterking participatie wordt inwonersparticipatie structureel versterkt. Hiervoor heeft de raad reeds middelen beschikbaar gesteld. Dit omvat: • een participatieverordening; • inzet van een kwartiermaker en vaste Adviseur Inwonersbetrokkenheid; • een implementatiebudget in 2027; • structurele middelen vanaf 2027 voor participatiebeleid. Archief en informatiehuishouding De gemeenteraad heeft middelen beschikbaar gesteld voor: • verbetering van de data- en informatiehuishouding; 74 • digitalisering en toegankelijkheid van gemeentelijke archieven. Deze investeringen lopen door tot en met 2028. Communicatie en lokale journalistiek De gemeente ondersteunt de ontwikkeling van de nieuwe regionale streekomroep RTV4, die ontstaat uit samenwerking van lokale omroepen in de regio. Met een jaarlijkse bijdrage wordt onafhankelijke lokale journalistiek, democratische controle, nieuwsvoorziening en maatschappelijke verbinding voor inwoners veiliggesteld. Subdoelen Griffie Maatschappelijk effect De griffie streeft naar een hoogwaardige kwaliteit van bestuurlijke besluitvorming en een sterke lokale democratie. We ondersteunen, faciliteren en adviseren de gemeenteraad en individuele raadsleden bij hun kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende taken.

Een hoogwaardige kwaliteit van bestuurlijke besluitvorming is essentieel voor het goed functioneren van de democratie. Dit beoogde maatschappelijke effect is geen verre stip aan de horizon, maar een constant streven dat voortdurende aandacht vereist. Onze ambitie ligt vooral in het begrip “hoogwaardig”, waarbij het cruciaal is om continu in te spelen op en te anticiperen op de (veranderende) behoeften van de raad en de samenleving. Ontwikkelingen 2027 Uitbreiding griffie In maart heeft de raad ingestemd met een griffieplan dat inzet op een meer ambitieuze ondersteuning van de raad. Dit plan omvat onder andere het aanbieden van een structureel programma voor opleiding en ontwikkeling van raadsleden, meer sturing door de raad op de agenda en betere raadscommunicatie. Daarnaast leiden de aanbevelingen uit het rapport over de bestuurscultuur tussen raad, college en organisatie tot aanvullende werkzaamheden voor de griffie, onder andere op het gebied van procesbegeleiding, advisering en ondersteuning. Om deze ambities en extra taken adequaat te kunnen uitvoeren, is uitbreiding van de griffie noodzakelijk. Voorgesteld wordt de formatie uit te breiden met 0,16 FTE en de huidige 0,5 FTE voor griffiemedewerker om te zetten naar een raadsadviseur. Op 3 maart 2026 heeft de raad de verordeningen van de griffie vastgesteld.

In het hoofdstuk financiën in het raadsvoorstel zijn deze voorstellen opgenomen. Aangegeven is dat dekking van deze kosten meegenomen moet worden in de begroting 2027, vandaar dat deze nu opgenomen is. Voorstel i/s financieel v/n uitbreiding griffie 2027 s €30.000 n Opleidingsbudget raad Conform het griffieplan is er structureel meer geld nodig voor opleiding raad. Voorstel i/s financieel v/n opleidingsbudget raad 2027 s €55.000 n Subdoelen Informatisering en automatisering Vervanging applicaties sociaal domein De contracten voor de applicaties iSamenleving en Civision lopen af op 31 december 2026 en kunnen niet worden verlengd. Dit betreft de breedte van het sociaal domein (Wmo/procesmanagement, jeugd en onderwijs, werk en inkomen en backoficce (Ondersteuning sociaal). Hierdoor is een Europese aanbesteding noodzakelijk. De aanbesteding betreft een complex traject met grote impact op het sociaal domein waarbij veel medewerkers afhankelijk zijn van deze applicaties: 75 • De continuïteit van dienstverlening aan inwoners staat onder druk; • De implementatie vraagt intensieve begeleiding en afstemming. Gezien de onvermijdelijkheid en onuitstelbaarheid zijn deze kosten opgenomen. De kosten betreffen projectinzet maar ook externe uitvoeringskosten. Hierbij wordt ook de digitale toegankelijkheid van de gemeente meegenomen.

Het is belangrijk dat dit samen opgepakt wordt omdat dit veel raakvlakken heeft met elkaar en dingen lastig omkeerbaar worden als de applicatie sociaal domein separaat opgepakt wordt in verband met de verplichtingen uit de aanbestedingswet. Dekking van deze incidentele kosten komt uit de reserve transformatie en transitie voor wat betreft de applicaties en uit de Algemene Risico Reserve voor wat betreft de inhuur. Voorstel i/s Financieel v/n Vervanging applicaties sociaal domein i € 185.000 n Vervanging applicaties sociaal domein, inhuur i € 22.850 n Subdoelen Archief De gemeenteraad heeft in 2026 voor de jaren 2026 t/m 2028 incidentele middelen beschikbaar gesteld voor de verbetering van de data- en informatiehuishouding en het toegankelijk maken van gemeentelijke archieven. In de begroting zijn deze middelen voor 2027 en 2028 verwerkt met dekking vanuit de algemene risicoreserve (€ 352.000 per jaar). Subdoelen Inwonersparticipatie De raad heeft op 30 juni jl. besloten de mogelijkheden tot inwonersparticipatie in onze gemeente beter te borgen en integraal te versterken. Dit als noodzakelijke basis voor het tijdig en kwalitatief opstellen van de participatieverordening conform de Wet versterking participatie per 1 januari 2027.

De raad heeft daarbij besloten om voor 2026 incidentele middelen ter beschikking te stellen voor het opstellen van de bredere participatieverordening en de werving van de Adviseur Inwonersbetrokkenheid. Voor 2027 heeft de raad een incidenteel implementatiebudget van € 100.000 beschikbaar gesteld. Daarnaast zijn de structurele lasten voor de aanstelling van een Adviseur Inwonersbetrokkenheid in 2027 verwerkt conform raadsbesluit. De verdere uitwerking wordt onder andere gebaseerd op het coalitieakkoord. Subdoelen P&O Subsidieverwerver De inzet van de subsidieverwerver blijkt heel succesvol. Er zijn in de afgelopen jaren forse subsidies binnengehaald. De subsidieverwerver heeft zich terugverdiend. Helaas mag de subsidieverwerver niet uit deze subsidies worden betaald. Daarom wordt voorgesteld de functie van de subsidieverwerver structureel in te vullen. Voorstel i/s Financieel v/n Subsidieverwerver s € 93.774 n Centrummanager (tot 1-5-2027 geregeld) 76 De functie van centrummanager is sinds 1 mei 2025 incidenteel voor de duur van twee jaar gestart. Sindsdien zijn er veel stappen gezet. Zo zijn er kortere lijnen met de winkeliers, is er periodiek overleg met winkeliersverenigingen, zijn er meerdere events georganiseerd en hebben we een goede start gemaakt om onze centra aantrekkelijker te maken. De subsidie die vanuit de provincie is verstrekt is op alle punten verantwoord.

