Gemeente Twenterand Concept Accountantsverslag 2023 (versie 25-06-2024)
Tekst van het document
ACCOUNTANTSVERSLAG 2023
Gemeente Twenterand
E C N O C
T P
Aanbiedingsbrief
Aan:
Geachte leden van de raad,
de raad van gemeente Twenterand T.a.v. de heer M. Frensel Postbus 67 6770 AB VRIEZENVEEN
Wij hebben de jaarrekening 2023 van gemeente Twenterand (hierna ook te noemen ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2023. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen.
Enschede, .. juli 2024
Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder en de ambtelijke organisatie. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders.
Kenmerk: 1053139/MZ/WP/BN/…
T P
E C N O C
Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Een bijzonder element daarin was dit jaar de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van gemeente Twenterand bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet,
BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,
Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA
VOLGENDE PAGINA
INHOUDSOPGAVE
DASHBOARD
M. Zoetman-Kiers RA Partner BDO en extern accountant gemeente Twenterand
Inhoudsopgave
1. DASHBOARD ACCOUNTANTSCONTROLE
4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
T P
E C N O C 2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE
BIJLAGEN
3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE
4
T P
E C N O C
1. Dashboard
1.1 Dashboard accountantscontrole
1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING
5
RECHTMATIGHEIDSVERANTWOORDING
RESULTAAT 2023
Wij verstrekken bij de jaarrekening, inclusief rechtmatigheidsverantwoording, een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid.
In de jaarrekening 2023 is door het college voor het eerst een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen.
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.210.000 respectievelijk € 3.630.000.
De raad van gemeente Twenterand heeft de verantwoordingsgrens bepaald op 1% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 1.210.000.
Het jaarverslag, inclusief de opgenomen informatie in de paragraaf bedrijfsvoering, is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden.
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.
De WNT is nageleefd.
Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage vastgesteld.
BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN EN ONTWIKKELINGEN
Bruto boekwaarde grondexploitatie is afgenomen van € 3,1 miljoen ultimo 2022 naar € 0,8 miljoen ultimo 2023. Oorzaak hiervan is het realiseren van verkopen. Inzake Vroomshoop-Oost heeft een herziening van de afspraken plaatsgevonden, waarmee over de in de jaarrekening opgenomen vordering van circa € 1,9 miljoen concrete afspraken zijn gemaakt. Onzekerheid ten aanzien van het sociaal domein (WMO en Jeugd inclusief PGB) is inherent aan de contractafspraken in het kader van Samen14, ligt iets hoger dan in 2022 en bedraagt voor 2023 € 1,6 miljoen. De onzekerheid is te verklaren doordat minder productieverantwoordingen met controleverklaring zijn ontvangen op moment van afronden van onze werkzaamheden. DASHBOARD
JAARREKENING
De door gemeente Twenterand geconstateerde afwijkingen overschrijden de verantwoordingsgrens, totaal circa € 2.005.000 met als achtergrond begrotingsrechtmatigheid en aanbestedingsrechtmatigheid. Tevens zijn de bevindingen hoger dan de rapportagegrens en dus toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering.
BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
2023
Begroting na wijziging
Saldo van baten en lasten
9.721
2.281
-/- 3.109
-/- 2.281
6.612
0
T P
E C N O C
(x €1.000)
Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor fraude of vermoedens van fraude. Wel hebben wij (aanvullende) werkzaamheden uitgevoerd naar aanleiding van het vermoeden van fraude dat vorig jaar bij de controle van de jaarrekening 2022 is gebleken, op basis van onze bijgestelde risico-analyse. Bij die werkzaamheden zijn geen bijzonderheden gebleken anders dan gerapporteerd in onze managementletter over boekjaar 2023. Vanuit de controlewerkzaamheden ten behoeve van de opvolging van het vermoeden van fraude uit controle 2022 in het boekjaar 2023 zijn geen bijzonderheden gebleken.
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
Mutatie reserves
Resultaat
Per programma wordt in de financiële toelichting een verklaring gegeven van de afwijkingen van het saldo in de jaarrekening 2023 ten opzichte van de begroting na wijzigingen. Bij alle programma’s is sprake van een voordelig saldo, met name door incidentele meevallers. UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN RATIO WEERSTANDSVERMOGEN 3,50 3,23 3,00 2,47
2,50 2,00
2,50
1,80
1,50 1,00 0,50
1,00
PB 2023
BIJLAGEN
JR 2022
PB 2024
JR 2023
6
T P
E C N O C
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole
2.1 Strekking van de controleverklaring 2023 2.2 Rechtmatigheidsverantwoording 2023 2.3 Proces jaarrekeningcontrole
2.1 Strekking van de controleverklaring De jaarrekening 2023 is getrouw
7
Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2023, inclusief SiSa-bijlage, van gemeente Twenterand een goedkeurende controleverklaring af te gegeven. Dit betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2023 als van de activa en passiva per 31 december 2023 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). De in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording geeft een getrouw beeld en de met de raad gemaakte afspraken hierover zijn nageleefd
T P
Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd die in onderstaande tabel zijn opgenomen. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 100.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn.
E C N O C
POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
-
84
§ 4.1
-
213
§ 4.1
-
1.230
§ 4.1
Sociaal domein – PW
-
108
§ 4.1
Totaal
-
1.635
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
1.210
3.630
Uitvoeringsmaterialiteit (70% van de materialiteit)
840
2.520
Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie
100
100
Getrouwheid
Sociaal domein – PGB Jeugdzorg en Wmo Sociaal domein – Wmo ZIN
Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN
Goedkeurende controleverklaring met betrekking tot de getrouwheid
DASHBOARD
Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven waarom zij deze verschillen niet heeft verwerkt en dat zij van oordeel is dat deze posten zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel. Deze verschillen en de analyse van de impact zijn bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende controleverklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.1 Strekking van de controleverklaring
Geen aanwijzingen voor materiële fraude of non-compliance
8
Fraude en non-compliance Bij de planning van de jaarrekeningcontrole houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten. Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke fraudesituaties op verschillende niveaus binnen de organisatie. Hiertoe hebben wij de mogelijke frauderisico’s en de mogelijke fraudesituaties besproken. Deze besprekingen en onze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor materiële fraude opgeleverd. Daarnaast hebben wij kennis genomen van de door u opgenomen toelichtingen in de jaarstukken.