De subsidieverantwoording is inmiddels goedgekeurd en de subsidie is definitief beschikt. Vooruitlopend op de evaluatie die begin 2027 volgt, is het wenselijk om hiervoor alvast per 1 mei 2027 incidenteel geld ter beschikking te stellen. Voorstel i/s Financieel v/n Centrummanager t/m 31-12-2027 i € 46.500 n Medewerker kabinetszaken Structureel 8 uur per week uitbreiding van formatie € 31.566. De medewerker Kabinetszaken werkt structureel circa 36 uur per week, terwijl het contract is gebaseerd op 28 uur. Om de continuïteit van de bestuurlijke ondersteuning te waarborgen, verdere opbouw van verlof- en overuren te voorkomen en de duurzame inzetbaarheid van de medewerker te borgen, is uitbreiding naar 36 uur noodzakelijk. Het is een bestuurlijke wens, dus ter politieke afweging. Voorstel i/s Financieel v/n Medewerker kabinetszaken s € 19.200 n Subdoelen Communicatie Streekomroep RTV4 Delta Media Groep is momenteel, samen met de omroepen in Dalfsen, Ommen en Hardenberg, volop bezig met de vorming van een nieuwe regionale streekomroep RTV4 ter voorbereiding op de landelijke stelselwijziging die per 2028 wordt voorzien.

Deze ontwikkeling moet leiden tot een professionele en toekomstbestendige publieke mediaorganisatie die inwoners blijft voorzien van onafhankelijke, betrouwbare en lokaal verankerde journalistiek, waarbij de streekomroep een belangrijke rol vervult in de lokale informatievoorziening, de democratische controle op het openbaar bestuur, de maatschappelijke verbinding tussen inwoners en het brengen van actueel nieuws uit de regio Tegelijkertijd bestaat er vanuit de NLPO en het Rijk nog steeds onzekerheid over de structurele financiering van streekomroepen vanaf 2028. Hoewel sprake is van een voorgenomen rijksbijdrage, zijn de omvang, voorwaarden en definitieve invulling daarvan nog niet volledig duidelijk. Om gedurende deze overgangsperiode de continuïteit van de lokale en onafhankelijke journalistiek te waarborgen en de ontwikkeling van de streekomroep mogelijk te maken, is een jaarlijkse gemeentelijke bijdrage van € 48.000 voor Twenterand van groot belang. Deze bijdrage stelt RTV4 in staat te investeren in journalistieke kwaliteit, professionalisering, vrijwilligers, techniek en een duurzame inbedding van de publieke lokale mediafunctie binnen de Twenterandse samenleving. Daarmee wordt geborgd dat inwoners ook in de toekomst kunnen rekenen op een sterke, onafhankelijke en lokaal betrokken publieke omroep.

Voorstel i/s financieel v/n Streekomroep RTV4 s € 48.000 n 77 Subdoelen Samenwerken aan buffers en begrip In 2026 is uitvoering gegeven aan het programma Samenwerken aan buffers van begrip, dat is opgezet naar aanleiding van de aanbevelingen uit het NSOB-rapport. Het programmaplan is vastgesteld en op verschillende onderdelen zijn concrete stappen gezet, waaronder leertrajecten voor bestuur en organisatie, ontwikkelbijeenkomsten over gedrag en integriteit, de voorbereiding van gedragscodes en de inrichting van buffers. Hiermee wordt gewerkt aan het versterken van vertrouwen, samenwerking en een veilige bestuurs- en organisatiecultuur. Het huidige programma loopt door tot eind 2026, begin 2027. In het najaar van 2026 wordt geëvalueerd of voortzetting in de vorm van een programma in 2027 wenselijk is. Op het moment van opstellen van deze begroting is deze evaluatie nog niet afgerond.

Wat mag het kosten Bedrijfsvoering Overzicht van baten en lasten 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten per doelenboom Dienstverlening en klantcontact | 1.682.995 | 1.691.230 | 1.670.494 | 1.747.276 Bedrijfsvoering | 19.394.058 | 17.446.527 | 16.621.852 | 16.933.418 Totaal programma lasten | 21.077.053 | 19.137.756 | 18.292.346 | 18.680.694 Baten per doelenboom Dienstverlening en klantcontact | 1.071.263 | 1.111.874 | 996.357 | 1.037.605 Bedrijfsvoering | 662.486 | 668.596 | 671.324 | 674.114 Totaal programma baten | 1.733.749 | 1.780.470 | 1.667.681 | 1.711.719 Totaal saldo van baten en lasten | -19.343.305 | -17.357.286 | -16.624.665 | -16.968.976 Mutaties reserves | 1.360.234 | 271.004 | -162.840 | -316.262 Geraamd resultaat | -17.983.071 | -17.086.282 | -16.787.505 | -17.285.238 78 79 Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren Via onderstaande link vindt u de beleidsindicatoren: www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/dashboard/besluit-begroting-en-verantwoording Een aantal (BBV-)verplichte beleidsindicatoren worden niet weergegeven op de site 'waar staat je gemeente'. Deze worden hieronder vermeld.

Indicator 2027 Formatie in fte per 1000 inwoners 8,86 Bezetting in fte per 1000 inwoners 7,72 Apparaatskosten per inwoner € 1.030 Externe inhuur: totale kosten inhuur € 2.099.469 Externe inhuur: percentage van totale loonsom 6,04% Overhead: totaalbedrag € 10.008.332 Overhead: % totaal lasten (excl. reserves) 7,10% 80 Paragrafen Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Deze paragraaf geeft inzicht in de financiële positie van de Twenterand en laat zien in hoeverre financiële tegenvallers kunnen worden opgevangen. Hiervoor presenteren we het weerstandsvermogen, de risicobeheersing en verschillende kengetallen die de financiële weerbaarheid en wendbaarheid van de gemeente in beeld brengen. De afgelopen jaren hebben de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne laten zien dat onverwachte gebeurtenissen grote maatschappelijke en financiële gevolgen kunnen hebben. Ook de gemeente heeft de impact hiervan ervaren. De komende jaren blijven ook onzeker. Factoren zoals de oorlog, opgaven vanuit het Rijk, financiële tekorten, arbeidsmarktkrapte en stijgende rente brengen risico's met zich mee op de korte en middellange termijn. Daarom blijven wij continu alert op ontwikkelingen. We monitoren risico's, beoordelen de mogelijke gevolgen en nemen waar nodig maatregelen. Tegelijkertijd krijgen gemeenten te maken met steeds meer complexe opgaven.