T P
Bij onze werkzaamheden hebben wij specifiek aandacht besteed aan de veronderstelling dat bij de opbrengstverantwoording frauderisico’s bestaan. Wij hebben in onze controleverklaring melding gemaakt van de belangrijkste frauderisico’s en hoe wij deze hebben geadresseerd. Tijdens de controle van boekjaar 2023 betroffen dat de volgende risico’s: Management override/het doorbreken van de interne beheersing; Aanbestedingsrechtmatigheid en daarmee samenhangend onvolledige toelichting in de rechtmatigheidsverantwoording; Ongeautoriseerde handelingen in het IT-systeem. Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van frauderisico’s en de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie verwijzen wij naar onze controleverklaring 2023. Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor fraude of vermoedens van fraude. Opvolging vermoeden van fraude uit controle 2022
E C N O C
Opvolging vermoeden van fraude uit controle 2022 Zoals uit het jaarverslag 2022 van gemeente Twenterand blijkt is bij de afronding van de jaarrekeningcontrole 2022 een vermoeden van fraude geconstateerd. Het aanvullende onderzoek door BDO Forensics was ten tijde van afronding van de jaarrekening 2022, eind november 2023, nog niet afgerond. Inmiddels is het onderzoek wel afgerond en kunnen wij melden dat hieruit geen nieuwe bevindingen zijn gebleken. Aanvullend zijn inmiddels voor opvolging van de periode tussen de afronding van de jaarrekening 2022 (eind november 2023) en heden concrete afspraken gemaakt tussen gemeente Twenterand en BDO over de opvolging van de bevindingen vanuit het fraudeonderzoek. Tevens zijn afspraken gemaakt over de uitwerking van documentatie ten behoeve van het zichtbaar maken van de opvolging van de bevindingen, waarbij die documentatie de periode betreft tot en met heden in verband met de afronding van de controle 2023. Vanuit de controlewerkzaamheden op deze documentatie zijn geen bijzonderheden gebleken. In onze managementletter 2023 hebben wij gerapporteerd over de ‘root-cause’ van het incident. Voor de detailbevindingen verwijzen wij naar onze managementletter 2023 en de separate afstemming hieromtrent.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.1 Strekking van de controleverklaring
Geen bijzonderheden rondom continuïteit
9
Continuïteit Feitelijk is het zo dat bij elke gemeente in Nederland de staat garant staat. Met andere woorden: een gemeente kan formeel gezien niet failliet gaan, omdat het Rijk dan moet bijspringen en het Rijk zelf kan niet failliet gaan. Het gevolg hiervan is dat crediteuren en andere stakeholders nooit benadeeld kunnen worden door een faillissement. Desalniettemin is de financiële positie vanuit het perspectief van raadsleden van belang en moet het college van burgemeester en wethouders inzicht geven in hoeverre uw gemeente in staat is de financiële risico’s vanuit de reguliere exploitatie en onverwachte tegenvallers financieel op te vangen, zonder tussenkomst van de toezichthouder. Met de invoering van de aangepaste Nederlandse Standaard 700 dienen accountants voor gemeenten in hun controleverklaringen bij jaarrekeningen naast fraude te rapporteren over de veronderstellingen inzake de financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Onze controlewerkzaamheden hebben geen informatie opgeleverd die strijdig is met de veronderstellingen en aannames van het college van burgemeester en wethouders over de gehanteerde uitgangspunten om de normale bedrijfsvoering voort te kunnen zetten.
T P
E C N O C
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.2 Rechtmatigheidsverantwoording De rechtmatigheidsverantwoording van gemeente Twenterand geeft een getrouw beeld
10
In de jaarrekening 2023 is voor het eerst een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen van het college, gericht op de rechtmatigheid van de baten en lasten alsmede de balansmutaties in de jaarrekening 2023. Het is onze rol om de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening te controleren. Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening een getrouw beeld geeft. Onze controle richt zich op het bepalen of het oordeel van het college in de rechtmatigheidsverantwoording door het college toereikend is onderbouwd. Hierbij stellen wij vast of de rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld in overeenstemming met de afspraken die gemaakt zijn tussen de gemeenteraad en het college. Deze afspraken zijn vastgelegd in het normenkader van de gemeente dat d.d. 26 september 2023 door de gemeenteraad is vastgesteld. In het normenkader is opgenomen dat gemeente Twenterand een verantwoordingsgrens ad 1% van de totale lasten van de gemeente, inclusief de dotaties aan de reserves, en een rapportagegrens ad € 100.000 hanteert.
T P
E C N O C
Het rechtmatigheidsoordeel van het college richt zich op een drietal criteria die wij hieronder nader hebben toegelicht. Bij de uitvoering van onze werkzaamheden hebben wij vastgesteld dat de organisatie toereikende werkzaamheden heeft uitgevoerd om het oordeel hieromtrent dat in de rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen te onderbouwen. Strekking van de rechtmatigheidsverantwoording De gemeenteraad van gemeente Twenterand heeft de verantwoordingsgrens bepaald op 1% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 1.210.000. Blijkens de rechtmatigheidsverantwoording is het college van mening dat de verantwoordingsgrens bruto wordt overschreden in de jaarrekening 2023. De verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties zijn rechtmatig tot stand gekomen met uitzondering van hetgeen gerapporteerd is in de rechtmatigheidsverantwoording. De door het college gerapporteerde afwijkingen kunnen als volgt worden samengevat: POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000) Rechtmatigheid
ONRECHTMATIGHEDEN
Voorwaardencriterium
Begrotingscriterium (bruto)
Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium Totaal
Waarvan tijdig gemeld
ONDUIDELIJKHEDEN
VERWIJZING
1.064
-
§ 2.2
941
-
§ 2.2
-
-
§ 2.2
2.005
-
941
Netto totaal onrechtmatigheid
1.064
Verantwoordingsgrens (1% van de totale lasten van de gemeente, inclusief de dotaties aan de reserves)
1.210
1.210
Door de gemeenteraad vastgestelde rapportagegrens
100
De rapportagegrens voor de toelichting van de geconstateerde afwijkingen in de paragraaf bedrijfsvoering is door de raad bepaald op € 100.000. DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.2 Rechtmatigheidsverantwoording De rechtmatigheidsverantwoording van gemeente Twenterand geeft een getrouw beeld
11
De paragraaf bedrijfsvoering is onderdeel van het jaarverslag. Wij hebben deze paragraaf gelezen en hebben op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen of deze paragraaf materiële afwijkingen bevat. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Op grond van onze werkzaamheden zijn wij van mening dat de paragraaf bedrijfsvoering verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat.