Om hier goed op te kunnen inspelen, hebben wij onze organisatie ingericht op een manier die zowel robuust als wendbaar is. Hierdoor zijn we beter in staat om nieuwe ontwikkelingen en uitdagingen effectief aan te pakken. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Weerstandsvermogen en risicobeheersing Risicobeheersing is het expliciet en systematisch omgaan met en beheersen van risico’s. Een risico is een onzekere gebeurtenis met beleidsmatige en/of financiële gevolgen. Bij het weerstandsvermogen ligt de focus op de financiële gevolgen van risico’s. Het geeft aan in hoeverre de gemeente in staat is om de gevolgen van risico’s op te vangen zonder dat beleid en uitvoering in gevaar komen. Weerstandsvermogen is de beschikbare weerstandscapaciteit gedeeld door de benodigde weerstandscapaciteit. De beschikbare weerstandscapaciteit is samengevat in de volgende tabel. Ultimo 2027 bedraagt de weerstandscapaciteit € 24.912.270 Omschrijving | Stand 31-12-2025 | Stand 01-01-2027 | Stand 31-12-2027 rekening | begroot | begroot Algemene risico | € 23.696.540 | € 27.651.878 | € 24.912.270 reserve Reserve minimabeleid | € 258.228 | € - | € - Reserve sociaal | € 7.047.826 | € - | € - domein Reserve risico's | € 2.172.449 | € - | € - grondbedrijf Totaal | € 33.175.043 | € 27.651.878 | € 24.912.270 De benodigde weerstandscapaciteit is afhankelijk van de risico’s die worden gelopen.

Daarvoor doen we aan risicomanagement. Doelen hiervan zijn het bevorderen van risicobewustzijn en het expliciet maken en beheersen van risico’s. Het is een continu proces gericht op: • Het identificeren van risico’s: waar lopen we welke risico’s? • Het classificeren van risico’s: hoe groot is de kans, de impact en het financiële effect? • Het treffen van beheersmaatregelen Om risico's goed in beeld te houden, organiseren we twee keer per jaar risicosessies met betrokken medewerkers uit zowel de inhoudelijke als financiële disciplines. Tijdens deze sessies brengen we risico's in kaart en beoordelen we per risico de kans dat het zich voordoet en de mogelijke gevolgen. Daarbij kijken we naar de financiële impact, zowel incidenteel als structureel, en naar de gevolgen voor de doelstellingen van de gemeente en haar imago. Deze niet-financiële gevolgen worden 81 beoordeeld met een rapportcijfer, waarbij een hoger cijfer staat voor een grotere impact. Op basis van deze inventarisatie actualiseren we het risicoprofiel van de gemeente. Dit vormt de basis voor beheersmaatregelen die erop gericht zijn de kans op optreden van risico's te verkleinen en de gevolgen ervan te beperken. Het kwantificeren van risico's blijft daarbij soms een uitdaging, omdat niet alle risico's zich eenvoudig in cijfers laten uitdrukken. De belangrijkste risico's zijn opgenomen in tabel 2: Risico's.

Dit overzicht is echter niet volledig. Door ontwikkelingen zoals geopolitieke spanningen, klimaatverandering en migratie krijgt de gemeente steeds vaker te maken met grote en moeilijk voorspelbare opgaven. Een duidelijk voorbeeld hiervan is de oorlog in Oekraïne. Deze heeft niet alleen economische gevolgen, maar ook humanitaire gevolgen. Zo is een groot beroep gedaan op de gemeente en de samenleving om Oekraïense vluchtelingen op te vangen. Daarbij is onduidelijk hoe lang deze opvang nodig is. De organisatie is zich bewust van deze ontwikkelingen en heeft daarom een structuur die zowel robuust als wendbaar is. Het robuuste deel richt zich op de reguliere werkzaamheden, terwijl het wendbare deel zich richt op nieuwe en complexe opgaven (opgavegericht werken). Hoewel dit de onvoorspelbaarheid van maatschappelijke ontwikkelingen niet wegneemt, helpt het ons wel om hier beter en sneller op in te spelen.

Tabel risico's impact | kans | vereist i/s doel imago | weerstandsvermogen Risico's | in euro's 1 Het onvoldoende realiseren van transformatie en | € 1.000.000 | s | 7 | 7 50% | € 1.000.000 bijsturingsmaatregelen 2 Optreden majeure procesfout of incident | € 500.000 | i | 7 | 9 20% | € 100.000 3 Samenwerkingsaspecten | € 500.000 | i | 5 | 8 50% | € 250.000 4 Kwetsbaarheid informatiesystemen (digitale weerbaarheid) | € 250.000 | i | 9 | 8 25% | € 62.500 5 Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed | € 500.000 | i | 5 | 8 35% | € 175.000 6 Uitvoeringsprogramma VTH (Vergunningverlening, Toezicht en | € 1.000.000 | i | 3 | 8 10% | € 100.000 Handhaving) 7 Bodem | € 200.000 | i | 3 | 3 20% | € 40.000 8 Ruimtelijke ontwikkelingen, Invoering Omgevingswet (Ow) en Wkb | € 500.000 | i | 3 | 6 20% | € 100.000 9 Cybersecurity-risico | € 2.000.000 | i | 6 | 10 15% | € 300.000 10 BBV, gemeentefonds, verdeelmodellen en overige financiële | € 1.500.000 | s | 2 | 2 50% | € 1.500.000 regelgeving 11 Opduiken van niet (goed) vastgelegde afspraken met gevolgen | € 500.000 | i | 2 | 8 20% | € 100.000 12 Personeel gerelateerde risico's | € 1.000.000 | i | 8 | 7 75% | € 750.000 13 Humanitaire ontwikkelingen | € 500.000 | i | 8 | 8 20% | € 100.000 14 Grondexploitatie | € 1.000.000 | i | 8 | 8 25% | € 250.000 Totaal | € 4.827.500 Weerstandsvermogen is 'impact in euro's' maal 'kans' waarbij structurele

risico's dubbel tellen Toelichting risico's De gemeente voert een actiever grondbeleid door gronden aan te kopen voor toekomstige woningbouw, zoals in Vriezenveen-Zuid. Daarbij bestaan risico’s rond het verkrijgen van een woonbestemming en mogelijke veranderingen in de woningmarkt, waardoor verkoop lastiger kan worden. Hoewel het marktrisico momenteel beperkt is, zijn tijdige ontwikkeling van plannen en het vroeg betrekken van inwoners en stakeholders belangrijk om financiële risico’s te beperken en draagvlak te vergroten. 82 83 1. Het onvoldoende realiseren van transformatie en bijsturingsmaatregelen. Door onvoldoende voortgang van de benodigde transformatie binnen het sociaal domein, gecombineerd met onzekerheden in landelijke beleidsontwikkelingen en financiering, bestaat het risico dat maatschappelijke doelen niet worden gerealiseerd en kosten hoger uitvallen dan begroot. Gezien de omvang van de landelijke hervormingen, de onzekerheid over toekomstige financiering en de beperkte beïnvloedbaarheid van diverse maatschappelijke ontwikkelingen blijft het sociaal domein één van de grootste financiële risico's voor de gemeente in de komende jaren. 2. Optreden van een majeure procesfout of incident. Dit risico betreft het optreden van een procesfout of incident leidend tot een grote verstoring van het proces of in de dienstverlening.