T P
Voorwaardencriterium Het college toetst bij de uitvoering van haar controlewerkzaamheden of bij de uitvoering van financiële beheershandelingen binnen de geldende wet- en regelgeving is gehandeld. De relevante wet- en regelgeving is tussen het college en de raad afgestemd door middel van het normenkader. Het voorwaardencriterium is met name relevant bij de processen: subsidieverstrekkingen, participatiewet en aanbestedingen. Indien is vast komen te staan dat de gemeente niet aan het voorwaardencriterium heeft voldaan is sprake van een onrechtmatigheid.
E C N O C
Gemeente Twenterand verantwoordt bevindingen ad € 1.064.000 omtrent het voorwaardencriterium in de rechtmatigheidsverantwoording. Een aanvullende toelichting over de bevindingen met betrekking tot aanbestedingsrechtmatigheid hebben wij onderstaand opgenomen. Europese aanbestedingen In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording heeft het college de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van een zogenaamde spend-analyse (toets op naleving EU-aanbestedingsregels achteraf op basis van de crediteurenadministratie). ONDERDEEL (x € 1.000)
BEDRAG (€)
Afwijkingen vanuit boekjaar 2022 die doorlopen in boekjaar 2023
853
Nieuwe afwijkingen met ingang van boekjaar 2023
209
Totaal
1.064
In de paragraaf bedrijfsvoering zijn deze onrechtmatigheden toegelicht. Het gaat in totaal om zeven onrechtmatige aanbestedingen.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.2 Rechtmatigheidsverantwoording
12
Begrotingscriterium Het begrotingscriterium richt zich op het budgetrecht van de raad. Overschrijdingen van de lasten en overschrijdingen van investeringsbudgetten (kredieten) zijn op basis van de Gemeentewet onrechtmatig. Het college heeft het totaal van de begrotingsonrechtmatigheden ad € 941.000 opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording, waarvan circa € 726.000 toeziet op een overschrijding van de lasten programma’s begroot versus werkelijk en circa € 215.000 toeziet op een overschrijding van kredieten.
T P
Overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) zijn op zichzelf niet onrechtmatig. Deze zijn echter wel onrechtmatig als deze niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld. Het college en de raad hebben momenteel nog geen afspraken gemaakt over wanneer overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) in een begrotingswijziging aan de raad voorgelegd moeten worden. Afspraken rondom tijdigheid begrotingscriterium waren tijdens de controle nog onderhanden
Geen bevindingen aangaande misbruik en oneigenlijk gebruik in de rechtmatigheidsverantwoording
DASHBOARD
E C N O C
Tijdens de controle waren nog geen afspraken gemaakt ten aanzien van de tijdigheid van het begrotingscriterium. Wij hebben begrepen dat, voorafgaand aan het behandelen van de jaarrekening in de raadsvergadering, een addendum bij, dan wel een wijziging van de ‘Financiële verordening gemeente Twenterand 2023’ wordt behandeld, waarin deze afspraken wel zijn opgenomen. Als de raad het addendum/ de wijziging vaststelt, kunnen wij daarna vaststellen of de bruto-onrechtmatigheden binnen het begrotingscriterium tijdig zijn gemeld, en daardoor netto niet meer meetellen ten aanzien van de rechtmatigheidsverantwoording zoals opgesteld door het college. Dit betekent dat wij pas na vaststelling van het addendum/ wijziging van de verordening onze verklaring verstrekken. Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium Als laatste dient het college een uitspraak te doen over de naleving van bepalingen die in wet- en regelgeving zijn opgenomen met betrekking tot misbruik en oneigenlijk gebruik. Hiervoor stelt het college vast welke verplichte handhaving noodzakelijk is en welke maatregelen binnen de gemeente genomen zijn om dit te kunnen uitvoeren. Tevens stelt het college vast of de getroffen maatregelen werken. Indien geconstateerd wordt dat beleid niet bestaat of niet wordt nageleefd dan wordt dit toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering.
Alleen daadwerkelijke afwijkingen als gevolg van misbruik worden betrokken in het proces tot het opstellen van de rechtmatigheidsverantwoording. Gemeente Twenterand heeft geen bevindingen verantwoord in haar rechtmatigheidsverantwoording aangaande misbruik en oneigenlijk gebruik. Wel is in de paragraaf bedrijfsvoering toegelicht dat momenteel geen overkoepelend M&O-beleid is vastgesteld. Wij hebben begrepen dat dit onderhanden is.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.3 Proces jaarrekeningcontrole
Proces jaarrekeningcontrole
13
Proces jaarrekeningcontrole Vorig jaar hebben wij gerapporteerd over het complexe proces van de jaarrekeningcontrole. Gezien de aard van de oorzaken was het niet de verwachting dat dit binnen een jaar opgelost zou zijn, dit vraagt meer tijd. Het is dan ook goed te zien dat ten opzichte van vorig jaar verbetering is gerealiseerd. Aan de andere kant constateren wij ook dat gemeente Twenterand er nog niet is en dat dit opnieuw het jaarrekeningproces heeft beïnvloed.
T P
Het gevolg hiervan is dat het jaarrekeningproces wederom intensief was en minder efficiënt. De volgende zaken vielen ons daarbij op: Om herhaling van vorig jaar te voorkomen hebben wij de ambtelijke organisatie ondersteuning geboden door onze scrummaster mee te laten kijken met en te sparren over het proces dat gemeente Twenterand heeft ingericht met betrekking tot het opstellen van de jaarrekening en het voorbereiden van onderliggende documentatie. Ons inziens heeft dit in het algemeen geleid tot een verbetering van de oplevering. Wel merken wij op dat de ambtelijke organisatie nog onvoldoende kritisch naar de initiële uitvraag heeft gekeken. Als voorbeeld kan worden benoemd de uitvraag voor de grondexploitatie. De uitvraag was van onze kant in eerste instantie onvolledig, echter kwamen hier vanuit de ambtelijke organisatie geen vragen over en is alleen de beperkte uitvraag aangeleverd. Als gevolg van het vertrek van diverse ervaren collega’s bij gemeente Twenterand, die in voorgaande jaren verantwoordelijk waren voor een deel van de oplevering van het sociaal domein en de grondexploitaties, was bij aanvang van de controle de aanlevering ten aanzien van deze posten niet volledig. Hierdoor hebben wij de werkzaamheden in het kader van deze posten op een later moment moeten oppakken.