Uiteraard kunnen procesfouten en incidenten altijd plaatsvinden, maar bij dit risico gaat het om een grote verstoring. Aanleiding hiervoor kan zijn: een gebrek aan casusregie waardoor de juiste zorg niet of niet tijdig is verleend; het onvoldoende op orde zijn van het administratieve proces en het juiste gebruik van programmatuur; het verlenen van andere zorg dan bedoeld of het verlenen van te dure of te langdurige zorg door rolonduidelijkheid, wachtlijsten of gebrek aan kennis bij de medewerkers. Ten gevolge van het optreden van incidenten kan de koersvastheid onder druk komen te staan. Er kan een toename optreden van het aantal ingebrekestellingen en/of bezwaarschriften met gevolgen voor imago en kosten. Naarmate wachttijden oplopen, neemt het risico op incidenten toe. Daarom worden wachttijden actief gemonitord. Wachttijden in de toegang en in de rest van de keten vragen bijzondere aandacht. 3. Samenwerkingsaspecten. Binnen het sociaal domein en het onderwijs werkt de gemeente samen met veel partners. Verschillen in belangen, prioriteiten, capaciteit en werkwijzen kunnen de slagkracht van deze samenwerkingen beperken en invloed hebben op de kwaliteit en continuïteit van de dienstverlening. Voor de transformatie van de jeugdhulp is samenwerking nodig tussen gemeenten, zorgaanbieders, onderwijs en partners in het gedwongen kader.

De slagkracht binnen de jeugdhulpregio staat onder druk. Onderzocht wordt hoe de regio structureel kan beschikken over meer uitvoeringskracht; een eerste uitwerking hiervan wordt verwacht in de begroting van SamenTwente 2028. Daarnaast wordt voor de jeugdhulpregio vanaf 2028 een structurele investering voorzien, waarvan de omvang nog nader moet worden bepaald. Arbeidsmarktkrapte, financiële druk bij zorgaanbieders en aangescherpte wet- en regelgeving kunnen leiden tot vertragingen, verminderde beschikbaarheid van zorg en hogere kosten. Faillissementen of discontinuïteit bij aanbieders kunnen aanvullende maatregelen noodzakelijk maken om de dienstverlening aan inwoners te waarborgen. Op het gebied van onderwijshuisvesting zijn de risico's toegenomen door de invoering van de Wet planmatige aanpak onderwijshuisvesting. Gemeenten krijgen aanvullende verantwoordelijkheden, terwijl hiervoor geen extra structurele middelen beschikbaar zijn gesteld. Tegelijkertijd komen schoolbesturen, in afwijking van de afspraken binnen het Integraal Huisvestingsplan (IHP), niet tot een gezamenlijk scholenplan. Hierdoor bestaat het risico dat investeringen onvoldoende toekomstbestendig zijn en publieke middelen niet optimaal worden ingezet. In het begrotingsjaar 2028 onderzoekt de gemeente hoe zij hier meer regie op kan voeren.

Daarnaast bestaat een risico op zorgfraude en op financiële effecten van regionale inkoop- en samenwerkingsconstructies. Door vroegsignalering, contractmanagement, regionale samenwerking en toepassing van onder meer de Bibob-toets wordt dit risico zoveel mogelijk beperkt. 4. Kwetsbaarheid informatiesystemen (digitale weerbaarheid). De gemeente Twenterand is in toenemende mate afhankelijk van digitale informatiesystemen voor haar dienstverlening en bedrijfsvoering. Deze afhankelijkheid neemt verder toe door het gebruik van cloudplatforms, API-koppelingen en digitale ketens met externe partners en leveranciers. Hoewel deze ontwikkelingen bijdragen aan een efficiënte en flexibele organisatie, vergroten zij ook de kwetsbaarheid voor verstoringen, cyberincidenten en datalekken. Aanvallers richten zich daarbij steeds vaker op de zwakste schakel binnen een digitale keten, zoals leveranciers of systemen met toegang tot gevoelige informatie. Daarnaast bestaat het risico dat binnen de organisatie applicaties of digitale oplossingen worden aangeschaft en gebruikt zonder voldoende afstemming met de informatievoorzienings- en beveiligingskaders. Hierdoor kunnen systemen ontstaan die niet voldoen aan de gemeentelijke uitgangspunten voor informatiebeveiliging, architectuur en gegevensbeheer. Ook onjuist of onvoldoende deskundig gebruik van applicaties kan leiden tot risico's.

Denk hierbij aan 84 het niet tijdig afhandelen van zaken (Djuma – subsidieaanvraag), het overschrijden van wettelijke termijnen, onvolledige of onjuiste registratie van informatie en een verminderde kwaliteit van gegevens. Dit kan gevolgen hebben voor de rechtmatigheid van processen, de kwaliteit van besluitvorming en de betrouwbaarheid van de gemeentelijke informatievoorziening. Om deze risico's te beperken wordt actief gewerkt aan het verbeteren van datakwaliteit en het beschikbaar stellen van betrouwbare, reproduceerbare en begrijpelijke informatie op basis van brongegevens. De toenemende inzet van kunstmatige intelligentie (AI) biedt kansen voor efficiëntere dienstverlening en bedrijfsvoering. Tegelijkertijd brengt ongecontroleerd gebruik risico's met zich mee, waaronder schending van privacywetgeving, verlies van vertrouwelijke informatie en reputatieschade. Nieuwe wet- en regelgeving, waaronder de BIO2 en NIS2, stelt bovendien hogere eisen aan informatiebeveiliging, risicobeheersing en digitale weerbaarheid. Het niet tijdig voldoen aan deze verplichtingen kan leiden tot hogere herstelkosten bij incidenten, schadeclaims van derden, toezichtmaatregelen en bestuurlijke verantwoording richting raad, accountant en toezichthouders.

Het college van burgemeester en wethouders en de gemeentelijke directie dragen de eindverantwoordelijkheid voor de digitale weerbaarheid van de organisatie. De komende jaren blijft het versterken van informatiebeveiliging, datakwaliteit, digitale weerbaarheid en bewustwording binnen de organisatie een belangrijk aandachtspunt om de continuïteit van de gemeentelijke dienstverlening te waarborgen. 5. Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed. Binnen het gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed kunnen zich verschillende soorten risico’s voordoen. Deze zijn gerelateerd aan: • De bouwkundige staat; • De exploitatie van gebouwen; • De leegstand van gebouwen. Gemeentelijk vastgoed is vastgoed waarvan de gemeente eigenaar is. Maatschappelijk vastgoed is vastgoed in eigendom en/of in gebruik bij maatschappelijke organisaties, zoals verenigingen en stichtingen. Wanneer zich (financiële) problemen voordoen, zal de gemeente al snel worden aangesproken. We benoemen het risico dat niet wordt voldaan aan de Wet Markt en Overheid, bijvoorbeeld wanneer geen kostendekkende huur in rekening wordt gebracht. Een ander risico is dat er onvoldoende scherp zicht is op gemeentelijke eigendommen, waardoor zich verrassingen kunnen voordoen op het gebied van niet voorziene onderhoudsinspanningen.