De uitgevoerde spend-analyse op de aanbestedingen, ten behoeve van de rechtmatigheidsverantwoording, was niet opgeleverd in het format zoals wij vooraf met de organisatie hebben afgesproken en gedeeld. Daarbij was de onderbouwende documentatie/toelichting bij de spend-analyse niet volledig, wat heeft geleid tot het stellen van vragen die voorkomen hadden kunnen worden. Uit onze werkzaamheden is gebleken dat gemeente Twenterand regelmatig ‘passief’ handelt. Dit kan als gevolg hebben dat de gemeente wordt ‘verrast’. Met de ambtelijke organisatie hebben wij een aantal voorbeelden gedeeld. Daarnaast bleek, in vergelijking met voorgaande jaren, dat de ambtelijke organisatie voor de overige onderdelen minder tijd nodig had om de gevraagde stukken te completeren en onze aanvullende vragen te beantwoorden. De doorlooptijd van de jaarrekeningcontrole is langer geworden dan initieel gepland. Extra weken planning waren benodigd om afronding mogelijk te maken. Ondanks het vooraf ingeschatte ruime tijdspad, leverde dit richting de geplande besprekingen druk op. Dit heeft tot vertraging van de inhoudelijke controles en reviews geleid.
E C N O C
Ondanks dat het jaarrekeningtraject stroef verliep, hebben we de medewerking verkregen die nodig was en dat maakt dat ook de wettelijke deadlines gehaald kunnen worden.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
14
T P
E C N O C
3. Resultaat & financiële positie
3.1 Resultaat 2023
3.2 Dashboard financiële positie
3.3 Ons beeld van uw financiële positie
3.1 Resultaat 2023 per programma Resultaat 2023 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 6,6 miljoen voordelig
15
Het resultaat van gemeente Twenterand over het jaar 2023 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 6,6 miljoen voordelig. In onderstaand overzicht is het resultaat per programma in het kort weergegeven: OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)
2023
Saldo van baten en lasten
9.721
Onttrekkingen reserves
5.336
T P
-/- 8.445
Dotatie aan reserves Resultaat
BEGROTING NA WIJZIGINGEN
E C N O C 6.612
VERSCHIL
2.281
7.753
4.415
912
-/- 6.696
-/- 2.062
0
6.612
Per programma wordt in de financiële toelichting een verklaring gegeven van de afwijkingen van het saldo in de jaarrekening 2023 ten opzichte van de begroting na wijzigingen. Bij alle programma’s is sprake van een voordelig saldo. Het resultaat 2023 wijkt ongeveer 5,8% (2022: 9,7%) af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces. Als gevolg van extra taken voor gemeente Twenterand in 2023 die bij het opstellen van de begroting 2023 nog niet voorzien waren en door verschillende incidentele meevallers laat 2023 een behoorlijke afwijking zien. Ook in voorgaande jaren was voor gemeente Twenterand reeds sprake van een grotere afwijking van de begroting dan gebruikelijk.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.2 Dashboard financiële positie
NETTO SCHULDQUOTE
16
BELASTINGCAPACITEIT
SOLVABILITEIT 50
T P
130
21,2%
< 90%
90-130%
> 130%
(GECORRIGEERDE) SCHULDQUOTE
11,1%
DASHBOARD
> 50%
50
150
< 95%
95-105%
> 105%
STRUCTURELE EXPLOITATIERUIMTE 0
0,7%
20
220
90-130%
20-50%
104,0%
35
130
< 90%
< 20%
100
GRONDEXPLOITATIE
90
-100
E C N O C 0
220
-100
46,8%
20
105
95
90
> 130%
JAARREKENING
100
0
< 20%
FINANCIËLE POSITIE
20-35%
> 35%
BEVINDINGEN
2,1% 5
-5
< 0%
BIJLAGEN
0%
> 0%
3.2 Dashboard financiële positie
17
RATIO WEERSTANDSVERMOGEN
SOLVABILITEITSRATIO
50,0%
3,50 3,10
3,00 2,50 2,00
2,50
2,47
Norm 1,00
1,00 0,50 JR22
PB24
10,0%
NETTO SCHULDQUOTE
JR22
PB24
Gemid. NL*
JR23
RATIO GRONDEXPLOITATIE
63,6%
7,0%
60,0%
45,8%
50,0% 40,0%
6,0% 5,0%
32,8%
30,0%
Gemid. NL* Gemeente
24,0%
20,0%
PB23
JR23
Gemeente
28,1%
0,0%
PB23
38,9%
37,5%
E C N O C 20,0%
1,50
70,0%
T P
40,0% 30,0%
1,80
46,8%
42,1%
21,2%
10,0%
4,0%
6,0%
3,8%
3,0%
2,7%
Gemeente
2,8%
Gemid. NL*
2,0%
0,7%
1,0% 0,0%
0,0% PB23
JR22
PB24
PB23
JR23
JR22
PB24
JR23
* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde voor gemeenten op basis van: BDO Benchmark rapport januari 2024
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.3 Ons beeld van uw financiële positie
Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien
18
Inleiding Gemeente Twenterand heeft, net als veel andere gemeenten, te kampen met structurele tekorten die hebben gezorgd voor een niet-sluitende begroting voor 2026 en 2027. Hierover hebben wij ook in ons jaarlijkse benchmarkonderzoek gerapporteerd en oorzaken en aanbevelingen opgenomen. De belangrijkste oorzaak van de tekorten is dat de inkomsten vanuit het Rijk teruglopen, terwijl de kosten toenemen als gevolg van inflatie, vergrijzing en de toename van taken. Ook voor gemeente Twenterand geldt dat het een uitdaging is om te gaan met de onzekerheden die op dit moment bestaan rondom gemeentelijke financiën en om de verwachte tekorten te beperken en te beheersen. Hieronder schetsen wij de financiële positie op basis van de ratio's zoals opgenomen in de jaarrekening 2023 van gemeente Twenterand.
T P
Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol stellen wij vast of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden geschetst van de financiële positie van de gemeente Twenterand. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie van gemeente Twenterand, mede in relatie tot de landelijke benchmark.