Deze onderhoudsinspanningen kunnen ook het gevolg zijn van het feit dat de afgelopen jaren het onderhoud op (sommige) vastgoed niet of op een lager niveau is uitgevoerd. Juridische risico's: Exploitatie van vastgoed valt onder het privaatrecht. De gemeente wordt in haar handelen gezien als marktpartij, echter gelden wel aanvullende regels om oneerlijke concurrentie te voorkomen (o.a. Wet Markt en Overheid en Didam-arrest). Op verschillende vlakken zijn juridische risico's aanwezig omdat de gemeentelijke vastgoedportefeuille niet voldoet aan de wettelijke eisen. Financiële risico’s: Het niet voldoen aan de wettelijke eisen levert ook financiële risico's op aangezien de gevolgen kunnen leiden tot schadevergoedingen en dwangsommen aan de gemeente. Daarnaast is de gemeentelijke administratie nog niet voldoende passend ingericht voor effectief en efficiënt vastgoedmanagement wat leidt tot onvoldoende sturing op financiële prestaties en risico's. In de begroting wordt rekening gehouden met huuropbrengsten van het gemeentelijke vastgoed die mogelijk niet volledig kunnen worden gerealiseerd. Een voorbeeld hiervan is het gemeentehuis. Het is de bedoeling om meerdere ruimtes extern te verhuren, maar voor een deel van deze ruimtes is nog geen eindgebruiker in zicht. In een aantal gemeentelijke panden binnen de portefeuille en leegstandsbeheer zijn asbesthoudende materialen aanwezig.

Bij een brand kunnen asbestvezels vrijkomen, met risico’s voor de volksgezondheid, hoge kosten voor sanering, claims en mogelijke boetes. 6. Uitvoeringsprogramma VTH (Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving) Met de komst van de Omgevingswet heeft de gemeente een bredere verantwoordelijkheid gekregen 85 voor verschillende thema's. Denk hierbij aan de kaderrichtlijn water, ZZS, PFAS, luchtkwaliteit en inzet op waterbodem sturend. De verwachting is dat inzet op deze thema's resulteren in structurele taken voor het VTH uitvoeringsprogramma, waarbij het personeel voor de uitvoering van deze taken moet voldoen aan de wettelijke kwaliteitscriteria. De structurele inzet en opleiding van personeel kan hierbij leiden tot een (financieel) risico. Het niet (kunnen) voldoen aan de wettelijke kwaliteitscriteria (kennis, controles en frequenties) in relatie tot het uitvoeringsprogramma voor alle VTH-producten (bouw, milieu, afwijkend gebruik etc.) bevat risico’s t.a.v. veiligheid, gezondheid en de leefbaarheid van de fysieke leefomgeving, omdat normconform gedrag niet of verminderd wordt getoetst. Noodzakelijk herstel en sanctioneren blijven dan uit. Dit kan resulteren in ongewenste maatschappelijke, juridische en economische effecten.

Denk aan toename van illegale bouwwerken, illegaal gebruik van gronden en objecten, toenemende ergernissen bij inwoners, toename van Woo verzoeken en mogelijke ingebrekestellingen bij het niet tijdig nemen van juridische besluiten, waardoor we dwangsommen verschuldigd zijn. 7. Bodem Met de komst van de Omgevingswet heeft de gemeente een bredere verantwoordelijkheid gekregen voor de bodemkwaliteit. Dit brengt diverse risico’s met zich mee, zowel in het kader van acute incidenten als structurele bodemopgaven. De gemeente loopt een risico op onverwachte bodemverontreinigingen, onder andere door illegale activiteiten zoals drugsdumpingen, ontwikkelingen rondom PFAS, voormalige NAVOS-locaties en overige verontreinigingen. Wanneer deze situaties zich voordoen op gronden die in eigendom zijn van de gemeente of in de openbare ruimte, komen onderzoek, beheersmaatregelen en eventuele sanering volledig voor rekening van de gemeente. Onder de Omgevingswet zijn de bodemtaken van de Provincie overgegaan naar de gemeente. Alle uitvoerende, aan milieubelastende activiteiten gebonden, milieutaken op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving en de adviestaak voor bodem worden uitgevoerd door de ODT. PFAS Specifiek voor het onderwerp PFAS is via de Provincie historisch onderzoek uitgevoerd naar mogelijke verontreinigingen binnen de gemeente.

Eventuele bronnen worden op basis van risico nader onderzocht. Uit het onderzoek is naar voren gekomen dat er voor Twenterand geen groot risico bestaat en er momenteel geen gevolgen zijn. Stikstofcrisis Nederland kampt met een stikstofcrisis doordat landbouw, industrie en verkeer meer stikstof uitstoten dan de natuur aankan. Omdat Nederland Europese verplichtingen heeft om natuur te beschermen, moet de uitstoot worden verminderd. Beleidsmaatregelen zijn echter regelmatig gestrand, terwijl recente rechterlijke uitspraken de druk verder hebben vergroot. Hierdoor ligt de vergunningverlening voor veel projecten in het land vrijwel stil. Zonder effectieve maatregelen dreigt Nederland in een langdurig stikstofslot te blijven, met negatieve gevolgen voor onder meer de bouw, infrastructuur, landbouw en industrie. Het Kanaal Almelo-de Haandrik blijft ook de komende jaren aandacht vragen. De gemeente leidt aanzienlijke schade aan de eigen infrastructuur, zoals wegen. Vooralsnog wordt dit niet vergoed, maar we zijn hierover op ambtelijk en bestuurlijk niveau in gesprek met de provincie. Voor de Noorderweg specifiek geldt, dat er financiële middelen zijn opgenomen in de begroting. De kans bestaat echter dat er onvoorziene maatregelen nodig zijn, waarmee veel extra geld is gemoeid.