E C N O C
Uw score in onze landelijke benchmarkrapportage
Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld. In dit GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van de gemeente. Wij hebben deze signaleringswaarden als basis gebruikt voor het bepalen van de score van gemeente Twenterand en dus financiële positie. Indien gemeente Twenterand voor de komende jaren (2023 t/m 2027) per saldo een negatief resultaat begroot (en inteert op het eigen vermogen), beïnvloedt dit de score. Een uitwerking van deze systematiek beschrijven wij in onze benchmarkrapportage. DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.3 Ons beeld van uw financiële positie
19
Hieronder vindt u een nadere toelichting op de ratio's van gemeente Twenterand. Uw weerstandsvermogen is volgens het GTK 2020 uitstekend te noemen
Gemeente Twenterand kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen
Weerstandsvermogen gemeente Twenterand is voldoende In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 17,6 miljoen (2022: € 16,1 miljoen). In het weerstandsvermogen ultimo 2023 is een bedrag van € 9,7 miljoen (2022: € 9,1 miljoen) meegeteld van vrij aanwendbare bestemmingsreserves. In geval van calamiteiten is het voor de raad mogelijk een deel van deze reserves een andere aanwending te geven. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. Gemeente Twenterand heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 5,7 miljoen (2022: € 6,5 miljoen). Het weerstandsvermogen van gemeente Twenterand is volgens het GTK 2020 uitstekend te noemen. Hierbij is het van belang het weerstandsvermogen, zoals ook in de ‘paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing’ in de jaarstukken benoemd, “te beschouwen in de context van de financiële problematiek die op gemeenten afkomt, zoals de complexe taken die naar gemeenten toekomen en de naderende ravijnjaren.”.
T P
E C N O C
Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2023 46,8% (2022: 42,1%). Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter gemeente Twenterand in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De netto schuldquote bedraagt 21,2% (2022: 24,0%). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Zowel de solvabiliteit als de netto schuldquote laten een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van de signaleringswaarden volgens het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020).
Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is laag
DASHBOARD
Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van gemeente Twenterand bedraagt 0,7% (2022: 2,7%) en is daarmee gedaald ten opzichte van voorgaand jaar. De ratio grondexploitatie is ruim < 20% en is het minst risicovol te noemen volgens het GTK 2020.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
20
T P
E C N O C
4. Belangrijkste bevindingen
4.1 Sociaal domein
4.2 Ontwikkeling grondexploitaties 4.3 BBV, WNT en SiSa
4.4 Overige bevindingen
4.5 Aandachtspunten voor 2024
4.1 Sociaal domein
Sociaal domein 2023 bedragen circa € 23,2 miljoen
21
Programma ‘Sociaal domein’ De lasten van gemeente Twenterand in het programma ‘Sociaal domein’ bedragen over 2023 circa € 61,8 miljoen (2022: € 54,6 miljoen). Onderdeel van dit programma betreffen de lasten WMO en Jeugd, op deze lasten gaan wij hieronder nader in. De lasten WMO en Jeugd zijn als volgt opgebouwd: ONDERDEEL
2023
2022
T P
Jeugdzorg ZIN
€ 13,0 miljoen
€ 12,1 miljoen
Wmo ZIN
€ 10,2 miljoen
€ 9,0 miljoen
Totaal
€ 23,2 miljoen
€ 21,1 miljoen
E C N O C
Onzekerheid ten aanzien van prestatielevering
Wmo ZIN De productieomvang van Wmo ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2023 circa € 7,9 miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo ZIN vindt plaats vanuit gemeente Twenterand. Uw gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. Gemeente Twenterand heeft een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten Wmo ZIN vraagt gemeente Twenterand per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol.
Resterende onzekerheid Wmo ZIN circa € 213.000
Tevens is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering en dus de getrouwheid van deze lasten. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij gemeente Twenterand, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2023 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 213.000 (2022: € 252.000).
Resterende onzekerheid Jeugdzorg circa € 1.230.000
Jeugdzorg ZIN Met betrekking tot de lasten inzake jeugdhulp vraagt gemeente Twenterand bij de gecontracteerde jeugdzorginstellingen om een productieverantwoording. De productieomvang van Jeugd ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2023 circa € 12,1 miljoen. Uit de ontvangen verantwoordingen van zorginstellingen blijkt dat van een aantal zorginstellingen nog onvoldoende controle-informatie is ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij gemeente Twenterand, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2023 ontvangen controleverklaringen, ramen wij het bedrag van de resterende onzekerheid in totaliteit op circa € 1.230.000 (2022: € 487.000). De stijging van de onzekerheden wordt veroorzaakt doordat minder productieverantwoordingen zijn ontvangen van de zorginstellingen en hun accountant. Participatiewet ZIN Met betrekking tot de lasten inzake de Participatiewet is gebleken vanuit onze controle dat een deel van de kosten via het inkoopboek loopt en niet via Civision. De omvang van de uitkering Participatiewet bedraagt in 2023 circa € 0,7 miljoen. Vanuit de uitkeringsadministratie van gemeente Twenterand blijkt dat een aantal regels via het inkoopdagboek lopen.
Deze lopen niet via het reguliere uitkeringsproces waardoor deze als onzekerheid is aangemerkt, in totaliteit op circa € 108.000.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.1 Sociaal domein
Fout PGB mede gebaseerd op projectiebrieven
22
Geraamde fout in de persoonsgebonden budgetten De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. Gemeente Twenterand verstrekt de beschikkingen PGB en is verantwoordelijk voor een adequate cliëntregistratie en het vaststellen van de prestatielevering. Uit de accountantscontrole 2023 bij de SVB blijkt dat landelijk sprake is van een oordeel met beperking. Ten aanzien van de fouten zijn de foutpercentages opgenomen in de gemeente specifieke projectiebrieven. Voor gemeente Twenterand zijn de percentages voor getrouwheidsfouten voor zowel de Wmo als Jeugdzorg opgenomen in onderstaande tabel:
T P
PGB PER CATEGORIE Jeugdzorg Wmo
FINANCIËLE GETROUWHEIDSFOUT
E C N O C
5,46% 6,70%
De financiële rechtmatigheidsfout en getrouwheidsfouten voor PGB voor gemeente Twenterand zijn onder de rapporteringstolerantie. Tevens is het verschil tussen de verantwoording in de jaarrekening en de verantwoording van de SVB ruim onder de rapporteringstoleranties van € 100.000. Onzekerheden PGB geraamd op € 84.000
De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is sprake van een onzekerheid. De processen van PGB Jeugdzorg en PGB WMO lopen op een aantal onderdelen verschillend, waardoor voor Jeugdzorg en WMO niet dezelfde zekerheid wordt verkregen. Tevens verkrijgt gemeente Twenterand aanvullende zekerheid vanwege de ontvangsten van het CAK. Op basis van het zekerheidspercentage dat gemeente Twenterand hierdoor verkrijgt, zijn de onzekerheden voor PGB geraamd op circa € 84.000, waarvan € 41.000 PGB WMO en € 43.000 Jeugd PGB. Ondanks dat dit bedrag nipt onder de rapporteringstolerantie valt, hebben wij dit bedrag wel meegenomen in de evaluatie van de onzekerheid in paragraaf 2.1.