In het gebied Hammerflier (met een sterk wisselende bodemopbouw) ontstaan vergelijkbare schades aan onze wegen. Ook die wegen vergen t.z.t. een bijzonder aanpak, leidend tot hogere (onderhoud)kosten. In 2026 zijn de eerste wegen aangepakt, waaronder de Bakkersweg. 8. Ruimtelijke ontwikkelingen – Invoering Omgevingswet (Ow) en Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). De invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) brengt verschillende risico’s en uitvoeringsuitdagingen met zich mee. Er bestaat een risico dat de Omgevingsvisie 2.0 niet tijdig wordt vastgesteld, terwijl problemen met landelijke systemen de ontwikkeling van omgevingsplannen vertragen en leiden tot een oplopende werkvoorraad. Daarnaast zorgt het uitstel van de Wkb voor verbouwingen voor een tekort aan bouwtoezichthouders en is nog onduidelijk welke gevolgen de verschuiving van taken naar marktpartijen heeft voor toezicht, aansprakelijkheid en calamiteiten. Ook de financiële effecten op legesopbrengsten vragen de komende jaren om monitoring en mogelijke bijsturing. 9. Cybersecurity-risico. Cybersecurity omvat tegenwoordig veel meer dan alleen het risico op een hack. Organisaties worden geconfronteerd met uiteenlopende digitale dreigingen die de continuïteit van de dienstverlening, de beschikbaarheid van systemen en de vertrouwelijkheid van gegevens kunnen aantasten.

Denk hierbij aan ransomware, DDoS-aanvallen, datadiefstal, malware, softwarekwetsbaarheden en incidenten bij leveranciers of ketenpartners. De snelle ontwikkeling en brede inzet van AI zorgen ervoor dat dreigingen zich sneller ontwikkelen en eenvoudiger kunnen worden ingezet, waardoor de cyberrisico’s verder toenemen. Ondanks de getroffen technische en organisatorische beveiligingsmaatregelen kunnen cyberincidenten nooit volledig worden voorkomen. Daarom blijft het vergroten van bewustzijn, kennis en alertheid binnen de organisatie een doorlopende prioriteit. Momenteel maakt Twenterand gebruik van een ‘Incident Response Retainer’ (IRR) van NFIR i.p.v. een cyberverzekering. NFIR is een partij die snel en effectief kan reageren in het geval van een cyberincident, maar kijkt niet 24x7 mee op onze IT-infrastructuur. In Q3 van 2026 is een proces gestart om de ‘IRR' te vervangen door een ‘Managed Detectie en Response’ (MDR) oplossing waarbij Incident Response onderdeel uitmaakt van de dienstverlening. Hierdoor kijkt een gespecialiseerde partij 24x7 mee op onze IT-infrastructuur om dreigingen zo snel mogelijk te detecteren en te mitigeren. Zowel de ‘IRR’ als ‘MDR' biedt geen financiële schadevergoeding bij een incident.

De mogelijke financiële omvang van een incident wordt hieronder weergegeven: Scenario | Kosten Beperkte hack/datalek | € 300.000 - € 500.000 Gemiddeld ernstig incident | € 1.000.000 - € 2.000.000 Zware ransomware-aanval | € 2.000.000 - € 5.000.000 10. BBV, gemeentefonds, verdeelmodellen en overige financiële regelgeving. Het grootste risico hier blijft de onzekerheid als gevolg van de onvoorspelbaarheid van het rijksbeleid. Dat manifesteert zich in onzekerheid over de continuïteit van onze doelrealisatie en dienstverlening en het vormt een risico voor een solide financieel beleid. Per 2023 is een nieuw verdeelmodel voor de herverdeling van het gemeentefonds ingevoerd. Twenterand was hierin een nadeelgemeente. Fondsbeheerders hebben destijds besloten tot een ingroeipad, hiermee werd ons nadeel afgetopt, omdat de effecten van de herverdeling niet altijd goed uitlegbaar bleken. Sindsdien is veel discussie ontstaan over de vraag of het model voldoende recht doet aan verschillen tussen gemeenten, onder meer rond jeugdzorg, armoede, centrumfuncties en de eigen belastingcapaciteit van gemeenten. Voor de volgende actualisatie van het verdeelmodel (voorzien vanaf 2027) hebben de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) en de VNG aangegeven dat de voorgestelde wijzigingen nog onvoldoende onderbouwd zijn.

Het kabinet heeft daarom besloten om geen grote nieuwe herverdeling per 2027 door te voeren en aanvullend onderzoek uit te voeren naar een betere aansluiting van het verdeelmodel op de werkelijke kosten van gemeenten. Het huidige ingroeipad voor 2027 en 2028 wordt hierbij bevroren. 11. Opduiken van niet (goed) vastgelegde afspraken met gevolgen. Er is en wordt veel tijd gestoken in het compleet krijgen van dossiers, zodat er een actueel overzicht bestaat van alle gemaakte afspraken en mogelijke verplichtingen. Toch blijkt het op orde krijgen en houden van gemaakte afspraken en daarmee het informatiebeheer dat ook nog voldoet aan alle relevante wettelijke eisen (o.a. Archiefwet) een grote uitdaging. Daarom blijft de kans bestaan dat er gemaakte (mondelinge) afspraken c.q. toezeggingen opduiken waarvan de consequenties aan de voorkant onvoldoende zijn onderkend en vastgelegd met mogelijke gevolgen. De financiële gevolgen 86 87 hiervan kunnen fors zijn. 12. Personeel gerelateerde risico’s. Het risico bestaat dat Twenterand geen adequaat personeelsbestand heeft, zowel kwantitatief als kwalitatief. De consequentie daarvan kan zijn dat (wettelijke) taken niet meer kunnen worden uitgevoerd en (politieke) ambities niet kunnen worden waargemaakt. Het is nu al merkbaar dat taken en formatie/middelen niet altijd met elkaar in balans zijn.

Hier zijn een aantal oorzaken voor te noemen: - Er komen nieuwe opgaven/taken, waar geen middelen en/of formatie voor beschikbaar zijn gesteld; - Toenemende regeldruk door verantwoordingstaken en verplichte audits; - Uitstroom door pensionering (kennisverlies); - Krappe arbeidsmarkt: Dit betekent dat soms weinig vakkennis en/of ervaring instroomt, dit vraagt meer begeleiding en levert extra werkdruk bij andere collega’s op. Dit kan leiden tot minder werkplezier, meer ontevredenheid en toename van verzuim (een vicieuze cirkel); - Niet kunnen vervullen van vacatures door eigen werving leidt tot meer inhuur en hogere kosten; - Overheden vissen in dezelfde vijver en andere gemeenten betalen soms meer; - De primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden staan onder druk. - Het ziekteverzuim laat een stijgende lijn zien sinds 2021. De stijging van het verzuimpercentage is vergelijkbaar met de landelijke trend. Gevolgen van het hogere ziekteverzuim zijn verhoging van werkdruk en stijging van uitgaven voor vervanging. De maatregelen die getroffen worden zijn aandacht voor verzuimdossiers door casemanagers, verzuimtraining voor leidinggevenden en sturing op het volgen van het verzuimprotocol. Op de inhuurmarkt is eveneens sprake van krapte voor een aantal cruciale functies.

Dit geheel kan leiden tot spanning tussen beschikbare en benodigde formatie/inzet, achterblijvende realisatie van beleid en doelen, kortom tot gevolgen voor onze dienstverlening. Het functiehuis kan een risico vormen, met een slechtere concurrentiepositie met verdere uitstroom tot gevolg. Het afscheid nemen van personeel kan aanleiding zijn tot het sluiten van zogenaamde vaststellingsovereenkomsten met financiële verplichtingen. De organisatieontwikkeling, waarbij ook inspelen op achterstallig onderhoud (scholing, gesprekscyclus, dossiervorming) aan de orde is, vraagt veel inzet op gebied van P&O. Het hiervoor onvoldoende ruimte vrijspelen is eveneens een risico. 13. Humanitaire ontwikkelingen. Opvang Oekraïense vluchtelingen. De inval in Oekraïne door Rusland heeft grote impact. Naast economische gevolgen zijn er ook humanitaire gevolgen waarbij een groot beroep wordt gedaan op ons gemeentelijk en maatschappelijk vermogen om vluchtelingen uit Oekraïne op te vangen, voor een periode tot tenminste 4 maart 2028. Op grond van bestaande regelgeving is het Rijk verantwoordelijk voor de financiering van de kosten die dit voor gemeenten met zich meebrengt. Sinds 1 juli 2026 vervangt één centrale regeling de verschillende regelingen voor Oekraïense ontheemden, asielzoekers en statushouders.

Het betreft de Regeling tijdelijke bekostiging opvang en huisvesting door gemeenten, de DFR (de doelgroep flexibele regeling). In deze nieuwe regeling worden alleen de kosten van de locaties voor de opvang van Oekraïense ontheemden op aanvraag vergoed, in plaats van een normbedrag. Opvang asielzoekers Door de Spreidingswet moet Twenterand bijdragen aan een evenwichtige opvang van asielzoekers. Twenterand werkt hierbij samen met de gemeente Almelo en zet daarnaast in op extra opvang van Oekraïense ontheemden. De uitvoering brengt risico’s met zich mee voor de gemeentelijke capaciteit en voor beleidsterreinen zoals wonen, zorg, onderwijs, integratie en leefbaarheid. Voldoende capaciteit en draagvlak zijn daarbij belangrijke randvoorwaarden voor een succesvolle uitvoering. Huisvesten statushouders Twenterand moet naast de reguliere taakstelling ook 60 extra statushouders huisvesten. Door de krappe woningmarkt vergroot dit de druk op de beschikbaarheid van sociale huurwoningen en brengt het financiële risico’s met zich mee, onder meer door kosten voor tijdelijke huisvesting, inburgering en (bijstands)uitkeringen. Om de druk te verlichten onderzoekt de gemeente samen met Mijande Wonen de realisatie van 20 flexwoningen voor verschillende doelgroepen. 14.

Grondexploitatie Twenterand voert een actiever grondbeleid door gronden aan te kopen voor toekomstige woningbouw, 88 zoals in Vriezenveen-Zuid. Daarbij bestaan risico’s rond het verkrijgen van een woonbestemming en mogelijke veranderingen in de woningmarkt (vraag naar woningen), waardoor verkoop lastiger kan worden. Hoewel het marktrisico, gezien de huidige woningnood, momenteel beperkt is, zijn tijdige ontwikkeling van plannen en het vroeg betrekken van inwoners en adviserende organisaties belangrijk om financiële risico’s te beperken en draagvlak te vergroten. Conclusie Het vereiste weerstandsvermogen bedraagt € 4.827.500 en de beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 24.912.270. De dekkingsratio bedraagt hiermee bijna 5,2 en ligt ver boven de norm van 1. Dit geeft een positief beeld, maar moet worden beschouwd in de context van de financiële problematiek die op gemeenten afkomt. Dan denken we bijvoorbeeld aan alle complexe taken die naar gemeenten toekomen en de naderende ravijnjaren. Kengetallen Conform het BBV, artikel 11:2, moeten de volgende zes kengetallen verplicht worden opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen van de programmabegroting: 1. netto schuldquote; 2. netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen; 3. solvabiliteitsratio; 4. structurele exploitatieruimte; 5. grondexploitatie; 6. belastingcapaciteit. 1.

Netto schuldquote De netto schuldquote bestaat uit de schuldenlast van de gemeente gedeeld door de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. De netto schuldquote bedraagt 48,62% en daarmee valt Twenterand in de categorie minst risicovol, op basis van (de signaleringswaarden van) het GTK 2026. 2. netto schuldquote, gecorrigeerd voor verstrekte leningen Bij de netto schuldquote, gecorrigeerd voor verstrekte leningen gaat het om schulden exclusief doorgeleende gelden (aan bijv. een woningbouwcorporatie die jaarlijks aflost). De netto schuldquote, gecorrigeerd voor verstrekte leningen, bedraagt 39,11% en daarmee valt Twenterand in de categorie minst risicovol, op basis van (de signaleringswaarden van) het GTK 2026. 3. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft het eigen vermogen weer als percentage van het totale vermogen en hierbij geldt hoe hoger dit percentage, hoe beter de gemeente in staat is haar verplichtingen op de lange termijn te voldoen. De solvabiliteitsratio bedraagt 39,88% en daarmee valt Twenterand in de categorie neutraal, op basis van het GTK 2026. 4. Structurele exploitatieruimte Structurele exploitatieruimte geeft het verschil tussen baten en lasten als percentage van de totale baten.

En schetst welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke stijging van baten of structurele daling van lasten daarvoor nodig is. Het beeld van deze structurele exploitatieruimte is voor 2027 0,07% en daarmee valt Twenterand in de minst risicovolle categorie, op basis van het GTK 2026. 5. Grondexploitatie Grondexploitatie geeft de grondpositie (waarde van de grond) weer als percentage van de totale geraamde baten. Voor deze ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie bedraagt 15,39% en daarmee valt Twenterand in de categorie neutraal, op basis van het GTK 2026. 6. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft de hoogte van de van de woonlasten van een gezin weer als percentage van de landelijk gemiddelde woonlasten van een gezin. Dit percentage bedraagt 97,03% en daarmee valt Twenterand in de categorie minst risicovol, op basis van het GTK 2026. De kengetallen zijn weergegeven in onderstaande tabel.

Jaarrekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto schuldquote | 10,61% | 26,22% | 48,62% | 53,73% | 78,06% | 79,15% Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen | 2,00% | 15,42% | 39,11% | 44,10% | 68,16% | 69,65% Solvabiliteitsratio | 55,97% | 50,43% | 39,88% | 39,50% | 33,31% | 31,99% Structurele exploitatieruimte | -4,20% | 0,15% | 0,07% | -1,52% | -2,69% | -2,60% Grondexploitatie | 1,89% | 10,81% | 15,39% | 16,72% | 18,47% | 21,19% Belastingcapaciteit | 94,00% | 90,56% | 97,03% | 97,98% | 98,59% | 99,77% 89 90 Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Inleiding Kapitaalgoederen zijn een belangrijk onderdeel van het gemeentelijk kapitaal en verdienen daarom zorgvuldig beheer. De kwaliteit en het onderhoud van deze goederen bepalen het serviceniveau voor de inwoners en beïnvloeden de jaarlijkse kosten. Het is daarom essentieel dat openbare voorzieningen en gebouwen goed onderhouden worden en dat er heldere onderhoudsplannen zijn. Beleid De kapitaalgoederen van de gemeente omvatten diverse onderdelen zoals groenvoorzieningen, speelplekken, gebouwen, wegen en riolering. Voor al deze onderdelen wordt de onderhoudsbehoefte vastgesteld op basis van beheerssystemen die door de gemeenteraad zijn goedgekeurd.

Medewerkers brengen waar nodig, op basis van visuele inspecties, aanpassingen aan in deze planningen. Eind 2025/begin 2026 zijn van enkele thema's de hoeveelheden opnieuw geïnventariseerd. Daardoor kunnen de arealen gering afwijken. Wegen De gemeente Twenterand heeft de volgende lengte wegen en oppervlakte verharding in onderhoud en beheer: Wegen / verharding Areaal Lengte wegen 440 km Oppervlakte verharding 242 ha Door de CROW (landelijk kennisplatform voor de openbare ruimte) is een standaard ontwikkeld om de kwaliteit van de openbare ruimte te bepalen. Middels deze systematiek worden de wegen geïnspecteerd en wordt de onderhoudsbehoefte bepaald op basis van de kwaliteit. In 2023 is een nieuw beheerplan vastgesteld voor Wegen. De benodigde onderhoudsmaatregelen zijn afhankelijk van de vastgestelde (technische) staat en de feitelijk optredende slijtage van een bepaalde weg door het gebruik of weersinvloeden. Dit onderhoud wordt planmatig uitgevoerd, waarbij het doel is om binnen de beschikbare financiële middelen door tijdig en juist ingrijpen de technische levensduur en het goed functioneren van een weg zoveel mogelijk te verlengen. Daarom wordt gedurende de levensduur regelmatig de toestand van de wegen geïnspecteerd, zodat de noodzakelijke onderhoudsmaatregelen kunnen worden bepaald.

Onder wegen worden alle verhardingen zoals rijbanen, trottoirs, fietspaden en parkeerplaatsen verstaan. De begroting voor het onderhoud van wegen wordt gemaakt aan de hand van ingevoerde inspectiewaarden in het beheersysteem Obsurv. In dit systeem worden per weggedeelte elke twee jaar inspectiewaarden ingevoerd. Deze waarden komen voort uit een inspectieronde, waarbij de staat van het wegdek op diverse punten beoordeeld wordt. Aan de hand van de ingevoerde inspectiewaarden en diverse instellingen worden de benodigde maatregelen bepaald en de begroting gegenereerd. Afgevlakte planning: De begroting voor het onderhoud wordt per jaar berekend. Hierdoor kan het zijn dat er in één jaar een laag bedrag benodigd is, terwijl het volgend jaar een hoog bedrag benodigd is. Omdat dat minder praktisch en werkbaar is, wordt een afgevlakte planning gemaakt. Hierin wordt (waar mogelijk) geschoven met onderhoudsjaren zodat per jaar een min of meer gelijk bedrag benodigd is. Aan de hand van de meest recente inspectiewaarden in het beheersysteem worden de begrotingscijfers bepaald. Aan onderhoud asfaltwegen wordt in eerste instantie voorrang gegeven om zoveel mogelijk kapitaalvernietiging te voorkomen. Wanneer namelijk asfaltwegen niet tijdig worden onderhouden zet het schadebeeld zich door in de fundering. waardoor de kosten van herstel fors toenemen.

In de post onderhoud wegen worden ook de aanleg en het onderhoud van grasbetonstenen en bermbeton meegenomen. Indien er budget beschikbaar komt voor het verbeteren van landbouwroutes zullen deze worden uitgevoerd in bermbeton. Financieel overzicht: Wegen Omschrijving | R2025 | B2026 | B2027 | B2028 | B2029 | B2030 Onderhoud | 1.133.883 | 1.183.572 | 1.270.203 | 1.295.457 | 1.323.956 | 1.353.084 Afschrijvingen | 418.682 | 451.081 | 499.832 | 527.593 | 540.986 | 586.491 Totaal | 1.552.566 | 1.634.653 | 1.770.035 | 1.823.050 | 1.864.942 | 1.939.575 Openbare verlichting Het areaal van de openbare verlichting is geïnventariseerd en op basis van deze inventarisatie vindt de jaarlijkse vervanging plaats van armaturen en masten. Openbare Verlichting | Areaal Lichtmasten/armaturen | 7.874 lichtmasten/8.035 armaturen De inventarisatie wordt periodiek bijgewerkt en actueel gehouden. In de investeringslijst is jaarlijks een bedrag opgenomen voor vervanging van lichtmasten en armaturen. Daarbij wordt niet uitgegaan van de theoretische afschrijving van respectievelijk 40 en 20 jaren, maar van de daadwerkelijke onderhoudstoestand. In het beleidsplan 'Zo verlichten wij in Overijssel - Twenterand 2024-2034' , dat eind 2024 door de gemeenteraad is vastgesteld, is ook beoordeeld of de beschikbare financiële middelen in de pas lopen met de kosten voor onderhoud en vervanging.

Financieel overzicht: Openbare verlichting Omschrijving | R2025 | B2026 | B2027 | B2028 | B2029 | B2030 Onderhoud | 53.067 | 112.680 | 115.271 | 117.808 | 120.400 | 123.049 Afschrijvingen | 85.552 | 92.823 | 92.077 | 115.313 | 122.316 | 129.252 Totaal | 138.619 | 205.503 | 207.348 | 233.121 | 242.716 | 252.301 Gebouwen en civieltechnische kunstwerken Er vindt driejaarlijks een herinspectie plaats van alle gemeentelijke gebouwen en zesjaarlijks van alle civieltechnische kunstwerken gelegen binnen de gemeente Twenterand (gebruik gemaakt wordt van de systemen voor rationeel gebouwenbeheer en rationeel kunstwerkenbeheer van Antea). Het grootschalig onderhoud voor instandhouding van bestaande gebouwen en civieltechnische kunstwerken is voor de komende 10 jaren geregeld. In het Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) wordt voor 10 jaar de toekomstige onderhoudsbehoefte aangegeven. Wanneer een gebouw of gebouwonderdeel of een civieltechnisch kunstwerk onderhoud vergt, worden de gewenste activiteit en de onderhoudscyclus vermeld, inclusief de daarbij behorende kosten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://twenterand.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/f6bb33e8-fab3-412c-80ba-82720459dbcf?agendaItemId=0d67d558-543c-44f9-bd16-3b90ec8c89b5