Twenterand is afhankelijk van derden voor grip op lasten Wmo en Jeugd
Grip op lasten Wmo en Jeugdzorg Wij concluderen dat gemeente Twenterand afhankelijk is van derden voor de grip op een groot deel van de lasten inzake Wmo en Jeugdzorg. Dit resulteert in een onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering van de zorg die wij hebben meegewogen in onze oordeelsvorming. Zie hiervoor paragraaf 2.1.
Toelichting ontbreken verklaringen uitgaven WMO ZIN Jeugd ZIN
Bij WMO ZIN en Jeugd ZIN hebben wij op de voorgaande pagina aangegeven dat niet voor alle zorginstellingen een productieverantwoording met controleverklaring van een accountant beschikbaar is. Dit heeft verschillende oorzaken die wij ook terug zien bij andere gemeenten. Zo wordt bij kleine zorginstellingen in het kader van administratieve lastenverlichting een dergelijke verklaring niet gevraagd bij een productieomvang beneden € 125.000 op totaalniveau. Het kan ook zijn dat een zorginstelling haar administratie niet heeft laten controleren voordat de controle van gemeente Twenterand wordt uitgevoerd. Wij merken op dat het aantal ontbrekende verklaringen of verklaringen met bevindingen voor 2023 is toegenomen ten opzichte van 2022.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Ontwikkeling grondexploitaties
23
Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, stikstofproblematiek, bouwvrijstelling, fluctuatie verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd.
T P
De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt ? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen?
Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld
E C N O C
Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2023 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening nodig is. De ontwikkeling van de boekwaarden Per ultimo 2023 is de boekwaarde van de grondexploitaties € 0,8 miljoen. Dit is een daling ten opzichte van 2022 van € 2,3 miljoen. De ontwikkeling van de boekwaarde van gronden in 2023 is als volgt weer te geven: ( * € 1.000)
Woningbouw
Bedrijventerreinen
BW 31-12-2022
Investeringen
Inkomsten Resultaat-neming/verlies BW 31-12-2023
1.328
456
-/- 1.297
-/- 58
429
1.810
145
-/- 1.737
152
371
3.106
601
-/- 3.034
94
800
Voorziening grondbedrijf
Totaal in exploitatie genomen gronden
Op pagina 145 van de jaarrekening is een gedetailleerd verloop per grondexploitatie toegelicht. Op de volgende pagina gaan wij in op de belangrijkste ontwikkelingen, tussentijdse winstneming en overige constateringen.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Ontwikkeling grondexploitaties
Ontwikkelingen grondexploitaties
24
Ontwikkelingen grondexploitaties Zoals in de paragraaf ‘Grondbeleid’ in het jaarverslag is toegelicht is de nota grondbeleid in 2023 geactualiseerd en vastgesteld. In de nota grondbeleid is opgenomen dat gemeente Twenterand een situationeel grondbeleid wil voeren. Gezien de hoge vraag naar woningen, wil de gemeente actief grondbeleid voeren waar het kan.
T P
Voor Vroomshoop-Oost fase 3 is een anterieure overeenkomst gesloten met de ontwikkelaar. Dit moet leiden tot de bouw van circa 250 nieuwe woningen. Ook zijn onder meer afspraken gemaakt over de terugbetaling van een bedrag van circa € 1.900.000 die gemeente Twenterand nog mocht vorderen in het kader van kostenverhaal. Over dit bedrag hebben wij in de afgelopen jaren al gerapporteerd in ons accountantsverslag en dit bedrag staat al jaren opgenomen in de jaarrekening als vordering. In 2023 zijn over de afwikkeling van dit bedrag concrete afspraken gemaakt. Op basis van de afspraken hebben wij geconcludeerd dat de in de jaarrekening opgenomen vordering inbaar is, en dat geen voorziening voor oninbaarheid behoeft te worden opgenomen.
E C N O C
In juli is de Gebiedsvisie Vriezenveen vastgesteld. Hierbij is een voorkeursrecht gevestigd op ongeveer 40 percelen ten zuiden van Vriezenveen. Aan het einde van het jaar zijn daarnaast twee percelen aangekocht die beoogd zijn voor woningbouw. Op de lopende grondexploitaties zijn op met name Mozaïek en Garstelanden delen van het plangebied uitgegeven. Inzake Zuidmaten-Oost ligt een ingediend bezwaar momenteel bij de Raad van State, waardoor de ontwikkeling van fase 4 stil ligt. Gemeente Twenterand benoemt in haar jaarverslag de milieuwetgeving met betrekking tot onder andere stikstof als bedreiging. Twenterand heeft te maken met een aantal grote Natura 2000-gebieden in de omgeving. Momenteel is nog geen sprake van concrete vertragingen van de grondexploitaties.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Ontwikkeling grondexploitaties
25
Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien.
ONTWIKKELING NETTO BOEKWAARDE GRONDEXPLOITATIES 2023-2022–2021-2020 (x € 1 miljoen)
T P
9,0
7,8
8,0
E C N O C
7,0
6,0
Totale winstneming in 2023 circa € 94.000
Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; 2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd).
Voor de grondexploitaties van gemeente Twenterand heeft deze methode geresulteerd in een winstneming van circa € 94.000 op totaalniveau, verdeeld over diverse complexen. Een uitsplitsing op totaalniveau van de bouwgronden in exploitatie naar soort project is in het schema hiernaast weergegeven. Hierbij is zichtbaar dat de boekwaardes van de exploitaties verder gedaald zijn.
5,0
4,0
4,0 3,1
3,0 2,0 2,1
2,0
1,8
0,8
1,0
0,0
0,4
BIE - woningbouw
BIE - bedrijventerreinen
2023
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
2,0
1,3
0,4
DASHBOARD
5,7
BEVINDINGEN
2022
BIJLAGEN
2021
Totaal
2020
4.3 BBV, WNT en SiSa
BBV wordt nageleefd
26
Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Twenterand de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd. Wet Open overheid In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Wet Open overheid (Woo) is voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de beleidsvoornemens. Deze begroting en jaarlijkse verantwoording vloeien voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). De openbaarheidsparagraaf Woo moet in de begroting en jaarstukken worden opgenomen via een afzonderlijke paragraaf, zoals de in artikelen 9 en 26 van het BBV genoemde paragrafen. Deze verplichting geldt reeds voor de jaarstukken 2023. Wij hebben vastgesteld dat gemeente Twenterand deze paragraaf opgenomen heeft in de jaarstukken 2023.
T P
E C N O C
Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2023 niet meer bedragen dan € 223.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling.
WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten
DASHBOARD
Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 van gemeente Twenterand niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2023 van gemeente Twenterand voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 BBV, WNT en SiSa
Geen bevindingen SiSa-bijlage
27
SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening 2023 genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2023. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie tevens bijlage B.
T P
Tozo-regeling De uitvoering van de Tozo-regeling wordt uitgevoerd door het ROZ Twente. In voorgaande jaren hebben wij voor onze controle gebruik gemaakt van de eindverantwoording van het ROZ Twente met de controleverklaring zoals die door de accountant van het ROZ Twente is afgegeven. Vanwege de beperkte omvang in 2023 heeft de accountant van het ROZ Twente voor 2023 geen separate accountantscontrole uitgevoerd en hebben wij waar nodig zelf werkzaamheden verricht, in lijn met de overige SiSa-regelingen. M&O-beleid in het kader van Tozo
Aantal SiSa-regelingen blijft toenemen
DASHBOARD
E C N O C
In bijlage 1 van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2023 wordt ingegaan op de aandachtspunten voor de accountant bij de Tozo in de SiSa 2023. De aansturing van ROZ Twente geschiedt door gemeente Hengelo. Binnen gemeente Hengelo zijn in algemene zin procedures aanwezig om misbruik en oneigenlijk gebruik te detecteren. Voor de Tozo heeft gemeente Hengelo een beleidsnota voor misbruik en oneigenlijk gebruik opgesteld met daarbij een uitgewerkte risicoanalyse. Beide documenten zijn intern besproken en akkoord bevonden door de sectormanager sociaal domein. In de beleidsnota staan de werkzaamheden rondom M&O weergeven, zoals het opvolgen van IB-signalen. In voorgaande jaren heeft de accountant van ROZ Twente vastgesteld dat de procedures in opzet adequaat zijn, is het bestaan vastgesteld door het vaststellen in hoeverre het beleid ook daadwerkelijk aanwezig is en stukken beschikbaar zijn en heeft de accountant van ROZ Twente de werking van het M&O-beleid getoetst. Hierbij zijn destijds geen bevindingen geconstateerd. De resterende IB-signalen zijn in 2023 opgevolgd. Landelijke trend SiSa-regelingen Wij zien een landelijke trend dat Ministeries steeds vaker een Specifieke regeling kiezen voor het verstrekken van subsidies aan decentrale overheden. Het aantal SiSa-regelingen is daardoor in de afgelopen jaren exponentieel toegenomen.
Dit geeft een hoge druk op de organisatie binnen gemeente Twenterand, andere gemeenten en decentrale overheden en de accountantskantoren. Voor uw gemeente is sprake van 28 SiSa-regelingen in 2023 tegenover 24 SiSa-regelingen in 2022.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.4 Overige bevindingen
28
Voorziening en reserve riolering Binnen de jaarstukken van de gemeente Twenterand is zowel een reserve als een voorziening opgenomen in het kader van riolering. De reserve riolering bedraagt ultimo circa € 2,1 miljoen. Door de raad is besloten deze reserve in te zetten ten behoeve van de rioolvervanging en inrichting openbare ruimte in de wijk Oale Bouw Westerhaar-Vriezenveensewijk. Met de inzet van de middelen voor deze vervanging en inrichting is deze reserve uitgeput en zal worden opgeheven.
T P
De voorziening bedraagt ultimo 2023 ruim € 9,5 miljoen. Vanuit het oude Gemeentelijke Rioleringsplan ligt hier een claim op van uit te voeren werkzaamheden voor een bedrag van € 7,8 miljoen voor een zevental projecten. Wij vragen u met een plan van aanpak te komen waarmee deze projecten binnen afzienbare tijd worden uitgevoerd. Het lijkt daarbij logisch dat aansluiting wordt gezocht bij de looptijd van het nieuwe Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan (tot en met 2028). Voor het restant van de voorziening (circa € 1,7 miljoen) wordt een eenduidige methodiek gehanteerd voor het verantwoorden van de voorziening riolering in lijn met de stellige uitspraken van de commissie BBV. Dit betekent het doteren c.q. onttrekken van het gerealiseerde saldo op het product riolering ten guste of ten laste van de bestaande voorziening.
E C N O C
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 Aandachtspunten voor 2024
29
Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2023 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor het komende jaar benoemen. Afwijking tussen begroting na wijziging en de realisatie is relatief groot bij gemeente Twenterand
Aanbestedingsproces blijft aandacht behoeven
T P
Voorspellend vermogen Tijdens onze controle hebben wij geconstateerd dat voor bijna alle programma’s sprake is van aanzienlijke afwijkingen tussen begrote lasten en daadwerkelijke lasten. Zoals in hoofdstuk 3 al is benoemd wijkt het resultaat 2023 ongeveer 5,8% (2022: 9,7%) af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces.
E C N O C
Wij adviseren de verbetering van het voorspellend vermogen structureel onderdeel van uw proces te maken. Dit kan door gestructureerd afwijkingen van de begroting te evalueren waarmee lering kan worden getrokken voor toekomstige prognoses. Dit wordt ook wel ‘backtesting’ genoemd. Hiermee kan het lerend vermogen van gemeente Twenterand verbeteren. Door gestructureerd en gedocumenteerd de kwaliteit van de prognoses te beoordelen aan de hand van realisatie zoals achteraf is gebleken, kunnen toekomstige prognoses verbeterd worden en/of kan eerder bijgestuurd worden. Wij adviseren u dit nadrukkelijker onderdeel van uw proces te maken bij de bestuursrapportages en voortdurend te monitoren waardoor verschillen ontstaan en de raad te adviseren over tijdelijke en reservebudgetten gedurende het jaar, het overhevelen hiervan bij de jaarrekening en de impact op de begroting van het lopende boekjaar. Aanscherping proces aanbestedingen nodig In onze managementletters en accountantsverslagen van de afgelopen jaren hebben wij diverse aandachtspunten benoemd rondom het proces van inkopen & aanbesteden. Conform voorgaand jaar hebben wij voor onze controle 2023 de door de VIC voorbereide spendanalyse op de inkopen van gemeente Twenterand getoetst. Bij deze controle hebben wij diverse op- en aanmerkingen, die hieronder zijn opgenomen.
In het primaire proces van inkopen & aanbesteden van gemeente Twenterand ontbreken duidelijke waarborgen & vastleggingen. Hierdoor is voor inkopen niet in alle gevallen inkoopstartdocumentatie aanwezig is. Middels inkoopstartdocumentatie wordt vooraf vastgelegd welke dienst wordt ingekocht, voor welk bedrag en op welke wijze de inkoop kan c.q. moet plaats vinden. Diverse vereisten zijn hierdoor niet toetsbaar. Vervolgens is het van belang bij inkopen en uiteindelijk contracteren van een dienst een duidelijke raming en contractwaarde vast te leggen. Dit is van belang om te kunnen toetsen bij een spendanalyse (achteraf) of de uitgaven passen binnen het contract en of afwijkingen gedurende de looptijd van de afgelopen dienst (nog) rechtmatig zijn. Ook dit gebeurt niet altijd, waardoor toetsbaarheid achteraf lastig is. De combinatie van bovenstaande tekortkomingen in het proces leidt tot het melden van diverse onrechtmatigheden door het college in de rechtmatigheidsverantwoording, deze zijn reeds in paragraaf 2.2 toegelicht. Wij raden u aan zo spoedig mogelijk het proces aan te passen en inkoopstartdocumentatie in te regelen voor alle inkopen. Daarnaast is het van belang de interne regels rondom het aanbestedingsproces te (blijven) toepassen, zoals ook in onze managementletter 2023 is vermeld.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 Aandachtspunten voor 2024
Duurzaamheidsverslaggeving
30
Duurzaamheidsverslaggeving bij gemeenten De Europese Unie heeft in 2022 de Corporate Sustainability Reporting Directive (hierna: CSRD) aangenomen om de kwaliteit, volledigheid en consistentie van duurzaamheidsrapportages te verbeteren. De CSRD verplicht beursgenoteerde ondernemingen (vanaf boekjaar 2024) en grote ondernemingen (vanaf boekjaar 2025) over duurzaamheid te rapporteren. Hoewel de CSRD niet van toepassing is op gemeenten, is duurzaamheid ook voor gemeenten een belangrijk thema waar al over gerapporteerd wordt. Door te rapporteren volgens de CSRD-richtlijn kunnen gemeenten daar voordelen uithalen. Het opstellen van zo'n rapport vereist duidelijke, niet-financiële taal op het gebied van duurzaamheid, waarbij niet alleen de eigen organisatie, maar ook de omgeving een rol speelt. Dit is een verschil met de huidige gemeentelijke jaarverslagen die vaak omvangrijk en gericht zijn op wettelijke taken. Het invoeren van de CSRD biedt gemeenten de kans om in duidelijke taal en transparantie, zowel intern als extern, uit te leggen wat hun concrete, meetbare acties, standpunten en resultaten zijn en zullen zijn op het gebied van milieu, sociale en menselijke factoren en corporate governance.
T P
E C N O C
Gemeenten hebben een grote impact op de waardeketen en zijn daarom bij uitstek geschikt om duurzaamheidsdoelstellingen te realiseren. Een groeiend aantal gemeenten is zich hiervan bewust en heeft zich aangesloten bij het VNG-initiatief om een zogenoemde SDG-gemeente te worden. De CSRD gaat nog een stap verder en zorgt ervoor dat sectoren onderling vergeleken kunnen worden. Bovendien vraagt de CSRD om concreet meetbare output. Voor meer informatie over CSRD verwijzen wij naar bijlage C. Verouderde eigen notitie reserves en voorzieningen, advies die te actualiseren
Verouderde eigen notitie reserves en voorzieningen Vanuit het BBV zijn in algemene zin kaders voor het vormen van reserves en voorzieningen vastgesteld. Deze worden ook door gemeente Twenterand toegepast. Het is daarnaast gebruikelijk om als raad nadere kaders te stellen over het gebruik van reserves en voorzieningen specifiek voor de eigen gemeente. Dit heeft gemeente Twenterand gedaan, echter stamt de huidige notitie uit 2013. Wij geven u daarom in overweging, in samenhang met de verbeterde financiële positie van gemeente Twenterand, uw notitie reserves en voorzieningen te actualiseren en deze onderdeel te maken van het normenkader voor de rechtmatigheidscontrole.
Nog geen beleid uitgewerkt voor toelichting meerjarige contracten in de jaarrekening
Toelichting meerjarige contracten in de jaarrekening In art. 52 BBV is opgenomen dat in de jaarrekening “belangrijke financiële verplichtingen” dienen te worden gepresenteerd onder de ‘niet uit de balans blijkende verplichtingen’. Wat exact “belangrijke financiële verplichtingen” zijn, wordt niet nader benoemd. Bij onze controle van 2021 inzake de volledigheid van de niet uit de balans blijkende verplichtingen is gebleken dat gemeente Twenterand geen geformaliseerd beleid heeft inzake welke contracten dienen te worden toegelicht in de jaarrekening. Dit is tot op heden nog niet gerealiseerd. Wij raden aan hiervoor een beleid te formaliseren zodat transparant is welke financiële verplichtingen dienen te worden toegelicht in de jaarrekening.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
31
Bijlagen
E C N O C
T P
A
Onze controle
B
Bevindingen SiSa-bijlage
C
Duurzaamheid
D
Relevante wijzigingen in het BBV met ingang van 2025
32
T P
E C N O C
A. Onze controle
A. Onze controle
Doel en object van de controle Opdracht
Strekking van de controleverklaring
Materialiteit
33
Doel en object van de controle Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van gemeente Twenterand, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld in overeenstemming met het BBV. Opdracht Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de opdrachtbevestiging. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het jaarverslag met de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins. Voor een accountantscontrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging. Voor een uitgebreide beschrijving van onze aanpak verwijzen wij naar onze opdrachtbevestiging.
T P
E C N O C
Strekking van de controleverklaring Aangezien de jaarrekening 2023 van gemeente Twenterand aan de daaraan te stellen eisen voldoet, zijn wij voornemens hierbij een goedkeurende controleverklaring af te gegeven. Alle bevindingen voortvloeiend uit onze controle zijn afdoende behandeld en onze controle is dan ook afgerond. Materialiteit Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranties gehanteerd. De raad heeft ons daarbij opgedragen om bij onze oordeelsvorming en rapportering uit te gaan van de hierna vermelde goedkeurings- en rapporteringstolerantie. Op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en onze professionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel bepaald op € 1.210.000. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn.
Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 100.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. Onze controle richt zich tevens op de getrouwheid van de informatie in de WNT-verantwoording en de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage van de jaarrekening. Voor de WNT en SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelal lager zijn dan uw rapporteringstolerantie. Wij passen deze voorgeschreven WNT- en SiSa-toleranties eveneens op correcte wijze toe.